Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) – zapewnianie bezpieczeństwa żywności i pasz w UE

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

• Żywność stanowiąca zagrożenie dla zdrowia lub nienadająca się do spożycia nie może być wprowadzana do sprzedaży. Pod uwagę brane są następujące czynniki:
  • zwykłe warunki korzystania z żywności przez konsumenta;
  • informacje przeznaczone dla konsumenta;
  • krótkotrwałe i długofalowe skutki dla zdrowia;
  • skutki skumulowania toksyczności;
  • szczególna wrażliwość zdrowotna określonej kategorii konsumentów, jeżeli środek spożywczy jest przeznaczony dla tej kategorii konsumentów.
• Jeżeli niebezpieczny środek spożywczy lub pasza stanowią część partii, należy założyć, że cała partia jest niebezpieczna.
• Przepisy dotyczące żywności stosuje się do wszystkich etapów łańcucha żywnościowego, począwszy od produkcji, poprzez przetwarzanie, transport i dystrybucję, aż po dostawy. Przedsiębiorstwa żywnościowe muszą w szczególności:
  • zapewnić możliwość monitorowania żywności, pasz i zwierząt hodowlanych na wszystkich etapach produkcji i przetwarzania;
  • bezzwłocznie wycofać żywność lub pasze z rynku lub odebrać konsumentom produkty, które zostały im już dostarczone, jeżeli uznaje się je za niebezpieczne dla zdrowia;
  • w razie potrzeby informować właściwe organy i konsumentów.
• EFSA udziela Komisji Europejskiej i państwom UE wsparcia naukowo-technicznego we wszystkich dziedzinach mających wpływ na bezpieczeństwo żywności. Odpowiada też za koordynację ocen ryzyka, identyfikację wyłaniającego się ryzyka i doradztwo w zakresie zarządzania kryzysami.
• W przypadku wykrycia zagrożenia wskutek przeprowadzenia analizy zagrożenia dla zdrowia państwa UE i Komisja mogą przyjąć tymczasowe środki zabezpieczające, odpowiadające wysokiemu poziomowi ochrony zdrowia.
• System wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF), który obejmuje państwa UE, Komisję i EFSA, umożliwia wymianę informacji dotyczących:
  • działań mających na celu ograniczenie wprowadzania na rynek żywności lub wycofanie jej z rynku;
  • działań podjętych w celu ochrony, ograniczenia lub wprowadzenia specyficznych warunków co do wprowadzania na rynek lub ostatecznego spożycia żywności lub pasz;
  • odrzucenia partii przywożonej żywności.
• W razie potrzeby informacje te są podawane do wiadomości publicznej.
• W przypadku gdy żywność lub pasza stanowi poważne i nieuniknione zagrożenie dla zdrowia lub środowiska, nadzwyczajne środki ochronne Komisji mogą przewidywać zawieszenie handlu danym produktem lub jego przywozu. Kraje UE mogą podejmować podobne kroki, jeżeli Komisja nie podejmie działań.
• Komisja, we współpracy z EFSA i państwami UE, sporządza plan ogólnego zarządzania kryzysami obejmujący sytuacje, w których typowe nadzwyczajne środki ochronne okazują się niewystarczające. W przypadku zidentyfikowania takiej sytuacji Komisja niezwłocznie powołuje jednostkę kryzysową, której zadaniem jest określenie sposobów ochrony zdrowia ludzkiego.
• UE ma też na celu ochronę konsumentów przed oszukańczymi lub podstępnymi praktykami w handlu żywnością, takimi jak fałszowanie żywności (np. dodawanie koniny do produktów z mięsa wołowego), oraz zapewnienie konsumentom podstawy umożliwiającej im dokonywanie świadomych wyborów dotyczących żywności.

Rozporządzenie (UE) 2019/1381 w sprawie przejrzystości i zrównoważonego charakteru unijnej oceny ryzyka w łańcuchu żywnościowym zmienia głównie rozporządzenie (WE) nr 178/2002. Poniżej wskazano cele tego rozporządzenia.

• Zapewnienie większej przejrzystości: społeczeństwo będzie miało automatyczny dostęp do wszystkich badań i informacji przekazanych na uzasadnienie wniosków skierowanych do EFSA, na przykład do wszystkich badań na uzasadnienie złożonego przez podmiot prowadzący przedsiębiorstwo spożywcze wniosku o wydanie zezwolenia, już na wczesnym etapie oceny ryzyka. Informacje, których poufność została odpowiednio uzasadniona, nie będą ujawniane. Na temat złożonych badań prowadzone będą także konsultacje z zainteresowanymi stronami i opinią publiczną. Dzięki otrzymanym informacjom zwrotnym EFSA uzyska, jeszcze przed przedstawieniem swojej porady naukowej, dostęp do najszerszej możliwej bazy merytorycznej.
• Zwiększenie niezależności i rzetelności przedkładanych badań naukowych: EFSA będzie otrzymywać informacje o fakcie zlecenia wszystkich badań na potrzeby przyszłej procedury składania i rozpatrywania wniosków jeszcze na etapie poprzedzającym złożenie wniosku lub zgłoszenia. Pozwoli to zagwarantować, że przedsiębiorstwa ubiegające się o wydanie zezwoleń przedłożą wszystkie odpowiednie informacje i nie będą ukrywać niekorzystnych dla nich badań. EFSA będzie ponadto udzielać wnioskodawcom, zwłaszcza małym i średnim przedsiębiorstwom, ogólnych porad jeszcze przed przedłożeniem dokumentacji. W wyjątkowych okolicznościach występowania poważnych kontrowersji lub sprzeczności wyników Komisja może się zwrócić do EFSA o zlecenie dodatkowych badań w celach weryfikacyjnych. Komisja będzie również przeprowadzać misje informacyjne, aby ocenić przestrzeganie przez laboratoria stosownych norm w zakresie przeprowadzania badań przedkładanych EFSA. Wyniki tych misji informacyjnych będą przedstawiane w sprawozdaniu ogólnym.
• Wzmocnienie zarządzania i zacieśnienie współpracy naukowej: państwa UE, społeczeństwo obywatelskie i Parlament Europejski będą zaangażowani w zarządzanie EFSA dzięki należytej reprezentacji swoich przedstawicieli w zarządzie EFSA. Państwa UE wspierają rozwój potencjału naukowego EFSA, na przykład w drodze wspólnych projektów i wymiany najlepszych praktyk, a ponadto podejmują działania promocyjne w celu zapewnienia, że w pracach EFSA biorą udział najlepsi niezależni eksperci.
• Rozwój wszechstronnych ram informowania o ryzyku: w celu zapewnienia wszechstronnych ram informowania o ryzyku podczas całego procesu analizy ryzyka przyjęty zostanie, w drodze aktu wykonawczego, ogólny plan informowania o ryzyku połączony z otwartym dialogiem między wszystkimi zainteresowanymi stronami.