EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52013PC0404R(01)
Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende bepaalde regels voor schadevorderingen volgens nationaal recht wegens inbreuken op de bepalingen van het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie
Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende bepaalde regels voor schadevorderingen volgens nationaal recht wegens inbreuken op de bepalingen van het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie
/* COM/2013/0404 final/2 - 2013/0185 (COD) */
Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende bepaalde regels voor schadevorderingen volgens nationaal recht wegens inbreuken op de bepalingen van het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie /* COM/2013/0404 final/2 - 2013/0185 (COD) */
TOELICHTING
1.
ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL
1.1.
Algemene context
Met Verordening (EG) nr. 1/2003[1] wordt uitvoering gegeven aan de
EU-regels die mededingingsbeperkende overeenkomsten (waaronder kartels) en het
misbruik van een machtspositie verbieden (hierna "de mededingingsregels
van de Unie" genoemd), die zijn vastgelegd in de artikelen 101 en 102
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (hierna "het
Verdrag" genoemd). In die verordening wordt vastgesteld onder welke
voorwaarden de Commissie, de nationale mededingingsautoriteiten en de nationale
rechters deze bepalingen in individuele zaken toepassen. Verordening (EG) nr. 1/2003 verleent
de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten de bevoegdheid de
artikelen 101 en 102 van het Verdrag toe te passen[2]. De Commissie kan geldboeten
opleggen aan ondernemingen die inbreuk op deze bepalingen hebben gemaakt[3]. De bevoegdheid van de
nationale mededingingsautoriteiten wordt beschreven in artikel 5 van
Verordening (EG) nr. 1/2003. De toepassing van de mededingingsregels
van de Unie door de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten wordt
meestal "publieke handhaving van het mededingingsrecht van de Unie"
genoemd. Naast de publieke handhaving roept de
rechtstreekse werking van de artikelen 101 en 102 van het Verdrag rechten
en verplichtingen voor individuen in het leven die door de nationale rechters
van de lidstaten kunnen worden gehandhaafd[4].
Dit wordt "civiele handhaving van het mededingingsrecht van de Unie"
genoemd. Schadeclaims wegens
inbreuk op de artikelen 101 en 102 van het Verdrag vormen een belangrijk
onderdeel van de civiele handhaving van het mededingingsrecht van de Unie. Uit
de rechtstreekse werking van de verbodsbepalingen in de artikelen 101 en 102
van het Verdrag volgt dat eenieder vergoeding van de geleden schade kan
vorderen indien er tussen die schade en een inbreuk op de mededingingsregels
van de Unie een oorzakelijk verband bestaat[5]. Een
benadeelde partij moet niet alleen vergoeding kunnen eisen van de reëel geleden
schade (damnum emergens), maar ook van de winst die zij heeft moeten
derven (lucrum cessans), alsmede van rente[6].
Vergoeding van de door inbreuken op de mededingingsregels van de Unie
veroorzaakte schade kan niet worden gekregen via publieke handhaving. Het toekennen
van schadevergoeding valt buiten de bevoegdheid van de Commissie en de
nationale mededingingsautoriteiten, maar behoort tot het terrein van de
nationale rechters en van het burgerlijk recht en de burgerlijke
rechtsvordering. De naleving van de mededingingsregels van de
Unie wordt gewaarborgd door de sterke publieke handhaving van deze regels door
de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten, samen met de civiele
handhaving door de nationale rechters.
1.2.
Motivering en doel van het voorstel
Met dit voorstel moet de effectieve handhaving
van de mededingingsregels van de Unie worden gegarandeerd door: i) de wisselwerking tussen de publieke
en de civiele handhaving van het mededingingsrecht te optimaliseren; en ii) ervoor te zorgen dat slachtoffers
van inbreuken op het mededingingsrecht van de Unie de schade die zij hebben
geleden volledig vergoed kunnen krijgen. Optimaliseren van de wisselwerking tussen
de publieke en de civiele handhaving van het mededingingsrecht De algehele handhaving van de mededingingsregels
van de Unie wordt het best gegarandeerd door aanvullende publieke en civiele
handhaving. Het bestaande rechtskader regelt echter de wisselwerking tussen
beide pijlers van de handhaving van het mededingingsrecht van de Unie niet
voldoende. Een onderneming die in
het kader van een clementieregeling overweegt met een mededingingsautoriteit
samen te werken (waarbij de onderneming in ruil voor immuniteit voor of een
vermindering van de geldboete toegeeft dat zij aan een kartel heeft deelgenomen),
kan op het ogenblik van haar medewerking niet weten of slachtoffers van een
inbreuk op het mededingingsrecht toegang zullen hebben tot de inlichtingen die
de onderneming vrijwillig aan de mededingingsautoriteit heeft verstrekt. Met
name in het Pfleiderer-arrest uit 2011 heeft het Europees Hof van
Justitie (hierna "het Hof" genoemd)[7] geoordeeld
dat, bij gebrek aan EU-recht, de nationale rechter op basis van nationaal recht
en per geval moet oordelen of het verlenen van toegang tot documenten, met
inbegrip van clementiestukken, al dan niet kan worden toegestaan. Wanneer de
nationale rechter hierover oordeelt, moet hij een afweging maken tussen het
belang om te zorgen voor een doeltreffende publieke handhaving van de
mededingingsregels van de Unie en het belang om te garanderen dat het recht op
volledige vergoeding effectief kan worden uitgeoefend. Dit zou kunnen leiden
tot grote verschillen tussen en zelfs binnen de lidstaten op het gebied van de toegang
tot bewijsmateriaal uit de dossiers van de mededingingsautoriteiten. Voorts kan
de daaruit voortvloeiende onzekerheid wat betreft de toegang tot informatie die
in het kader van clementieregelingen is verkregen, de beslissing van een
onderneming beïnvloeden om al dan niet met de mededingingsautoriteiten samen te
werken in het kader van hun clementieregeling. Zonder wettelijk bindende
initiatieven op EU-niveau kan de doeltreffendheid van de clementieregelingen –
die een zeer belangrijk instrument vormen voor de publieke handhaving van de
mededingingsregels van de Unie – dus in ernstige mate worden ondermijnd door
het risico dat bij de behandeling van schadevorderingen voor de nationale
rechter het verlenen van toegang tot bepaalde documenten wordt toegestaan. De noodzaak om de wisselwerking tussen de
publieke en de civiele handhaving te regelen werd ook bevestigd in de
antwoorden van de belanghebbenden op de publieke raadpleging over het witboek
betreffende schadevergoedingsacties wegens schending van de communautaire
mededingingsregels uit 2008 (hierna "het witboek" genoemd)[8] en de raadpleging over een
coherente Europese aanpak op het gebied van collectief verhaal in 2011[9]. In de resolutie van de hoofden
van de Europese mededingingsautoriteiten van mei 2012 werd eveneens het
belang onderstreept van de bescherming van clementiemateriaal in het kader van
burgerlijke schadevorderingen[10].
Het Europees Parlement heeft herhaaldelijk benadrukt dat publieke handhaving op
het gebied van de mededinging essentieel is en heeft de Commissie opgeroepen
ervoor te zorgen dat civiele handhaving de doeltreffendheid van de
clementieregelingen en de schikkingsprocedures niet schaadt[11]. De eerste belangrijke doelstelling van dit
voorstel is daarom de wisselwerking tussen de publieke en de civiele handhaving
van de mededingingsregels van de Unie te optimaliseren, waardoor wordt
gegarandeerd dat de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten een
beleid van sterke publieke handhaving kunnen blijven voeren en slachtoffers van
een inbreuk op het mededingingsrecht de schade die zij hebben geleden vergoed
kunnen krijgen. Garanderen van de effectieve uitoefening
van het recht van de slachtoffers op volledige vergoeding De tweede belangrijke doelstelling is te
garanderen dat slachtoffers van inbreuken op de mededingingsregels van de Unie
effectief een vergoeding kunnen krijgen voor de schade die zij hebben geleden. Hoewel het recht op een volledige
schadevergoeding door het Verdrag zelf wordt gegarandeerd en van het acquis
communautaire deel uitmaakt, wordt de effectieve uitoefening van dit recht
vaak moeilijk of bijna onmogelijk gemaakt door de toepasselijke regels en
procedures. Hoewel recent in enkele lidstaten tekenen van verbetering vast te
stellen zijn, krijgen de meeste slachtoffers van inbreuken op de
mededingingsregels van de Unie in de praktijk tot dusver geen vergoeding voor
de door hen geleden schade. Reeds in 2005 heeft de Commissie in haar
groenboek "Schadevorderingen wegens schending van de communautaire
antitrustregels"[12]
(hierna "het groenboek" genoemd) aangegeven wat de belangrijkste
obstakels zijn voor een doeltreffender systeem van schadevorderingen wegens
inbreuk op de mededingingsregels. Tot op vandaag blijven dezelfde obstakels in
een groot aantal lidstaten bestaan. Deze houden verband met: i) het verkrijgen van het nodige bewijsmateriaal
voor de bewijsvoering in een zaak; ii) het gebrek aan effectieve
mechanismen voor collectief verhaal, in het bijzonder voor consumenten en
kmo's; iii) het gebrek aan duidelijke regels
voor het doorberekeningsverweer (passing-on defence); iv) het gebrek aan duidelijke
bewijskracht van beslissingen van de nationale mededingsautoriteiten; v) de mogelijkheid om een
schadevordering in te stellen nadat een mededingingsautoriteit een inbreuk
heeft vastgesteld; en vi) de schadebegroting in mededingingszaken. Naast deze specifieke materiële obstakels voor
een effectieve schadevergoeding bestaan uiteenlopende nationale rechtsregels
voor schadevorderingen wegens inbreuk op de mededingingsregels, en de
verscheidenheid is de laatste jaren nog toegenomen. Deze verscheidenheid kan
rechtsonzekerheid veroorzaken bij alle partijen die betrokken zijn bij
schadevorderingen wegens inbreuk op de mededingingsregels, waardoor de civiele
handhaving van de mededingingsregels, in het bijzonder in grensoverschrijdende
zaken, ondoeltreffend is. Om deze situatie aan te pakken, is de tweede
belangrijke doelstelling van dit voorstel te garanderen dat in de hele Europese
Unie slachtoffers van inbreuken op het mededingingsrecht van de Unie toegang
krijgen tot echt doeltreffende mechanismen om de schade die zij hebben geleden
volledig vergoed te krijgen. Dit zal resulteren in een gelijker speelveld voor
ondernemingen op de interne markt. Als de kans groter wordt dat inbreukmakers
op de artikelen 101 en 102 van het Verdrag de kosten voor hun inbreuk
moeten dragen, zullen niet alleen de kosten niet langer naar de slachtoffers
van het onwettige gedrag worden doorgeschoven, maar zal er ook een stimulans
bestaan om de mededingingsregels van de Unie beter na te leven. Om deze doelstelling te bereiken, heeft de
Commissie in haar witboek van 2008 concrete beleidsvoorstellen gedaan. Tijdens
de publieke raadpleging daarover hebben het maatschappelijk middenveld en
institutionele belanghebbenden zoals het Europees Parlement[13] en het Europees Economisch en
Sociaal Comité[14],
deze beleidsmaatregelen positief onthaald en aangedrongen op specifieke
EU-wetgeving voor schadevorderingen wegens inbreuk op de mededingingsregels[15].
1.3.
Bestaande bepalingen op het door het voorstel
bestreken gebied
–
Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad
betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen [101]
en [102] van het Verdrag: ·
overeenkomstig artikel 2 rust de bewijslast
met betrekking tot een inbreuk op artikel 101, lid 1, of
artikel 102 van het Verdrag op de partij die beweert dat er een inbreuk is
gepleegd. Indien de verweerder zich op artikel 101, lid 3, van het
Verdrag beroept, draagt deze de bewijslast dat aan de voorwaarden van deze
bepaling is voldaan. Deze regels zijn zowel van toepassing op publieke
handhaving als op vorderingen tot vergoeding van de door een inbreuk op
artikel 101 of 102 van het Verdrag veroorzaakte schade; ·
overeenkomstig artikel 15, lid 1, kunnen
nationale rechterlijke instanties naar aanleiding van procedures tot toepassing
van artikel 101 of 102 van het Verdrag de Commissie verzoeken inlichtingen
waarover zij beschikt aan hen te bezorgen. In de mededeling van de Commissie
betreffende de samenwerking tussen de Commissie en de rechterlijke instanties
van de EU-lidstaten bij de toepassing van de artikelen 101 en 102 van het
Verdrag[16]
wordt verder ingegaan op de interpretatie en de praktische toepassing van deze
bepaling; ·
overeenkomstig artikel 16, lid 1, kunnen
nationale rechterlijke instanties, wanneer zij artikel 101 of 102 van het Verdrag
toepassen op overeenkomsten, besluiten of gedragingen die reeds het voorwerp
uitmaken van een besluit van de Commissie, geen beslissingen nemen die in
strijd zijn met het door de Commissie vastgestelde besluit. Nationale
rechterlijke instanties moeten ook vermijden beslissingen te nemen die in
strijd zouden zijn met een besluit dat de Commissie overweegt vast te stellen
in een door haar gestarte procedure. Te dien einde kan de nationale
rechterlijke instantie de afweging maken of het nodig is de bij haar aanhangige
procedure op te schorten. –
Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad
bevat regels betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de
tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken[17]. Op grond van de in die
verordening vastgestelde regels zijn de nationale rechters bevoegd
schadevorderingen wegens inbreuk op de mededingingsregels te behandelen en
worden rechterlijke uitspraken in dit soort zaken in andere lidstaten erkend en
ten uitvoer gelegd. –
Verordening (EG) nr. 1206/2001 van de
Raad regelt de samenwerking tussen de gerechten van verschillende lidstaten op
het gebied van bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken, en
dus ook in schadevorderingen wegens inbreuk op de mededingingsregels[18]. –
Artikel 6, lid 3, van Verordening (EG) nr. 864/2007
van het Europees Parlement en de Raad bevat regels betreffende het recht dat
bij schadevorderingen wegens inbreuk op de mededingingsregels van toepassing is[19]. –
Verordening (EG) nr. 861/2007 van het
Europees Parlement en de Raad[20]
stelt een Europese procedure voor geringe vorderingen vast, die een
vereenvoudigde en snellere regeling van grensoverschrijdende geschillen van
gering belang en een vermindering van de kosten tot doel heeft. –
Richtlijn 2008/52/EG van het Europees Parlement en
de Raad legt de lidstaten de verplichting op te voorzien in een mogelijkheid
tot bemiddeling/mediation in alle burgerlijke en handelszaken, en dus ook in
schadevorderingen wegens inbreuk op de mededingingsregels[21]. –
In artikel 15, lid 4, van
Verordening (EG) nr. 773/2004[22]
van de Commissie wordt bepaald dat documenten verkregen in het kader van de
toegang tot het dossier van de Commissie alleen kunnen worden gebruikt voor
gerechtelijke of administratieve procedures met het oog op de toepassing van de
artikelen 101 en 102 van het Verdrag. De mededeling van de Commissie
betreffende de regels voor toegang tot het dossier[23] voorziet in meer
gedetailleerde regels met betrekking tot de toegang tot het dossier van de
Commissie en het gebruik van deze documenten. –
De mededeling van de Commissie betreffende
immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken
(hierna "de clementiemededeling" genoemd)[24] bevat regels betreffende de
voorwaarden waarop ondernemingen in het kader van een clementieregeling met de
Commissie kunnen samenwerken om in een kartelzaak immuniteit tegen of een
vermindering van de geldboete te krijgen. In punt 33 wordt bepaald dat
toegang tot ondernemingsverklaringen alleen wordt verleend aan de
geadresseerden van een mededeling van punten van bezwaar mits zijzelf – en hun
raadslieden die namens hen toegang krijgen – geen kopie maken met mechanische
of elektronische middelen van informatie in de ondernemingsverklaring, en
verzekeren dat de via de ondernemingsverklaring verkregen informatie
uitsluitend voor de in de clementiemededeling genoemde doeleinden wordt
gebruikt. Andere partijen zoals klagers krijgen geen toegang tot
ondernemingsverklaringen. Deze bijzondere bescherming van een
ondernemingsverklaring is niet langer gerechtvaardigd wanneer de verzoeker de
inhoud daarvan aan derden bekendmaakt. Voorts wordt in de mededeling van de
Commissie betreffende schikkingsprocedures met het oog op de vaststelling van
beschikkingen op grond van de artikelen 7 en 23 van Verordening (EG)
nr. 1/2003 van de Raad in kartelzaken (hierna "de mededeling
betreffende schikkingsprocedures" genoemd)[25] het kader geschetst voor het
belonen van medewerking verleend aan de Commissie in de loop van procedures die
met het oog op de toepassing van artikel 101 van het Verdrag in
kartelzaken zijn ingeleid (hierna "de schikkingsprocedure" genoemd).
Punt 39 bevat regels inzake het zenden van met het oog op schikking gedane
verklaringen aan nationale rechters.
2.
RESULTATEN VAN RAADPLEGINGEN VAN BELANGHEBBENDE PARTIJEN EN
EFFECTBEOORDELINGEN
2.1.
Raadpleging van belanghebbende partijen
Zowel het groenboek uit 2005 als het witboek
uit 2008 hebben de aanzet gegeven voor een breed debat onder belanghebbenden en
er werd een groot aantal opmerkingen ontvangen[26].
Uit de publieke raadplegingen bleek dat de algemene benadering van de Commissie
om schadevorderingen wegens inbreuk op de mededingingsregels mogelijk te maken,
op brede steun kon rekenen. De respondenten waren verheugd over het leidende
beginsel van vergoeding en de daaruit voortvloeiende keuze om geen maatregelen
voor te stellen zoals collectieve schadevergoedingsacties naar Amerikaans model
en pre-trial toegang tot bewijsmateriaal, of meervoudige schadevergoedingen,
waarmee in hoofdzaak een doelstelling van afschrikking zou worden nagestreefd.
De obstakels die aan een effectief schadeherstel voor slachtoffers van
inbreuken op de mededingingsregels in de weg staan, werden vrij algemeen
erkend. Over de concrete maatregelen die werden voorgesteld om de problemen aan
te pakken, liepen de meningen echter uiteen. In 2011 hield de Commissie een publieke
raadpleging over een coherente Europese aanpak op het gebied van collectief
verhaal[27].
Naar aanleiding van de antwoorden van de belanghebbenden en het standpunt van
het Europees Parlement[28]
heeft de Commissie gekozen voor een horizontale benadering van deze kwestie, en
niet voor opneming in dit voorstel van bepalingen inzake collectief verhaal die
specifiek betrekking hebben op mededinging. Door een horizontale benadering
worden gemeenschappelijke regels voor collectief verhaal mogelijk gemaakt voor
alle beleidsterreinen waar verbrokkelde schade vaak voorkomt en waar het
moeilijk is voor consumenten en kmo's om een schadevergoeding te ontvangen. Met
de mededeling "Naar een Europees horizontaal kader voor collectief
verhaal"[29]
en een aanbeveling van de Commissie over gemeenschappelijke beginselen voor
mechanismen voor collectieve vorderingen tot staking en tot schadevergoeding in
de lidstaten betreffende schendingen van aan het EU-recht ontleende rechten[30] heeft de Commissie een eerste
stap gezet in de richting van een horizontale benadering van collectief
verhaal. In 2011 hield de Commissie ook een publieke
raadpleging over een ontwerpbeleidsnota inzake de schadebegroting in
mededingingszaken[31].
In deze ontwerpbeleidsnota worden inzichten uiteengezet in een aantal methoden
die worden gebruikt om schade bij schadevorderingen te begroten en worden de
sterke en zwakke punten van deze methoden belicht. Institutionele en andere
belanghebbenden stonden over het algemeen achter het idee om niet-bindende
richtsnoeren op te stellen om schade door schendingen van de mededingingsregels
te begroten[32].
2.2.
Bijeenbrengen en benutten van externe deskundigheid
De Commissie liet
externe studies verrichten ter voorbereiding van het groenboek van 2005[33], het witboek van 2008[34] en de ontwerpbeleidsnota inzake de schadebegroting in
mededingingszaken van 2011[35].
2.3.
Effectbeoordeling
Aan het voorstel voor een richtlijn ging een
effectbeoordeling vooraf, waarin grotendeels werd voortgebouwd op de
bevindingen van de effectbeoordeling voor het witboek. Met name maatregelen die
in het witboek buiten beschouwing werden gelaten omdat zij waarschijnlijk niet
doeltreffend zouden zijn of de kosten ervan buitensporig zouden zijn, zijn niet
opnieuw onderzocht. In het verslag over de effectbeoordeling[36] ging de aandacht naar vier
opties voor een vervolginitiatief dat in heel Europa de wisselwerking tussen de
publieke en de civiele handhaving van de mededingingsregels van de Unie moet
optimaliseren en voor een doeltreffender rechtskader voor schadevorderingen
wegens inbreuk op de mededingingsregels van de Unie moet zorgen. Deze opties
varieerden van geen actie op EU-niveau, over zachte wetgeving tot twee opties
met wettelijk bindende maatregelen op EU-niveau. De optie die de voorkeur wegdraagt – en die de
basis vormt voor dit voorstel voor een richtlijn – wordt geacht de meest
kostenefficiënte manier te zijn om de gestelde doelen te bereiken. Daarbij
wordt naar behoren rekening gehouden met de belangrijkste opmerkingen die
tijdens de publieke raadplegingen van de afgelopen acht jaar werden gemaakt en
met de recentste wetgevende ontwikkelingen en ontwikkelingen in de rechtspraak
op EU-niveau en op nationaal niveau.
3.
JURIDISCHE ELEMENTEN VAN HET VOORSTEL
3.1.
Rechtsgrondslag
De keuze van de rechtsgrondslag voor een
Europese maatregel moet berusten op objectieve gegevens die voor rechterlijke
toetsing vatbaar zijn. Daartoe behoren het doel en de inhoud van de maatregel.
Dit voorstel is gebaseerd op zowel artikel 103 als artikel 114 van
het Verdrag, omdat het twee gelijkwaardige doelen nastreeft die onlosmakelijk
met elkaar verbonden zijn, met name a) de in de artikelen 101 en 102 van
het Verdrag neergelegde beginselen toepassen en b) een gelijker speelveld garanderen
voor ondernemingen die op de interne markt actief zijn, en het voor burgers en
bedrijven gemakkelijker maken om hun uit de interne markt voortvloeiende
rechten uit te oefenen. Met betrekking tot de eerste doelstelling
heeft het Hof duidelijk gemaakt dat aan de volle werking van de
mededingingsregels van de Unie, en in het bijzonder het nuttig effect van het
daarin neergelegde verbod, zou worden afgedaan indien niet eenieder vergoeding
kon vorderen van schade die hem is berokkend door een overeenkomst of een
gedraging die de mededinging kan beperken of vervalsen. Het was van oordeel dat
schadevorderingen de mededingingsregels van de Unie gemakkelijker toepasbaar
maken en in zoverre wezenlijk kunnen bijdragen tot de handhaving van een
effectieve mededinging in de EU[37].
Het doel van dit voorstel is de voorwaarden te verbeteren waarop benadeelde
partijen vergoeding kunnen vorderen en de wisselwerking tussen de publieke en
de civiele handhaving van de artikelen 101 en 102 VWEU te optimaliseren,
waarmee duidelijk uitvoering wordt gegeven aan deze bepalingen. Daarom moet de
voorgestelde richtlijn op artikel 103 van het Verdrag worden gebaseerd. Deze rechtsgrondslag is op zich echter niet
voldoende, omdat zowel het doel als de inhoud van de voorgestelde richtlijn
verder reiken dan deze rechtsgrondslag. Het doel van de voorgestelde richtlijn
is namelijk breder dan enkel de artikelen 101 en 102 VWEU toe te passen.
Door de huidige verschillen tussen nationale regels inzake schadevorderingen
wegens inbreuk op de mededingingsregels van de Unie, met inbegrip van de
wisselwerking van dergelijke maatregelen met de publieke handhaving van deze
regels, is op de interne markt een duidelijk ongelijk speelveld ontstaan. Deze
opvallende verschillen werden reeds beschreven in een vergelijkende studie[38] in 2004 en in het witboek van 2008
en de bijbehorende effectbeoordeling. Sindsdien zijn deze verschillen groter
geworden door divergerende wetgevende ontwikkelingen en ontwikkelingen in de
rechtspraak in een beperkt aantal lidstaten. Een voorbeeld hiervan zijn de verschillende
nationale regels inzake toegang tot bewijsmateriaal. Behalve in enkele
lidstaten hebben slachtoffers van een inbreuk op het mededingingsrecht die een
vergoeding voor de geleden schade vorderen, door het gebrek aan passende regels
inzake de toegang tot documenten bij procedures voor een nationale rechter geen
effectieve toegang tot het bewijsmateriaal. Andere voorbeelden zijn de
nationale regels voor doorberekening (waarbij de bestaande verschillen grote
gevolgen hebben voor de mate waarin directe/indirecte afnemers effectief een
vergoeding kunnen vorderen en voor de mate waarin de verweerder zich op zijn
beurt kan onttrekken aan vergoeding van de veroorzaakte schade), de
bewijskracht van beslissingen van de nationale mededingingsautoriteiten in
daaropvolgende schadevorderingen en relevante nationale regels voor de
schadebegroting in mededingingszaken (bv. het bestaan van een vermoeden van
schade). Door deze opvallende verscheidenheid van de
nationale wetgevingen achten eisers de toepasselijke regels van sommige
lidstaten veel beter geschikt om daar een schadevordering in te stellen dan die
van andere lidstaten. Deze verschillen doen ongelijkheid en onzekerheid
ontstaan over de voorwaarden waarop benadeelde partijen, zowel burgers als
ondernemingen, hun uit het Verdrag voortvloeiend recht op schadevergoeding
kunnen uitoefenen en hebben een negatieve invloed op de doeltreffendheid van
dit recht. Wanneer een eiser op grond van de bevoegdheidsregels zijn
schadevordering in één van deze "gunstige" lidstaten kan instellen en
hij over de nodige middelen en stimulansen beschikt om dit te doen, is het veel
waarschijnlijker dat hij zijn EU-recht op schadevergoeding effectief kan
uitoefenen dan wanneer dit niet het geval is. Aangezien benadeelde partijen met
kleinere claims en/of minder middelen eerder kiezen voor een rechter in de
lidstaat van vestiging om een vergoeding te vorderen (onder meer omdat in het
bijzonder consumenten en kleinere ondernemingen het zich niet kunnen veroorloven
om te kiezen voor een gunstigere jurisdictie), kunnen de verschillen tussen
nationale regels resulteren in een ongelijk speelveld wat betreft
schadevorderingen, waardoor de mededinging op de markten van deze benadeelde
partijen ongunstig kan worden beïnvloed. Deze opvallende verschillen houden eveneens in
dat ondernemingen die in verschillende lidstaten gevestigd en actief zijn, een
heel ander risico lopen om aansprakelijk te worden gesteld voor inbreuken op
het mededingingsrecht. Deze ongelijke handhaving van het EU-recht op
schadevergoeding kan leiden tot een concurrentievoordeel voor ondernemingen die
in strijd met de artikelen 101 en 102 van het Verdrag hebben gehandeld en
die niet gevestigd of actief zijn in één van de "gunstige" lidstaten.
Omgekeerd kan door ongelijke handhaving de uitoefening van het recht om zich te
vestigen en goederen of diensten te leveren worden ontmoedigd in de lidstaten
waar het recht op schadevergoeding beter wordt gehandhaafd. Bijgevolg kunnen de
verschillen tussen de aansprakelijkheidsregelingen de mededinging ongunstig
beïnvloeden en de goede werking van de interne markt verstoren. Om een gelijker speelveld te garanderen voor
ondernemingen die op de interne markt actief zijn en de voorwaarden te
verbeteren voor benadeelde partijen om hun uit de interne markt voortvloeiende
rechten uit te oefenen, moet de rechtszekerheid worden vergroot en moeten de
verschillen tussen de lidstaten wat betreft de nationale regels voor
schadevorderingen wegens inbreuk op de mededingingsregels worden verkleind. De mate waarin nationale regels onderling
worden afgestemd, is niet beperkt tot schadevorderingen wegens inbreuk op de
mededingingsregels van de Unie, maar geldt ook voor inbreuken op de nationale
mededingingsregels wanneer deze parallel van toepassing zijn. In het bijzonder
wanneer een inbreuk die gevolgen heeft voor het handelsverkeer tussen lidstaten
ook een inbreuk op het nationale mededingingsrecht vormt, moeten
schadevorderingen wegens deze inbreuk voldoen aan dezelfde normen als die voor
inbreuken op het mededingingsrecht van de Unie. Het onderling afstemmen van nationale
materiële en procedurele regels, met als doel onvervalste mededinging op de
interne markt en volledige uitoefening door burgers en ondernemingen van de
daaruit voortvloeiende rechten en vrijheden, is niet louter een aanvulling op
de doelstelling een effectieve handhaving van de mededingingsregels van de Unie
te garanderen. Deze conclusie is niet enkel op de doelen gebaseerd, maar ook op
de specifieke bepalingen van de voorgestelde richtlijn. De inhoud van de
voorgestelde richtlijn kan niet volledig onder artikel 103 van het Verdrag
vallen omdat hiermee ook de toepasselijke nationale regels inzake het recht om
een schadevergoeding te vorderen voor inbreuken op het nationale
mededingingsrecht worden gewijzigd, ook al is dit enkel met betrekking tot
concurrentieverstorend gedrag dat gevolgen heeft voor het handelsverkeer tussen
lidstaten en waarop het mededingingsrecht van de Unie dus eveneens van
toepassing is[39].
Het toepassingsgebied van de voorgestelde richtlijn, dat niet enkel uit de
doelen maar ook uit de inhoud van het instrument voortvloeit, gaat dus verder
dan louter werking geven aan de artikelen 101 en 102 van het Verdrag en
daarom moet de voorgestelde richtlijn ook op artikel 114 VWEU worden
gebaseerd. Deze met elkaar verband houdende maar
verschillende doelstellingen van de voorgestelde richtlijn kunnen niet los van
elkaar, door de aanneming van twee verschillende instrumenten, worden
nagestreefd. Het is bijvoorbeeld niet haalbaar om de voorgestelde richtlijn op
te splitsen in een eerste instrument op basis van artikel 103 VWEU,
waarmee nationale regels inzake schadevorderingen wegens inbreuk op de
artikelen 101 en 102 VWEU onderling worden afgestemd, en een tweede
instrument op basis van artikel 114 VWEU, waarbij lidstaten dezelfde
materiële en procedurele regels moeten toepassen op schadevorderingen wegens
inbreuken op het nationale mededingingsrecht. Deze keuze is om materiële en
procedurele redenen niet mogelijk. Materieel gezien ligt de onscheidbare band
tussen de twee onafhankelijke doelstellingen ten grondslag aan de concrete
maatregelen waarmee deze doelen worden nagestreefd. De uitzonderingen wat
betreft toegang en beperkingen van de aansprakelijkheid geven bijvoorbeeld ook
volle werking aan de artikelen 101 en 102 bij claims die op inbreuken op
het nationale mededingingsrecht zijn gebaseerd wanneer dit parallel met de
bepalingen van het Verdrag werd toegepast. Omdat rechtszekerheid en een gelijk
speelveld op de interne markt nodig zijn, moeten bovendien dezelfde regels van
toepassing zijn voor inbreuken op de mededingingsregels van de Unie en voor
inbreuken op het nationale mededingingsrecht (wanneer dit parallel met de
EU-regels wordt toegepast). Vanuit procedureel oogpunt en om het institutionele
evenwicht van de EU-wetgever niet te verstoren, is het vaststellen van één
enkel rechtsinstrument binnen dezelfde procedure het enige middel om uniforme
regels voor beide situaties tot stand te brengen. Om deze redenen wordt de inhoud van het
initiatief niet opgesplitst in verschillende instrumenten, maar als één geheel
aangepakt in de voorgestelde richtlijn, die dus zowel op artikel 103 als
op artikel 114 van het Verdrag moet zijn gebaseerd.
3.2.
Subsidiariteitsbeginsel (artikel 5, lid 3, van het
Verdrag betreffende de Europese Unie)
De voorgestelde richtlijn is in
overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel omdat de doelstellingen ervan
niet voldoende door de lidstaten kunnen worden verwezenlijkt en een optreden op
EU-niveau nodig en waardevol is. Een wettelijk bindend besluit op EU-niveau kan
beter garanderen dat volle werking wordt verleend aan de artikelen 101 en 102
van het Verdrag aan de hand van gemeenschappelijke normen waarmee doeltreffende
schadevorderingen in de hele EU mogelijk worden, en dat op de interne markt een
gelijker speelveld tot stand wordt gebracht. Meer in het bijzonder kan om de volgende
redenen worden aangenomen dat de voorgestelde richtlijn in overeenstemming is
met het subsidiariteitsbeginsel: ·
Er bestaat een aanzienlijk risico dat de
doeltreffendheid van de publieke handhaving door de Commissie en de nationale
mededingingsautoriteiten in gevaar wordt gebracht bij gebrek aan regelgeving
voor de hele EU inzake de wisselwerking tussen de publieke en de civiele
handhaving, en in het bijzonder bij gebrek aan een gemeenschappelijke Europese
regeling met betrekking tot de terbeschikkingstelling van informatie uit het
dossier van een mededingingsautoriteit. Dit punt kan het duidelijkst worden geïllustreerd
met de informatie die ondernemingen vrijwillig aan de mededingingsautoriteiten
hebben verstrekt in het kader van hun clementieregeling. De onvoorspelbaarheid
die het gevolg is van het feit dat elke nationale rechter op een ad-hocbasis op
grond van de toepasselijke nationale regels moet oordelen of al dan niet
toegang wordt verleend tot deze informatie die in het kader van een
clementieregeling is verkregen, kan niet adequaat worden aangepakt met –
mogelijk divergerende – nationale wetgeving. Aangezien de Commissie en de
nationale mededingingsautoriteiten binnen het Europees Mededingingsnetwerk
(European Competition Network, ECN) informatie kunnen uitwisselen, zullen
potentiële indieners van clementieverzoeken allicht rekening houden met de nationale
wetgeving die de minst uitgebreide bescherming biedt (uit vrees dat hun zaak
mogelijk door die nationale mededingingsautoriteit zal worden behandeld). De
mate waarin informatie die in het kader van een clementieregeling is verkregen
beschermd lijkt, zal afhangen van de nationale wetgeving met de minst
uitgebreide bescherming, en daardoor wordt afbreuk gedaan aan de toepasselijke
regels van andere lidstaten. Het is daarom noodzakelijk dat een
gemeenschappelijke norm voor alle lidstaten wordt vastgesteld voor de
wisselwerking tussen de publieke en de civiele handhaving. Dit kan enkel op
EU-niveau worden bereikt. ·
De ervaring leert dat de meeste lidstaten zonder
EU-wetgeving niet op eigen initiatief voorzien in een doeltreffend kader voor
de vergoeding van slachtoffers van inbreuken op de artikelen 101 en 102
van het Verdrag, zoals het Hof herhaaldelijk heeft gevraagd. Sinds de
publicatie van het groenboek en het witboek van de Commissie heeft maar een
beperkt aantal lidstaten wetgeving aangenomen om schadevorderingen wegens
inbreuk op de mededingingsregels mogelijk te maken; bovendien blijft die vaak
beperkt tot specifieke problemen en omvat die niet het hele scala aan
maatregelen die met dit voorstel worden beoogd. Hoewel sommige lidstaten al
enkele stappen hebben gezet, is er dus nog steeds een gebrek aan effectieve
schadevergoeding voor slachtoffers van inbreuken op de mededingingsregels van
de Unie. Enkel met verdere stimulansen op Europees niveau kan een wettelijk
kader tot stand worden gebracht waarmee effectief schadeherstel wordt verzekerd
en het recht op een effectieve rechterlijke bescherming, dat in artikel 47
van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie is vastgelegd, wordt
gegarandeerd. ·
Momenteel is er een opvallende ongelijkheid tussen
de lidstaten wat betreft de omvang van de rechterlijke bescherming van de door
het Verdrag gegarandeerde individuele rechten, wat kan leiden tot verstoringen
van de mededinging en van de goede werking van de interne markt. Dit resulteert
in een zichtbare ongelijkheid in de inhoud zelf van het door de EU-wetgeving
gewaarborgde recht op schadevergoeding. Meer bepaald zou een schadeclaim op
grond van het recht van één lidstaat kunnen leiden tot volledige vergoeding van
de door de eiser geleden schade, terwijl voor een schadeclaim voor een
identieke inbreuk in een andere lidstaat een aanzienlijk lagere of zelfs
helemaal geen schadevergoeding wordt toegewezen. Deze ongelijkheid wordt groter
wanneer – zoals nu het geval is – maar enkele lidstaten de voorwaarden
verbeteren waarop slachtoffers van een inbreuk op het mededingingsrecht een
vergoeding voor de geleden schade kunnen vorderen. Door de transnationale
dimensie van de artikelen 101 en 102 van het Verdrag en de intrinsieke
band met de werking van de interne markt, zijn maatregelen op EU-niveau
gerechtvaardigd.
3.3.
Evenredigheidsbeginsel (artikel 5, lid 4, van het
Verdrag betreffende de Europese Unie)
Wat de evenredigheid betreft, gaat de
voorgestelde richtlijn niet verder dan wat noodzakelijk is om effectief de
doelstellingen te bereiken: garanderen dat de publieke handhaving van het
mededingingsrecht in de hele EU effectief wordt beschermd en dat slachtoffers
van inbreuken op het mededingingsrecht toegang krijgen tot een echt
doeltreffend mechanisme om de schade die zij hebben geleden volledig vergoed te
krijgen, en tegelijk de rechtmatige belangen van verweerders en derden
beschermen. Met de voorgestelde richtlijn worden deze
doelstellingen ook tegen de laagst mogelijke kosten bereikt. De mogelijke
kosten voor burgers en ondernemingen staan in verhouding tot de vastgelegde
doelstellingen. Een eerste stap in deze richting werd met het witboek gezet,
waarin van meer radicale maatregelen werd afgezien (zoals meervoudige
schadevergoedingen, opt-out collectieve schadevorderingen en vergaande regels
inzake de toegang tot bewijsmateriaal). Tijdens de publieke raadplegingen
werden de inspanningen om naar dit evenwicht te zoeken positief onthaald. Met
de in de voorgestelde richtlijn opgenomen garanties wordt dit evenwicht verder
versterkt omdat de mogelijke kosten (in het bijzonder proceskosten) worden
verlaagd zonder het recht op vergoeding in gevaar te brengen. Voorts zijn
bepaalde in het witboek voorgestelde maatregelen, zoals collectief verhaal en
regels inzake een schuldvereiste, in dit voorstel geschrapt. Tot slot is ook de
keuze voor een richtlijn als geschikt instrument in overeenstemming met het
beginsel dat er zo weinig mogelijk regelgevend moet worden opgetreden zolang de
nagestreefde doelen worden bereikt.
3.4.
Richtlijn als meest geschikte wettelijk bindende
instrument
De doelstellingen van het huidige voorstel
kunnen het best door een richtlijn worden verwezenlijkt. Dit is het meest
geschikte wetgevingsinstrument om de maatregelen effectief te doen werken en om
een soepele integratie in de rechtsstelsels van de lidstaten mogelijk te maken: –
een richtlijn legt de lidstaten de verplichting op
de doelstellingen te bereiken en de maatregelen in hun nationale materiële en
formele rechtsstelsels op te nemen. Deze benadering geeft de lidstaten meer
vrijheid bij de tenuitvoerlegging van een EU-maatregel dan een verordening,
omdat de lidstaten de keuze wordt gelaten van de instrumenten die het meest
geschikt zijn om de maatregelen in de richtlijn ten uitvoer te leggen. Daardoor
kunnen de lidstaten verzekeren dat deze nieuwe regels in overeenstemming zijn
met hun bestaande materiële en formele rechtskader; –
bovendien is een richtlijn een flexibel instrument
om gemeenschappelijke regels te introduceren in gebieden van het nationale
recht die van cruciaal belang zijn om de interne markt te laten functioneren en
de doeltreffendheid van schadevorderingen te verzekeren, en om in de hele EU
passende garanties te bieden, terwijl de individuele lidstaten toch ruimte
wordt gelaten om bijkomende maatregelen te nemen, mochten zij dat willen; –
ten slotte wordt met een richtlijn overbodig
optreden vermeden daar waar de nationale bepalingen in de lidstaten al met de
voorgestelde maatregelen in overeenstemming zijn.
4.
Gedetailleerde toelichting bij het voorstel
4.1.
Toepassingsgebied en definities (hoofdstuk I,
artikelen 1 tot en met 4)
Het doel van de voorgestelde richtlijn is de
voorwaarden te verbeteren waarop een vergoeding kan worden gekregen voor schade
door a) inbreuken op de mededingingsregels van de Unie en b) inbreuken op
bepalingen van het nationale mededingingsrecht wanneer deze door een nationale
mededingingsautoriteit of een nationale rechter in dezelfde zaak parallel met
de mededingingsregels van de Unie worden toegepast. Een dergelijke parallelle
toepassing vindt haar grondslag in de wijze waarop in Verordening (EG)
nr. 1/2003 de verhouding tussen de artikelen 101 en 102 van het
Verdrag en het nationale mededingingsrecht wordt geregeld. In
Verordening (EG) nr. 1/2003 wordt bepaald dat de mededingingsautoriteiten
en de rechterlijke instanties van de lidstaten tevens artikel 101 moeten
toepassen wanneer zij het nationale mededingingsrecht toepassen op
overeenkomsten in de zin van artikel 101 die de handel tussen lidstaten
kunnen beïnvloeden. Wanneer zij het nationale mededingingsrecht toepassen op
door artikel 102 verboden misbruiken, moeten zij ook artikel 102
toepassen[40].
In zaken waar een schadevergoeding wordt geëist voor een inbreuk op zowel het
mededingingsrecht van de Unie als het nationale mededingingsrecht is het
aangewezen dat dezelfde materiële en procedurele regels van toepassing zijn op
die schadevorderingen. Als op één specifieke mededingingsbeperkende gedraging
divergerende regels inzake civiele aansprakelijkheid moeten worden toegepast,
zou het voor rechters niet enkel onmogelijk worden om de zaak te behandelen,
maar zou er ook voor alle betrokken partijen rechtsonzekerheid ontstaan. Al
naargelang de nationale rechter de zaak als een inbreuk op het
mededingingsrecht van de Unie of het nationale mededingingsrecht beschouwt, zou
dit tot tegenstrijdige uitkomsten kunnen leiden, wat de effectieve toepassing
van deze regels in de weg staat. In de voorgestelde richtlijn wordt daarom met
schadevorderingen verwezen naar "inbreuken op het nationale
mededingingsrecht of het mededingingsrecht van de Unie" of samen
"inbreuken op het mededingingsrecht", waarbij het "nationale
mededingingsrecht" zo eng wordt gedefinieerd dat enkel zaken waarbij het
parallel met het mededingingsrecht van de Unie wordt toegepast, hieronder
vallen. In de voorgestelde richtlijn worden regels
vastgesteld om i) te garanderen dat iedere natuurlijke persoon of rechtspersoon
die schade lijdt door inbreuken op de mededingingsregels in de hele Unie
gelijkwaardige bescherming geniet en via schadevorderingen voor de nationale
rechter effectief zijn EU-recht op volledige vergoeding kan afdwingen, en ii)
de wisselwerking tussen dergelijke schadevorderingen en de publieke handhaving
van de mededingingsregels te optimaliseren. In artikel 2 wordt het acquis
communautaire betreffende het EU-recht op volledige vergoeding in
herinnering gebracht. In de voorgestelde richtlijn is dus gekozen voor een
benadering die inzet op vergoeding: het is de bedoeling dat eenieder die als
gevolg van een inbreuk op de mededingingsregels schade heeft geleden,
vergoeding voor die schade kan krijgen van de onderneming of ondernemingen die
onrechtmatig heeft of hebben gehandeld. In artikel 2 wordt ook het acquis
communautaire betreffende de bevoegdheid om een schadevordering in te
stellen en de definitie van het begrip "te vergoeden schade" in
herinnering gebracht. Het begrip "reëel verlies", waarnaar in deze
bepaling wordt verwezen, is ontleend aan de jurisprudentie van het Hof van
Justitie en sluit geen enkele vorm van (materiële of immateriële) schade uit
die door een inbreuk op de mededingingsregels kan zijn veroorzaakt. In artikel 3 worden de beginselen van
doeltreffendheid en gelijkwaardigheid in herinnering gebracht, die in de
nationale wetgeving en procedures betreffende schadevorderingen in acht moeten
worden genomen.
4.2.
Toegang tot bewijsmateriaal (hoofdstuk II,
artikelen 5 tot en met 8)
Het vaststellen van een inbreuk op de
mededingingsregels, het begroten van de schade en het aantonen van een
oorzakelijk verband tussen de inbreuk en de geleden schade vergen doorgaans een
complexe feitelijke en economische analyse. Veel van het relevante
bewijsmateriaal waarmee een eisende partij zijn gelijk kan aantonen, is in het
bezit van de verweerder of van derden en is vaak onvoldoende bekend bij of
toegankelijk voor de eisers ("informatieasymmetrie"). Algemeen wordt
erkend dat de moeite die het een eiser kost om alle noodzakelijke
bewijsmateriaal te vergaren, in vele lidstaten één van de grote hinderpalen
voor schadevorderingen in mededingingszaken is. Wanneer de bewijslast bij de
(vermeende) inbreukmakende onderneming ligt[41],
is het mogelijk dat deze ook toegang moet hebben tot bewijsmateriaal dat in
handen van de eiser en/of een derde is. Daarom hebben beide partijen bij de
procedure de mogelijkheid de rechter om toegang tot bewijsmateriaal te
verzoeken. De toegangsregeling in de voorgestelde
richtlijn bouwt voort op de benadering waarvoor in Richtlijn 2004/48/EG
betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten[42] is gekozen. De bedoeling is
ervoor te zorgen dat er in alle lidstaten een minimumniveau is aan
daadwerkelijke toegang tot het bewijsmateriaal dat de eisers en/of verweerders
nodig hebben om hun vordering en/of verweer met betrekking tot een inbreuk op
de mededingingsregels te kunnen staven. Tegelijk worden in de voorgestelde
richtlijn al te ruime en dure toegangsverplichtingen vermeden, die
buitensporige lasten voor de betrokken partijen alsook een risico op misbruiken
zouden kunnen meebrengen. De Commissie heeft er ook nauwlettend op toegezien
dat het voorstel met de uiteenlopende rechtsordes van de lidstaten verenigbaar
is. Met het oog daarop sluit het voorstel aan bij de traditie van de overgrote
meerderheid van de lidstaten en gaat het uit van de centrale rol van de rechter
bij wie een schadevordering wordt ingesteld: het verlenen van toegang tot
bewijsmateriaal dat in het bezit is van de tegenpartij of een derde, kan alleen
door de rechter worden gelast en is onderworpen aan een strikte en actieve
rechterlijke toetsing wat betreft noodzaak, omvang en evenredigheid ervan. De nationale rechters dienen over effectieve
maatregelen te beschikken om bedrijfsgeheimen te beschermen of om te beletten
dat anderszins vertrouwelijke informatie in de loop van de procedure openbaar
wordt gemaakt. Voorts mag het verlenen van toegang niet worden toegestaan
wanneer dat in strijd zou zijn met bepaalde rechten en verplichtingen, zoals
het beroepsgeheim. De rechters moeten ook sancties met een voldoende
afschrikkende werking kunnen opleggen om de vernietiging van relevant
bewijsmateriaal of een weigering zich naar een bevel tot het verlenen van
toegang te schikken, te voorkomen. Om te vermijden dat de toegang tot
bewijsmateriaal de publieke handhaving van de mededingingsregels door een
mededingingsautoriteit in gevaar brengt, worden in de voorgestelde richtlijn
ook gemeenschappelijke beperkingen voor de hele EU vastgesteld voor de toegang
tot bewijsmateriaal in het dossier van een mededingingsautoriteit: (a)
ten eerste wordt voorzien in de absolute
bescherming van twee soorten documenten, die als cruciaal worden beschouwd voor
de doeltreffendheid van de instrumenten voor publieke handhaving. Deze
documenten zijn de ondernemingsverklaringen met betrekking tot clementie en verklaringen
met het oog op een schikking. De openbaarmaking ervan kan ernstige gevolgen
hebben voor de doeltreffendheid van de clementieregelingen en de
schikkingsprocedures. Krachtens dit voorstel voor een richtlijn kan een
nationale rechter bij de behandeling van een schadevordering nooit de
openbaarmaking van dergelijke documenten gelasten; (b)
ten tweede wordt voorzien in de tijdelijke
bescherming van documenten die de partijen met het oog op de procedure voor
publieke handhaving hebben voorbereid (bijvoorbeeld het antwoord van de partij
op het verzoek om inlichtingen van de autoriteit), of die de
mededingingsautoriteit in de loop van de procedure heeft opgesteld
(bijvoorbeeld een mededeling van punten van bezwaar). Tot die documenten kan
pas toegang worden verleend met het oog op een schadevordering wegens een
inbreuk op de mededingingsregels nadat de mededingingsautoriteit haar procedure
heeft beëindigd; (c)
behalve ter beperking van de mogelijkheid van de
nationale rechter om het verlenen van toegang te gelasten, moeten bovenstaande
beschermende maatregelen ook gelden indien en wanneer de beschermde documenten
in het kader van een procedure voor publieke handhaving zijn verkregen
(bijvoorbeeld bij het uitoefenen van het recht van verdediging door één van de
betrokkenen). Indien één van de bij de schadevordering betrokken partijen die
documenten heeft verkregen uit het dossier van een mededingingsautoriteit, zijn
deze documenten daarom niet toelaatbaar als bewijs in een schadevordering (in
het geval van documenten van categorie a)), of enkel toelaatbaar wanneer de
autoriteit haar procedure heeft beëindigd (in het geval van documenten van
categorie b)); (d)
tot documenten die niet tot bovenstaande
categorieën behoren, kan te allen tijde bij rechterlijk bevel toegang worden
verleend. Hierbij moeten de nationale rechters echter vermijden het verlenen
van toegang te gelasten tot bewijsmateriaal dat is gebaseerd op inlichtingen
die aan een mededingingsautoriteit zijn verstrekt met het oog op haar procedure[43]. Zolang het onderzoek loopt,
kan het verlenen van toegang de procedure voor publieke handhaving belemmeren,
omdat hierdoor bekend zou worden welke informatie het dossier van de
mededingingsautoriteit bevat. Dit zou kunnen worden gebruikt om de
onderzoeksstrategie van de autoriteit bloot te leggen. De selectie van reeds
bestaande documenten die met het oog op de procedure aan een
mededingingsautoriteit worden bezorgd, is echter op zich relevant, omdat
ondernemingen om mee te werken doelgericht bewijsmateriaal moeten verstrekken.
Het is mogelijk dat ondernemingen minder bereid zijn om dergelijk uitgebreid of
selectief bewijsmateriaal te verstrekken wanneer zij met de
mededingingsautoriteiten samenwerken, als om toegang tot een bepaalde categorie
documenten kan worden verzocht omdat deze zich in het dossier van een
mededingingsautoriteit bevinden, en niet vanwege hun type, aard of inhoud
(bijvoorbeeld verzoeken om toegang tot alle documenten in het dossier van een
mededingingsautoriteit of alle documenten die haar door een partij zijn
verstrekt). Daarom moeten dergelijke algemene verzoeken om toegang tot
documenten door de rechter worden aangemerkt als onevenredig en niet in
overeenstemming met de plicht van de partij die om toegang verzoekt om de
categorieën bewijsmateriaal zo nauwkeurig en eng mogelijk te specificeren; (e)
om te vermijden dat documenten die via toegang tot
het dossier van een mededingingsautoriteit werden verkregen, verhandeld worden,
kan tot slot enkel diegene die toegang tot het dossier heeft gekregen (of zijn
rechtsopvolger met betrekking tot de claim) deze documenten als bewijsmateriaal
in een schadevordering gebruiken. Ter wille van de samenhang tussen de regels
inzake toegang tot en het gebruik van bepaalde documenten uit het dossier van
een mededingingsautoriteit, is het noodzakelijk dat ook de bestaande regels
inzake procedures van de Commissie, die in Verordening (EG) nr. 773/2004
van de Commissie[44]
zijn vastgelegd, worden gewijzigd, met name wat betreft de toegang tot het
dossier van de Commissie en het gebruik van documenten die uit dit dossier zijn
verkregen, en de door de Commissie gepubliceerde toelichtingen[45]. De Commissie is voornemens
dit te doen zodra deze richtlijn door het Europees Parlement en de Raad is
aangenomen.
4.3.
Doorwerking van nationale besluiten,
verjaringstermijnen en gezamenlijke en hoofdelijke aansprakelijkheid
(hoofdstuk III, artikelen 9 tot en met 11)
4.3.1.
Bewijskracht van nationale besluiten
Volgens artikel 16, lid 1, van
Verordening (EG) nr. 1/2003 heeft een besluit van de Commissie met
betrekking tot procedures overeenkomstig artikel 101 of 102 van het
Verdrag bewijskracht in daaropvolgende schadevorderingen, aangezien een
nationale rechter geen beslissing mag nemen die strijdig is met een dergelijk
door de Commissie vastgesteld besluit[46].
Het is passend om in kracht van gewijsde gegane besluiten van nationale
mededingingsautoriteiten (of van een nationale beroepsinstantie) in
inbreukzaken vergelijkbare werking te verlenen. Indien al een inbreukbesluit is
vastgesteld dat in kracht van gewijsde is gegaan, zou de mogelijkheid om in
daaropvolgende schadevorderingen opnieuw te gaan procederen over dezelfde
kwesties ondoelmatig zijn, rechtsonzekerheid veroorzaken en tot onnodige kosten
leiden voor alle betrokken partijen en voor de rechter. De bewijskracht van in kracht van gewijsde
gegane besluiten van nationale mededingingsautoriteiten houdt geen aantasting
van de rechtsbescherming van de betrokken ondernemingen in, omdat tegen
inbreukbesluiten van nationale mededingingsautoriteiten nog steeds beroep kan
worden ingesteld. Overigens wordt het recht van verdediging van ondernemingen
in de hele EU in dezelfde mate beschermd, zoals in artikel 48, lid 2,
van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie is vastgelegd. Tot
slot laat deze regel laat de rechten en verplichtingen van de nationale
rechters uit hoofde van artikel 267 van het Verdrag onverlet.
4.3.2.
Verjaringstermijnen
Om slachtoffers van een inbreuk op het
mededingingsrecht een redelijke kans te bieden om schadevorderingen in te
stellen, en tegelijk voor alle partijen voldoende rechtszekerheid te
garanderen, stelt de Commissie voor dat door de nationale regels inzake
verjaringstermijnen voor een schadevordering: –
slachtoffers voldoende tijd wordt geboden (ten
minste vijf jaar) om een schadevordering in te stellen nadat zij van de
inbreuk, de daardoor veroorzaakte schade en de identiteit van de inbreukmaker
kennis hebben gekregen; –
wordt belet dat een verjaringstermijn begint te
lopen vóór de dag waarop een voortgezette of herhaalde inbreuk is beëindigd; en –
indien een mededingingsautoriteit een procedure
instelt voor een vermoedelijke inbreuk, de verjaringstermijn om een
schadevordering wegens deze inbreuk in te stellen wordt geschorst tot ten
minste één jaar nadat het besluit in kracht van gewijsde is gegaan of de
procedure op andere wijze is beëindigd.
4.3.3.
Gezamenlijke en hoofdelijke aansprakelijkheid
Wanneer
meerdere ondernemingen samen inbreuk maken op de mededingingsregels – wat in de
regel het geval is bij een kartel – is het wenselijk dat zij gezamenlijk en
hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de volledige door de inbreuk veroorzaakte
schade. Hoewel de voorgestelde richtlijn op deze algemene regel is gebaseerd,
worden bepaalde wijzigingen voorgesteld met betrekking tot de
aansprakelijkheidsregeling voor de partij die immuniteit heeft gekregen. Deze
wijzigingen hebben tot doel de aantrekkelijkheid van de clementieregelingen van
de Commissie en de mededingingsautoriteiten van de lidstaten te waarborgen,
omdat deze belangrijke instrumenten zijn voor het opsporen van kartels en dus
van groot belang zijn voor een effectieve publieke handhaving van de
mededingingsregels. Aangezien
ondernemingen die in aanmerking komen voor de clementieregeling minder geneigd
zijn beroep in te stellen tegen een inbreukbesluit, wordt dit besluit vaak
eerder definitief voor deze ondernemingen dan voor andere leden van hetzelfde
kartel. Hierdoor is het mogelijk dat schadevorderingen in de
eerste plaats gericht zijn tegen de ondernemingen die in aanmerking komen voor
de clementieregeling. Om de nadelige gevolgen hiervan te beperken
en toch de mogelijkheden voor benadeelde partijen om de geleden schade volledig
vergoed te krijgen niet onrechtmatig in te perken, wordt voorgesteld de
aansprakelijkheid van de partij aan wie immuniteit is verleend, alsook de
bijdrage die deze partij aan de overige inbreukmakers in het kader van de
gezamenlijke en hoofdelijke aansprakelijkheid is verschuldigd, te beperken tot
de schade die deze partij heeft veroorzaakt aan haar eigen directe of indirecte
afnemers of, in het geval van een inkoopkartel, haar directe of indirecte
leveranciers. Indien een kartel enkel schade heeft berokkend aan
andere partijen dan de klanten/leveranciers van de inbreukmakende
ondernemingen, is de partij die immuniteit heeft gekregen enkel
verantwoordelijk voor haar aandeel in de door het kartel veroorzaakte schade.
Hoe dit aandeel wordt bepaald (bijvoorbeeld omzet, marktaandeel, rol in
het kartel e.d.), wordt aan de lidstaten overgelaten, zolang de beginselen van
doeltreffendheid en gelijkwaardigheid in acht worden genomen. De bescherming van de partijen die immuniteit hebben gekregen mag
echter het EU-recht van de slachtoffers op volledige vergoeding niet aantasten.
De voorgestelde beperking van de aansprakelijkheid van de partij die immuniteit
heeft gekregen, mag daarom niet absoluut zijn: de partij die
immuniteit heeft gekregen blijft volledig aansprakelijk als ultieme debiteur
wanneer de benadeelde partijen geen volledige vergoeding kunnen krijgen van de
andere inbreukmakers. Om het nuttig effect van deze uitzondering
te waarborgen, moeten lidstaten verzekeren dat benadeelde partijen nog steeds
een schadevergoeding kunnen vorderen van de partij die immuniteit heeft
gekregen wanneer zij beseffen dat zij van de andere deelnemers aan het kartel
geen volledige vergoeding kunnen krijgen.
4.4.
Doorberekening van prijsverhogingen (hoofdstuk IV,
artikelen 12 tot en met 15)
Eenieder die als
gevolg van een inbreuk op de mededingingsregels schade heeft geleden, heeft
recht op vergoeding, ongeacht of hij een directe of indirecte afnemer is.
Benadeelde partijen hebben recht op vergoeding van het reële verlies (door de
meerprijs geleden schade) en van de gederfde winst. Wanneer een benadeelde
partij het reële verlies heeft beperkt door het – volledig of ten dele – door
te berekenen aan haar eigen afnemers, vormt het aldus doorberekende verlies
niet langer een nadeel waarvoor de partij die dit heeft doorberekend, moet
worden vergoed. Door de doorberekening van het verlies zal de prijsverhoging
door de directe afnemer echter waarschijnlijk leiden tot een daling van de
verkoop. Die gederfde winst, evenals het reële verlies dat niet werd
doorberekend (in het geval van gedeeltelijke doorberekening) blijft schade in
mededingingszaken waarvoor de benadeelde partij een vergoeding kan vorderen. Als de schade
wordt geleden als gevolg van een inbreuk met betrekking tot de toelevering aan
de inbreukmakende onderneming, kan doorberekening ook opwaarts in de
toeleveringsketen gebeuren. Dit zou bijvoorbeeld het geval zijn wanneer
leveranciers als gevolg van een inkoopkartel lagere prijzen aan de
karteldeelnemers aanrekenen, en die leveranciers op hun beurt van hun eigen
leveranciers lagere prijzen verlangen. Om te garanderen dat enkel de directe en
indirecte afnemers die feitelijk door de meerprijs schade hebben geleden
daadwerkelijk een schadevergoeding kunnen eisen, wordt in het voorstel voor een
richtlijn expliciet erkend dat de inbreukmakende onderneming zich op het
doorberekeningsverweer kan beroepen. Het doorberekeningsverweer
kan echter niet worden ingeroepen in situaties waarin de prijsverhoging werd
doorberekend aan natuurlijke personen of rechtspersonen op het volgende niveau
van de toeleveringsketen voor wie het juridisch onmogelijk is om een
schadevergoeding te vorderen. Voor indirecte afnemers kan het wettelijk
onmogelijk zijn om een schadevergoeding te vorderen wegens nationale regels
inzake causaliteit (met inbegrip van regels inzake voorzienbaarheid en
afstand). Het doorberekeningsverweer toestaan wanneer het voor de partij aan
wie de prijsverhoging vermoedelijk werd doorberekend juridisch onmogelijk is om
een vergoeding te vorderen, zou ongerechtvaardigd zijn, aangezien de
inbreukmakende onderneming hierdoor ten onrechte vrijgesteld wordt van haar
aansprakelijkheid voor de veroorzaakte schade. De bewijslast met betrekking tot
doorberekening rust altijd op de inbreukmakende onderneming. In het geval van
een schadevordering die door een indirecte afnemer wordt ingesteld, houdt dit
een weerlegbaar vermoeden in dat, onder bepaalde voorwaarden, een
doorberekening aan deze indirecte afnemer heeft plaatsgehad. Wat betreft het
begroten van de doorberekening moet de nationale rechter de bevoegdheid hebben
om in een bij hem aanhangig geschil in te schatten welk deel van de
prijsverhoging aan het niveau van de indirecte afnemers is doorberekend.
Wanneer benadeelde partijen op verschillende niveaus van de toeleveringsketen
afzonderlijke schadevorderingen instellen die verband houden met dezelfde
inbreuk op het mededingingsrecht, moeten de nationale rechters, voor zover dit
is toegestaan volgens het toepasselijke nationale recht of het EU-recht, naar
behoren rekening houden met gelijktijdige of eerder ingestelde vorderingen (of
uitspraken waartoe dergelijke vorderingen hebben geleid), om onder- en
oververgoeding van de door die inbreuk veroorzaakte schade te voorkomen en de
coherentie tussen uitspraken in dergelijke samenhangende procedures te
bevorderen. Vorderingen die aanhangig zijn voor gerechten van verschillende lidstaten,
kunnen worden beschouwd als samenhangend in de zin van artikel 30 van
Verordening (EG) nr. 1215/2012[47],
wat inhoudt dat tussen deze vorderingen een zo nauwe band bestaat dat een goede
rechtsbedeling vraagt om hun gelijktijdige behandeling en berechting, teneinde
te vermijden dat bij afzonderlijke berechting van de zaken onverenigbare
beslissingen worden gegeven. Bijgevolg kan elke rechter behalve de rechter bij
wie de zaak eerst werd aangebracht, zijn uitspraak aanhouden of tot verwijzing
overgaan mits het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht bevoegd is
van de vorderingen kennis te nemen en zijn wetgeving de voeging ervan toestaat. Zowel met
Verordening (EG) nr. 1215/2012 en met deze voorgestelde richtlijn
wordt dus beoogd de coherentie tussen uitspraken in samenhangende vorderingen
te bevorderen. Om dit resultaat te bereiken, heeft de voorgestelde richtlijn
een nog ruimer toepassingsgebied dan Verordening (EG) nr. 1215/2012
en bestrijkt zij ook de situatie waarin door benadeelde partijen op
verschillende niveaus van de toeleveringsketen opeenvolgende schadevorderingen
met betrekking tot dezelfde inbreuk op het mededingingsrecht worden ingesteld.
Deze vorderingen kunnen voor dezelfde rechter worden ingesteld, voor
verschillende rechters in dezelfde lidstaat of voor verschillende rechters in
verschillende lidstaten. In elk van deze gevallen wil het voorstel voor een
richtlijn de coherentie tussen samenhangende procedures en uitspraken
bevorderen.
4.5.
Schadebegroting (hoofdstuk V, artikel 16)
Voor het aantonen
en begroten van schade in mededingingszaken spelen feiten over het algemeen een
belangrijke rol en kunnen de kosten hoog oplopen, omdat complexe economische
modellen moeten worden toegepast. Om slachtoffers van een kartel bij te staan
bij het begroten van de door de inbreuk op het mededingingsrecht veroorzaakte
schade voorziet de voorgestelde richtlijn in een weerlegbaar vermoeden met
betrekking tot het bestaan van schade die door een kartel wordt veroorzaakt. Op
basis van de vaststelling dat meer dan negen op de tien kartels inderdaad een
onrechtmatige prijsverhoging veroorzaken[48],
maakt dit het voor de benadeelde partij minder moeilijk en duur om te bewijzen
dat door het kartel hogere prijzen werden aangerekend dan het geval was geweest
indien het kartel niet had bestaan. De inbreukmakende
onderneming kan dit vermoeden weerleggen en het beschikbare bewijsmateriaal
gebruiken om aan te tonen dat het kartel geen schade heeft veroorzaakt. De
bewijslast wordt derhalve bij de partij gelegd die reeds het nodige
bewijsmateriaal in haar bezit heeft om aan deze bewijslast te voldoen. Toegang
zal voor de benadeelde partijen waarschijnlijk noodzakelijk zijn om aan te
tonen dat er sprake is van schade, maar op deze manier worden de kosten
hiervoor vermeden. Behalve het
bovengenoemde vermoeden, wordt de schade in mededingingszaken begroot op basis
van nationale regels en procedures. Deze moeten echter in overeenstemming zijn
met de beginselen van doeltreffendheid en gelijkwaardigheid. In het bijzonder
volgens dit laatste beginsel mag het door de bewijslast en het niveau van
bewijs niet praktisch onmogelijk of buitensporig moeilijk worden voor de
benadeelde partij om haar recht op schadevergoeding uit te oefenen. Voor de
schadebegroting in mededingingszaken, waarbij de werkelijke situatie moet
worden vergeleken met een hypothetische situatie, betekent dit dat rechters de
omvang van de schade moeten kunnen begroten. Hierdoor wordt de kans groter dat
slachtoffers effectief een passende schadevergoeding krijgen voor de schade die
zij hebben geleden. Om het voor de
nationale rechters eenvoudiger te maken om de schade te begroten, voorziet de
Commissie in haar mededeling inzake de begroting van schade bij
schadevorderingen wegens inbreuken op artikel 101 of 102 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie[49]
ook in niet-bindende richtsnoeren dienaangaande. Die mededeling gaat vergezeld
van een werkdocument van de diensten van de Commissie in de vorm van een
praktische gids voor de begroting van schade bij schadevorderingen wegens
inbreuken op het mededingingsrecht van de Unie. In die praktische gids worden
de sterke en zwakke punten van verscheidene methoden en technieken voor het
begroten van schade in mededingingszaken belicht. Er wordt eveneens een reeks praktijkvoorbeelden
gegeven en besproken waarmee wordt aangetoond welke de typische gevolgen zijn
van inbreuken op de mededingingsregels van de Unie en hoe de beschikbare
methoden en technieken in de praktijk kunnen worden toegepast.
4.6.
Consensuele geschillenbeslechting (hoofdstuk VI,
artikelen 17 en 18)
Eén van de hoofddoelstellingen van de
voorgestelde richtlijn is dat slachtoffers van inbreuken op het
mededingingsrecht volledige vergoeding kunnen krijgen voor de geleden schade.
Dit doel kan worden bereikt door een schadevordering voor de rechter of door
een consensuele minnelijke schikking tussen de partijen. Om de partijen ertoe
aan te zetten hun geschil consensueel te beslechten, beoogt de voorgestelde
richtlijn een optimalisatie van de wisselwerking tussen minnelijke schikkingen
en schadevorderingen. De voorgestelde richtlijn bevat daarom de
volgende bepalingen: i) schorsing van verjaringstermijnen
om schadevorderingen in te stellen zolang de inbreukmakende onderneming en de
benadeelde partij bij consensuele geschillenbeslechting zijn betrokken; ii) schorsing van aanhangige
procedures voor de duur van de consensuele geschillenbeslechting; iii) vermindering van de claim van de
bij de schikking betrokken benadeelde partij met het aandeel in de schade van
de bij de schikking betrokken inbreukmaker. Wat betreft het saldo van de claim,
is de bij de schikking betrokken inbreukmaker enkel gehouden een
schadevergoeding te betalen indien de andere inbreukmakers, die niet bij de
schikking betrokken zijn, de benadeelde partij niet volledig kunnen vergoeden;
en iv) met schadevergoedingen die via
consensuele schikkingen werden betaald moet rekening worden gehouden bij het
bepalen van de bijdrage die een bij een schikking betrokken inbreukmaker moet
betalen na de daaropvolgende veroordeling tot het betalen van een
schadevergoeding. In deze context verwijst "bijdrage" naar de
situatie waarin de bij een schikking betrokken inbreukmaker geen verweerder in
de schadevordering was, maar op grond van de regels inzake gezamenlijke en
hoofdelijke aansprakelijkheid door de andere inbreukmakers die een
schadevergoeding moesten betalen, gevraagd wordt bij te dragen.
5.
GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING
De voorgestelde richtlijn heeft geen gevolgen
voor de begroting.
6.
AANVULLENDE INFORMATIE
6.1.
Intrekking van bestaande wetgeving
De vaststelling van het voorstel heeft geen
intrekking van bestaande wetgeving tot gevolg.
6.2.
Evaluatie
Volgens artikel 21 van de voorgestelde
richtlijn brengt de Commissie uiterlijk vijf jaar na de termijn voor de
omzetting in nationaal recht verslag uit aan het Europees Parlement en de Raad
over de effecten ervan. Na de goedkeuring van het voorstel voor een
richtlijn zal de Commissie blijven toezien op het rechtskader voor
schadevorderingen wegens inbreuken op de mededingingsregels in de lidstaten, en
zich hierbij hoofdzakelijk toespitsen op de verwezenlijking van de twee
hoofddoelstellingen van de voorgestelde richtlijn, met name i) de wisselwerking tussen de publieke en
de civiele handhaving van het mededingingsrecht optimaliseren; en ii) ervoor zorgen dat slachtoffers van
inbreuken op het mededingingsrecht van de Unie de schade die zij hebben geleden
volledig vergoed kunnen krijgen. De Commissie zal nagaan of door de richtlijn
met succes de inefficiënties en belemmeringen waardoor slachtoffers van
inbreuken op de mededingingsregels geen volledige vergoeding kunnen krijgen,
worden weggenomen, en of de wisselwerking tussen de publieke en de civiele
handhaving van het mededingingsrecht vlot functioneert en optimale algemene
handhaving van het mededingingsrecht van de Unie kan worden gegarandeerd. In
het kader van dit toezicht zal de Commissie haar dialoog met alle
belanghebbenden voortzetten. Tot slot zal achteraf worden geëvalueerd of
verdere wijzigingen nodig zijn; dit zal gebeuren zodra de in de richtlijn
voorgestelde maatregelen volledig zijn uitgevoerd in de lidstaten, d.w.z. ten
minste vijf jaar na de termijn voor de omzetting van de richtlijn.
6.3.
Verklarende documenten
De voorgestelde richtlijn stelt specifieke
maatregelen vast om nationale materiële en procedurele regels inzake
schadevorderingen wegens inbreuk op de bepalingen van het mededingingsrecht van
de lidstaten en de Europese Unie onderling af te stemmen. Uit de voorgestelde
richtlijn vloeien meerdere wettelijke verplichtingen voort. Voor de effectieve
omzetting ervan moeten daarom specifieke en gerichte wijzigingen in de
nationale regels ter zake worden aangebracht. Opdat de Commissie zou kunnen
toezien op de correcte uitvoering, is het dus niet voldoende dat de lidstaten de
tekst met de uitvoeringsbepalingen voorleggen, aangezien een algehele
beoordeling van de daaruit voortvloeiende regeling volgens nationaal recht
nodig kan zijn. Daarom moeten de lidstaten de Commissie ook verklarende
documenten toezenden waarin wordt aangetoond welke bestaande of nieuwe
bepalingen van nationaal recht bedoeld zijn voor de uitvoering van de in
voorgestelde richtlijn opgenomen individuele maatregelen.
6.4.
Europese Economische Ruimte
De voorgestelde richtlijn heeft betrekking op
de effectieve handhaving van de artikelen 101 en 102 van het Verdrag, door
het optimaliseren van de wisselwerking tussen de publieke en de civiele
handhaving van deze bepalingen, en door het verbeteren van de voorwaarden
waarop slachtoffers van inbreuken op het mededingingsrecht een vergoeding
kunnen vorderen. De voorgestelde richtlijn draagt bij aan de goede werking van
de interne markt, omdat zij een gelijker speelveld creëert, zowel voor de
ondernemingen die inbreuk maken op de mededingingsregels als voor de
slachtoffers van dit onwettige gedrag. Vanwege deze doelstellingen op het
gebied van de mededinging en de interne markt, die deel uitmaken van de
wettelijke bepalingen van de EER, is het voorstel voor de EER relevant. 2013/0185 (COD) Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN
DE RAAD betreffende bepaalde regels voor
schadevorderingen volgens nationaal recht wegens inbreuken op de bepalingen van
het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie (Voor de EER relevante tekst) HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN
DE EUROPESE UNIE, Gezien het Verdrag betreffende de werking van
de Europese Unie, en met name de artikelen 103 en 114, Gezien het voorstel van de Europese Commissie[50], Na toezending van het ontwerp van
wetgevingshandeling aan de nationale parlementen, Gezien het advies van het Europees Economisch
en Sociaal Comité[51], Handelend volgens de gewone
wetgevingsprocedure, Overwegende hetgeen volgt: (1)
De artikelen 101 en 102 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie (hierna "het Verdrag"
genoemd) zijn voorschriften van openbare orde en moeten in de gehele Unie op
doelmatige wijze worden toegepast om ervoor te zorgen dat de mededinging op de
interne markt niet wordt vervalst. (2)
De publieke handhaving van deze Verdragsbepalingen
is in handen van de Commissie, die bevoegd is uit hoofde van
Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002
betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en
82 van het Verdrag[52]
(hierna "Verordening (EG) nr. 1/2003" genoemd). De publieke
handhaving is eveneens in handen van de nationale mededingingsautoriteiten, die
de in artikel 5 van Verordening (EG) nr. 1/2003 vermelde
besluiten kunnen nemen. (3)
De artikelen 101 en 102 van het Verdrag
brengen rechtstreekse gevolgen teweeg in de betrekkingen tussen particulieren
en doen voor de betrokken particulieren rechten en verplichtingen ontstaan die
de nationale rechters moeten handhaven. De nationale rechterlijke instanties
vervullen bij de toepassing van de mededingingsregels een even belangrijke taak
(civiele handhaving). Zij beschermen de uit het Unierecht voortvloeiende
subjectieve rechten door geschillen tussen particulieren te beslechten,
bijvoorbeeld door aan de slachtoffers van inbreuken schadevergoeding toe te
kennen. De volle werking van de artikelen 101 en 102 van het Verdrag, in
het bijzonder het nuttige effect van het daarin neergelegde verbod, vereist dat
eenieder – zowel individuen, met inbegrip van consumenten en ondernemingen, als
overheidsinstanties – voor de nationale rechter vergoeding kan vorderen voor
schade die hem door een inbreuk op die bepalingen is berokkend. Dit Unierecht
op schadevergoeding is eveneens van toepassing op inbreuken op de
artikelen 101 en 102 door openbare bedrijven of ondernemingen waaraan de
lidstaten bijzondere of uitsluitende rechten verlenen in de zin van
artikel 106 van het Verdrag. (4)
Volgens het Unierecht op schadevergoeding in
mededingingszaken moet elke lidstaat over procedurele regels beschikken die de
effectieve uitoefening van dat recht garanderen. De behoefte aan doeltreffende
procedurele middelen volgt ook uit het recht op een effectieve rechterlijke
bescherming dat in artikel 47, lid 1, van het Handvest van de
grondrechten van de Europese Unie[53]
en in artikel 19, lid 1, tweede alinea, van het Verdrag betreffende
de Europese Unie is vastgelegd. (5)
Om effectieve publieke en civiele handhaving van de
mededingingsregels te garanderen, is het noodzakelijk om de coördinatie tussen
beide te regelen, bijvoorbeeld wat betreft de procedures om toegang te krijgen
tot documenten die in het bezit van de mededingingsautoriteiten zijn. Door een
dergelijke coördinatie op Unieniveau zal ook worden vermeden dat er verschillen
zijn tussen de toepasselijke regels, wat de goede werking van de interne markt
in gevaar zou kunnen brengen. (6)
Overeenkomstig artikel 26, lid 2, van het
Verdrag omvat de interne markt een ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije
verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd. Er zijn
opvallende verschillen tussen de regels die in de lidstaten gelden voor
schadevorderingen wegens inbreuken op het nationale mededingingsrecht of het
mededingingsrecht van de Unie. Die verschillen doen onzekerheid ontstaan over
de voorwaarden waarop benadeelde partijen hun uit het Verdrag voortvloeiende
recht op schadevergoeding kunnen uitoefenen en hebben een negatieve invloed op
de materiële doeltreffendheid van dit recht. Aangezien benadeelde partijen
eerder het gerecht in hun lidstaat van vestiging kiezen om een vergoeding te
vorderen, kunnen de verschillen tussen de nationale regels leiden tot een
ongelijk speelveld wat betreft schadevorderingen, wat de mededinging op de
markten waarop die benadeelde partijen en de inbreukmakende ondernemingen
actief zijn, ongunstig kan beïnvloeden. (7)
Ondernemingen die in verschillende lidstaten
gevestigd en actief zijn, zijn onderworpen aan procedurele regels die de mate
waarin zij aansprakelijk kunnen worden gesteld voor inbreuken op het
mededingingsrecht aanzienlijk beïnvloeden. Die ongelijke handhaving van het
Unierecht op schadevergoeding kan leiden tot een concurrentievoordeel voor
ondernemingen die in strijd met de artikelen 101 en 102 van het Verdrag
hebben gehandeld, en kan de uitoefening van het recht om zich te vestigen en
goederen of diensten te leveren ontmoedigen in de lidstaten waar het recht op
schadevergoeding beter wordt gehandhaafd. De verschillen tussen de
aansprakelijkheidsregelingen die in de lidstaten van toepassing zijn, kunnen
zowel de mededinging als de goede werking van de interne markt ongunstig
beïnvloeden. (8)
Het is daarom noodzakelijk om een gelijker
speelveld te garanderen voor ondernemingen die op de interne markt actief zijn
en de voorwaarden te verbeteren waarop consumenten hun uit de interne markt
voortvloeiende rechten kunnen uitoefenen. Het is ook aangewezen dat de
rechtszekerheid wordt vergroot en de verschillen tussen de lidstaten worden
verkleind wat betreft de nationale regels voor schadevorderingen wegens inbreuk
op het Europese mededingingsrecht en, indien dit parallel van toepassing is, op
het nationale mededingingsrecht. Het onderling afstemmen van deze regels zal
ook helpen te voorkomen dat grotere verschillen ontstaan tussen de regels van
de lidstaten inzake schadevorderingen wegens inbreuk op de mededingingsregels. (9)
In artikel 3, lid 1, van
Verordening (EG) nr. 1/2003 wordt het volgende bepaald: "Wanneer
de mededingingsautoriteiten van de lidstaten of de nationale rechterlijke
instanties nationaal mededingingsrecht toepassen op overeenkomsten, besluiten
van ondernemersverenigingen of onderling afgestemde feitelijke gedragingen in
de zin van artikel [101, lid 1], van het Verdrag welke de handel
tussen de lidstaten in de zin van die bepaling kunnen beïnvloeden, passen zij
tevens artikel [101] van het Verdrag toe op deze overeenkomsten, besluiten
of onderling afgestemde feitelijke gedragingen. Wanneer de
mededingingsautoriteiten van de lidstaten of de nationale rechterlijke
instanties het nationale mededingingsrecht toepassen op door artikel [102]
van het Verdrag verboden misbruiken, passen zij ook artikel [102] van het
Verdrag toe." Voor de goede werking van de interne markt en in het
bijzonder met het oog op een grotere rechtszekerheid en een gelijker speelveld
voor ondernemingen en consumenten, is het passend dat het toepassingsgebied van
deze richtlijn wordt uitgebreid naar schadevorderingen wegens inbreuken op het
nationale mededingingsrecht wanneer dit overeenkomstig artikel 3,
lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003 wordt toegepast. Het
toepassen van divergerende regels inzake de civiele aansprakelijkheid voor
inbreuken op de artikelen 101 en 102 van het Verdrag en voor inbreuken op
de nationale mededingingsregels die in dezelfde zaak en parallel met het
mededingingsrecht van de Unie moeten worden toegepast, zou anders nadelig zijn
voor de situatie van de eisers in dezelfde zaak en voor de omvang van hun
schadeclaims, en de goede werking van de interne markt in de weg staan. (10)
Bij gebrek aan Unierecht vallen schadevorderingen
onder de nationale regels en procedures van de lidstaten. Alle nationale regels
betreffende de uitoefening van het recht op vergoeding voor door een inbreuk op
artikel 101 of 102 van het Verdrag veroorzaakte schade, daaronder begrepen
de regels betreffende aspecten die niet in deze richtlijn worden behandeld,
zoals het bestaan van een oorzakelijk verband tussen de inbreuk en de schade,
moeten de beginselen van doeltreffendheid en gelijkwaardigheid in acht nemen.
Dit betekent dat zij niet mogen worden geformuleerd of toegepast op een wijze
die het buitensporig moeilijk of praktisch onmogelijk maakt om het door het
Verdrag gegarandeerde recht op schadevergoeding uit te oefenen. Evenmin mogen
die regels worden geformuleerd of toegepast op een wijze die minder gunstig is
dan de regels die voor vergelijkbare nationale schadevorderingen gelden. (11)
In deze richtlijn wordt het acquis communautaire
betreffende het Unierecht op vergoeding van door een inbreuk op het
mededingingsrecht van de Unie veroorzaakte schade nog eens bevestigd, in het
bijzonder wat betreft de hoedanigheid om een schadevordering in te stellen en
de definitie van het begrip "schade" volgens de jurisprudentie van
het Hof van Justitie van de Europese Unie, en wordt niet vooruitgelopen op
toekomstige ontwikkelingen. Eenieder die door een inbreuk schade heeft geleden,
kan een vergoeding eisen voor het reële verlies (damnum emergens), voor
de gederfde winst (lucrum cessans), alsmede de betaling van rente vanaf
het tijdstip waarop de schade zich heeft voorgedaan tot wanneer deze is
vergoed. Dit recht wordt erkend voor iedere natuurlijke persoon of
rechtspersoon, zowel consumenten, ondernemingen als overheidsinstanties,
ongeacht of er een directe contractuele verhouding met de inbreukmakende
onderneming bestaat, en ongeacht of er vooraf door een mededingingsautoriteit
een inbreuk is vastgesteld. Deze richtlijn houdt geen verplichting in voor de
lidstaten om mechanismen voor collectief verhaal in te voeren voor de
handhaving van de artikelen 101 en 102 van het Verdrag. (12)
Schadevorderingen wegens inbreuken op het nationale
mededingingsrecht of het mededingingsrecht van de Unie vereisen doorgaans een
complexe feitelijke en economische analyse. Het bewijsmateriaal dat nodig is om
een schadevordering te staven, is vaak enkel in het bezit van de tegenpartij of
van derden, en is onvoldoende bekend bij en toegankelijk voor de eiser. Onder
die omstandigheden kunnen strikte wettelijke voorwaarden voor eisende partijen
om reeds bij de aanvang van een vordering in detail alle feiten van hun zaak
uiteen te zetten en nauwkeurig gespecificeerde bewijsstukken ter staving over
te leggen, de effectieve uitoefening van het door het Verdrag gegarandeerde
recht op schadevergoeding meer dan nodig belemmeren. (13)
Bewijsmateriaal is een belangrijk element om
schadevorderingen wegens inbreuk op het nationale mededingingsrecht of het
mededingingsrecht van de Unie in te stellen. Aangezien mededingingsgeschillen
gekenmerkt worden door informatieasymmetrie, is het passend ervoor te zorgen
dat benadeelde partijen het recht hebben toegang tot voor hun claim relevant
bewijsmateriaal te krijgen, zonder dat zij individuele bewijsstukken moeten
aanwijzen. Om gelijke wapens te garanderen, moeten ook verweerders in
schadevorderingen over die middelen beschikken, zodat zij de benadeelde
partijen om de toegang tot bewijsmateriaal kunnen verzoeken. De nationale
rechter kan ook derden gelasten toegang te verlenen tot bewijsmateriaal.
Wanneer de nationale rechter de Commissie wil gelasten toegang te verlenen tot bewijsmateriaal,
zijn het beginsel van loyale samenwerking tussen de Europese Unie en de
lidstaten (artikel 4, lid 3, VEU) en artikel 15, lid 1, van
Verordening (EG) nr. 1/2003 met betrekking tot verzoeken om
inlichtingen van toepassing. (14)
Tot relevant bewijsmateriaal moet toegang worden
verleend op bevel van de rechter en onder strikte rechterlijke toetsing, met
name ten aanzien van de noodzaak en de evenredigheid van de toegangsmaatregel.
Uit het evenredigheidsbeginsel volgt dat het verzoek om toegang pas kan worden
gehonoreerd wanneer een benadeelde partij op basis van redelijkerwijs
beschikbaar feitenmateriaal heeft aangetoond dat zij schade heeft geleden die
door de verweerder werd veroorzaakt. Het verzoek om toegang moet betrekking
hebben op categorieën bewijsmateriaal die zo nauwkeurig en eng mogelijk zijn
omschreven als op basis van redelijkerwijs beschikbaar feitenmateriaal mogelijk
is. (15)
Er moet eveneens zorgvuldig worden nagegaan of aan
de evenredigheidseis is voldaan wanneer door het verlenen van toegang de
onderzoeksstrategie van een mededingingsautoriteit kan worden blootgelegd
doordat bekend wordt welke documenten deel uitmaken van het dossier, of wanneer
het verlenen van toegang negatieve gevolgen kan hebben voor de manier waarop
ondernemingen met de mededingingsautoriteit samenwerken. Het verzoek om toegang
mag derhalve niet als evenredig worden beschouwd indien het algemene toegang
betreft tot documenten in het dossier van een mededingingsautoriteit met
betrekking tot een bepaalde zaak, of tot documenten die een partij in het kader
van een bepaalde zaak heeft verstrekt. Dergelijke brede verzoeken om toegang
zouden evenmin in overeenstemming zijn met de plicht van de partij die om toegang
verzoekt om de categorieën bewijsmateriaal zo nauwkeurig en eng mogelijk te
specificeren. (16)
Wanneer de rechter een bevoegde rechter in een
andere lidstaat verzoekt een handeling tot het verkrijgen van bewijs te
verrichten of een dergelijke handeling rechtstreeks in een andere lidstaat te
mogen verrichten, zijn de bepalingen van Verordening (EG) nr. 1206/2001
van de Raad van 28 mei 2001 betreffende de samenwerking tussen de
gerechten van de lidstaten op het gebied van bewijsverkrijging in burgerlijke
en handelszaken[54]
van toepassing. (17)
Hoewel relevant bewijsmateriaal dat
bedrijfsgeheimen of anderszins vertrouwelijke informatie bevat in beginsel voor
schadevorderingen beschikbaar moet zijn, moet deze vertrouwelijke informatie op
passende wijze beschermd worden. De nationale rechter moet daarom een beroep
kunnen doen op een scala aan maatregelen om te voorkomen dat die vertrouwelijke
informatie tijdens de procedure openbaar wordt gemaakt. Daarbij kan het gaan om
besloten zittingen, waardoor de groep personen die van het bewijsmateriaal
kennis kan nemen beperkt wordt, en de opdracht aan deskundigen om
samenvattingen van de informatie te maken met samenvoeging van individuele
gegevens of in anderszins niet-vertrouwelijke vorm. Maatregelen ter bescherming van
bedrijfsgeheimen en andere vertrouwelijke informatie mogen de uitoefening van
het recht op schadevergoeding in de praktijk niet belemmeren. (18)
Willen de Commissie en de nationale
mededingingsautoriteiten de artikelen 101 en 102 van het Verdrag
doeltreffend en coherent kunnen toepassen, dan is ten aanzien van de
wisselwerking van de regels inzake toegang tot bewijsmateriaal en de manier
waarop die artikelen door een mededingingsautoriteit worden gehandhaafd, een
gemeenschappelijke aanpak over de hele Unie vereist. De toegang tot
bewijsmateriaal mag geen afbreuk doen aan de doeltreffendheid van de handhaving
van het mededingingsrecht door een mededingingsautoriteit. De beperkingen op de
toegang tot bewijsmateriaal mogen mededingingsautoriteiten niet beletten hun
besluiten overeenkomstig de toepasselijke regels van de Unie of nationale
regels te publiceren. (19)
Clementieregelingen en schikkingsprocedures zijn
belangrijke instrumenten voor de publieke handhaving van het mededingingsrecht
van de Unie omdat deze bijdragen aan het opsporen, efficiënt vervolgen en
bestraffen van de ernstigste inbreuken op het mededingingsrecht. Ondernemingen kunnen
in deze context afgeschrikt worden om mee te werken indien zij door de toegang
tot documenten die zij enkel voor dit doel hebben verstrekt, civiel
aansprakelijk kunnen worden gesteld onder slechtere voorwaarden dan de overige
inbreukmakers die niet met de mededingingsautoriteiten meewerken. Om ervoor te
zorgen dat ondernemingen bereid zijn vrijwillig verklaringen af te leggen
waarin zij, in het kader van een clementieregeling of een schikkingsprocedure,
tegenover een mededingingsautoriteit hun betrokkenheid bij een inbreuk op het
mededingingsrecht van de Unie of het nationale mededingingsrecht erkennen,
moeten dergelijke verklaringen worden uitgesloten van de toegang tot
bewijsmateriaal. (20)
Daarnaast moet ten aanzien van de toegang een
uitzondering gelden voor elke toegangsmaatregel die een lopend onderzoek van
een mededingingsautoriteit betreffende een inbreuk op het nationale
mededingingsrecht of het mededingingsrecht van de Unie te sterk zou
doorkruisen. Tot informatie die was voorbereid door een mededingingsautoriteit
in de loop van haar procedure voor de handhaving van het nationale
mededingingsrecht of het mededingingsrecht van de Unie (zoals een mededeling
van punten van bezwaar) of door een bij die procedure betrokken partij (zoals
antwoorden op verzoeken om informatie van de mededingingsautoriteit) zou enkel toegang
mogen worden verleend in schadevorderingen nadat de mededingingsautoriteit een
inbreuk op de nationale mededingingsregels of de mededingingsregels van de Unie
heeft vastgesteld of anders haar procedure heeft beëindigd. (21)
Behalve het in de overwegingen 19 en 20 genoemde
bewijsmateriaal, moet de nationale rechter in het kader van een schadevordering
het verlenen van toegang kunnen gelasten van bewijsmateriaal dat los van de
procedure van een mededingingsautoriteit bestaat ("reeds bestaande
informatie"). (22)
Iedere natuurlijke persoon of rechtspersoon die bij
het uitoefenen van zijn recht van verdediging in het kader van onderzoeken van
een mededingingsautoriteit door toegang tot het dossier van een
mededingingsautoriteit bewijsmateriaal verkrijgt, kan dit bewijsmateriaal
gebruiken in het kader van een schadevordering waarbij hij partij is. Ook de
natuurlijke persoon of rechtspersoon die als rechtsopvolger in de rechten en
verplichtingen is getreden, onder meer via verwerving van de vordering, kan dit
bewijsmateriaal gebruiken. Indien het bewijsmateriaal werd verkregen door een
rechtspersoon die deel uitmaakt van een concern dat voor de toepassing van de
artikelen 101 en 102 van het Verdrag één onderneming vormt, is het gebruik
van dit bewijsmateriaal ook toegestaan voor de andere juridische entiteiten die
tot dezelfde onderneming behoren. (23)
Het gebruik waarnaar in de vorige overweging wordt
verwezen, mag echter geen afbreuk doen aan de effectieve handhaving van het
mededingingsrecht door een mededingingsautoriteit. De in de overwegingen 19 en 20
genoemde beperkingen op de toegang zijn derhalve eveneens van toepassing op het
gebruik van bewijsmateriaal dat enkel via toegang tot het dossier van een mededingingsautoriteit
is verkregen. Voorts mag bewijsmateriaal dat in het kader van het uitoefenen
van het recht van verweer van een mededingingsautoriteit is verkregen, niet
verhandeld worden. De mogelijkheid om bewijsmateriaal te gebruiken dat enkel
via toegang tot het dossier van een mededingingsautoriteit werd verkregen, moet
daarom worden beperkt tot de natuurlijke persoon of de rechtspersoon die zijn
recht van verweer uitoefende en zijn rechtsopvolgers, zoals vermeld in de
vorige overweging. Deze beperking sluit echter niet uit dat een nationale
rechter onder de in deze richtlijn vastgestelde voorwaarden het verlenen van
toegang tot dit bewijsmateriaal kan gelasten. (24)
Het instellen van een schadevordering of het
inleiden van een onderzoek door een mededingingsautoriteit houdt een risico in
dat de betrokken ondernemingen bewijsmateriaal dat voor de benadeelde partijen
nuttig is om een schadeclaim te staven, vernietigen of verbergen. Om de
vernietiging van relevant bewijsmateriaal te voorkomen en ervoor te zorgen dat
een rechterlijk bevel tot het verlenen van toegang wordt nageleefd, moet de
rechter voldoende afschrikkende sancties kunnen opleggen. Ten aanzien van de
partijen bij de procedure kan het risico dat in verband met de schadevordering
ongunstige conclusies worden getrokken, een bijzonder doeltreffende sanctie
zijn en vertragingen voorkomen. Er moeten eveneens sancties voorhanden zijn
voor niet-nakoming van de verplichtingen tot bescherming van vertrouwelijke
informatie en voor misbruik van door toegang verkregen informatie. Evenzo
moeten sancties voorhanden zijn indien informatie die bij de uitoefening van
het recht van verweer met betrekking tot onderzoeken van een
mededingingsautoriteit via toegang tot het dossier van deze
mededingingsautoriteit is verkregen, misbruikt wordt in schadevorderingen. (25)
Overeenkomstig artikel 16, lid 1, van
Verordening (EG) nr. 1/2003 kunnen nationale rechterlijke instanties,
wanneer zij artikel 101 of 102 van het Verdrag toepassen op
overeenkomsten, besluiten of gedragingen die reeds het voorwerp uitmaken van
een besluit van de Commissie, geen beslissingen nemen die in strijd zijn met
het door de Commissie vastgestelde besluit. Om de rechtszekerheid te vergroten,
incoherentie bij de toepassing van die Verdragsbepalingen te vermijden, de
doeltreffendheid en de proceseconomie bij schadevorderingen te verhogen en de
werking van de interne markt voor ondernemingen en consumenten te bevorderen,
mag een inbreuk op artikel 101 of 102 van het Verdrag die in een
definitief besluit van een nationale mededingingsautoriteit of een
beroepsinstantie bewezen werd verklaard, evenmin ter discussie worden gesteld
in schadevorderingen ten aanzien van dezelfde inbreuk, ongeacht of de vordering
wordt ingesteld in de lidstaat van de betrokken mededingingsautoriteit of
beroepsinstantie. Dit is eveneens van toepassing op een besluit waarin werd
geconcludeerd dat inbreuk is gemaakt op bepalingen van het nationale
mededingingsrecht in gevallen waarbij het nationale mededingingsrecht en het
mededingingsrecht van de Unie in dezelfde zaak en parallel worden toegepast.
Dit effect van besluiten van nationale mededingingsautoriteiten en
beroepsinstanties waarbij een inbreuk op de mededingingsregels wordt
vastgesteld, is van toepassing op het dispositief van het besluit en de daaraan
ten grondslag liggende overwegingen. Dit laat de rechten en verplichtingen die
voor de nationale rechter voortvloeien uit artikel 267 van het Verdrag
onverlet. (26)
Nationale regels inzake de aanvang, duur, schorsing
of stuiting van verjaringstermijnen mogen geen onnodige belemmering vormen voor
het instellen van schadevorderingen. Dit is van bijzonder belang voor
schadevorderingen die zijn gesteund op de vaststelling door een
mededingingsautoriteit of een beroepsinstantie van een inbreuk. Daartoe moeten
benadeelde partijen nog steeds een schadevordering kunnen instellen na afloop
van een procedure van een mededingingsautoriteit om het nationale
mededingingsrecht en het mededingingsrecht van de Unie te handhaven. (27)
Wanneer meerdere ondernemingen samen inbreuk maken
op de mededingingsregels (zoals bij een kartel) is het wenselijk dat deze
inbreukmakers gezamenlijk en hoofdelijk aansprakelijk worden gesteld voor de
volledige door de inbreuk veroorzaakte schade. Wanneer één van de
inbreukmakende ondernemingen meer dan haar aandeel heeft betaald, moet zij het
recht hebben om van de andere inbreukmakers een bijdrage te vorderen. Hoe dit
aandeel als de relatieve verantwoordelijkheid van een bepaalde inbreukmaker
wordt bepaald en welke criteria (zoals omzet, marktaandeel en rol in het
kartel) relevant zijn, wordt aan de toepasselijke nationale wetgeving
overgelaten, waarbij de beginselen van doeltreffendheid en gelijkwaardigheid in
acht worden genomen. (28)
Ondernemingen die in het kader van een clementieregeling
met de mededingingsautoriteiten samenwerken, spelen een belangrijke rol bij het
opsporen van geheime kartelinbreuken en bij het beëindigen van deze inbreuken,
waardoor vaak de schade wordt beperkt die zou zijn veroorzaakt indien de
inbreuk was voortgezet. Het is daarom aangewezen om ervoor te zorgen dat
ondernemingen die in het kader van een clementieregeling van een
mededingingsautoriteit immuniteit tegen geldboeten hebben gekregen, niet
onnodig aan schadeclaims worden blootgesteld, rekening houdend met het feit dat
het besluit van de mededingingsautoriteit tot vaststelling van de inbreuk
eerder in kracht van gewijsde kan gaan voor de partij aan wie immuniteit is
verleend dan voor de andere ondernemingen, die geen immuniteit hebben gekregen.
Het is daarom aangewezen dat de partij aan wie immuniteit is verleend in
beginsel wordt vrijgesteld van de gezamenlijke en hoofdelijke aansprakelijkheid
voor de volledige schade en dat haar aandeel niet groter is dan de schade
berokkend aan haar eigen directe of indirecte afnemers of, in het geval van een
inkoopkartel, haar directe of indirecte leveranciers. Indien een kartel schade
heeft berokkend aan andere partijen dan de afnemers/leveranciers van de
inbreukmakende ondernemingen, mag het aandeel van de partij aan wie immuniteit
is verleend niet hoger zijn dan haar relatieve verantwoordelijkheid voor de
door het kartel veroorzaakte schade. Dit aandeel moet worden bepaald volgens
dezelfde regels als die aan de hand waarvan de bijdragen onder de
inbreukmakende ondernemingen worden bepaald (overweging 27). De partij aan
wie immuniteit is verleend moet enkel volledig aansprakelijk blijven ten
aanzien van de benadeelde partijen die geen directe of indirecte afnemers of
leveranciers zijn, wanneer deze geen volledige vergoeding kunnen krijgen van de
andere inbreukmakende ondernemingen. (29)
Consumenten en ondernemingen die door een inbreuk
op het nationale mededingingsrecht of het mededingingsrecht van de Unie schade
hebben geleden, hebben recht op vergoeding van het reële verlies en van de
gederfde winst. Het reële verlies kan worden berekend als het prijsverschil
tussen hetgeen daadwerkelijk is betaald en hetgeen zonder de inbreuk zou zijn
betaald. Wanneer een benadeelde partij het reële verlies heeft beperkt door het
– volledig of ten dele – door te berekenen aan haar eigen afnemers, vormt het
aldus doorberekende verlies niet langer een nadeel waarvoor de partij die dit
heeft doorberekend, moet worden vergoed. Daarom is het in beginsel passend een
inbreukmakende onderneming toe te staan de doorberekening van het reële verlies
als verweer tegen een schadevordering aan te voeren. Het is wenselijk dat de
inbreukmakende onderneming, wanneer zij het doorberekeningsverweer (passing-on
defence) aanvoert, moet aantonen dat er sprake is van doorberekening van de
prijsverhoging, en in welke mate deze is doorberekend. (30)
In een situatie waarbij de prijsverhoging werd
doorberekend aan personen voor wie het wettelijk onmogelijk is om een
schadevergoeding te vorderen, is het niet passend dat de inbreukmakende
onderneming het doorberekeningsverweer kan aanvoeren, omdat zij hierdoor wordt
vrijgesteld van haar aansprakelijkheid voor de veroorzaakte schade. Wanneer het
doorberekeningsverweer in een bepaalde zaak wordt aangevoerd, moet de
behandelende rechter daarom oordelen of de personen aan wie de prijsverhoging
vermoedelijk werd doorberekend het recht hebben een schadevergoeding te
vorderen. Hoewel indirecte afnemers het recht hebben een schadevergoeding te
vorderen, kunnen nationale regels inzake causaliteit (met inbegrip van regels
inzake voorzienbaarheid en afstand), die overeenkomstig de beginselen van het
Unierecht worden toegepast, tot gevolg hebben dat bepaalde personen
(bijvoorbeeld op een niveau in de toeleveringsketen dat zich ver van de inbreuk
bevindt) in een bepaalde zaak wettelijk geen schadevergoeding kunnen vorderen.
Enkel indien de rechter tot de conclusie komt dat de persoon aan wie de
prijsverhoging vermoedelijk werd doorberekend wettelijk een schadevergoeding
kan vorderen, zal hij onderzoeken of het doorberekeningsverweer gegrond is. (31)
Consumenten of ondernemingen aan wie het reële
verlies is doorberekend, hebben schade geleden die door een inbreuk op het
nationale mededingingsrecht of het mededingingsrecht van de Unie is
veroorzaakt. Hoewel die schade door de inbreukmakende onderneming moet worden
vergoed, kan het voor consumenten of ondernemingen die zelf geen aankopen bij
de inbreukmakende onderneming hebben gedaan, bijzonder moeilijk zijn om de
omvang van die schade aan te tonen. Indien het bestaan van een schadeclaim of
het toe te kennen bedrag afhangt van de vraag of en in welke mate een door de
directe afnemer van de inbreukmakende onderneming betaalde prijsverhoging aan
de indirecte afnemer is doorberekend, moet worden bepaald dat deze laatste
wordt beschouwd als diegene die het bewijs heeft geleverd dat de door die
directe afnemer betaalde prijsverhoging werd doorberekend aan zijn niveau,
wanneer hij met een begin van bewijs deze doorberekening aannemelijk maakt.
Voorts moet worden gedefinieerd onder welke voorwaarden de indirecte afnemer
moet worden geacht een dergelijk begin van bewijs te hebben geleverd. Wat
betreft het begroten van de doorberekening moet de nationale rechter de
bevoegdheid hebben om in een bij hem aanhangig geschil in te schatten welk deel
van de prijsverhoging aan het niveau van de indirecte afnemers is doorberekend.
De inbreukmakende onderneming moet de mogelijkheid krijgen bewijs te leveren
waarmee wordt aangetoond dat het reële verlies niet of niet volledig is
doorberekend. (32)
Inbreuken op het mededingingsrecht betreffen vaak
de voorwaarden en de prijs waartegen goederen of diensten worden verkocht en
leiden tot een prijsverhoging en andere schade voor de afnemers van de
inbreukmakende ondernemingen. De inbreuk kan ook betrekking hebben op de
toelevering aan de inbreukmakende onderneming (bijvoorbeeld bij een
inkoopkartel). De regels van deze richtlijn en in het bijzonder de regels
inzake doorberekening moeten van overeenkomstige toepassing zijn. (33)
Schadevorderingen kunnen zowel door benadeelde
partijen die goederen of diensten van de inbreukmakende onderneming hebben
afgenomen als door afnemers verderop in de toeleveringsketen worden ingesteld.
Ter wille van de coherentie tussen uitspraken in dergelijke samenhangende
procedures, en om te voorkomen dat de door een inbreuk op het nationale
mededingingsrecht of het mededingingsrecht van de Unie veroorzaakte schade niet
volledig wordt vergoed of dat de inbreukmakende onderneming niet-geleden schade
moet vergoeden, moeten de nationale rechters, voor zover dit volgens het
Unierecht en het nationale recht is toegestaan, naar behoren rekening houden
met samenhangende vorderingen en met de uitspraken waartoe die hebben geleid,
met name wanneer daarin de doorberekening bewezen is verklaard. Daarbij mag
geen afbreuk worden gedaan aan het grondrecht op eerbiediging van de rechten
van verdediging en het grondrecht op een doeltreffende voorziening in rechte en
een onpartijdig gerecht van diegenen die geen partij waren bij deze gerechtelijke
procedures. Dergelijke vorderingen die voor gerechten van verschillende
lidstaten aanhangig zijn, kunnen worden beschouwd als samenhangend in de zin
van artikel 30 van Verordening (EG) nr. 1215/2012. Volgens dat
artikel kan de nationale rechter bij wie de zaak het laatst is aangebracht,
zijn uitspraak aanhouden of, onder bepaalde voorwaarden, tot verwijzing
overgaan. (34)
Een benadeelde partij die heeft bewezen dat zij
door een inbreuk op het mededingingsrecht schade heeft geleden, moet nog steeds
de omvang van de schade aantonen om een schadevergoeding te kunnen krijgen. Bij
het begroten van schade in mededingingszaken spelen feiten een belangrijke rol
en moeten complexe economische modellen worden toegepast. Hierbij kunnen de
kosten vaak hoog oplopen en kan het voor benadeelde partijen moeilijk zijn om
alle noodzakelijke gegevens te verkrijgen om hun vorderingen te staven. Het
begroten van schade in mededingingszaken kan als zodanig voor benadeelde
partijen een belangrijke hinderpaal vormen om voor geleden schade een
vergoeding te krijgen. (35)
Om het probleem van de informatieasymmetrie en
sommige moeilijkheden in verband met het begroten van schade in
mededingingszaken op te lossen en om de doeltreffendheid van schadevorderingen
te garanderen, moet in het geval van een kartelinbreuk het vermoeden bestaan
dat de inbreuk schade heeft veroorzaakt, met name omdat die gevolgen had voor
de prijzen. Afhankelijk van de feiten van de zaak betekent dit dat het kartel
een prijsstijging heeft veroorzaakt, dan wel heeft verhinderd dat de prijzen
werden verlaagd, wat zonder de inbreuk wel het geval zou zijn geweest. De
inbreukmakende onderneming moet dergelijk vermoeden kunnen weerleggen. Het is
aangewezen om dit weerlegbaar vermoeden tot kartels te beperken, omdat door de
geheime aard van een kartel de bovenvermelde informatieasymmetrie vergroot en
het voor de benadeelde partij moeilijker wordt om het nodige bewijsmateriaal te
verkrijgen om de schade aan te tonen. (36)
Zonder Unieregels inzake de begroting van schade
veroorzaakt door een inbreuk op de mededingingswetgeving moet op basis van het
nationale rechtssysteem van elke lidstaat en door de nationale rechters worden
vastgesteld aan welke voorwaarden een benadeelde partij moet voldoen wanneer
zij de omvang van de geleden schade aantoont, hoe de omvang precies moet worden
aangetoond, welke methoden kunnen worden gebruikt om de omvang te begroten en
welke de gevolgen zijn wanneer niet volledig aan de gestelde eisen kan worden
voldaan. Deze nationale eisen mogen echter niet minder gunstig zijn dan de
eisen voor vergelijkbare nationale vorderingen (beginsel van
gelijkwaardigheid), en mogen het evenmin praktisch onmogelijk of buitensporig
moeilijk maken om het Unierecht op schadevergoeding uit te oefenen (beginsel
van doeltreffendheid). In dit verband moet rekening worden gehouden met de
mogelijke informatieasymmetrie tussen de partijen en met het feit dat voor de
begroting van de schade moet worden beoordeeld hoe de markt in kwestie zonder
de inbreuk zou zijn geëvolueerd. Die beoordeling houdt een vergelijking in met
een situatie die per definitie hypothetisch is, en kan derhalve nooit exact
worden verricht. Het is daarom aangewezen de nationale rechters de bevoegdheid
te geven om de omvang van de door de inbreuk op het mededingingsrecht
veroorzaakte schade te begroten. (37)
Benadeelde partijen en inbreukmakende ondernemingen
moeten worden gestimuleerd om een vergoeding van de door een inbreuk op het
mededingingsrecht veroorzaakte schade overeen te komen via systemen voor
consensuele geschillenbeslechting zoals minnelijke schikkingen, arbitrage en
bemiddeling/mediation. Indien mogelijk zouden zoveel mogelijk benadeelde
partijen en inbreukmakende ondernemingen van dergelijke consensuele
geschillenbeslechting gebruik moeten maken. De bepalingen van deze richtlijn
inzake consensuele geschillenbeslechting hebben tot doel het gebruik van
dergelijke mechanismen te vereenvoudigen en de doeltreffendheid ervan te
verhogen. (38)
Door verjaringstermijnen voor het instellen van een
schadevordering kunnen benadeelde partijen en inbreukmakende ondernemingen
onvoldoende tijd hebben om overeenstemming te bereiken over de te betalen
vergoeding. Om beide een reële mogelijkheid te bieden om het geschil
consensueel te beslechten voordat de procedure voor de nationale rechter wordt
gebracht, moet de verjaringstermijn worden geschorst voor de duur van de
consensuele geschillenbeslechtingsprocedure. (39)
Wanneer partijen instemmen met consensuele
geschillenbeslechting nadat de schadevordering met betrekking tot dezelfde claim
voor de nationale rechter is ingesteld, kan deze rechter bovendien de procedure
schorsen voor de duur van de consensuele geschillenbeslechtingsprocedure. Bij
het beoordelen van de vraag of de procedure moet worden geschorst, moet de
nationale rechter rekening houden met het belang van een snelle procedure. (40)
Om consensuele schikkingen te stimuleren, mag een
inbreukmakende onderneming die via consensuele geschillenbeslechting een
schadevergoeding betaalt, niet in een minder gunstige positie komen ten opzichte
van de overige inbreukmakers dan zonder de consensuele schikking. Dit zou het
geval zijn indien een bij de schikking betrokken inbreukmaker ook na de
consensuele schikking volledig gezamenlijk en hoofdelijk aansprakelijk blijft
voor de door de inbreuk veroorzaakte schade. Derhalve hoeft een bij een
schikking betrokken inbreukmaker in beginsel niet bij te dragen aan de overige,
niet bij een schikking betrokken inbreukmakers, wanneer deze laatsten een
schadevergoeding hebben betaald aan de benadeelde partij met wie de
eerstgenoemde inbreukmaker vroeger een schikking had getroffen. Het corollarium
van deze niet-bijdrageregel is dat de claim van de benadeelde partij wordt
verminderd met het aandeel van de bij de schikking betrokken inbreukmaker in de
veroorzaakte schade. Dit aandeel moet worden bepaald volgens dezelfde regels
als voor de bijdragen onder inbreukmakende ondernemingen (overweging 27).
Zonder deze vermindering zouden de niet bij de schikking betrokken
inbreukmakers onrechtmatig de gevolgen dragen van de schikking waarbij zij geen
partij waren. De bij de schikking betrokken inbreukmaker zal nog steeds een
schadevergoeding moeten betalen wanneer dit voor de benadeelde partij de enige
mogelijkheid is om volledige vergoeding te krijgen. (41)
Indien bij de schikking betrokken inbreukmakers
worden verzocht bij te dragen aan schadevergoedingen die vervolgens door niet
bij de schikking betrokken inbreukmakers worden betaald, houdt de nationale
rechter rekening met de reeds in het kader van de consensuele schikking
betaalde schadevergoeding, en met het feit dat niet alle inbreukmakers per
definitie in dezelfde mate betrokken zijn bij de inbreuk wat betreft de
materiële, temporele en geografische omvang. (42)
Deze richtlijn eerbiedigt de grondrechten en neemt
de beginselen in acht die in het Handvest van de grondrechten van de Europese
Unie worden erkend. (43)
Aangezien de volle werking van de artikelen 101
en 102 van het Verdrag en de goede werking van de interne markt voor
ondernemingen en consumenten niet gegarandeerd kunnen worden indien op
nationaal niveau uiteenlopende beleidskeuzes en rechtsregels gelden ten aanzien
van het Unierecht op vergoeding in schadevorderingen wegens inbreuk op de
mededingingsregels van de Unie, kunnen deze doelstellingen onvoldoende door de lidstaten
worden verwezenlijkt en kunnen deze, wegens het vereiste van doelmatige en
coherente toepassing van de artikelen 101 en 102 van het Verdrag, daarom
beter op Unieniveau worden bereikt. Het Europees Parlement en de Raad stellen
deze richtlijn derhalve vast overeenkomstig het in artikel 5 van het
Verdrag betreffende de Europese Unie neergelegde subsidiariteitsbeginsel.
Overeenkomstig het in datzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat
deze richtlijn niet verder dan nodig is om die doelstellingen te
verwezenlijken. (44)
Overeenkomstig de gezamenlijke politieke verklaring
van de lidstaten en de Commissie van 28 september 2011 over
toelichtende stukken[55]
hebben de lidstaten zich ertoe verbonden om in gerechtvaardigde gevallen de
kennisgeving van hun omzettingsmaatregelen vergezeld te doen gaan van één of
meer stukken waarin het verband tussen de onderdelen van een richtlijn en de
overeenkomstige delen van de nationale omzettingsinstrumenten wordt toegelicht.
Met betrekking tot deze richtlijn acht de wetgever de toezending van dergelijke
stukken gerechtvaardigd, HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN
VASTGESTELD: HOOFDSTUK I TOEPASSINGSGEBIED EN DEFINITIES Artikel 1 Toepassingsgebied van de richtlijn 1.
Deze richtlijn stelt bepaalde regels vast die
noodzakelijk zijn om ervoor te zorgen dat eenieder die schade heeft geleden ten
gevolge van een inbreuk op artikel 101 of 102 van het Verdrag of op het
nationale mededingingsrecht effectief het recht op volledige vergoeding van die
schade kan uitoefenen. Zij stelt eveneens regels vast die een onvervalste
mededinging op de interne markt bevorderen en de belemmeringen voor de goede
werking ervan wegnemen door in de hele Unie een gelijkwaardige bescherming te
garanderen voor eenieder die dergelijke schade heeft geleden. 2.
In deze richtlijn worden ook de regels vastgesteld
voor de coördinatie tussen de handhaving van de mededingingsregels door
mededingingsautoriteiten en de handhaving van die regels in schadevorderingen
voor de nationale rechter. Artikel 2 Recht op volledige vergoeding 1.
Eenieder die schade heeft geleden door een inbreuk
op de mededingingswetgeving van de Unie of de nationale mededingingswetgeving
kan volledige vergoeding van die schade vorderen. 2.
Een volledige vergoeding brengt eenieder die schade
heeft geleden in de positie waarin die persoon zich zou hebben bevonden indien
de inbreuk niet was gepleegd. Zij omvat dan ook vergoeding voor het reële
verlies en voor de gederfde winst, alsmede rente vanaf het tijdstip waarop de
schade zich heeft voorgedaan tot wanneer de vergoeding van die schade effectief
is betaald. 3.
De lidstaten zorgen ervoor dat benadeelde partijen
effectief hun schadeclaims geldend kunnen maken. Artikel 3 Beginselen van doeltreffendheid en
gelijkwaardigheid De lidstaten zorgen ervoor dat alle nationale
regels en procedures betreffende schadevorderingen zodanig ontworpen en
toegepast worden dat elke benadeelde partij het Unierecht op volledige
vergoeding van de door een inbreuk op het mededingingsrecht veroorzaakte schade
effectief kan uitoefenen. De nationale regels en procedures betreffende
schadevorderingen op grond van inbreuken op artikel 101 of 102 van het
Verdrag mogen voor de benadeelde partijen niet minder gunstig zijn dan de
regels en procedures voor soortgelijke nationale schadevorderingen. Artikel 4 Definities Voor de toepassing van deze richtlijn wordt
verstaan onder: 1.
"inbreuk op het mededingingsrecht": een
inbreuk op artikel 101 of 102 van het Verdrag of op het nationale
mededingingsrecht in de zin van lid 2; 2.
"nationaal mededingingsrecht": bepalingen
van nationaal recht die overwegend dezelfde doelstelling nastreven als de
artikelen 101 en 102 van het Verdrag en die in dezelfde zaak en parallel
met het mededingingsrecht van de Unie worden toegepast overeenkomstig
artikel 3, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003; 3.
"schadevordering": een vordering volgens
nationaal recht waarbij een benadeelde partij een schadeclaim voor een
nationale rechter brengt; wanneer het nationale recht in deze mogelijkheid
voorziet, kan dit ook vorderingen omvatten waarbij een persoon die namens één
of meerdere benadeelde partijen handelt, een schadeclaim voor een nationale
rechter brengt; 4.
"schadeclaim": een eis tot vergoeding van
de door een inbreuk op het mededingingsrecht veroorzaakte schade; 5.
"benadeelde partij": eenieder die een
schadeclaim heeft; 6.
"nationale mededingingsautoriteit": een
overeenkomstig artikel 35 van Verordening (EG) nr. 1/2003 door
een lidstaat aangewezen autoriteit die bevoegd is de artikelen 101 en 102
van het Verdrag toe te passen; 7.
"mededingingsautoriteit": de Commissie of
een nationale mededingingsautoriteit; 8.
"nationale rechter" of
"rechter": een rechterlijke instantie van een lidstaat in de zin van
artikel 267 van het Verdrag; 9.
"beroepsinstantie": een nationale
rechterlijke instantie die bevoegd is kennis te nemen van beroepen tegen
besluiten van een nationale mededingingsautoriteit, hetgeen de bevoegdheid kan
inhouden om een inbreuk op artikel 101 of 102 van het Verdrag vast te
stellen; 10.
"inbreukbesluit": een besluit van een
mededingingsautoriteit of een beroepsinstantie waarin een inbreuk op het
mededingingsrecht wordt vastgesteld; 11.
"in kracht van gewijsde gegaan
inbreukbesluit": een inbreukbesluit van een mededingingsautoriteit of een
beroepsinstantie waartegen geen beroep meer mogelijk is; 12.
"kartel": een overeenkomst en/of
onderling afgestemde feitelijke gedraging tussen twee of meer concurrenten met
als doel hun concurrerend handelen op de markt te coördineren en/of de
relevante parameters van mededinging te beïnvloeden via praktijken zoals het bepalen
of coördineren van aan- of verkoopprijzen of andere contractuele voorwaarden,
de toewijzing van productie- of verkoopquota, de verdeling van markten en
klanten (met inbegrip van offertevervalsing), het beperken van importen of
exporten en/of mededingingsverstorende maatregelen tegen andere concurrenten; 13.
"clementieregeling": een regeling op
basis waarvan een deelnemer aan een geheim kartel onafhankelijk van de andere
bij het kartel betrokken ondernemingen meewerkt aan het onderzoek van de
mededingingsautoriteit door vrijwillig informatie te verschaffen over zijn
kennis van het kartel en de rol die hij daarin speelt, in ruil voor immuniteit
tegen of een vermindering van geldboeten die aan het kartel worden opgelegd; 14.
"ondernemingsverklaring met betrekking tot
clementie": een mondelinge of schriftelijke verklaring ten overstaan van
een mededingingsautoriteit, vrijwillig afgelegd door of namens een onderneming,
waarin de onderneming meedeelt wat zij weet over een geheim kartel en wat haar
rol daarin was, en die speciaal is opgesteld voor die autoriteit met het oog op
het krijgen van immuniteit tegen of een vermindering van geldboeten in het
kader van een clementieregeling in verband met de toepassing van artikel 101
van het Verdrag of de overeenkomstige bepaling van nationaal recht; hiertoe
behoren geen documenten of informatie die los van de procedure van een
mededingingsautoriteit bestaan ("reeds bestaande informatie"); 15.
"verklaring met het oog op een
schikking": een vrijwillige verklaring ten overstaan van een
mededingingsautoriteit, afgelegd door of namens een onderneming, waarin de
onderneming haar deelname aan een inbreuk op artikel 101 van het Verdrag
of een overeenkomstige bepaling van nationaal recht en haar aansprakelijkheid
voor die inbreuk erkent, en die speciaal is opgesteld als een formeel verzoek
aan die autoriteit om een versnelde procedure toe te passen; 16.
"prijsverhoging": een positief verschil
tussen de daadwerkelijk betaalde prijs en de prijs die zonder een inbreuk op
het mededingingsrecht van toepassing was geweest; 17.
"consensuele schikking": een overeenkomst
waarbij na consensuele geschillenbeslechting een schadevergoeding wordt
betaald. HOOFDSTUK II TOEGANG TOT BEWIJSMATERIAAL Artikel 5 Toegang tot bewijsmateriaal 1.
De lidstaten zorgen ervoor dat wanneer een eiser
alle feiten en bewijsmateriaal heeft gepresenteerd die redelijkerwijs voor hem
beschikbaar zijn en daaruit blijkt dat er aannemelijke redenen zijn om te
vermoeden dat hij, of diegenen die hij vertegenwoordigt, schade heeft (of
hebben) geleden als gevolg van een door de verweerder gemaakte inbreuk op het
mededingingsrecht, de nationale rechter de verweerder of een derde kan gelasten
toegang te verlenen tot bewijsmateriaal, ongeacht of dit bewijsmateriaal ook is
opgenomen in het dossier van een mededingingsautoriteit, op de in dit hoofdstuk
beschreven voorwaarden. De lidstaten zorgen ervoor dat de rechter op verzoek
van de verweerder ook de eiser of een derde kan gelasten toegang te verlenen
tot bewijsmateriaal. Deze bepaling laat de rechten en verplichtingen
die voor de nationale rechter voortvloeien uit Verordening (EG) nr. 1206/2001
van de Raad onverlet. 2.
De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale rechter
het in lid 1 bedoelde verlenen van toegang tot bewijsmateriaal gelast
wanneer de partij die om toegang verzoekt: (a)
heeft aangetoond dat voor de staving van haar
vordering of verweer relevant bewijsmateriaal in het bezit van de tegenpartij
of een derde is; en (b)
zo nauwkeurig en eng als op basis van de
redelijkerwijs beschikbare feiten mogelijk is, heeft gespecificeerd om welke
bewijsstukken dan wel categorieën bewijsmateriaal het gaat. 3.
De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale rechter
het verlenen van toegang tot bewijsmateriaal beperkt tot wat evenredig is. Bij
de beoordeling van de vraag of een toegang waar een partij om verzoekt
evenredig is, houdt de nationale rechter rekening met de rechtmatige belangen
van alle betrokken partijen en derden. Met name houdt hij rekening met de
volgende elementen: (c)
de waarschijnlijkheid dat de vermeende inbreuk op
het mededingingsrecht zich heeft voorgedaan; (d)
de omvang en de kosten van toegang, in het
bijzonder voor betrokken derden; (e)
of het bewijsmateriaal waartoe toegang moet worden
verleend, al dan niet vertrouwelijke informatie bevat, in het bijzonder over derden,
en de regelingen tot bescherming van dergelijke vertrouwelijke informatie; en (f)
wanneer de inbreuk onderzocht wordt of is door een
mededingingsautoriteit, of het verzoek specifiek is geformuleerd met betrekking
tot de aard, het onderwerp of de inhoud van de documenten, en geen
niet-specifiek verzoek is met betrekking tot aan een mededingingsautoriteit
verstrekte of zich in het dossier van een mededingingsautoriteit bevindende
documenten. 4.
De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale rechter
over doeltreffende maatregelen beschikt om vertrouwelijke informatie in de
ruimst mogelijk mate te beschermen tegen oneigenlijk gebruik, maar zorgen er
tegelijk voor dat relevant bewijsmateriaal dat dergelijke informatie bevat,
voor de schadevordering beschikbaar is. 5.
De lidstaten nemen de nodige maatregelen om volle
werking te verlenen aan verschoningsrechten en andere rechten om zich aan het
gedwongen verlenen van toegang tot bewijsmateriaal te onttrekken. 6.
De lidstaten zorgen ervoor dat, voor zover hun
rechters de bevoegdheid hebben om het verlenen van toegang te gelasten zonder de
persoon te horen die toegang moet verlenen, de adressaat van een dergelijk
bevel geen sanctie voor niet-nakoming van dit verzoek kan worden opgelegd
zolang hij niet door de rechter werd gehoord. 7.
Het bewijsmateriaal waartoe toegang moet worden
verleend, omvat alle soorten bewijsmateriaal dat voor de behandelende nationale
rechter toelaatbaar is, met name documenten en alle overige informatiedragers,
ongeacht het medium waarop de informatie is opgeslagen. 8.
Onverminderd de verplichting uit hoofde van
lid 4 en de beperkingen uit hoofde van artikel 6, belet dit artikel
de lidstaten niet regels te handhaven of in te voeren die tot een ruimere toegang
tot bewijsmateriaal zouden leiden. Artikel 6 Beperkingen op de toegang tot
bewijsmateriaal in het dossier van een mededingingsautoriteit 1.
De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale rechter
met het oog op schadevorderingen op geen enkel moment een partij of een derde het
verlenen van toegang tot de volgende categorieën bewijsmateriaal kan gelasten: (a)
ondernemingsverklaringen met betrekking tot
clementie; en (b)
verklaringen met het oog op een schikking. 2.
De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale rechter
met het oog op schadevorderingen het verlenen van toegang tot de volgende
categorieën bewijsmateriaal enkel kan gelasten nadat een mededingingsautoriteit
haar procedure heeft beëindigd of een in artikel 5 van
Verordening (EG) nr. 1/2003 of hoofdstuk III van
Verordening (EG) nr. 1/2003 vermeld besluit heeft vastgesteld: (a)
informatie die specifiek voor de procedure van een
mededingingsautoriteit door een natuurlijke persoon of rechtspersoon is
voorbereid; (b)
informatie die door een mededingingsautoriteit in
de loop van haar procedure is opgesteld. 3.
Het verlenen van toegang tot bewijsmateriaal in het
dossier van een mededingingsautoriteit dat niet tot één van de in lid 1 of
2 van dit artikel vermelde categorieën behoort, mag te allen tijde voor
schadevorderingen worden gelast. Artikel 7 Beperkingen op het gebruik van
bewijsmateriaal dat enkel via toegang tot het dossier van een
mededingingsautoriteit werd verkregen 1.
De lidstaten zorgen ervoor dat bewijsmateriaal dat
tot één van de in artikel 6, lid 1, vermelde categorieën behoort en
dat door een natuurlijke persoon of rechtspersoon enkel via toegang tot het
dossier van een mededingingsautoriteit werd verkregen bij het uitoefenen van
zijn recht op verdediging op grond van artikel 27 van
Verordening (EG) nr. 1/2003 of overeenkomstige bepalingen van
nationaal recht, niet toelaatbaar is in schadevorderingen. 2.
De lidstaten zorgen ervoor dat bewijsmateriaal dat
tot één van de in artikel 6, lid 2, vermelde categorieën behoort en
dat door een natuurlijke persoon of rechtspersoon enkel via toegang tot het
dossier van een mededingingsautoriteit werd verkregen bij het uitoefenen van
zijn recht op verdediging op grond van artikel 27 van
Verordening (EG) nr. 1/2003 of overeenkomstige bepalingen van
nationaal recht, niet toelaatbaar is in schadevorderingen totdat die
mededingingsautoriteit haar procedure heeft beëindigd of een in artikel 5
van Verordening (EG) nr. 1/2003 of hoofdstuk III van
Verordening (EG) nr. 1/2003 vermeld besluit heeft vastgesteld. 3.
De lidstaten zorgen ervoor dat bewijsmateriaal dat
door een natuurlijke persoon of rechtspersoon enkel via toegang tot het dossier
van een mededingingsautoriteit werd verkregen bij het uitoefenen van zijn recht
op verdediging op grond van artikel 27 van Verordening (EG) nr. 1/2003
of overeenkomstige bepalingen van nationaal recht, en dat overeenkomstig de
leden 1 en 2 van dit artikel niet toelaatbaar is, in schadevorderingen
enkel kan worden gebruikt door die persoon of door de natuurlijke persoon of
rechtspersoon die zijn rechtsopvolger is, met inbegrip van de persoon die zijn
vordering heeft verworven. Artikel 8 Sancties 1.
De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale rechter
aan de partijen, derden en hun wettelijke vertegenwoordigers sancties kan
opleggen in het geval van: (a)
niet-nakoming, al dan niet doelbewust, van een
bevel tot het verlenen van toegang van de rechter; (b)
de vernietiging van relevant bewijsmateriaal, voor
zover op het tijdstip van de vernietiging: i) de vernietigende partij een partij was
of was geweest bij de procedure van een mededingingsautoriteit met betrekking
tot het aan de schadevordering ten grondslag liggend gedrag; of ii) de vernietigende partij wist, of
redelijkerwijs had moeten weten, dat bij de nationale rechter een
schadevordering was ingesteld en dat het bewijsmateriaal van belang was om de
schadevordering of het verweer ertegen te staven; of iii) de vernietigende partij wist dat het
bewijsmateriaal van belang was voor door of tegen haar ingestelde aanhangige of
potentiële schadevorderingen; (c)
niet-nakoming, al dan niet doelbewust, van de door
het rechterlijk bevel opgelegde verplichtingen ter bescherming van
vertrouwelijke informatie; of (d)
misbruik van de rechten met betrekking tot de toegang
tot bewijsmateriaal waarin dit hoofdstuk voorziet, en van de uit hoofde daarvan
verkregen bewijzen en informatie. 2.
De lidstaten zorgen ervoor dat de sancties die door
de nationale rechter kunnen worden opgelegd doeltreffend, evenredig en
ontradend zijn. De sancties die de nationale rechter ter beschikking staan,
omvatten de mogelijkheid om uit de gedragingen van een partij in een
schadevorderingsprocedure nadelige conclusies te trekken, bijvoorbeeld dat een
punt van discussie bewezen is of dat vorderingen en verweermiddelen geheel of
ten dele worden afgewezen, alsmede de mogelijkheid om de betaling van kosten te
gelasten. HOOFDSTUK III DOORWERKING VAN NATIONALE BESLISSINGEN,
VERJARINGSTERMIJNEN, GEZAMENLIJKE EN HOOFDELIJKE AANSPRAKELIJKHEID Artikel 9 Doorwerking van nationale besluiten De lidstaten
zorgen ervoor dat wanneer de nationale rechter in schadevorderingen
artikel 101 of 102 van het Verdrag of het nationaal mededingingsrecht
toepast op overeenkomsten, besluiten of feitelijke gedragingen waarover al een
in kracht van gewijsde gegaan inbreukbesluit van een nationale
mededingingsautoriteit of beroepsinstantie is vastgesteld, hij geen beslissingen
kan nemen die met dergelijke inbreukbesluiten in strijd zijn. Deze verplichting
laat de rechten en verplichtingen uit hoofde van artikel 267 van het
Verdrag onverlet. Artikel 10 Verjaringstermijnen 1.
De lidstaten stellen overeenkomstig dit artikel regels
vast die van toepassing zijn op verjaringstermijnen voor het instellen van
schadevorderingen. In die regels wordt het tijdstip bepaald waarop de
verjaringstermijn begint te lopen, de duur van de termijn en de omstandigheden
waarin de termijn kan worden gestuit of geschorst. 2.
De lidstaten zorgen ervoor dat de verjaringstermijn
niet begint te lopen voordat een benadeelde partij weet heeft, of
redelijkerwijs geacht kan worden weet te hebben, van: i) het gedrag dat tot de inbreuk leidt; ii) de kwalificatie van dit gedrag als een
inbreuk op het mededingingsrecht van de Unie of het nationale
mededingingsrecht; iii) het feit dat zij door de inbreuk schade
heeft geleden; en iv) de identiteit van de inbreukmaker die
deze schade heeft veroorzaakt. 3.
De lidstaten zorgen ervoor dat de verjaringstermijn
niet begint te lopen vóór de dag waarop een voortgezette of herhaalde inbreuk
is stopgezet. 4.
De lidstaten zorgen ervoor dat de verjaringstermijn
om een schadevordering in te stellen ten minste vijf jaar bedraagt. 5.
De lidstaten zorgen ervoor dat de verjaringstermijn
wordt geschorst wanneer een mededingingsautoriteit een handeling verricht tot
onderzoek of vervolging van een inbreuk waarop de schadevordering betrekking
heeft. De schorsing eindigt ten vroegste één jaar nadat het inbreukbesluit in
kracht van gewijsde is gegaan of de procedure op andere wijze is beëindigd. Artikel 11 Gezamenlijke en hoofdelijke
aansprakelijkheid 1.
De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen die
door een gemeenschappelijk optreden inbreuk hebben gemaakt op het
mededingingsrecht gezamenlijk en hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de door de
inbreuk veroorzaakte schade: elk van de inbreukmakende ondernemingen is
verplicht de schade volledig te vergoeden en de benadeelde partij mag van elk
van hen volledige vergoeding eisen totdat zij volledig is voorgoed. 2.
De lidstaten zorgen ervoor dat een onderneming die
in het kader van een clementieregeling van een mededingingsautoriteit
immuniteit tegen geldboeten heeft gekregen enkel aansprakelijk is ten aanzien
van andere benadeelde partijen dan haar directe of indirecte afnemers of
leveranciers indien deze benadeelde partijen aantonen dat zij geen volledige
schadevergoeding kunnen krijgen van de andere bij dezelfde inbreuk op het
mededingingsrecht betrokken ondernemingen. 3.
De lidstaten zorgen ervoor dat een inbreukmakende
onderneming van de andere inbreukmakende ondernemingen een bijdrage terug kan
vorderen, waarvan het bedrag wordt bepaald op basis van hun relatieve
verantwoordelijkheid voor de door de inbreuk veroorzaakte schade. De bijdrage
van een onderneming die in het kader van een clementieregeling van een
mededingingsautoriteit immuniteit tegen geldboeten heeft gekregen, mag niet
groter zijn dan de omvang van de schade die zij haar directe of indirecte
afnemers of leveranciers heeft berokkend. 4.
De lidstaten zorgen ervoor dat, voor zover de
inbreuk schade heeft veroorzaakt voor andere benadeelde partijen dan de directe
of indirecte afnemers of leveranciers van de inbreukmakende ondernemingen, de
grootte van de bijdrage van de partij aan wie immuniteit is verleend wordt
bepaald op basis van haar relatieve verantwoordelijkheid voor die schade. HOOFDSTUK IV DOORBEREKENING VAN PRIJSVERHOGINGEN Artikel 12 Doorberekeningsverweer (passing-on defence) 1.
De lidstaten zorgen ervoor dat de verweerder in een
schadevordering als verweer tegen een schadevordering kan aanvoeren dat de
eiser de door de inbreuk veroorzaakte prijsverhogingen volledig of ten dele
heeft doorberekend. De bewijslast dat de prijsverhoging is doorberekend, rust
op de verweerder. 2.
Voor zover de prijsverhoging werd doorberekend aan
personen op het volgende niveau van de toeleveringsketen voor wie het wettelijk
onmogelijk is om een schadevergoeding te vorderen, kan de verweerder het in het
voorgaande lid bedoelde verweer niet inroepen. Artikel 13 Indirecte afnemers 1.
De lidstaten zorgen ervoor dat, indien in een
schadevordering het bestaan van een schadevordering of het bedrag van de toe te
kennen vergoeding afhangt van de vraag of en in welke mate een prijsverhoging
aan de eiser werd doorberekend, de bewijslast van het bestaan en de omvang van
die doorberekening bij de eiser berust. 2.
In de in lid 1 van dit artikel bedoelde
situatie wordt de indirecte afnemer geacht het bewijs te hebben geleverd dat er
doorberekening aan hem heeft plaatsgevonden, wanneer hij heeft aangetoond dat: (a)
de verweerder een inbreuk op het mededingingsrecht
heeft gemaakt; (b)
de inbreuk heeft geleid tot een prijsverhoging voor
de directe afnemer van de verweerder; en (c)
hij de goederen of diensten waarop de inbreuk
betrekking had, heeft afgenomen, dan wel goederen of diensten heeft afgenomen
die van goederen of diensten waarop de inbreuk betrekking had, zijn afgeleid of
waarin dergelijke goederen of diensten zijn verwerkt. De lidstaten zorgen ervoor dat de rechter de
bevoegdheid heeft om te ramen welk deel van de prijsverhoging werd
doorberekend. Dit lid laat het recht van de inbreukmaker om aan
te tonen dat de prijsverhoging niet of niet volledig aan de indirecte afnemer
is doorberekend, onverlet. Artikel 14 Gederfde winst en inbreuk op
toeleveringsniveau 1.
De in dit hoofdstuk vastgestelde regels laten het
recht van een benadeelde partij om een schadevergoeding voor gederfde winst te
vorderen, onverlet. 2.
De lidstaten zorgen ervoor dat de in dit hoofdstuk
vastgestelde regels mutatis mutandis gelden wanneer de inbreuk op het
mededingingsrecht de toelevering aan de inbreukmakende onderneming betreft. Artikel 15 Schadevorderingen door eisers op
verschillende niveaus van de toeleveringsketen 1.
De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale rechter
bij wie een schadevordering aanhangig wordt gemaakt, bij de beoordeling van de
vraag of aan de uit de toepassing van artikel 13 voortvloeiende bewijslast
is voldaan, naar behoren rekening houdt met: (a)
schadevorderingen die verband houden met dezelfde
inbreuk op het mededingingsrecht, maar die worden ingesteld door eisers op een
ander niveau van de toeleveringsketen; of (b)
uitspraken waartoe dergelijke vorderingen hebben
geleid. 2.
Dit artikel laat de rechten en verplichtingen die
voor de nationale rechter voortvloeien uit artikel 30 van
Verordening (EU) nr. 1215/2012 onverlet. HOOFDSTUK V SCHADEBEGROTING Artikel 16 Schadebegroting 1.
De lidstaten zorgen ervoor dat in het geval van een
kartelinbreuk wordt vermoed dat de inbreuk schade heeft veroorzaakt. De
inbreukmakende onderneming heeft het recht dit vermoeden te weerleggen. 2.
De lidstaten zorgen ervoor dat de met betrekking
tot de begroting van de schade vastgestelde regels inzake bewijslast, omvang
van het bewijs en aan te tonen feiten het voor de benadeelde partij niet
praktisch onmogelijk of buitensporig moeilijk maken om haar recht op
schadevergoeding uit te oefenen. De lidstaten bepalen dat de rechter de
bevoegdheid heeft om de omvang van de schade te begroten. HOOFDSTUK VI CONSENSUELE GESCHILLENBESLECHTING Artikel 17 Schorsende werking van consensuele
geschillenbeslechting 1.
De lidstaten zorgen ervoor dat de verjaringstermijn
voor het instellen van een schadevordering wordt geschorst voor de duur van de
consensuele geschillenbeslechtingsprocedure. De schorsing van de
verjaringstermijn geldt enkel voor de partijen die bij de consensuele
geschillenbeslechting zijn of waren betrokken. 2.
De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale rechter
bij wie een schadevordering aanhangig is, de procedure schorst indien de
partijen bij deze procedure betrokken zijn bij consensuele
geschillenbeslechting in verband met de claim waarop die schadevordering
betrekking heeft. Artikel 18 Gevolgen van consensuele
schikkingen voor daaropvolgende schadevorderingen 1.
De lidstaten zorgen ervoor dat na een consensuele
schikking de claim van de bij de schikking betrokken benadeelde partij wordt
verminderd met het aandeel van de bij de schikking betrokken inbreukmaker in de
schade die de benadeelde partij door de inbreuk heeft geleden. Inbreukmakers
die niet bij de schikking betrokken zijn, kunnen voor de resterende claim geen
bijdrage terugvorderen van de bij de schikking betrokken inbreukmaker. Enkel
indien de niet bij de schikking betrokken inbreukmakers de met de resterende
claim overeenstemmende schade niet kunnen betalen, is de bij de schikking
betrokken inbreukmaker gehouden een schadevergoeding te betalen aan de bij de
schikking betrokken benadeelde partij. 2.
Bij het bepalen van de bijdrage van elk van de
inbreukmakers houdt de nationale rechter naar behoren rekening met vroegere
consensuele schikkingen waarbij de inbreukmaker in kwestie betrokken was. HOOFDSTUK VII SLOTBEPALINGEN Artikel 19 Evaluatie De Commissie evalueert deze richtlijn en
brengt uiterlijk op […] [te rekenen als vijf jaar vanaf de in deze richtlijn
vastgestelde termijn voor omzetting] aan het Europees Parlement en de Raad
verslag uit. Artikel 20 Omzetting 1. De lidstaten doen de nodige
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking treden om uiterlijk op
[…] [te rekenen als twee jaar vanaf de vastgestelde termijn voor goedkeuring
van deze richtlijn] aan deze richtlijn te voldoen. Zij delen de Commissie
de tekst van die bepalingen onverwijld mede. Wanneer de lidstaten die bepalingen aannemen,
wordt in die bepalingen zelf of bij de officiële bekendmaking daarvan naar deze
richtlijn verwezen. De regels voor die verwijzing worden vastgesteld door de
lidstaten. 2. De lidstaten delen de
Commissie de tekst van de belangrijkste bepalingen van nationaal recht mee die
zij op het onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen. Artikel 21 Inwerkingtreding Deze richtlijn treedt in werking op de
twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de
Europese Unie. Artikel 22 Adressaten Deze richtlijn
is gericht tot de lidstaten. Gedaan te Brussel, Voor het Europees Parlement Voor de Raad FINANCIEEL MEMORANDUM Dit
voorstel heeft geen gevolgen voor de begroting van de EU. [1] Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002
betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en
82 van het Verdrag, PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1. Vanaf 1 december 2009
zijn de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag respectievelijk de artikelen 101
en 102 van het Verdrag geworden. De bepalingen in beide verdragen zijn
inhoudelijk identiek. [2] Respectievelijk de artikelen 4 en 5 van Verordening (EG)
nr. 1/2003. [3] Artikel 23 van Verordening (EG) nr. 1/2003. [4] Artikel 6 van Verordening (EG) nr. 1/2003, zie ook het
arrest van 30 januari 1974 in zaak 127-73, Belgische Radio en
Televisie en société belge des auteurs, compositeurs et éditeurs / SV SABAM en
NV Fonior, Jurispr. 1974, blz. 51, punt 16, en het arrest
van 18 maart 1997 in zaak C-282/95 P, Guérin automobiles /
Commissie, Jurispr. 1997, blz. I-1503, punt 39. [5] Zie conclusie van 22 maart 2001 in
zaak C-453/99, Courage / Crehan, Jurispr. 2001, blz. I-6297,
conclusie van 26 januari 2006 in gevoegde zaken C-295/04 tot C-298/04,
Manfredi, Jurispr. 2006, blz. I-6619,
arrest van 14 juni 2011 in zaak C-360/09, Pfleiderer AG /
Bundeskartellamt, Jurispr. 2011, blz. I-5161
en conclusie van 26 juni 2012 in zaak C-199/11, Europese
Gemeenschap / Otis NV en anderen, Jurispr. 2012, blz. 0000. [6] Manfredi, reeds aangehaald in voetnoot 5, punt 95. [7] Arrest van 14 juni 2011 in zaak C-360/09,
Pfleiderer AG / Bundeskartellamt, Jurispr. 2011, blz. I-5161. [8] COM(2008) 165 definitief, zie ook het aan het
witboek gehechte werkdocument van de diensten van de Commissie, SEC(2008) 404. [9] Publieke raadpleging "Naar een
coherente Europese aanpak op het gebied van collectief verhaal", zie http://ec.europa.eu/competition/consultations/2011_collective_redress/index_en.html [10] Resolutie van de bijeenkomst van de hoofden van de
Europese mededingingsautoriteiten van 23 mei 2012, Bescherming van
clementiemateriaal in het kader van burgerlijke schadevorderingen, beschikbaar
op http://ec.europa.eu/competition/ecn/leniency_material_protection_en.pdf [11] Resoluties van het Europees Parlement van 2 februari 2012
over "Op weg naar een samenhangende Europese aanpak van collectieve
verhaalmechanismen" (2011/2089(INI)), http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=NL&reference=P7-TA-2012-21
en over het jaarverslag inzake het mededingingsbeleid van de EU (2011/2094(INI)),
http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=NL&reference=P7-TA-2012-31 [12] COM(2005) 672 definitief, zie ook het aan het
groenboek gehechte werkdocument van de diensten van de Commissie, SEC(2005) 1732. [13] Resolutie van het Europees Parlement van 26 maart 2009
over het Witboek betreffende schadevergoedingsacties wegens schending van de
communautaire mededingingsregels (2008/2154(INI)). [14] Advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van 25 maart 2009
over het Witboek betreffende schadevergoedingsacties wegens schending van de
communautaire mededingingsregels, PB C 228 van 22.9.2009, blz. 40. [15] Resolutie van het Europees Parlement van 2 februari 2012
over het jaarverslag over het mededingingsbeleid van de EU (2011/2094(INI)). [16] PB L 101 van 27.4.2004, blz. 54. [17] Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000
betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging
van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, PB L 12 van 16.1.2001,
blz. 1. Deze verordening werd recentelijk vervangen door
Verordening (EU) nr. 1215/2012 van de Raad van 12 december 2012
betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging
van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, PB L 351 van 20.12.2012,
blz. 1, die voor het grootste deel op 10 januari 2015 in werking
zal treden. [18] Verordening (EG) nr. 1206/2001 van de Raad van 28 mei 2001
betreffende de samenwerking tussen de gerechten van de lidstaten op het gebied
van bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken, PB L 174 van 27.6.2001,
blz. 1. [19] Verordening (EG) nr. 864/2007 van het Europees
Parlement en de Raad van 11 juli 2007 betreffende het recht dat van
toepassing is op niet-contractuele verbintenissen ("Rome II"),
PB L 199 van 31.7.2007, blz. 40. [20] Verordening (EG) nr. 861/2007 van het Europees
Parlement en de Raad van 11 juli 2007 tot vaststelling van een
Europese procedure voor geringe vorderingen, PB L 199 van 31.7.2007,
blz. 1. [21] Richtlijn 2008/52/EG van het Europees Parlement en de Raad
van 21 mei 2008 betreffende bepaalde aspecten van
bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken, PB L 136 van 24.5.2008,
blz. 3. [22] Verordening (EG) nr. 773/2004 van de Commissie van 7 april
2004 betreffende procedures van de Commissie op grond van de artikelen 81
en 82 van het Verdrag, PB L 123 van 27.4.2004, blz. 18. [23] Mededeling van de Commissie betreffende de regels voor
toegang tot het dossier van de Commissie overeenkomstig de artikelen 81 en
82 van het EG-Verdrag, de artikelen 53, 54 en 57 van de EER-Overeenkomst
en Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad, PB C 325 van 22.12.2005,
blz. 7. [24] Mededeling van de Commissie betreffende immuniteit tegen
geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken, PB C 298 van 8.12.2006,
blz. 17. [25] PB C 167 van 2.7.2008, blz. 1. [26] De
schriftelijke opmerkingen die de Commissie in de loop van de publieke
raadpleging mocht ontvangen, zijn te vinden op http://ec.europa.eu/competition/antitrust/actionsdamages/green_paper_comments.html
(raadpleging groenboek) en http://ec.europa.eu/competition/antitrust/actionsdamages/white_paper_comments.html
(raadpleging witboek). [27] Zie
voetnoot 9. [28] Resolutie van het Europees Parlement van 2 februari 2012
over "Op weg naar een samenhangende Europese aanpak van collectieve
verhaalmechanismen" (2011/2089(INI)): http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&language=NL&reference=P7-TA-2012-21 [29] Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de
Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's
"Naar een Europees horizontaal kader voor collectief verhaal", COM(2013)
401 final. [30] Aanbeveling van de Commissie over
gemeenschappelijke beginselen voor mechanismen voor collectieve vorderingen tot
staking en tot schadevergoeding in de lidstaten betreffende schendingen van aan
het EU-recht ontleende rechten, C(2013) 3539 final. [31] Publieke
raadpleging over de "Ontwerpbeleidsnota – De begroting van schade bij
schadeacties wegens inbreuken op artikel 101 of 102 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie", beschikbaar op http://ec.europa.eu/competition/consultations/2011_actions_damages/index_nl.html [32] De reacties die tijdens de publieke raadpleging werden
ontvangen zijn beschikbaar op http://ec.europa.eu/competition/consultations/2011_actions_damages/index_en.html#contributions [33] Study on the conditions of claims for damages in
case of infringement of EC competition rules, beschikbaar op http://ec.europa.eu/competition/antitrust/actionsdamages/study.html [34] Making
antitrust damages actions more effective in the EU: welfare impact and
potential scenarios, beschikbaar op http://ec.europa.eu/competition/antitrust/actionsdamages/files_white_paper/impact_study.pdf [35] Quantifying
antitrust damages – Towards non-binding guidance for courts, beschikbaar op
http://ec.europa.eu/competition/antitrust/actionsdamages/quantification_study.pdf [36] Werkdocument van de diensten van de Commissie,
Effectbeoordeling - Schadevorderingen wegens inbreuken op de mededingingsregels
van de Unie, SWD(2013) 203 final, Straatsburg 11.6.2013. [37] Zie voetnoot 5. [38] Zie voetnoot 33. [39] Zie punt 4.1. [40] Artikel 3, lid 1, van Verordening (EG) nr. 1/2003. [41] Bijvoorbeeld met betrekking tot het
doorberekeningsverweer, zie punt 4.4. [42] Richtlijn 2004/48/EG van het Europees Parlement en de Raad
van 29 april 2004 betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten,
PB L 157 van 30.4.2004, blz. 45. [43] Uiteraard geldt dezelfde beperking voor een nationale
rechter die de openbaarmaking van documenten van categorie b) gelast zodra
een mededingingsautoriteit haar procedure heeft beëindigd. [44] Verordening (EG) nr. 773/2004 van de Commissie van 7 april
2004 betreffende procedures van de Commissie op grond van de artikelen 81
en 82 van het Verdrag, PB L 123 van 27.4.2004, blz. 18. [45] Mededeling van de Commissie betreffende de samenwerking
tussen de Commissie en de rechterlijke instanties van de EU-lidstaten bij de
toepassing van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag, PB C 101 van 27.4.2004,
blz. 54, mededeling van de Commissie betreffende de regels voor toegang
tot het dossier van de Commissie overeenkomstig de artikelen 81 en 82 van
het EG-Verdrag, de artikelen 53, 54 en 57 van de EER-Overeenkomst en
Verordening (EG) nr. 139/2004 van de Raad, PB C 325 van 22.12.2005,
blz. 7, en mededeling van de Commissie betreffende schikkingsprocedures
met het oog op de vaststelling van beschikkingen op grond van de
artikelen 7 en 23 van Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad in
kartelzaken, PB C 167 van 2.7.2008, blz. 1. [46] Conclusie van 26 juni 2012 in zaak C-199/11,
Europese Gemeenschap / Otis NV en anderen, Jurispr. 2012, blz. 0000. [47] Verordening (EG) nr. 1215/2012 van het Europees
Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke
bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in
burgerlijke en handelszaken, PB L 351 van 20.12.2012, blz. 1. [48] Quantifying antitrust damages – Towards non-binding
guidance for courts, beschikbaar op http://ec.europa.eu/competition/antitrust/actionsdamages/quantification_study.pdf,
blz. 91. [49] Mededeling van de Commissie betreffende de begroting van
schade bij schadeacties wegens inbreuken op artikel 101 of 102 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie, C(2013) 3440. [50] PB C […] van […], blz. […]. [51] PB C […] van […], blz. […]. [52] PB L 1 van 4.1.2003, blz. 1. Vanaf 1 december 2009
zijn de artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag respectievelijk de artikelen 101
en 102 VWEU geworden. De bepalingen in beide verdragen zijn inhoudelijk
identiek. [53] PB L 326 van 26.10.2012, blz. 391. [54] PB L 174 van 27.6.2001, blz. 1. [55] PB C 369 van 17.12.2011, blz. 14.