EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52013JC0004
JOINT COMMUNICATION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT, THE COUNCIL, THE EUROPEAN ECONOMIC AND SOCIAL COMMITTEE AND THE COMMITTEE OF THE REGIONS European Neighbourhood Policy: Working towards a Stronger Partnership
GEZAMENLIJKE MEDEDELING AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO’S Europees nabuurschapsbeleid: naar een sterker partnerschap
GEZAMENLIJKE MEDEDELING AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO’S Europees nabuurschapsbeleid: naar een sterker partnerschap
/* JOIN/2013/04 final */
GEZAMENLIJKE MEDEDELING AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO’S Europees nabuurschapsbeleid: naar een sterker partnerschap /* JOIN/2013/04 final */
Europees
nabuurschapsbeleid: naar een sterker partnerschap
1.
Inleiding
De EU heeft het Europees nabuurschapsbeleid (ENB)
in 2011[1] herzien, waarbij
instrumenten zijn ingevoerd om partnerlanden meer steun te verlenen om een
duurzame en blijvende democratie op te bouwen en inclusieve economische
ontwikkeling te ondersteunen. De belangrijkste kenmerken van het nieuwe
ENB zijn politieke associatie en economische integratie, de mobiliteit van
mensen, meer financiële bijstand van de EU, een sterker partnerschap met
het maatschappelijk middenveld en betere samenwerking in specifieke
sectoren. In deze gezamenlijke mededeling, die vergezeld gaat van
een reeks gemeenschappelijke werkdocumenten van de diensten van de
Commissie[2], worden de
vorderingen beschreven die de EU en de partnerlanden tot nu toe hebben
gemaakt wat betreft de gezamenlijk overeengekomen
hervormingsdoelstellingen.
Het afgelopen jaar was een bewogen jaar vol
uitdagingen voor de Europese Unie en haar buurlanden. De EU bleef zich
inzetten om de financiële crisis, en de daarmee samenhangende economische
neergang in verschillende lidstaten, te boven te komen. Sommige van haar
naburige partnerlanden werden aanhoudend geconfronteerd met conflicten,
politieke instabiliteit en moeilijke sociaal‑economische
omstandigheden. Deze landen hebben soms te maken met enorme politieke,
economische en sociale uitdagingen, waarop soms onmiddellijk moet worden
gereageerd. Hierdoor hebben beleidsmakers maar weinig tijd om zich te
richten op hervormingen op de middellange en lange termijn.
Het ENB blijft het fundament voor de samenwerking
van de EU met haar buurlanden om een zo nauw mogelijke politieke
associatie en een zo groot mogelijke mate van economische integratie te
verwezenlijken. Dit streven is gebaseerd op gemeenschappelijke belangen en
waarden: democratie, de rechtsstaat, de eerbiediging van de mensenrechten
en sociale cohesie.
De democratische overgangsprocessen zijn in veel
partnerlanden verdergegaan. Libiërs konden voor het eerst in meer dan vier
decennia hun parlement kiezen. Egypte en Tunesië hebben verdere
constitutionele hervormingen doorgevoerd, zij het niet zonder problemen.
In Armenië, Georgië en Oekraïne zijn nieuwe
parlementen gekozen en het parlement van Moldavië koos een president. De
democratische structuren worden steeds sterker, ook al voldeden deze
verkiezingen niet allemaal aan alle internationale normen. Ook de
Wit-Russen gingen naar de stembus, maar deze verkiezingen voldeden niet
aan de internationale en OVSE-normen.
De ontwikkelingen in Egypte, Tunesië en Libië tonen
duidelijk aan dat de overgang ingewikkeld is. Het vergt tijd om nieuwe
politieke structuren en evenwichten tot stand te brengen en economische
groei en sociale cohesie te scheppen, op basis van overeenstemming over de
fundamentele waarden en beginselen. Constitutionele hervormingen gaan
langzaam, vooruitgang is niet altijd lineair en in veel gevallen is de
uitkomst nog ongewis. In zulke gevallen blijft de EU met haar partners
samenwerken en ondersteunt zij hun inspanningen om een duurzame democratie
te realiseren.
Vorig jaar was er een groot verschil in vooruitgang
in de hele nabuurschap. In tal van partnerlanden werden vergaande
hervormingen soms verhinderd of vertraagd door gevestigde politieke of
economische belangen. In sommige gevallen kregen de hervormingen te maken
met een terugslag. De tragere economische groei, hogere werkloosheid,
hardnekkige ongelijkheid, toenemende milieuproblemen en veelal dalende
sociaal‑economische indicatoren maken de noodzaak voor het soort
hervormingen dat de kern van het ENB vormt, groter dan ooit.
De toenemende betrokkenheid van andere actoren
(derde landen, regionale organisaties, enz.) in de zuidelijke en
oostelijke nabuurschap betekent dat de EU nauwer met hen moet samenwerken
om de problemen in de regio aan te pakken.
De EU heeft de politieke en financiële steun
geïntensiveerd voor haar partners die een begin maken met politieke
hervormingen. Uit de analyse van de ontwikkelingen en de gevolgen van de
hervormingen in de partnerlanden blijkt dat het ENB functioneert als er
bereidheid is om te hervormen en de samenleving een actieve rol in dit
proces speelt. Waarden, bestuursmodellen of hervormingen kunnen niet van
buitenaf worden opgelegd. Zij kunnen alleen wortel schieten als politieke
leiders en burgers instemmen met de hervormingsdoelstellingen die in
overleg tussen de EU en haar partners zijn bepaald. De EU moet de hand
blijven reiken en blijven samenwerken met degenen die de hervorming en het
partnerschap tussen de EU en haar partners ondersteunen. Tegelijkertijd
moet de EU duidelijker maken hoe het ENB en de bijbehorende instrumenten
echte hervormingsinspanningen kunnen ondersteunen.
Een sterker partnerschap met de samenleving is
cruciaal voor het ENB. Als drijvende kracht achter democratisering en
inclusiviteit speelt het maatschappelijk middenveld een sleutelrol bij
alle aspecten van democratische en sociaal‑economische hervormingen,
door vrouwenrechten te bevorderen, de vrijheid van meningsuiting en
vereniging te steunen, de bescherming van het milieu te bepleiten en in
het algemeen door te streven naar meer sociale rechtvaardigheid. De EU is
zich blijven inzetten voor de samenwerking met het maatschappelijk
middenveld, nationale parlementen en andere belangrijke belanghebbenden,
zoals sociale partners en bedrijven, om te garanderen dat de met de
partnerlanden afgesproken hervormingsdoelstellingen een waarheidsgetrouwe
weergave vormen van de zorgen en idealen van hun samenlevingen. Het
maatschappelijk middenveld speelt eveneens een cruciale rol bij het
bevorderen van deze hervormingen en het vragen van rekenschap aan
regeringen. De oprichting van het Forum van het maatschappelijk middenveld
van het Oostelijk partnerschap, inclusief de oprichting van nationale
platforms in de partnerlanden, is een goed voorbeeld van de versterkte rol
van het maatschappelijk middenveld in het ENB. De EU is het
maatschappelijk middenveld via een reeks verschillende
financieringsinstrumenten blijven steunen.
Bovendien hebben de EU en haar buurlanden met
gemeenschappelijke uitdagingen te maken, bijvoorbeeld op het gebied van
economie, veiligheid, milieu en migratie. Het nakomen van de beloften aan
zuidelijke en oostelijke buurlanden, het bevorderen van de democratische
overgang en economische hervormingen en een nauwe samenwerking met hen ten
aanzien van alle aspecten van hun hervormings‑ en beleidsagenda´s,
zal de eigen veiligheid en welvaart van de EU ten goede komen.
2. Uitvoering
De uitvoering is, twee jaar na de herziening van
het ENB, de belangrijkste taak en uitdaging voor de EU en haar partners. Sinds
2011 is wisselende vooruitgang geboekt bij de uitvoering van de door de EU
en haar partners overeengekomen hervormingen. Dit wil echter niet zeggen
dat de EU zich moet terugtrekken; integendeel, zij moet zich, ook op de
lange termijn, intensiever met het proces bezighouden.
De opbouw van de
democratie in de partnerlanden is in handen van de burgers en hun gekozen
politici. Het ENB kan dit proces ondersteunen, maar niet vervangen. Uit een analyse van de belangrijkste
aanbevelingen in de ENB‑voortgangsverslagen blijkt dat we nog maar
aan het begin van het proces staan en dat ons nog grote uitdagingen
wachten. In veel nabuurschapslanden is, vaak met financiële en logistieke
bijstand van de EU, vooruitgang geboekt met betrekking tot de
belangrijkste aanbevelingen inzake verkiezingen. Er is onvoldoende
vooruitgang geboekt als het gaat om de belangrijkste aanbevelingen inzake
de vrijheid van vereniging, meningsuiting en vergadering, de pers‑
en mediavrijheid, de rechtsstaat en de onafhankelijkheid van de
rechterlijke macht, alsook de strijd tegen corruptie. Veel van de
aanbevelingen uit 2012 zijn vandaag de dag nog onverminderd van kracht. Onderstaand kader biedt een overzicht
van de belangrijkste aanbevelingen uit eerdere voortgangsverslagen.
Armenië heeft enkele
aanbevelingen opgevolgd. Het land heeft een stappenplan voorbereid om het
verkiezingsproces te verbeteren, een nationale mensenrechtenstrategie
vastgesteld en enkele maatregelen genomen om de corruptie te bestrijden,
het justitiële stelsel en het openbaar bestuur te hervormen en de
sectorhervormingen en de aanpassing aan het EU‑acquis voort te
zetten.
Azerbeidzjan heeft slechts enkele
aanbevelingen opgevolgd. Het land is begonnen met de uitvoering van het
actieplan voor de mensenrechten, heeft justitiële hervormingen voortgezet
en enkele stappen ondernomen om de problemen met de sloop van huizen en
gedwongen uitzettingen aan te pakken. Het heeft geen medewerking verleend
aan de rapporteur van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa
inzake politieke gevangenen.
Georgië heeft de meeste
aanbevelingen opgevolgd. Het land heeft voor grotendeels vrije en
eerlijke parlementaire verkiezingen gezorgd, is in voortdurend overleg
geweest met de afgescheiden regio´s, nam actief deel aan het overleg van
Genève en nam maatregelen om de leefomstandigheden van de binnenlands
ontheemden te verbeteren. Het verstevigde daarnaast de vrijheid van
mening en meningsuiting, hervormde het gerechtelijk apparaat en ging
verder met de sectorale hervormingen en de aanpassing aan het EU‑acquis.
Moldavië heeft de meeste
aanbevelingen opgevolgd. Het land heeft zich grotere inspanningen
getroost om politie en justitie te hervormen, is de dialoog aangegaan met
Tiraspol en bleef hervormingen doorvoeren op het gebied van sociale
bijstand, gezondheidszorg en onderwijs, energie, mededinging, staatssteun
en de aanpassing aan het EU‑acquis. Het voltooide de laatste
stappen van de eerste fase van het actieplan voor visumliberalisering
(VLAP) en intensiveerde de institutionele hervorming van de
luchtvaartsector.
Oekraïne: de meeste
aanbevelingen moeten nog worden opgevolgd, maar Oekraïne heeft met de
invoering van een nieuw wetboek van strafvordering en andere belangrijke
wetgeving stappen ondernomen om de wetgeving en het justitiële stelsel te
hervormen. Het land heeft eveneens een wet aangenomen inzake asiel en de
status van vluchtelingen, hoewel de tenuitvoerlegging ervan onvoldoende
is.
Egypte heeft slechts enkele
aanbevelingen opgevolgd. De macht is overgedragen aan een burgerregering
en de noodtoestand is opgeheven. Er is een grondwet opgesteld en bij
referendum goedgekeurd. De gang van zaken was echter omstreden en stuitte
op felle kritiek van de oppositie, wat tot grote politieke verdeeldheid
heeft geleid.
Israël: De meeste
aanbevelingen moeten nog altijd worden opgevolgd. Wat betreft de grootste
punten van zorg is geen significante verandering waargenomen.
Palestina[3]: De meeste
aanbevelingen zijn nog altijd van kracht en moeten nog worden opgevolgd.
Een aantal is echter ter harte genomen, waaronder het houden van lokale
verkiezingen, het verder verbeteren van de overheidsfinanciën en het
ontwikkelen van kostenmodellen in de sociale beschermingssector. De
problemen, die voornamelijk zijn ontstaan door de bezetting en de
verhevigde financiële crisis, belemmerden de Palestijnse Autoriteit om
hervormingen door te voeren.
Jordanië heeft enkele
aanbevelingen opgevolgd, met name wat de instelling van een kiescommissie
en een constitutioneel hof betreft, evenals de goedkeuring van een wet
inzake politieke partijen en een kieswet.
Libanon is, met een aantal
verlate gerechtelijke benoemingen, begonnen met de opvolging van slechts
enkele aanbevelingen. Tegen de achtergrond van de voortdurende crisis in
het naburige Syrië komen de hervormingsdoelstellingen maar langzaam
dichterbij.
Marokko heeft maatregelen
genomen om de uitvoering van de meeste aanbevelingen op gang te brengen.
Hoewel het land heeft beloofd de overeengekomen hervormingsdoelstellingen
na te komen, is de uitvoering nog niet voltooid. Het heeft
een orgaan ingesteld ten behoeve van een nationale dialoog over de
justitiële hervormingen, een wet ontworpen (maar nog niet aangenomen) om
een dienst ter bestrijding van de corruptie in te stellen en het heeft
zijn wetgeving verder aangepast aan het EU‑acquis.
Tunesië, een land dat een
moeilijke overgangsperiode doormaakte, heeft slechts enkele aanbevelingen
opgevolgd. De instelling van een onafhankelijke
kiescommissie is goedgekeurd, maar de nieuwe kieswet is nog niet
voltooid. Tunesië heeft de regionale conventie betreffende
de pan-Euro-mediterrane oorsprongsregels ondertekend. Er
zijn vorderingen gemaakt bij de voorbereidingen voor onderhandelingen
over een diepe en brede vrijhandelszone (DCFTA).
De EU bleef zich met de meest
urgente prioriteiten van haar partnerlanden bezighouden door steun te
verlenen aan de totstandkoming van de rechtsstaat en goed bestuur en de
basis te leggen voor economische groei en werkgelegenheid, evenals voor
duurzame, op kennis gebaseerde en sociaal rechtvaardige samenlevingen. Na
de eerste taskforce voor Tunesië in 2011 volgden taskforces voor Egypte en
Jordanië. De samenkomst van vertegenwoordigers van de EU‑instellingen,
regeringen, de particuliere sector, internationale donoren en het
maatschappelijk middenveld fungeerde als aanjager voor politieke en
economische hervormingen. De financiële bijstand van de EU op grond van
het ENPI en andere instrumenten is in een aantal gevallen cruciaal
geweest.
De ministers van Buitenlandse
Zaken van het Oostelijk partnerschap verklaarden tijdens een vergadering
in juli 2012 dat de routekaart voor het Oostelijk partnerschap[4]
de grondslag vormt voor de sturing van en het toezicht op de verdere
realisatie van de doelstellingen van het partnerschap tot aan de volgende
top van het Oostelijk partnerschap. Met een beschrijving van de
belangrijkste hervormingen die de partnerlanden door dienen te voeren, en
wat de EU kan doen en welke ondersteuning zij kan bieden, illustreert de
routekaart de begrippen wederzijdse verantwoordingsplicht en gezamenlijke
zeggenschap, begrippen die cruciaal zijn op weg naar politieke associatie
en economische integratie.
De inspanningen om betrekkingen
aan te halen waren in sommige landen succesvoller dan in andere. Dit toont
de verbintenis van de EU om meer en snellere vooruitgang te boeken met
partnerlanden die bereid en gereed zijn om meer voortgang te maken met de
hervormingen (in overeenstemming met het "meer voor meer"‑beginsel).
Zij heeft met Moldavië, Armenië en Georgië verder onderhandeld over associatieovereenkomsten
met DCFTA´s, evenals met Azerbeidzjan over een associatieovereenkomst.
De DCFTA-onderhandelingen met Marokko zijn geopend en de onderhandelingen
met Tunesië en Jordanië worden voorbereid. De associatieovereenkomst
tussen de EU en Oekraïne is geparafeerd, maar niet ondertekend.
Er is aanzienlijke vooruitgang
geboekt bij de ontwikkeling van gezamenlijke ENB‑actieplannen
van de nieuwe generatie, of vergelijkbare documenten. De actieplannen
belichten de specifieke behoeften, capaciteiten en hervormingsbeloften van
elk van de partnerlanden en maken genuanceerde, op maat gemaakte
betrekkingen tussen de EU en elk van de partnerlanden mogelijk. De EU
heeft met Libanon, Marokko en de Palestijnse Autoriteit onderhandelingen
over de actieplannen afgerond, en met Tunesië in het kader van een
geprivilegieerd partnerschap. De actieplannen moeten nog door de
respectieve associatieraden worden bekrachtigd. Het nieuwe actieplan voor
Jordanië trad in oktober in werking. In diezelfde maand zijn
onderhandelingen tussen de EU en Algerije over een gezamenlijk
ENB-actieplan van start gegaan. Oekraïne en de EU zijn overeengekomen de
huidige associatieagenda bij te werken, ter voorbereiding op de uitvoering
van de toekomstige associatieovereenkomst. Er zijn voorbereidingen
getroffen om met Moldavië, Armenië en Georgië te onderhandelen over
associatieagenda´s.
2.1. Duurzame en blijvende democratie
Er is in de
hele nabuurschap enige voortgang geboekt als het gaat om hervormingen in
de richting van een duurzame en blijvende democratie. Er is echter nog
steeds een aantal problemen en voor een aantal ontwikkelingen bestaat het
gevaar van een terugslag.
De
democratische hervormingen in de nabuurschapslanden lopen steeds meer
uiteen. De EU zal daarom genuanceerder reageren, op basis van het
"meer voor meer"‑beginsel en een grondige evaluatie van de
hervormingsbeloften. Om geloofwaardig te blijven, dient de EU de
democratische hervormingen nauwgezet te onderzoeken en aan dezelfde strenge
normen te onderwerpen, waar en in welke vorm deze hervormingen ook zullen
plaatsvinden.
In Tunesië,
Egypte en Libië vonden revoluties plaats die democratische hervormingen op
gang brachten, terwijl het in Jordanië, Marokko en Algerije de gevestigde
autoriteiten waren die een begin maakten met de hervorming van de
grondwet, het kiesstelsel en het justitiële stelsel. In Egypte, Libië en
Tunesië zijn democratische verkiezingen gehouden: er blijft
bezorgdheid bestaan over de vrijheid van vergadering, vereniging en
meningsuiting, inclusief de vrijheid van de media, bij de meeste
partners. De EU heeft verkiezingswaarnemingsmissies naar Algerije en Libië
gezonden. Begin 2013 heeft zij voor het eerst waargenomen bij verkiezingen
in Jordanië. Egypte heeft ermee ingestemd dat een EU‑waarnemingsmissie
op de komende parlementsverkiezingen zal toezien.
De situatie
in de oostelijke landen loopt eveneens steeds meer uiteen. Moldavië,
Georgië en Armenië bleven hervormingen doorvoeren om het electorale kader
te verbeteren en hielden verkiezingen die over het algemeen aan de
internationale normen voldeden, waarbij duidelijk vorderingen zijn gemaakt
in de moeilijke overgang naar een duurzame democratie. Het beeld van de
parlementsverkiezingen in Oekraïne is wisselender en vertoont diverse
tekortkomingen. Er was op verschillende gebieden sprake van een
verslechtering in vergelijking met eerdere verkiezingen. De verkiezingen
in Belarus vonden plaats in een sfeer van repressie en betekenden opnieuw
een gemiste kans voor Belarus om een verkiezing te houden die aan de
internationale en OVSE‑normen voldoet. In algemene zin is de EU erg
bezorgd over het gebrek aan vrijheid van vergadering, vereniging en
meningsuiting in een aantal landen. In Belarus viel geen verbetering te
constateren op het gebied van mensenrechten, de rechtstaat of
democratische beginselen.
In sommige
partnerlanden hebben maatschappelijke organisaties, en soms
vakbonden, te maken met ernstige restricties (belemmeringen om zich vrij
te kunnen bewegen, rechtszaken tegen ngo‑leiders, omslachtige
administratieve procedures, vergunningsvereisten voor financiële
bijstand). Maatschappelijke organisaties in Egypte kregen met toenemende
druk van de autoriteiten te maken. De huidige wetgeving in Egypte, Marokko
en Algerije op het gebied van vereniging, is eveneens zorgwekkend. In
Belarus en Azerbeidzjan is evenmin sprake van vrijheid van vereniging. De
vrijheid van vereniging moet worden gewaarborgd en nieuwe wetten inzake
verenigingen moeten in overeenstemming zijn met internationale
mensenrechtennormen.
In verschillende landen van de
nabuurschap hebben de media nog altijd te lijden onder politieke en
economische bemoeienis, een gebrek aan diversiteit en zelfcensuur. In
Azerbeidzjan en Egypte werden veel journalisten geïntimideerd en
gevangengenomen, terwijl de tenuitvoerlegging van wetgeving inzake
transparantie van de media in Georgië een welkome ontwikkeling was.
De onafhankelijkheid
van de rechterlijke macht moet in een aantal partnerlanden in
verschillende mate worden versterkt. Dit geldt onder meer voor Egypte,
Marokko, Tunesië en Algerije in het zuiden, en met name voor Azerbeidzjan
en Belarus in het oosten. In Oekraïne is er reden voor bezorgdheid dat het
rechtsstelsel wordt misbruikt voor politieke doeleinden. Ondanks een
gedeeltelijke hervorming van de rechtsstelsels blijft de rechterlijke
macht in zowel de oostelijke als de zuidelijke nabuurschap erg afhankelijk
van de uitvoerende macht. Het grote aantal veroordelingen, het
buitensporige gebruik van administratieve hechtenis en de te beperkte
toepassing van het beginsel van processuele gelijkheid ("equality of
arms") hebben het vertrouwen in de rechtspraak ondermijnd. Hoewel er
pogingen zijn gedaan de infrastructuur van de gevangenissen te verbeteren,
blijven de leefomstandigheden in de gevangenissen een punt van zorg en
worden gevallen van marteling of mishandeling onvoldoende onderzocht,
waardoor er een cultuur van straffeloosheid ontstaat onder politieagenten.
Corruptie blijft in veel nabuurschapslanden een zeer groot probleem. In de
meeste landen zijn geen, of slechts heel beperkte, maatregelen genomen om
een begin te maken met de aanpak van corruptie. Met name Oekraïne,
Libanon, Azerbeidzjan, Libië en Belarus scoren nog steeds zeer hoog op de
corruptieperceptie-index[5].
De democratische
controle over het leger en de veiligheidsdiensten is verbeterd, met
name in Libië en Egypte. De hervorming van de veiligheidssector, met name
de hervorming van de politie, de volledige opheffing van de noodtoestand
en het hervormen van het wetboek van strafrecht en het wetboek van
militair strafrecht om militaire processen voor burgers te voorkomen,
blijft een groot probleem in het hele mediterrane nabuurschap. Kwesties
zoals het toezicht op en de verantwoordingsplicht van de politie, de
situatie in het gevangeniswezen en de behandeling van dienstplichtigen
blijven onderwerp van gesprek in gestructureerde dialogen.
Geloofwaardige
justitiële overgangsprocessen zijn essentieel voor het welslagen van
de overgang, met name voor landen die een autoritair regime van zich af
hebben geschud dat misdaden tegen de eigen bevolking heeft gepleegd. Hervormingen
van politie en justitie hebben eveneens prioriteit in het Oostelijk
partnerschap, gekoppeld aan de algemene doelstelling om de rechtsstaat te
handhaven en te versterken.
De culturele
en sociale discriminatie van vrouwen blijft een probleem in de
zuidelijke nabuurschap. Vrouwen speelden een actieve rol in de revoluties.
Nu komt het erop aan dat het overgangsproces en de constitutionele
hervormingen de vooruitgang op het gebied van de gelijkheid van vrouwen
voor de wet en in de samenleving niet belemmeren of ondermijnen. Er is in
het oosten ook nog een wereld te winnen als het gaat om de gelijkheid van
mannen en vrouwen.
Het ontbreken
van antidiscriminatiewetgeving in nagenoeg de hele nabuurschap is
nog altijd een probleem. Discriminerende opvattingen zijn wijdverbreid,
vooral tegen lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen en transgenders
(LGBT).
2.2. Duurzame economische en sociale ontwikkeling
De economische groei trok
slechts in een paar ENB-partners aan, zoals in Georgië en Azerbeidzjan,
maar vertraagde in de meeste andere. De externe risico's die
verband hielden met de wereldwijde economische situatie namen toe en
conflicten hadden eveneens een negatieve invloed op de vooruitzichten voor
economisch herstel. De zuidelijke en oostelijke partners kampen nog altijd
met algemene macro-economische onevenwichtigheden en een hoge, en soms
stijgende, werkloosheid. De zuidelijke partnerlanden hebben vooral te
maken met een hoge jeugdwerkloosheid. Voortdurende of hernieuwde politieke
instabiliteit heeft ook een negatieve invloed op de groei gehad. Als de
groei niet toeneemt en een doeltreffend werkgelegenheidsbeleid (inclusief
investeringen in menselijk kapitaal, in het bevorderen van volwaardig
werk, en in onderzoek en innovatie) uitblijft, zal de hoge werkloosheid
onder jongeren voortduren en zal de informele sector een aanzienlijk deel
van de reële economie blijven uitmaken. Er blijft in veel oostelijke en zuidelijke
nabuurschapslanden sprake van aanzienlijke sociaal-economische
verschillen. Als daar niets aan wordt gedaan, zullen deze factoren een
gevaar blijven vormen voor de toekomstige sociale stabiliteit en de
overgang naar democratie. De financiële bijstand van de EU heeft eraan
bijgedragen deze factoren aan te pakken door de belangrijkste economische
hervormingen te ondersteunen.
In het licht van de voortdurende
economische en financiële crisis in de eurozone en de wereldwijde
economische neergang, zijn de macro-economische dialogen die de
Commissie in 2012 hield met het overgrote deel van de nabuurschapslanden
(alle ENB‑landen behalve Libië en Syrië) voor de EU en haar
partnerlanden een succesvol instrument voor economische samenwerking
gebleken. Deze dialogen boden ruimte voor
een open uitwisseling van visies op economische ontwikkelingen en
beleidsuitdagingen, inclusief de gevolgen van de onrust in de eurozone
voor de nabuurschap van de EU. Zij
dienden ook als platform voor de evaluatie van de uitvoering van de in de
ENB‑actieplannen en associatieagenda´s vastgestelde economische
hervormingsprioriteiten.
In aanvulling op de reguliere
macro-economische dialogen op grond van verschillende bilaterale
overeenkomsten, houdt de Commissie besprekingen over economisch beleid met
de partnerlanden die macrofinanciële bijstand (MFB) van de EU krijgen.
Het doel hiervan is de partnerlanden te helpen macro-economische
onevenwichtigheden aan te pakken en op groei gerichte structurele
hervormingen door te voeren. In 2012 heeft
de Commissie met het vrijgeven van de laatste tranches de uitvoering van
twee MFB-programma´s voltooid. Het eerste (voor Armenië,
100 miljoen euro aan leningen en subsidies) was goedgekeurd in
2009 en het tweede (voor Moldavië, 90 miljoen euro aan
subsidies) in 2010. Het memorandum van
overeenstemming en de leningsovereenkomst voor het MFB-programma voor
Oekraïne tot 610 miljoen euro werden begin 2013 ondertekend. In 2012 werkte de EU nauw samen met de
Egyptische en Jordaanse autoriteiten samen aan mogelijk begin 2013 te
initiëren MFB-programma´s. Het
wetgevingsbesluit over het programma voor Georgië dat de Commissie begin
2011 voorstelde (46 miljoen euro aan leningen en subsidies),
wacht nog op goedkeuring van de goedkeuring van het Europees Parlement en
de Raad.
In 2012 bleef de samenwerking op
het gebied van ondernemingsbeleid erop gericht het
ondernemingsklimaat te verbeteren en het mkb betere financiële bijstand te
verlenen. De tenuitvoerlegging van de Small Business Act, een Europees
kader voor mkb-vriendelijk ondernemingsbeleid, blijft een belangrijke
doelstelling. De mate waarin partners vooruitgang boeken, loopt sterk
uiteen. Een
raadplegingsmechanisme om het mkb zeggenschap te geven in zaken die er
voor hen toe doen, zou de beleidsvorming in de hele regio vooruithelpen. Een
sterkere rechtsstaat en eenvoudige toegang tot overheidsopdrachten, door
verbeterde aanbestedingsprocedures, administratieve vereenvoudigingen,
betere vaardigheden en gemakkelijkere toegang tot financiering en meer
innovatie, kunnen de ontwikkeling van het bedrijfsleven een impuls geven. Op
veel punten verleent de EU financiële bijstand om het mkb te helpen
capaciteit te ontwikkelen.
Vooral in
plattelandsgebieden blijft het bestrijden van armoede en werkloosheid hoog
op de agenda staan. In mei hield de EU een seminar op hoog niveau om het
voorstel voor een ENB-programma voor landbouw en
plattelandsontwikkeling (ENPARD) te presenteren en te bespreken. In de
zuidelijke partnerlanden worden proefprojecten opgezet. Er zijn met medewerking
van het maatschappelijk middenveld en de particuliere sector technische
comités opgericht. Er zijn ENPARD-activiteiten van start gegaan in Egypte,
Algerije, Tunesië, Marokko en Georgië. De Voedsel- en Landbouworganisatie
(FAO) heeft bovendien voor elk van de landen van het Oostelijk
partnerschap de sectoren landbouw‑ en plattelandsontwikkeling
onderzocht. De FAO heeft daarnaast op regionaal niveau een aantal
gemeenschappelijke uitdagingen vastgesteld. De uitkomsten vormen een
solide basis voor het nieuw opgerichte Oostelijk partnerschapspanel inzake
landbouw en plattelandsontwikkeling en zullen worden meegenomen in de
voorbereiding van mogelijke nieuwe programma´s op dit gebied.
2.3. Markten
De EU blijft de belangrijkste
handelspartner voor bijna alle landen in de nabuurschap. De inspanningen
om de economische en handelsintegratie tussen de EU en haar partners te
intensiveren, zijn daarom voortgezet. De EU en Oekraïne hebben een
associatieovereenkomst, inclusief DCFTA, geparafeerd. Er is aanzienlijke
vooruitgang geboekt in de onderhandelingen met Moldavië nadat de
DCFTA-onderhandelingen in maart van start zijn gegaan. Armenië en Georgië
hebben grote vooruitgang geboekt bij hun associatieovereenkomsten,
waaronder die ter verwezenlijking van een DCFTA. Een toekomstige opname
van de oostelijke DCFTA‑partners in het pan‑Euro‑mediterrane
systeem van diagonale cumulatie van oorsprongsregels, zal hun economische
integratie met de EU intensiveren en hen extra stimuleren om
vrijhandelszones met andere ENB-partners op te richten.
Na een
grondige voorbereiding zijn de DCFTA-onderhandelingen tussen de EU en
Marokko begin 2013 van start gegaan. De voorbereidingen voor de
onderhandelingen over een DCFTA met Tunesië zijn ook opgeschoten. De
voorbereidingen voor de onderhandelingen over een DCFTA met Jordanië zijn
gestokt en de voorbereidingen met Egypte zijn nog niet begonnen. De
overeenkomsten inzake landbouw‑ en visserijproducten met Marokko en
de Palestijnse Autoriteit zijn respectievelijk in oktober en januari in
werking getreden. De onderhandelingen met Tunesië over een vergelijkbare
overeenkomst konden niet worden hervat. De overeenkomst met Israël inzake
een overeenstemmingsbeoordeling en aanvaarding van industrieproducten
trad, wat farmaceutische producten betreft, in januari in werking.
2.4. Mobiliteit
De EU en haar
partners bleven de mobiliteit van mensen verbeteren. In
overeenstemming met het voorstel van de top van het Oostelijk partnerschap
in 2011 is in 2012 aanzienlijke vooruitgang geboekt op weg naar visumvrij
reizen in de oostelijke nabuurschap. Moldavië heeft belangrijke progressie
geboekt in het kader van zijn actieplan voor visumliberalisering:
momenteel wordt het tweede pakket benchmarks voor de uitvoering van de
desbetreffende wetgeving getoetst. Oekraïne heeft wat het VLAP betreft ook
aanzienlijke vooruitgang geboekt. In juni 2012 is met Georgië een dialoog
over visumliberalisering van start gegaan, om na te gaan op welke
voorwaarden Georgische burgers visumvrij naar de EU zouden kunnen reizen.
Armenië verleent EU-burgers sinds januari 2013 visumvrije toegang. Nadat
mobiliteitspartnerschappen met Moldavië, Georgië en Armenië waren opgezet,
zijn er besprekingen van start gegaan over een mogelijk
mobiliteitspartnerschap tussen de EU en Azerbeidzjan. Een eerste,
belangrijke evaluatie van het EU-Moldavische mobiliteitspartnerschap
toonde aan dat het partnerschap van nut is als alomvattend bilateraal
kader ten behoeve van de samenwerking, maar er bleek tevens uit dat het
aantal concrete activiteiten (met name op het gebied van legale migratie)
nog altijd kan worden uitgebreid. Het aanbod van de EU aan Belarus om
onderhandelingen aan te gaan over visumversoepeling en
overnameovereenkomsten, is onbeantwoord gebleven. Dit onderstreept hoe
belangrijk het is dat de lidstaten voor de burgers van Belarus optimaal
gebruikmaken van de flexibiliteit van de EU-visumcode.
Met de
zuidelijke partners zijn de banden op het gebied van mobiliteit en
migratie aangehaald, waarbij gebruik is gemaakt van de uitgebreide ervaringen
van de EU met haar oostelijke partners. Nadat in oktober 2011 met Tunesië
en Marokko de dialoog is aangegaan over migratie, mobiliteit en
veiligheid, verliepen de onderhandelingen over de
mobiliteitspartnerschappen met de twee landen in 2012 voorspoedig. Onlangs
maakten de EU en Marokko bekend dat de onderhandelaars overeenstemming
hadden bereikt over een politieke verklaring met het oog op een
mobiliteitspartnerschap. Het streven is erop gericht de onderhandelingen
in de eerste helft van 2013 af te ronden. In december 2012 is een dialoog
met Jordanië van start gegaan. Egypte is tot dusver nog niet ingegaan op
het voorstel van de EU om een dialoog te starten over migratie, mobiliteit
en veiligheid.
Programma's
als Tempus, Erasmus Mundus, Marie Curie en Jeugd in actie, waar
nabuurschapslanden met name actief in zijn, bevorderen de mobiliteit van
studenten, academisch personeel, onderzoekers en jongeren in deze landen
en de EU en dragen op die manier bij aan de modernisering en openstelling
van het hoger onderwijs.
2.5. Samenwerking
De EU bleef
financiële bijstand verlenen voor hervormingen in de partnerlanden. In
totaal is er in de periode 2011-2013 voor de partnerlanden een bedrag
beschikbaar van 6,5 miljard euro. Dit is inclusief de
aanvullende financiering (0,95 miljard euro) die na de lancering
van het Oostelijk partnerschapsinitiatief en de herziening van het
Europese nabuurschapsbeleid beschikbaar is gesteld. Het grootste deel van
de aanvullende financiering wordt verstrekt op basis van het "meer
voor meer"‑beginsel, te weten de vorderingen om een duurzame en
blijvende democratie op te bouwen en de realisatie van aanverwante
hervormingsdoelstellingen. De financiering verloopt via twee
overkoepelende programma's: 540 miljoen euro voor SPRING[6]
voor het zuidelijke Middellandse Zeegebied en 130 miljoen euro
voor EaPIC[7] voor de oostelijke
nabuurschap. Beide programma’s richten zich op het bevorderen van
democratische hervormingen en institutionele opbouw en het ondersteunen
van duurzame, inclusieve groei. De resterende aanvullende financiering is
voornamelijk toegewezen aan mobiliteitsprogramma’s (Tempus, Erasmus
Mundus, enz.) en de ondersteuning van maatschappelijke organisaties en
niet‑overheidsactoren. Wat de toekomstige financiering op grond van
het toekomstige Europese nabuurschapsinstrument (ENI) betreft, wordt
voorgesteld bij de toewijzing rekening te houden met criteria zoals de
beloften van partnerlanden om te hervormen en de voortgang van deze
hervormingen, de vooruitgang bij de totstandbrenging van een duurzame en
blijvende democratie en de ambities van het partnerschap met de EU[8].
In dit kader
is in 2011 de Faciliteit voor het maatschappelijk middenveld voor
de nabuurschap opgericht, met een aanvankelijke begroting van
26,4 miljoen euro. Het doel van deze faciliteit is om
maatschappelijke organisaties, inclusief de sociale partners, sterker te
maken zodat zij deel kunnen nemen aan de veranderingen in de ENB-regio en
zodat zij een rol van betekenis spelen in het democratiseringsproces. De
eerste fase ervan, die in 2012 werd uitgevoerd, richtte zich op het
versterken van de netwerkcapaciteit van het maatschappelijk middenveld en
het verbeteren van de vaardigheden om nationale hervormingen en de
verantwoordingsplicht van de overheid te bevorderen.
In december
2012 is de tweede fase van de faciliteit goedgekeurd, waarbij voor de
periode 2012-2013 een nieuwe begroting van 45,3 miljoen euro is
toegewezen. Het doel is de toegenomen rol van maatschappelijke
organisaties in de beleidsdialoog met regeringen van de partnerlanden te
ondersteunen, evenals hun toegenomen rol in nationale hervormingsprocessen
en lokale ontwikkelingsagenda´s.
Om steun te
verlenen aan politieke actoren die democratische veranderingen in hun land
nastreven, stelden de hoge vertegenwoordiger en de Commissie in 2011 de
oprichting van een Europees Fonds voor Democratie (EFD) voor. Met
medewerking van vertegenwoordigers van de lidstaten, het Europees
Parlement, de Europese Commissie, de hoge vertegenwoordiger en
maatschappelijke organisaties zijn in 2012 belangrijke stappen gezet om
het EFD te organiseren en lanceren als een autonome non-profitorganisatie.
De Commissie en een aantal lidstaten hebben al een bijdrage van
15 miljoen euro toegezegd (waarvan 6 miljoen euro voor
rekening van de Commissie), en met dit bedrag zou het EFD in 2013 volledig
operationeel moeten zijn.
Het besluit
over de tussentijdse evaluatie van het externe mandaat van de Europese
Investeringsbank (EIB) in oktober 2011 maakte de weg vrij voor
1,15 miljard euro aan aanvullende leningen voor de partnerlanden
en tot maximaal 1 miljard euro aan leningen tegen eind 2013 die
verband houden met klimaatverandering. In 2012 ondertekende de EIB voor
bijna 1,7 miljard euro aan nieuwe leningen voor de zuidelijke
nabuurschap en voor bijna 0,9 miljard euro voor de oostelijke
nabuurschap (inclusief Rusland).
De Europese
Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBWO), waarvan het werkterrein in
2011 is uitgebreid met de zuidelijke en oostelijke mediterrane landen,
stelde in mei 2012 1 miljard euro ter beschikking om aan het
werk te gaan in de eerste vier landen: Egypte, Jordanië, Marokko en
Tunesië. Er is tot maximaal 100 miljoen euro, deels
afkomstig uit de EU-begroting, vrijgemaakt voor de ondersteuning van
activiteiten op het gebied van technische bijstand om projecten vast te
stellen en voor te bereiden.
Eind 2012
bedroegen de toewijzingen van de ENB‑investeringsfaciliteit
in totaal 594,9 miljoen euro (waarvan
259,8 miljoen euro voor het oosten en
335,1 miljoen euro voor het zuiden). Sinds de oprichting van de
ENB-investeringsfaciliteit is in totaal 8 miljard euro
overgeheveld naar Europese financiële instellingen (waarbij de verdeling
tussen oost en zuid nagenoeg gelijk is).
2.6. Sectorale samenwerking
Een belangrijk, en in omvang
toenemend onderdeel van het hernieuwde ENB, is de samenwerking op het
gebied van sectorspecifiek beleid, zowel bilateraal als in het kader van
het Oostelijk partnerschap en de Unie voor het Middellandse Zeegebied. Zij
ondersteunt, meer en meer op basis van convergentie met de EU‑normen
en ‑maatstaven, processen van overgang, hervorming en modernisering
en, uiteindelijk, de integratie met de markten van de EU. De samenwerking
beslaat een veelheid aan gebieden, waaronder werkgelegenheid en sociaal
beleid, industriebeleid, mededingingsbeleid, landbouw en
plattelandsontwikkeling, visserij, klimaatverandering, milieu,
energiezekerheid, vervoer, geïntegreerd maritiem beleid,
informatiemaatschappij, onderzoek en innovatie, onderwijs (in het
bijzonder de samenwerking op het gebied van hoger onderwijs en mobiliteit,
via programma's zoals Erasmus Mundus, Tempus en de Marie Curie-beurzen),
jeugdzaken, gezondheid en cultuur.
Sommige
partners zijn partij bij juridisch bindende sectorspecifieke
overeenkomsten met de EU, zoals de energiegemeenschap, de bilaterale
luchtvaartovereenkomst, of de regionale conventie betreffende de
pan-Euro-mediterrane preferentiële oorsprongsregels. Deze instrumenten
vormen een fundament op regionaal niveau en bieden sociale, economische,
juridische of wettelijke en politieke voordelen die verder gaan dan een
bilaterale aanpak en die kunnen leiden tot een geleidelijke integratie in
specifieke sectoren. Zij zorgen voor een netwerk van dwarsverbanden tussen
de EU en haar partners, waardoor de rechtsnormen van de EU verder reiken. De
EU dient erover na te denken hoe de geografische reikwijdte van deze
instrumenten kan worden verruimd zodat andere ENB-partners ook deel kunnen
nemen, en hoe met bereidwillige partners sectorovereenkomsten kunnen
worden gesloten, zoals de vervoersgemeenschap met de landen van de
Westelijke Balkan.
In de energiesector waren
de gezamenlijke inspanningen gericht op energiezekerheid, de hervorming
van de markt en integratie, onder meer door infrastructuur te ontwikkelen,
de energie-efficiëntie te verbeteren en meer hernieuwbare energiebronnen
te gebruiken. Er zijn nadere maatregelen getroffen om een strategische
zuidelijke gascorridor te openen. Oost-Europese partners, waaronder
Moldavië en Oekraïne, boekten vooruitgang bij het verwezenlijken van hun
beloften in het kader van de energiegemeenschap. Georgië heeft onlangs ook
het lidmaatschap aangevraagd. De EU en haar mediterrane partners zijn maar
weinig opgeschoten met de oprichting van een toekomstige
energiegemeenschap met het zuidelijke Middellandse Zeegebied.
De partners hebben verdere
stappen ondernomen om milieugerelateerde strategieën en wetgeving
voor te bereiden en uit te voeren, en er zijn enige inspanningen verricht
om de toestand van het milieu te verbeteren. De EU heeft partnerlanden
geholpen informatiesystemen en goed bestuur op het gebied van het milieu
te verbeteren, de aantasting van het milieu tegen te gaan en het duurzame
gebruik van natuurlijke hulpbronnen te bevorderen, onder meer op het
gebied van luchtkwaliteit, water, industriële verontreiniging,
afvalverwerking, gevaarlijke pesticiden, natuurbehoud en bosbeheer. De
partners dienen de multilaterale milieuverdragen waar zij partij bij zijn,
volledig te implementeren.
De vlaggenschipprogramma´s inzake
preventie, paraatheid en bestrijding van natuurlijke en door de mens
veroorzaakte rampen (Prevention of, Preparedness for, and Response to
natural and man-made disasters, PPRD‑zuid en ‑oost) hebben
bijgedragen aan de gedeeltelijke uitvoering van het actiekader van Hyogo
in 2005 voor risicobeperking, wat de aanpassing aan EU‑wetgeving en
-normen makkelijker maakte. De EU zal steun verlenen aan het ontwikkelen
van communicatiestrategieën en voorlichtingscampagnes, capaciteitsopbouw
en betere coördinatie.
De partners
hebben enkele vorderingen gemaakt op het terrein van de klimaatverandering,
met name via projecten op het gebied van mechanismen voor schone
ontwikkeling en gezamenlijke toepassing. De EU ondersteunde hen via
capaciteitsopbouw en investeringen bij de overgang naar een koolstofarme
ontwikkeling en klimaatbestendigheid. Het ontwerpen en uitvoeren van een
ambitieus klimaatbeleid blijft echter een uitdaging, net als het
doortrekken van klimaataspecten naar aanverwante beleidsterreinen (bv.
energie, transport, landbouw). Partners worden gestimuleerd nationale
strategieën op het gebied van klimaatverandering te ontwikkelen, namelijk
de ontwikkeling van beleid inzake koolstofarme ontwikkeling en
klimaatbestendigheid, die tevens nodig zijn in het kader van de
internationale onderhandelingen en de voltooiing daarvan in 2015. Hieronder
valt ook de integratie van klimaatverandering in andere beleidsterreinen.
De
ENB-partners hebben hervormingen doorgevoerd in de richting van de vervoersnormen
van de EU. De gemeenschappelijke inspanningen in het vervoerspanel van het
Oostelijk partnerschap waren gericht op nauwere integratie van de
vervoerssystemen, de vaststelling van een regionaal vervoersnetwerk,
verbonden aan het trans-Europees vervoersnetwerk (TEN-V) en de aanwijzing
van prioritaire verbindingsprojecten. Deze werkzaamheden moeten in 2013
zijn voltooid en vergelijkbare inspanningen met de zuidelijke partners
moeten in november 2013 tijdens de tweede ministeriële vervoersconferentie
worden bekrachtigd. De EU en Moldavië ondertekenden begin dit jaar een
overeenkomst inzake een gemeenschappelijke luchtvaartruimte. In 2012 is
een dergelijke overeenkomst met Israël al geparafeerd. In 2013 zullen
luchtvaartonderhandelingen met Tunesië van start gaan en worden de
onderhandelingen met Libanon hervat. De onderhandelingen over een
luchtvaartovereenkomst met Oekraïne, die in 2012 opnieuw van start zijn
gegaan, worden in 2013 afgerond, en die met Azerbeidzjan zijn in 2013
gestart. In februari 2013 vond een informele ministeriële dialoog van het
Oostelijk partnerschap plaats over vervoer, ter voorbereiding op de tweede
vergadering van de ministers van Vervoer van de EU en het Oostelijk
partnerschap in 2013.
De
Internationale Maritieme Organisatie (IMO), de Europese Commissie en de
Europese Investeringsbank hebben in 2012 gezamenlijk aan een reeks
actieplannen gewerkt in navolging van een haalbaarheidsstudie naar
maritieme samenwerking in het Middellandse Zeegebied, die werd uitgevoerd
in het kader van het trustfonds van de faciliteit voor Euro-mediterrane
investeringen en partnerschap (Femip). In 2013 organiseren de Europese
Commissie, de Europese Investeringsbank en de IMO de 12e Femip-conferentie
teneinde de mariene en maritieme samenwerking tussen de mediterrane landen
te intensiveren en de economische groei en werkgelegenheid te
ondersteunen.
Wat het beleid
met betrekking tot de informatiemaatschappij betreft, bleven de
gemeenschappelijke inspanningen gericht op de instelling van eerlijke,
moderne, open en transparante telecommunicatiemarkten, een open en actief
gebruik van het internet voor iedereen en een veelzijdige media-omgeving.
In het kader van het Oostelijk partnerschap is in 2012 een netwerk van
regelgevende instanties voor elektronische communicatiediensten opgericht.
Het netwerk voor mediterrane regelgevende instanties zal worden
versterkt.
Er zijn
belangrijke stappen gezet in de richting van een gemeenschappelijke ruimte
voor kennis en innovatie. In 2012 steeg het aantal ENB-landen dat
aan het zevende kaderprogramma (2007-2013) (KP7) deelnam. De in
juli 2012 gepubliceerde oproep voor het indienen van voorstellen op het
gebied van internationale samenwerking, omvatte specifiek op de ENB-landen
gerichte activiteiten op regionaal en bilateraal niveau, ter ondersteuning
van de beleidsdialoog en als bijzondere maatregel om de kloof tussen
onderzoek en innovatie te overbruggen. Eind 2012 bedroeg de totale
bijdrage van de EU aan projecten waaraan ENB-landen deelnamen
960 miljoen euro. In maart 2012 ondertekenden de EU en
Algerije een overeenkomst inzake wetenschappelijke en technologische
samenwerking. Moldavië is sinds januari 2012 een geassocieerd land
van KP7. Er komen
initiatieven op gang om de Euro-mediterrane biregionale samenwerking te
intensiveren in navolging van de Euro-mediterrane conferentie over
onderzoek en innovatie in Barcelona in april 2012. In 2012 is het
initiatief genomen voor een aan onderzoek en innovatie gewijd panel in het
kader van het huidige platform IV van het Oostelijk partnerschap, getiteld
"contact tussen mensen" en dit panel zal in 2013 van start gaan.
57.
In
2012 is de dialoog met partnerlanden voortgezet om te achterhalen wat zij
vooral belangrijk vinden als het gaat om deelname aan EU-programma´s en
samenwerking met EU-agentschappen. De EU
organiseerde in de meeste partnerlanden informatiebijeenkomsten over het
algemene beleid ten aanzien van deelname aan programma´s en de samenwerking met
agentschappen.
In oktober is het protocol in werking
getreden op basis waarvan Marokko kan deelnemen aan EU-programma´s die
openstaan voor de deelname van ENB-partners. In december heeft de EU vergelijkbare protocollen met Armenië en
Jordanië ondertekend. De
onderhandelingen over de protocollen met Azerbeidzjan en Georgië zijn van
start gegaan[9].
In november organiseerde de EU een
informatiebijeenkomst voor ENB-landen en EU-agentschappen. Er werd een
project voor financiële bijstand ter waarde van 3,7 miljoen euro
goedgekeurd, dat begin 2013 van start gaat en de voorbereidende
maatregelen van de EU-agentschappen ondersteunt om de ENB-partners te
helpen deel te nemen aan hun werk. De ENB-partners voerden de interactie
met diverse EU-agentschappen op, onder meer over bilaterale technische
samenwerking.
De EU is
bereid over protocollen te onderhandelen op basis waarvan andere geïnteresseerde
ENB-landen aan EU-programma´s kunnen deelnemen. Aangezien de huidige
programma´s in 2013 aflopen, zal de EU de partners informeren over de
programma´s van 2014-2020 waaraan zij kunnen deelnemen, zodra deze
programma´s vastgesteld zijn. De EU zal de partnerlanden blijven helpen
deel te nemen aan de werkzaamheden van EU-agentschappen, met name door
middelen ter beschikking te stellen voor voorbereidende activiteiten. De
partnerlanden zullen nauwgezet een beperkt aantal prioriteiten moeten
vaststellen om een verdere dialoog te bespoedigen en de samenwerking op
basis van wederzijds vastgestelde belangen te bevorderen. De EU is bereid
op tijdelijke en degressieve basis een deel van de kosten, die uit de
deelname voortvloeien, te cofinancieren.
2.7. De oostelijke en zuidelijke dimensie van het ENB
61. Het ENB is gebaseerd op de individuele
partnerschappen tussen de EU en elk afzonderlijk land door middel van één
beleid, gebaseerd op wederzijdse verantwoordingsplicht en een
gemeenschappelijke inzet voor de universele waarden van mensenrechten,
democratie en de rechtsstaat. Deze aanpak wordt aangevuld met de twee
regionale dimensies van het ENB. Het doel van het
Oostelijk partnerschap en het partnerschap voor democratie en gedeelde welvaart
met de nabuurschapslanden in het zuidelijke Middellandse Zeegebied is het
bevorderen van de regionale samenwerking, het ontwikkelen van regionale
synergieën en het vinden van oplossingen voor de specifieke geografische,
economische en sociale problemen van elke regio.
2.7.1 Oostelijk
Partnerschap
Er is aanzienlijke bilaterale en
multilaterale vooruitgang geboekt bij de uitvoering van het Oostelijk
partnerschap. Desondanks bleef de beperkte vooruitgang in sommige landen
op het gebied van democratische hervormingen, mensenrechten en de
rechtsstaat, een uitdaging voor partnerlanden om het doel van politieke
associatie en economische integratie met de EU te realiseren. De in 2012
opgestelde routekaart[10] vormde de grondslag voor
de sturing van en het toezicht op de verdere realisatie van de in de
verklaringen van Praag en Warschau gedefinieerde doelstellingen van het
partnerschap, tot aan de volgende top in Vilnius in het najaar van 2013.
De platforms en panels van het Oostelijk
partnerschap zorgden voor een gemeenschappelijke ruimte voor dialoog,
samenwerking en informatie-uitwisseling op gebieden zoals de hervorming
van het openbaar bestuur, vervoer en migratie en asiel. In alle zes de partnerlanden van het
Oostelijk partnerschap zijn nu platforms opgericht in het kader van het
Forum van het maatschappelijk middenveld. Er
is aanzienlijke vooruitgang geboekt wat de associatieovereenkomsten
betreft, inclusief de diepe en brede vrijhandelszones – essentiële
instrumenten om de democratische en economische overgang te ondersteunen –
en de EU heeft met vijf van de zes partnerlanden progressie geboekt in het
streven naar de liberalisering van het visumbeleid voor korte reizen. De EU heeft aanzienlijke financiële
bijstand verleend om de hervormingsinspanningen van de partners te
ondersteunen. Voor de periode 2011‑2013
is 1,9 miljard euro beschikbaar voor bilaterale en regionale
samenwerking (waaronder 350 miljoen euro aan aanvullende
middelen). Het Oostelijk partnerschapsprogramma voor integratie en
samenwerking (EaPIC) heeft als instrument gediend voor een systematischere
toepassing van de strengere beleidsvoorwaarden en de toepassing van het
"meer voor meer"‑beginsel. In 2012 konden drie partnerlanden
(Moldavië, Georgië en Armenië) dankzij EaPIC nuttig gebruikmaken van meer
financiële bijstand.
Er is besloten tot de instelling
van informele dialogen in het kader van het Oostelijk partnerschap, te
houden op het niveau van de hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter, het
Commissielid voor het Europese nabuurschapsbeleid en de ministers van
Buitenlandse Zaken van de zes partnerlanden. Tijdens de informele dialogen
worden buitenlandse beleidskwesties besproken die voor zowel de EU als
haar partners van belang zijn, er wordt toezicht gehouden op de uitvoering
van de routekaart voor het Oostelijk partnerschap en er wordt eventueel
een sectorale dialoog gevoerd. De eerste bijeenkomst vond in juni 2012 in
Chisinau plaats en de tweede dialoog werd in februari 2013 in Tbilisi
gehouden, waarbij ook een informele dialoog over vervoer werd gevoerd in
aanwezigheid van de vicevoorzitter van de Commissie Kallas en de ministers
van Vervoer van de partnerlanden.
De top die in november 2013 in Vilnius zal plaatsvinden, vormt een
nieuwe mijlpaal in de uitvoering van het Oostelijk partnerschap. Sommige
Oost-Europese partners willen de banden met de EU verder aanhalen. In de
mededeling over het ENB van mei 2011[11]
wezen de hoge vertegenwoordiger en de Commissie erop dat de waarden waarop
de Europese Unie is gebouwd – vrijheid, democratie, respect voor
mensenrechten en fundamentele vrijheden, en de rechtsstaat – ook de kern
vormen van het proces van politieke associatie en economische integratie
op grond van het ENB. Het zijn dezelfde waarden die zijn vastgelegd in
artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie en waarop de
artikelen 8 en 49 zijn gebaseerd. De staatshoofden en regeringsleiders hebben op de top van het
Oostelijk partnerschap in Warschau de Europese aspiraties en de keuze voor
Europa van sommige partners erkend.[12]
2.7.2.
Partnerschap voor democratie en gedeelde welvaart
66. In een routekaart uit 2012[13]
zijn de doelen op bilateraal en regionaal niveau geformuleerd voor het
partnerschap in de zuidelijke nabuurschap, evenals de te verwachte resultaten
tegen het eind van 2013. De tenuitvoerlegging van de routekaart is beïnvloed door de
gewijzigde situatie in de mediterrane partnerlanden in 2012. De EU heeft haar beleid van hernieuwd engagement op
bilateraal en regionaal niveau voortgezet door ondersteuning te bieden aan de
overgang en tegelijkertijd te erkennen dat de eindverantwoordelijkheid berust
bij de partners. Wat financiële
bijstand betreft, verstrekt de EU de zuidelijke nabuurschap voor ongeveer
700 miljoen euro aan nieuwe subsidies, bovenop de
3,5 miljard euro die al geprogrammeerd was voor de periode 2011-2013. 67. In 2012 zijn met
succes democratische verkiezingen gehouden (in Egypte, Algerije en Libië),
hebben Jordanië en Libanon electorale hervormingen doorgevoerd ter
voorbereidingen op de verkiezingen en zijn in de meeste landen nieuwe
regeringen geformeerd. Door bijstand te
verlenen of waarnemingsmissies in te zetten verleende de EU steun aan wat vaak
de eerste echt democratische verkiezingen waren. De
meerpartijenstelsels creëerden een nieuwe dynamiek en het maatschappelijk
middenveld was actiever en liet meer van zich horen. In
veel landen in de regio wordt de vrijheid van meningsuiting over het algemeen
meer eerbiedigd en is het gemakkelijker geworden om politieke partijen of
vakbonden op te richten. Niettemin is
duidelijk geworden dat de opbouw van democratische instellingen tijd vergt,
zeker daar waar het overgangsproces nog steeds wordt overschaduwd door
juridische onzekerheden (zoals in Egypte). De
nieuwe dynamiek van de politieke partijen en het maatschappelijk middenveld is
echter tekenend voor de ontwikkeling van een democratische cultuur, waardoor de
EU nieuwe ingangen heeft om de dialoog aan te gaan. Tegelijkertijd
wordt het, nu de veiligheidssituatie met name in Libië, de Sinaï en de Sahel
verslechtert, steeds belangrijker om de veiligheidssector, die nog een erfenis
is van de vorige regimes, te hervormen, en tevens de openbare orde te
handhaven. 68. De economische activiteit heeft vertraging
opgelopen door politieke onzekerheden en het ontbreken van structurele
hervormingen voor inclusieve groei. De begrotingstekorten bleven hoog of liepen
zelfs op in 2012, als gevolg van een zwakke economie en stijgende uitgaven om
aan prangende maatschappelijke behoeften te voldoen. Het werkloosheidsniveau
liep van een toch al hoog niveau nog verder op. Hoewel de politieke context
niet bevorderlijk was voor ingrijpende economische hervormingen, zijn er enkele
tekenen van stabilisatie.
De speciale vertegenwoordiger van
de EU voor de zuidelijke mediterrane landen nam het voortouw bij het
stimuleren van de politieke dialoog tussen de EU en landen in de regio die
zich in een overgangsproces bevonden, en droeg zo bij aan het werk van de
EU als het gaat om het versterken van de democratie, de opbouw van
instellingen en het bevorderen van de doeltreffendheid, aanwezigheid en
zichtbaarheid van de EU in de regio. Er zijn taskforces opgericht voor
Tunesië (28-29 september 2011), Jordanië (22 februari 2012) en
Egypte (13-14 november 2012). De taskforces droegen bij aan een
verdieping van de relatie van de EU met de drie landen op een
resultaatgerichte, passende en gedifferentieerde manier, waarbij zowel
alle EU-instellingen als de particuliere sector werden betrokken. In
november2012 namen Europese ondernemers, onder leiding van vicevoorzitter
Tajani van de Europese Commissie, eveneens deel aan groeimissies naar
Marokko en Tunesië. In Tunesië is een EU-Tunesische raad voor
ondernemerschap ingesteld om de Tunesische regering te adviseren over
verbeteringen in het ondernemingsklimaat.
70. Op regionaal niveau
is het noordelijke co-voorzitterschap van de Unie voor het Middellandse
Zeegebied aan de EU overgedragen en heeft Jordanië het zuidelijke
co-voorzitterschap op zich genomen. Dit was een teken van hernieuwde bereidheid
van beide kanten van het Middellandse Zeegebied om de Unie voor het
Middellandse Zeegebied, een uniek forum bestaande uit 43 leden[14],
te laten fungeren als een doeltreffende aanjager voor de ontwikkeling van
regionale projecten. Tijdens een ministeriële bijeenkomst van de EU en de
Arabische Liga in november is een duidelijk politiek signaal afgegeven over de
belofte van de EU en de Arabische ministers om gemeenschappelijke problemen
gezamenlijk aan te pakken. In december
is in een gezamenlijke mededeling[15]
uitgestippeld hoe de Europese Unie een nauwere samenwerking tussen de
Maghreb-landen kan ondersteunen. De Commissie nam in oktober eveneens deel aan
de top van de 5+5, tussen vijf EU-landen uit het zuidelijke Middellandse
Zeegebied en vijf Maghreb-landen, waarbij zij haar steun betuigde voor verdere
regionale integratie als een belangrijk middel om de veiligheid en de welvaart
te bevorderen.
Hoewel er in 2012 aanzienlijke
vooruitgang is geboekt om de doelstellingen van de routekaart te
realiseren, zal verdere progressie in 2013 afhangen van de vraag of de EU
en de partners bereid zullen blijven reeds gedane beloften na te komen. Als
de politieke situatie stabiliseert en partnerlanden de weg naar democratie
inslaan, zouden regeringen beter in staat moeten zijn de vruchten te
plukken van dat wat de EU te bieden heeft en zouden zij een nieuwe impuls
kunnen geven aan hun deelname aan regionale samenwerking.
2.8.
De aanpak van conflicten in de nabuurschap
De aanpak van slepende conflicten
in de nabuurschap — in Moldavië, de zuidelijke Kaukasus, het Midden-Oosten
— vormt een belangrijk onderdeel van het EU-beleid. De inzet van de EU op
het gebied van het GBVB/GVDB zal een essentieel onderdeel van het
ENB uit blijven maken. De aanwezigheid van GVDB-missies in de nabuurschap
weerspiegelt de alomvattende, veelzijdige aanpak op dit gebied, onder meer
op het gebied van veiligheid, de rechtsstaat en civiele crisisbeheersing.
De speciale vertegenwoordiger van
de EU voor de zuidelijke Kaukasus en de crisis in Georgië bleef een
belangrijke rol spelen in de pogingen van de EU om een oplossing te vinden
voor de conflicten in Georgië en Nagorno-Karabach. De speciale
vertegenwoordiger zat, samen met de VN en de OVSE, het internationale
overleg van Genève over de crisis in Georgië voor. Deze gesprekken
vormen op dit moment het enige platform voor overleg tussen de Georgische
autoriteiten en de afgescheiden regio's Abchazië en Zuid-Ossetië, hoewel
de nieuwe Georgische overheid het voornemen heeft uitgesproken
rechtstreekse communicatiekanalen op te zetten met vertegenwoordigers van
de feitelijke entiteiten. De waarnemingsmissie van de EU in Georgië heeft
de situatie mede gestabiliseerd door haar aanwezigheid langs de
bestuurlijke scheidslijn met de afgescheiden regio´s.
Wat Nagorno-Karabach
betreft, worden de contacten op hoog niveau met Armenië en Azerbeidzjan
voortgezet om een vreedzame oplossing van het conflict te bespoedigen, met
name door het werk van de Minsk-groep van de OVSE te ondersteunen. Hoewel
de EU het volste vertrouwen in de medevoorzitters van de Minsk-groep
heeft, toonde zij zich tegelijkertijd bereid om, ter ondersteuning van
eventuele progressie in de onderhandelingen, bij te dragen aan het
vergemakkelijken van verzoening en herstel. In september 2012 is de tweede
fase van het Europees partnerschap van start gegaan voor de vreedzame oplossing
van het conflict inzake Nagorno-Karabach, een door de EU gefinancierd
programma voor het maatschappelijk middenveld.
Er is weer
wat nieuw elan gekomen in het 5+2-proces voor een oplossing van het
conflict in Transnistrië, dat in december 2011 officieel is
hervat. Op een bijeenkomst in Odessa is in januari 2012 van beide kanten
een aanpak "in kleine stapjes" overeengekomen, om praktische
kwesties aan te pakken die voor gewone burgers van primair belang zijn. In
april hebben de 5+2 unaniem een reglement van orde en een uitgebreide
onderhandelingsagenda vastgesteld. Op de onderhandelingsagenda staan
sociaal-economische, humanitaire, juridische, politieke en
veiligheidskwesties. Vanaf dat moment hebben de deelnemers aan de 5 + 2 de
door de verschillende zijden geleide technische besprekingen politiek
gesteund. Hierdoor kon het goederenvervoer per spoor in de regio
Transnistrië worden hervat en is aanzienlijke vooruitgang geboekt op het
gebied van onderwijs en andere sociaal-economische kwesties. In november
wisselden de deelnemers, zonder tot overeenstemming te komen, van
gedachten over de noodzaak de politieke aspecten te bespreken aangaande de
oplossing van het conflict, evenals het gebrek aan duidelijkheid waardoor
de oplossing van sociaal-economische en humanitaire kwesties wordt
belemmerd. De EU nam, met het doel de stabiliteit in de regio te
consolideren, actief deel aan de 5+2-gesprekken en heeft haar aanwezigheid
in het gebied opgevoerd. Zij deed dit door in Transnistrië gevestigde
bedrijven gemakkelijker deel te laten nemen aan handelsstromen tussen de
EU en Moldavië, en door een toenemend aantal vertrouwenwekkende projecten
te financieren op sociaal en humanitaire gebied en op het gebied van
gezondheid en onderwijs.
Moldavië en
Oekraïne bleven een constructieve bijdrage leveren aan de werkzaamheden
van de missie van de EU voor bijstand aan het grensbeheer voor Moldavië en
Oekraïne (EUBAM). Met steun van EUBAM bleven de douaneautoriteiten en de
grensbewakingsdiensten van Moldavië hun beroepsbekwaamheid en de
samenwerking tussen de verschillende diensten in het land en met Oekraïne
verbeteren. EUBAM bleef zich hard maken voor de afbakening van de
staatsgrens met Oekraïne.
De
veranderingen in de Arabische wereld toonden eens te meer aan dat de
onderhandelingen tussen Israël en de Palestijnen dringend moeten worden
hervat. In 2012 bleef de EU beide
partijen aanmoedigen naar de onderhandelingstafel terug te keren,
overeenkomstig de Kwartetverklaring van september 2011. Ondanks de steun van Jordanië aan het begin
van het jaar zijn de onderhandelingen echter helaas niet hervat. Hoewel de EU haar steun voorstander blijft van
een tweestatenoplossing, toont zij zich in toenemende mate bezorgd over de
ontwikkelingen ter plaatse die een tweestatenoplossing onmogelijk dreigen
te maken. Zij bleef pleiten voor een
oplossing van het Israëlisch-Palestijnse conflict via vreedzame
bilaterale gesprekken op basis van internationaal recht en parameters
waarover reeds overeenstemming is bereikt. Afgezien van haar aanhoudende
praktische steun in het kader van het ENB kwamen haar politieke
inspanningen het meest tot uiting in de conclusies van de Raad
Buitenlandse Zaken van mei en december 2012.
Zij steunde
daarnaast de inspanningen van de Palestijnse Autoriteit om een staat op te
bouwen, gebaseerd op de rechtsstaat en de eerbiediging van de
mensenrechten. Zij riep opnieuw op tot intra-Palestijnse verzoening en
richtte zich op het voorkomen van eenzijdige handelingen die de
levensvatbaarheid van een tweestatenoplossing op het spel zetten, met name
wat de uitbreiding van de Israëlische nederzettingen betreft, inclusief de
uitbreiding van Oost-Jeruzalem. Hoewel de EU zich ten volle bewust is van
de legitieme veiligheidsbehoeften van Israël, blijft zij oproepen om een
eind te maken aan de blokkade van de Gazastrook teneinde de onhoudbare
humanitaire situatie te verbeteren. Zij werkte hierbij nauw samen met de
VS en andere internationale partners, onder wie het Kwartet. Zij
verwelkomde de bemiddelingspogingen van Jordanië en Egypte om het geschil
te beslechten, evenals de algemene steunbetuiging van de Arabische Liga
aan het vredesproces in het Midden-Oosten.
De werkzaamheden van EUBAM
Rafah zijn opgeschort in verband met de gewelddadige overname van de
Gazastrook door Hamas medio 2007. Sinds die tijd staat de wezenlijke
tenuitvoerlegging van het mandaat nog altijd in de wacht, maar de missie
is blijvend paraat om opnieuw actief te zijn aan de grensovergang met
Rafah zodra de politieke en veiligheidssituatie dit toelaat. In de nasleep
van de crisis in Gaza in november 2012 zijn nieuwe besprekingen van start
gegaan om EUBAM Rafah mogelijk opnieuw op te starten.
In het geval van Syrië heeft de EU
de voortdurende mensenrechtenschendingen steeds weer veroordeeld,
herhaaldelijk besloten tot beperkende maatregelen tegen het Syrische
bewind en humanitaire hulp geboden aan ontheemden en vluchtelingen. Zij heeft diplomatieke stappen ondernomen om
de crisis vreedzaam op te lossen door steun te verlenen aan de speciale
gezanten van de VN-liga van Arabische Staten, deel te nemen aan de
bijeenkomsten van de Vrienden van Syrië en inspanningen te ondersteunen om
een verenigde, representatieve oppositie te bevorderen. Tijdens de
Syrische crisis stond de EU vooraan om, in nauwe samenwerking met andere donoren
en internationale organisaties, internationale humanitaire hulp te
verlenen en zo te garanderen dat behoeften snel konden worden vastgesteld
en hulp snel en doeltreffend kon worden verstrekt. In 2012 is voor
150 miljoen euro aan humanitaire bijstand verleend in Syrië en
omliggende landen, aangevuld met een bijdrage van
208 miljoen euro vanuit de lidstaten van de EU. Er is ongeveer
80 miljoen euro verstrekt in het kader van het ENPI en
thematische instrumenten, om te kunnen voldoen aan de behoeften van de
Syrische bevolking op de langere termijn (ondersteuning van het
maatschappelijk middenveld, van mensenrechtenactivisten, vluchtelingen,
enz.) en om de omliggende landen met de toestroom van vluchtelingen te
helpen.
3. Samenhang in beleid
Het ENB is bij uitstek een
voorbeeld van een alomvattende aanpak van extern beleid. Voor de
samenwerking met onze buurlanden gebruikt de EU alle instrumenten en
beleidsmiddelen die haar ter beschikking staan. Zij combineert politieke
associatie, handelsbeleid, sectoraal beleid en financiële samenwerking met
beleid en maatregelen die meer op de korte termijn zijn gericht, en met
GBVB/GVDB-instrumenten. Het toont aan hoe een alomvattende aanpak een
gemeenschappelijk optreden kan genereren waarbij alle relevante EU-actoren
betrokken zijn. Zoals aangekondigd in het werkprogramma van de Commissie
voor 2013, werken de hoge vertegenwoordiger en de Commissie momenteel aan
een gezamenlijke mededeling over de vraag hoe deze aanpak verder
ontwikkeld kan worden.
Dit werk
vindt plaats in nauwe samenwerking met andere donorlanden en
internationale actoren om een antwoord te kunnen bieden op humanitaire
crises en om democratische overgangsprocessen te bevorderen en economische
ontwikkelingen in partnerlanden te stimuleren. Het streven naar betere
synergie en coördinatie met belangrijke internationale financiële
instellingen in de ENB-regio is al een belangrijke taak en zal in de
toekomst alleen nog maar belangrijker worden. Vroegtijdige
raadplegingsmechanismen, zowel via de huidige kaders, het memorandum van
overeenstemming tussen de Commissie, de EIB-groep, de EBWO en de groep van
Luxemburg (de EU, het IMF, de Wereldbank, de Internationale
Financieringsmaatschappij (IFC), de EIB en de EBWO), en meer samenwerking
op operationeel niveau zijn cruciaal voor een betere aanpassing van het
beleid aan de ENB-beleidsdoelstellingen. De speciale vertegenwoordiger
voor de zuidelijke mediterrane landen en de Commissie zorgen voor de
coördinatie met de internationale financiële instellingen en de G8 in het
kader van het proces van Deauville. Op mondiaal niveau waren de
ENB-beleidskwesties in 2012 ook onderwerp van gesprek in het kader van de
jaarlijkse vergadering van de EU-leden van het dagelijks bestuur van de
Wereldbank. Er vindt tevens regelmatig overleg plaats met de EU-leden van
de raad van de EBWO, waarbij ENB-gerelateerde beleidskwesties aan de orde
kunnen komen.
Het politieke
en strategische partnerschap tussen de Raad van Europa en de EU is de
afgelopen jaren voortdurend versterkt. De samenwerking en de dialoog met
de Raad van Europa dragen bij aan de gemeenschappelijke doelstellingen in
de landen van de regio, te weten meer respect voor de gemeenschappelijke
waarden; de mensenrechten en de fundamentele vrijheden, de democratie en
de rechtsstaat. De EU werkt wat geschillenbeslechting betreft eveneens
samen met de OVSE in het kader van de Minsk-groep en het 5+2-proces voor
de beslechting van het conflict in Transnistrië, en met de VN in het
internationale overleg van Genève over het conflict in Georgië.
Het Europees
Parlement, het Comité van de Regio´s en met name de daarbij aangesloten
organisaties CORLEAP (de Conferentie van lokale en regionale overheden van
het Oostelijk partnerschap) en ARLEM (de Euromediterrane Vergadering van
Lokale en Regionale Overheden), evenals het Europees Economisch en Sociaal
Comité, spelen een steeds actievere en belangrijkere rol in het ENB en
dragen bij aan de ontwikkeling van politieke dialoog en een betere
integratie van andere vormen van samenwerking in het ENB. Dit versterkt de
synergie op het gebied van de uitvoering van en communicatie over het
beleid nog verder.
De buurlanden
van de EU worden ook partners op het gebied van het GVDB. Oekraïne neemt
deel aan een aantal GVDB-missies. Er zijn GVDB‑kaderovereenkomsten
inzake deelname gesloten met Oekraïne en Moldavië, er wordt onderhandeld
met Georgië, en Armenië heeft eveneens belangstelling getoond.
Er zijn nog altijd verbeteringen
mogelijk. De EU zal zich blijven bezighouden met de vraag op welke manier
de verschillende actoren beter samen kunnen werken. Het is duidelijk dat
de EU op een aantal gebieden, met name op het gebied van mobiliteit, waar
de lidstaten belangrijke beleidsbevoegdheden bezitten, zelfs nog nauwer
met de lidstaten samen moet werken om de toezeggingen aan haar partners
waar te kunnen maken. Zij moet ook manieren vinden om andere
belanghebbenden te betrekken bij de beleidsvorming, bijvoorbeeld bij het
opstellen van actieplannen of associatieagenda´s.
EU-instellingen en individuele
lidstaten dienen te streven naar een zo groot mogelijke samenhang, zodat
de EU van toegevoegde waarde kan zijn. Er is een belangrijke rol
weggelegd voor EU-delegaties in partnerlanden om alle actoren samen te
brengen en ter plekke voor samenhang en synergie te zorgen. Ze
zullen ook meer als spil moeten fungeren voor de autoriteiten van
partnerlanden, het maatschappelijk middenveld of het bedrijfsleven, om
informatie te verstrekken over beleid en de mogelijkheden om ondersteuning
te krijgen.
4. Toekomstige uitdagingen
De universele waarden
waarop de EU is gegrondvest – vrijheid, democratie, eerbiediging van de
mensenrechten en de fundamentele vrijheden, en de rechtsstaat – vormen
eveneens het fundament van het ENB. Voor die partners die zo nauw
mogelijke betrekkingen met de EU aan willen gaan, vormen deze waarden het
belangrijkste referentiepunt voor hun binnenlandse hervormingen. Dit
hervormingsproces moet inclusief zijn. Het proces zal alleen dan duurzaam
en uiteindelijk succesvol zijn als de hele samenleving, en niet alleen de
politieke elite of bepaalde delen van het politieke spectrum, hiervoor
kiezen en de hierboven genoemde universele waarden aanhangen.
Het beginsel "meer voor
meer" zal een belangrijk element blijven, zodat het ENB kan
reageren op de inspanningen die worden geleverd en de vooruitgang die
wordt geboekt in het kader van de democratische hervormingen. Het nieuwe
financiële instrument voor de nabuurschapslanden voor de periode 2014‑2020
zal dit beginsel bij de financiële samenwerking in aanmerking nemen. Maar
het beginsel blijft niet beperkt tot financiële samenwerking. Zoals
vermeld in de gezamenlijke mededeling uit 2011, zal de EU haar aanbod, met
name wat betreft de toegang tot markten en betere mobiliteit, aanpassen
aan het hervormingsniveau en de ambitie die haar partners tentoonspreiden.
Onderzoek heeft uitgewezen dat –
met uitzondering van een paar landen die de meeste aanbevelingen hebben
opgevolgd – veel aanbevelingen uit eerdere ENB-voortgangsverslagen nog
altijd van kracht zijn en centraal moeten blijven staan in de
hervormingsprocessen van de komende jaren. De zeer beperkte
vooruitgang van een aantal partners op het gebied van de gezamenlijk
overeengekomen doelstellingen, en de geringe reactie van sommige onder hen
op de door het ENB geboden stimulansen, vergen mogelijk een kritische blik
op de instrumenten en mechanismen van het ENB. De EU dient zonodig
na te gaan of eventuele aanpassingen haar beter in staat stellen om aan de
verwachtingen en behoeften van partners te voldoen, zodat zij op die manier
ertoe kan bijdragen dat er beter gebruik van wordt gemaakt. Tegelijkertijd
dienen partners te laten zien dat zij zich inzetten om de gezamenlijk met
de EU overeengekomen doelstellingen te verwezenlijken. De met de EU
overeengekomen prioriteiten en hervormingsagenda’s dienen te worden
geïntegreerd in de nationale hervormings‑ en
ontwikkelingsstrategieën.
Het creëren van nieuwe
mogelijkheden voor burgers om te reizen, te studeren en zaken te
doen met de EU, is essentieel om de waarden te delen waarop de EU is
gebouwd. De EU dient meer nadruk te leggen op beleidsmiddelen en
-maatregelen die zich daarop richten. De mobiliteit van mensen, beurzen
voor studenten en netwerken van bedrijven zorgen er misschien wel meer dan
wat ook voor dat de "Europese keuze" van partners wordt
beklonken. In het oosten zijn actieplannen voor visumliberalisering
succesvol gebleken voor het bevorderen van de hervormingen in de
partnerlanden. Als deze plannen volledig door de partners worden
uitgevoerd, wordt het vooruitzicht van visumvrij reizen steeds reëler.
De veelzijdige, soms technische
aard van het ENB, met een veelheid aan actoren, zorgt ervoor dat er
moeilijk over te communiceren is. Toch wordt de EU gezien
als model en inspiratiebron voor mensen in de nabuurschap als het gaat om
de waarden die aan het ENB ten grondslag liggen: mensenrechten,
democratie, fundamentele vrijheden en welvaart en solidariteit. Uit
een opiniepeiling in ENB-partnerlanden[16]
blijkt dat de bevolking in de meeste buurlanden positief over de EU is[17].
De EU wordt geassocieerd met het bevorderen van de mensenrechten,
solidariteit, welvaart, democratie en vrijheid van meningsuiting. Deze
waarden, evenals de economische ontwikkelingen, worden gezien als de
belangrijkste reden om samen te werken. Uit hetzelfde onderzoek blijkt
echter dat veel mensen zich slecht geïnformeerd voelen over wat de EU in
hun land doet. Dit onderstreept de noodzaak om burgers in partnerlanden
beter te informeren over het ENB en zijn doelstellingen, instrumenten en
resultaten.
De conflicten in bepaalde
gebieden van het Europees nabuurschap blijven nog altijd een probleem en
vormen een gevaar voor de opkomende hervormingsprocessen. Het bevorderen
van de vrede en stabiliteit met alle mogelijke civiele en militaire
middelen die de EU tot haar beschikking heeft, is een dringende noodzaak
die niet kan worden genegeerd.
Verschuivingen in het buitenlands
beleid van de partnerlanden en de toenemende betrokkenheid van andere
actoren in de regio kunnen de EU als model en partner eveneens minder aantrekkelijk
maken. De EU moet daarom nadenken hoe zij een meer multilaterale
beleidsaanpak kan realiseren waarbij zij nauwer betrokken is en nauwer
samenwerkt met andere actoren die in de nabuurschap werken om zo, samen
met de partnerlanden zelf, zaken van gemeenschappelijk belang aan te
pakken. In het zuidelijke Middellandse Zeegebied spelen Turkije, de landen
van de Golf en organisaties zoals de Arabische Liga een steeds
belangrijkere rol bij pogingen om conflicten te beslechten, en zij
bevorderen hun economische en politieke belangen meer. De opkomst van
alternatieve regionale integratieregelingen in het oostelijk
nabuurschapsgebied vormt eveneens een nieuwe uitdaging. Het landschap is
veranderd door de opkomst van de Euro-Aziatische Unie tussen de Russische
Federatie, Belarus en Kazachstan. Deze Unie wordt beschouwd als een
politiek en economisch ontwikkelingsmodel dat een alternatief biedt voor
de integratie met de EU. Er dient echter gekozen te worden. Toetreding tot de douane‑unie, die
deel uitmaakt van de Euro-Aziatische Unie, maakt economische integratie
met de EU door middel van een DCFTA bijvoorbeeld onmogelijk.
5. Conclusie
Hoewel de onderliggende
beginselen en doelstellingen van het ENB op alle partners en op alle
beleidsonderdelen van toepassing blijven, gaat de EU met elk van haar
partners een unieke relatie aan en worden de ENB-instrumenten aan iedere
relatie aangepast. Het ENB biedt de EU een instrumentarium waarmee zij
haar aanpak en reactie op de individuele situatie van haar partners, en op
hun aspiraties wat hun betrekkingen met de EU betreft, kan afstemmen. Zij
zal haar beleidsreactie steeds meer aan moeten passen, al naargelang de
uiteenlopende ontwikkelingen, ambities en behoeften van haar partners.
De partners dienen onverminderde
inzet en betrokkenheid te tonen om hun samenleving en politieke en
economische systemen te hervormen. Dit blijft een cruciale voorwaarde om
de idealen te verwezenlijken en tegemoet te komen aan de behoeften van hun
bevolking. Een hernieuwde politieke verbintenis om vaak moeilijke
hervormingen ook daadwerkelijk uit te voeren, is van wezenlijk belang. Van
haar kant dient de EU haar beloften na te komen als het gaat om een
sterkere politieke associatie, verdere economische integratie en het
verlenen van steun aan hervormingen.
[1] COM(2011) 303 van 25.5.2011. [2] Deze gezamenlijke mededeling gaat vergezeld van twaalf
voortgangsverslagen over de landen waarmee een ENB‑actieplan of een
daarmee vergelijkbaar document werd overeengekomen, twee regionale
voortgangsverslagen over de vooruitgang in 2012 met de tenuitvoerlegging van
het Oostelijk partnerschap en het Partnerschap voor democratie en gedeelde
welvaart, en een statistische bijlage. [3] Overeenkomstig resolutie 67/19 van de Algemene Vergadering van de
Verenigde Naties wordt de benaming "Palestina" voortaan in alle
gevallen gebruikt wanneer wordt verwezen naar dat wat tot dusver de
"Palestijnse Autoriteit" of "bezet Palestijns gebied" werd
genoemd. Dit houdt overeenkomstig de conclusies van de Raad van december 2009
geen erkenning van de staat Palestina in. [4] Gezamenlijke verklaring van de ministers van Buitenlandse Zaken van het
Oostelijk partnerschap tijdens hun vergadering in Brussel op
23 juli 2012, de Raad van de Europese Unie, 12862/12, PRESSE 348. Gezamenlijke
mededeling aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en
Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s, "Oostelijk partnerschap: een
routekaart voor de top in het najaar van 2013",
JOIN(2012) 13 final, 15.5.2012. [5] Transparency International, Corruption Perceptions Index 2012. [6] SPRING: Support
for Partnership Reform and Inclusive Growth (steun voor partnerschap,
hervorming en inclusieve groei). [7] EaPIC: Eastern
Partnership Integration and Cooperation Programme (Oostelijk
partnerschapsprogramma voor integratie en samenwerking). [8] COM(2011) 839 definitief. [9] De protocollen op basis waarvan Moldavië en
Oekraïne kunnen deelnemen aan EU-programma´s die daarvoor openstaan, zijn in
2011 in werking getreden, en een protocol met Israël is in 2008 ondertekend. [10] Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement, de Raad, het
Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s,
"Oostelijk partnerschap:een routekaart voor de top in het najaar van
2013", JOIN(2012) 13 final, 15.5.2012. [11] Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement, de Raad, het
Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s,
"Inspelen op de veranderingen in onze buurlanden", COM(2011) 303
van 25.5.2011. [12] Gezamenlijke mededeling van de top van het Oostelijk
partnerschap in Warschau, 29-30 september 2011. [13] Gezamenlijk
werkdocument van de diensten van de Commissie: "Partnership for Democracy
and Shared Prosperity: Report on activities in 2011 and Roadmap for future
action", begeleidend document bij de gezamenlijke mededeling aan het
Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het
Comité van de Regio´s, "Resultaten boeken voor een nieuw Europees
nabuurschapsbeleid", SWD(2012) 121 final, 15.5.2012. [14] De deelname van Syrië is voorlopig opgeschort,
waardoor er nu sprake is van 42 samenwerkende landen. [15] Gezamenlijke
mededeling aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en
Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s, "Ondersteuning van nauwere
samenwerking en regionale integratie in de Maghreb: Algerije, Libië,
Mauritanië, Marokko en Tunesië", JOIN(2012) 36 final,
17.12.2012. [16] De EU-nabuurschapsbarometer, voorjaar 2012 en
najaar 2012. [17] Met uitzondering van Egypte en Libië, waar een meerderheid geen mening
lijkt te hebben over het beeld van de EU of de stand van de betrekkingen, of er
weinig informatie over heeft.