EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52012DC0341
COMMUNICATION FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT, THE COUNCIL, THE EUROPEAN ECONOMIC AND SOCIAL COMMITTEE AND THE COMMITTEE OF THE REGIONS ‘A European strategy for Key Enabling Technologies – A bridge to growth and jobs’
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW „Europejska strategia w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających – droga do wzrostu i miejsc pracy”
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW „Europejska strategia w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających – droga do wzrostu i miejsc pracy”
/* COM/2012/0341 final */
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW „Europejska strategia w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających – droga do wzrostu i miejsc pracy” /* COM/2012/0341 final */
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY,
EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
„Europejska strategia w dziedzinie
kluczowych technologii wspomagających – droga do wzrostu i miejsc pracy” (Tekst mający znaczenie dla EOG) 1.1. Wprowadzenie UE jest zdeterminowana, by dotrzymać kroku swym głównym
konkurentom międzynarodowym i osiągnąć swe cele
określone w strategii „Europa 2020”. Kluczowym elementem, który to
umożliwi, jest stawienie czoła głównym wyzwaniom społecznym
dzięki konkurencyjnemu przemysłowi światowej klasy. Zdolność
Unii Europejskiej do opracowywania i wdrażania w przemyśle kluczowych
technologii wspomagających (ang. Key Enabling Technologies – „KET”)
odgrywa ważną rolę, przyczyniając się do trwałej
konkurencyjności i wzrostu. Komisja Europejska jest przekonana, że oprócz podstawowej potrzeby
konsolidacji fiskalnej potrzebne są dodatkowe starania na rzecz pobudzenia
wzrostu, konkurencyjności i tworzenia miejsc pracy. Podczas posiedzenia
Rady Europejskiej w marcu 2012 przywódcy europejscy podkreślili
konieczność przyjęcia takiego podejścia, opowiadając
się w szczególności za rozwijaniem kluczowych technologii
wspomagających[1].
W niniejszym
komunikacie zarysowano jednolitą strategię w dziedzinie KET, aby
umożliwić maksymalne wykorzystanie potencjału UE na
konkurencyjnych rynkach. Stanowi on również informację zwrotną
dla Parlamentu i Rady w następstwie pierwszego komunikatu dotyczącego
KET[2] z 2009 r. oraz odpowiedź
na zalecenia grupy ekspertów wysokiego szczebla ds. kluczowych technologii
wspomagających[3]. 2.2. Kontekst gospodarczy – rola KET dla zwiększenia wzrostu
w UE Komisja definiuje KET jako technologie „oparte na wiedzy i
powiązane z intensywnością badań i rozwoju, krótkimi
cyklami innowacji, dużymi nakładami kapitałowymi oraz wysokimi
kwalifikacjami pracowników. Umożliwiają one powstawanie
innowacyjnych procesów, towarów i usług we wszystkich gałęziach
gospodarki i mają znaczenie systemowe. Wywodzą się one z
wielu dziedzin i czerpią z różnych typów technologii, a
tendencją jest dążenie do ich konwergencji i integracji. Dzięki
KET liderzy pod względem technologii w innych dziedzinach mogą
czerpać korzyści ze swych przedsięwzięć badawczych”[4]. W oparciu o aktualne badania,
analizy ekonomiczne tendencji rynkowych oraz ich przydatność w
rozwiązywaniu wyzwań społecznych, mikro- i nanoelektronikę,
nanotechnologię, fotonikę, materiały zaawansowane,
biotechnologię przemysłową oraz zaawansowane technologie produkcyjne
(uznawane za „przekrojowe” KET) określono jako unijne KET. Kluczowe technologie wspomagające są kluczowym
źródłem innowacji. Stanowią one niezbędne elementy
technologiczne umożliwiające wielorakie zastosowania produktów, w
tym takie, które są potrzebne do rozwoju niskoemisyjnych technologii
energetycznych, poprawy efektywności energetycznej i bardziej efektywnego
gospodarowania zasobami, zintensyfikowania walki ze zmianą klimatu lub
umożliwienia starzenia się w dobrym zdrowiu. Ścisłe określenie
potencjału rynkowego poszczególnych KET jest trudne z uwagi na charakteryzującą
je zdolność umożliwiania postępów we wszystkich
branżach i sektorach, natomiast ich bezpośrednie skutki ekonomiczne
są znaczne. W sprawozdaniu Komisji na temat europejskiej
konkurencyjności w 2010 r. obecną wielkość rynku
światowego oceniono na 646 mld EUR (w latach 2006-2008), a do 2015 r.
przewiduje się jej wzrost do ponad 1 bln EUR[5]. Społeczny zwrot z inwestycji w przypadku
KET jest pokaźny. Badania sytuacyjne dowodzą, że inwestycje
publiczne mogą wygenerować nawet ponad czterokrotny zwrot w postaci
dodatkowych podatków i składek na ubezpieczenia społeczne w stosunku
do wartości początkowych inwestycji[6]. Jeszcze istotniejsze
są te zastosowania KET, które bezpośrednio i pośrednio
pobudzają konkurencyjność oraz powodują powstawanie miejsc
pracy, wzrost i pomnażanie majątku w gospodarce[7]. KET funkcjonują na wiele sposobów w wielu
różnych łańcuchach wartości i sektorach w przemyśle.
Tworzą wartość na całej długości
łańcucha – począwszy od materiałów, przez sprzęt i
urządzenia, aż po produkty i usługi. Ze względu na ten przekrojowy
charakter i istotne systemowe znaczenie dla różnych gałęzi
przemysłu europejskiego KET będą w nadchodzących latach
katalizatorem umacniania i modernizacji bazy przemysłowej, jak
również motorem rozwoju zupełnie nowych branż. Odzwierciedleniem tej przekrojowej i
wielopłaszczyznowej roli jest liczba MŚP działających w
dziedzinie KET i liczba powstających wysokowartościowych miejsc
pracy. Z szacunków zatrudnienia wynika, że na przykład w samym
sektorze nanotechnologii w 2008 r. było na całym świecie
160 000 pracowników. Stanowi to przyrost o 25 % w stosunku do 2000 r.[8]. Branża mikro- i
nanoelektroniczna oraz branże ICT, które w dalszej fazie produkcji w
naturalny sposób korzystają z jej produktów, stworzyły w minionym dziesięcioleciu
w Europie ponad 700 000 dodatkowych miejsc pracy, przy czym tendencją
w tym sektorze było powstawanie miejsc pracy związanych ze
świadczeniem usług i przeznaczonych dla pracowników wysoko
wykwalifikowanych oraz szybka poprawa koniunktury po kryzysie[9]. Biotechnologia
przemysłowa uznawana jest za wiodącą KET w dziedzinie
biogospodarki. Szacuje się, że każde euro zainwestowane w
badania i innowacje w tej dziedzinie przyniesie dziesięciokrotne zyski[10]. Co więcej, MŚP
są główną siłą napędową, jeśli chodzi o
innowacje i zatrudnienie w Europie, i oczekuje się, że
większość przyszłych miejsc pracy w dziedzinie KET
powstanie właśnie w MŚP. W sektorze fotoniki
większość spośród 5 000 europejskich
przedsiębiorstw stanowią MŚP. W Niemczech około
80 % przedsiębiorstw w sektorze nanotechnologii to
przedsiębiorstwa małej lub średniej wielkości[11]. 3.3. Analiza sytuacji – silne atuty przy ryzyku utraty przewagi
konkurencyjnej Unia Europejska
jest światowym liderem w rozwoju KET. Ma wszystkie przymioty
potrzebne do utrzymania tej pozycji. Dane patentowe, sprawozdanie na temat
europejskiej konkurencyjności w 2010 r. oraz sprawozdanie grupy ekspertów
wysokiego szczebla ds. KET potwierdzają, że UE ma dużą
przewagę nad konkurencją: jest jedynym regionem, w którym biegle opanowano
wszystkie sześć KET. W ciągu lat silne europejskie zaplecze w
zakresie B+R sprzyjało rozwojowi wszystkich sześciu KET, czego
wyrazem jest fakt, że Europa, gdzie w latach 1991-2008 złożono
32 % spośród wszystkich światowych wniosków o udzielenie patentu,
utrzymuje czołową pozycję w tej dziedzinie[12]. Pomimo tych atutów UE nie
czerpie jednak korzyści ze swej bazy wiedzy. Jak podkreślono w komunikacie nt. KET z
2009 r. i co potwierdziła grupa ekspertów wysokiego szczebla ds. KET, główna
słabość UE wiąże się z przekształcaniem jej
bazy wiedzy w towary i usługi. Produkcja związana z KET spada[13], a patenty unijne są w
coraz większym stopniu wykorzystywane poza UE. Tablica wyników w zakresie
innowacji za 2011 r. wskazuje na podobne tendencje i niekorzystne skutki dla
MŚP[14].
Grupa ekspertów wysokiego szczebla ds. KET określiła mianem „Doliny
Śmierci” tę rozbieżność między tworzeniem
podstawowej wiedzy i jej późniejszym komercyjnym wykorzystaniem do
powstawania towarów i usług. Na konieczność pilnego
działania wskazuje dodatkowo ostatni rozwój wydarzeń w przemyśle
obrabiarkowym, jednym z głównych sektorów, w których stosuje się
KET: udział Europy w produkcji światowej spadł z 44 % w
2008 r. do 33 % w 2010 r. za sprawą konkurencji azjatyckiej, a
mianowicie Chin (włącznie z Tajwanem) i Korei[15]. Ten brak produkcji
związanej z KET jest tym bardziej szkodliwy dla UE z dwóch przyczyn.
Po pierwsze, w krótkiej perspektywie przepadną okazje do wzrostu i
tworzenia miejsc pracy; po drugie, w perspektywie długofalowej tworzenie
wiedzy może również doznać uszczerbku, ponieważ B+R i
produkcja są ze swej istoty powiązane ze sobą, wzajemnie na
siebie korzystnie wpływają i dlatego często prowadzone są w
bliskiej odległości od siebie. Przyczyny, dla
których UE nie wykorzystuje w wystarczającym stopniu i w porę
swego doskonałego zaplecza badawczego w dziedzinie KET do
osiągnięcia korzyści komercyjnych, są
następujące. Do niedawna UE nie dysponowała
wspólną definicją i rozumieniem KET. W komunikacie nt. KET
z 2009 r. po raz pierwszy zdefiniowano unijne kluczowe technologie
wspomagające i opowiedziano się za ich wspólnym rozumieniem
również na poziomie państw członkowskich. Określono w nim
także główne sfery polityki, którymi należy się
zająć, aby przyspieszyć wdrażanie KET w przemyśle. Za
niewystarczającą uznano politykę prowadzoną w celu 1)
wykorzystania synergicznych skutków KET oraz 2) przyspieszenia
wprowadzania KET na rynek. Obecnie większość innowacyjnych
produktów, od smartfonów do samochodów elektrycznych, zawiera pojedyncze lub
połączone części uzyskane dzięki jednoczesnemu
stosowaniu kilku KET. Dlatego ważne jest łączenie KET dla
zapewnienia maksymalnego efektu synergicznego. Mimo że współpraca,
zwłaszcza z przemysłem w ramach partnerstw publiczno-prywatnych (PPP)
i planu EPSTE[16],
ma już obecnie miejsce, należy nadal wzmacniać interdyscyplinarny
charakter poszczególnych KET w łańcuchu wartości, a zatem
potrzebne jest zintegrowane podejście do wspierania KET. Komercyjne wykorzystanie KET w odpowiednim
czasie wymaga opracowania obarczonych wysokim ryzykiem projektów w zakresie
demonstracji produktów i weryfikacji poprawności projektu. W
inicjatywie przewodniej Komisji „Unia innowacji”[17] potwierdzono takie
podejście, a we wnioskach składanych w ramach programu „Horyzont
2020”[18]
przewiduje się na tym polu wzmożone działania dotyczące
demonstracji produktów. Rozmiar, zakres i koszty takich działań w
dziedzinie badań przemysłowych i rozwoju eksperymentalnego, których
skala bywa często większa niż skala działań w zakresie
badań podstawowych, wymagają bardziej efektywnego wykorzystania i
koordynacji środków publicznych. Te innowacyjne projekty mają
ponadto bardziej rynkowy charakter i w przypadku gdy wsparcie ze środków
publicznych stanowi element pomocy państwa, podlega ono zasadom pomocy państwa.
Produkty powstałe w oparciu o KET są
bardzo kapitałochłonne. Związane z nimi okresy badań
i opracowywania innowacji są długie, a w procesach produkcyjnych
stosuje się skomplikowane metody montażowe. Dla prywatnych inwestorów
KET wiążą się zatem z wyjątkowo wysokim ryzykiem. W
połączeniu z niewystarczającym dostępem do odpowiednich
źródeł kapitału wysokiego ryzyka w UE, od którego nowe
przedsiębiorstwa oraz MŚP są szczególnie uzależnione,
prowadzi to do sytuacji, w której wiele innowacji nigdy nie trafia na rynek. W
czasach kryzysu gospodarczego sytuacja stała się jeszcze
poważniejsza. Tytułem przykładu, w roku 2000 wartość
zgromadzonego w Europie kapitału wysokiego ryzyka wyniosła 22 mld
EUR. W roku 2010 spadła ona do poziomu zaledwie 3 mld EUR. Ponownie
należy podkreślić, że z uwagi na obecne ograniczenia w
zakresie finansów publicznych podstawowe znaczenie ma łączenie i
koordynacja środków publicznych w ramach różnych instrumentów
unijnych oraz umożliwienie ich najbardziej efektywnego i ukierunkowanego
wykorzystania. Rozdrobnienie unijnego rynku
wewnętrznego, niedostatki w zakresie koordynacji i inne przeszkody dla skutecznej konkurencji na rynkach KET (np. bariery wejścia)
zmniejszają potencjał rozwojowy KET. Jest to największy
zintegrowany rynek światowy, który jest otwarty na innowacje,
obejmujący wiodące sektory przemysłu światowego w
branży motoryzacyjnej, chemicznej, lotniczej, kosmicznej, medycznej i
energetycznej, a wiele z nich wykorzystuje KET w swych produktach.
Współpraca między poszczególnymi podmiotami w całym
przemysłowym łańcuchu wartości w UE ma zatem wielki
potencjał, jeśli chodzi o partnerstwo i dostęp do rynków. Jednak
z powodu nierównego dostępu do informacji, co w szczególności
odnosi się do nowych przedsiębiorstw oraz MŚP, które
borykają się z barierami wejścia i wysokimi kosztami transakcji
związanymi ze znalezieniem właściwych partnerów, wiele z tych
potencjalnych możliwości pozostaje niewykorzystanych[19]. Potrzebny jest zatem
skuteczniejszy i bardziej przejrzysty przepływ informacji i danych na
temat rozwoju KET i działań na rzecz ich wdrażania w UE. Rozwiązanie
problemów związanych z rozbieżnościami w przepisach
poszczególnych państw członkowskich, ich dyskryminacyjnym
egzekwowaniem i innymi formami arbitralnego traktowania może dodatkowo
pomóc w uwolnieniu potencjału, jakim dysponuje rynek wewnętrzny.
W tym celu należy zacieśnić współpracę
między poszczególnymi regionami i państwami członkowskimi.
Głównym problemem w UE pozostaje brak
wystarczająco licznej wykwalifikowanej siły roboczej i
przedsiębiorców, będących w stanie radzić sobie z
bardzo wielodyscyplinarnym charakterem KET. Na przykład jeśli chodzi
o e-umiejętności, liczba absolwentów informatyki spada, podczas gdy
do obsadzenia wolnych stanowisk w UE do 2015 r. potrzeba będzie do
700 000 specjalistów w zakresie ICT. Dokładniej rzecz ujmując, z
szacunków wynika, że w stanowiącej część KET
dziedzinie nanotechnologii do 2015 r. w Europie potrzebnych będzie
400 000 pracowników[20].
W przypadku fotoniki szacunki wskazują, że potrzebnych będzie
80 000 dodatkowych wykwalifikowanych ekspertów[21], aby sprostać
przewidywanemu gwałtownemu rozwojowi tej branży i przejściu na
emeryturę wykwalifikowanych pracowników. Konieczna jest zatem spójna strategia
europejska na rzecz rozwiązania wskazanych kwestii, aby w pełni
wykorzystać względną przewagę Unii Europejskiej z
korzyścią dla wzrostu i miejsc pracy. 4. Przyszłe działania
– Europejska stategia dla KET Działania związane z KET są
obecnie podzielone między różne podmioty (organy unijne, krajowe i
regionalne). Nadrzędnym celem niniejszego komunikatu jest stworzenie
synergii między dziedzinami polityki i instrumentami UE oraz zapewnienie
koordynacji działań unijnych i krajowych. Ta strategia horyzontalna dla wszystkich KET nie
tylko stanowi ramy polityczne dla inicjatyw, które w bardziej szczegółowy
sposób odnoszą się do konkretnych technologii[22], ale ma ona przede wszystkim
na celu dostosowanie wysiłków, tak aby jak najlepiej wykorzystać
środki publiczne w ukierunkowany i zorientowany na wyniki sposób. Te
nowe ramy pozwolą na bardziej efektywną i skuteczną
alokację środków publicznych na KET bez potrzeby ich zwiększania. Komisja wskazała już na KET jako
priorytet w swojej strategii „Europa 2020” oraz w określonych w niej
inicjatywach przewodnich[23],
zaś teraz proponuje europejską strategię dla KET
opartą na trzech filarach: działaniach w zakresie badań
technologicznych, demonstracji produktów oraz konkurencyjnej produkcji. Strategia KET pomoże odwrócić
tendencję utraty znaczenia przez przedsiębiorstwa produkcyjne oraz
przyspieszyć stopień transferu, stosowania i wykorzystania KET w UE w
celu stymulowania wzrostu i zatrudnienia. UE nie może jednak stawić czoła
tym wyzwaniom sama. Działania wdrażające KET wymagają
podejścia holistycznego. Jeśli działania unijne nie są
ściśle zgodne z działaniami na szczeblu krajowym i regionalnym i
nimi uzupełniane, brakuje im dźwigni. W rocznej analizie wzrostu
gospodarczego na 2012 r.[24]
przygotowanej przez Komisję podkreśla się, że należy
zwiększyć krajowe wysiłki zmierzające do promocji
zrównoważonego wzrostu i konkurencyjności poprzez reformę
strukturalną. Ponieważ KET stanowią siłę
napędową dla rozwoju nowych towarów i usług, państwa
członkowskie UE mają duży interes w traktowaniu ich w sposób
priorytetowy. Należy zwiększyć wysiłki podejmowane na
szczeblu krajowym, aby dostosować politykę w zakresie
innowacyjności przemysłowej i wprowadzić odpowiednie mechanizmy.
Co więcej, ważną rolę
będą mieć do odegrania zainteresowane strony w UE, a
zwłaszcza przemysł. Komisja wykazała chęć
promowania bardziej ryzykownych i kosztownych projektów z dziedziny innowacji,
które mają bardziej rynkowy charakter i kluczowe znaczenie dla
konkurencyjności UE. W czasach gdy środki publiczne są ograniczone,
jeszcze ważniejsze jest, aby przynosiły one zwrot z inwestycji na
rzecz wzrostu i zatrudnienia. W tym kontekście członkowie grupy
ekspertów wysokiego szczebla porozumieli się co do zobowiązań
zainteresowanych stron w zakresie budowy przemysłowych linii
pilotażowych. W oparciu o takie zobowiązania oczekuje się,
że zainteresowane strony reprezentujące przemysł opracują i
podpiszą protokół ustaleń, w którym wyrażone zostanie ich
zobowiązanie do przyczyniania się za pomocą KET do realizacji
strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu
gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Szczególną uwagę należy
zwrócić na to, aby decydenci na szczeblu unijnym, krajowym i regionalnym
posiadali właściwe instrumenty i ramy prawne. Dzięki temu
istotne etapy badań, rozwoju i innowacji w zakresie KET (B+R+I) mogą
być realizowane w sposób, który zapewnia skuteczne funkcjonowanie
konkurencyjnych rynków. Strategia ujęta w niniejszym komunikacie ma na celu: · skoncentrowanie polityki unijnej w kolejnych wieloletnich ramach finansowych wokół badań i innowacji oraz polityki spójności, a także priorytetowe traktowanie działalności EBI w zakresie udzielania pożyczek na rzecz wdrażania KET; · zapewnienie koordynacji działań na poziomie unijnym i krajowym, aby osiągnąć synergię i komplementarność między tymi działaniami oraz w razie potrzeby – łączenie zasobów; · ustanowienie zewnętrznej grupy ds. KET, która będzie doradzać Komisji w sprawach związanych z polityką w zakresie KET; · zmobilizowanie istniejących instrumentów handlowych w celu zapewnienia uczciwej konkurencji oraz równych warunków działania na poziomie międzynarodowym. 5. Zintegrowane ramy dla KET W swoich wnioskach dotyczących nowej
generacji programów finansowych UE Komisja uznała potrzebę
zajęcia się KET w sposób spójny. W kolejnych wieloletnich ramach finansowych Komisja
zaproponowała bardziej zrównoważone i skuteczne przyznawanie
środków unijnych na wszystkich etapach działań B+R+I w
zakresie KET. Działania w ramach programu „Horyzont 2020”, polityki
spójności UE (fundusze strukturalne) oraz polityki Grupy Europejskiego
Banku Inwestycyjnego są zatem dostosowywane i ściśle
koordynowane, aby mogły one przyczyniać się do realizacji
europejskiej strategii KET. Kluczowym elementem tej koordynacji jest
uzyskanie efektu dźwigni pomiędzy instrumentami finansowymi
będącymi w dyspozycji UE. W tym celu zaproponowane
rozporządzenie ustanawiające wspólne przepisy[25] dotyczące nowej
polityki spójności umożliwi połączone finansowanie
projektów KET ze środków w ramach programu „Horyzont 2020”, funduszy
strukturalnych i pożyczek z EBI. Tabela zawarta w
załączniku wyjaśnia rolę każdego z tych instrumentów,
które również wzajemnie się uzupełniają, we wspieraniu
inicjatyw KET. Należy zachęcać także do
wykorzystywania zamówień publicznych w zakresie innowacji, zwłaszcza
jeśli chodzi o zamówienia przedkomercyjne. Zamówienia publiczne
stanowią 19 % unijnego PKB, a w niektórych sektorach niszowych, gdzie
stosowane są KET, zamówienia publiczne mogą odgrywać
istotną rolę dla przedsiębiorstw. Środki publiczne wykorzystywane na KET
muszą być zorientowane na udowodnione nieprawidłowości
funkcjonowania rynku, które uniemożliwiają rozwój i wdrażanie
KET. Ponieważ niezakłócona konkurencja stanowi najskuteczniejszy bodziec
dla inwestowania w KET, takie finansowanie musi być zgodne z zasadami
pomocy państwa w celu zapobiegania zakłóceniom konkurencji, takim jak
wypieranie finansowania prywatnego, tworzenie nieskutecznych struktur rynkowych
czy utrzymywanie nieefektywnych przedsiębiorstw. Obecne otoczenie
makroekonomiczne wymaga szczególnej uwagi w procesie decydowania o wydatkach
publicznych i ich planowania w skuteczny i efektywny sposób, tak aby
zapewnić największe korzyści prowadzące do wzrostu i
zatrudnienia. Komisja zmierza również do dalszego
zwiększania spójności i tworzenia efektu synergii, jak wskazano w
rozdziałach poniżej. 5.1. Finansowanie badań i
innowacji w zakresie KET – zintegrowane podejście „Horyzont 2020”[26] to nowy program ramowy, który
po raz pierwszy łączy badania i innowacje, obejmując cały
łańcuch wartości. Wspiera on integrację działań
związanych z badaniami i innowacjami, pozwalając tym samym na
przełożenie wiedzy na towary i usługi przeznaczone do obrotu. W ramach programu
„Horyzont 2020” szczególną uwagę zwraca się na rozwój i
zastosowanie KET, podkreślając ich znaczenie dla wzrostu i
zatrudnienia. Z proponowanym, połączonym budżetem w
wysokości 6,663 mld EUR przeznaczonym na ten cel, KET stanowią
główny element celu „Wiodąca pozycja w zakresie technologii
wspomagających i przemysłowych” (LEIT) w ramach wniosku Komisji. W
odniesieniu do tego priorytetowego celu zaproponowano przyjęcie
systemowego podejścia z celami strategicznymi i operacyjnymi dla
każdej z sześciu KET. Obejmuje ono wsparcie zarówno dla badań
dotyczących poszczególnych technologii, jak i multidyscyplinarnych, a co
najważniejsze stanowi silnie zintegrowane podejście. Takie zintegrowane
podejście jest niezbędne do skutecznego przekładania badań
i rozwoju technologii na produkty przeznaczone do obrotu i wzrost gospodarczy.
Skutecznym sposobem wdrażania tego podejścia są zorientowane na
innowacje europejskie platformy technologiczne (EPT) oraz partnerstwa
publiczno-prywatne (PPP). Obejmują one PPP, takie jak wspólna inicjatywa
technologiczna ENIAC w zakresie nanoelektroniki, fabryki jutra czy PPP
„Energooszczędne budynki”. W ramach programu „Horyzont 2020”
mogą być także zakładane nowe PPP skoncentrowane wokół
fotoniki i przemysłu przetwórczego. Takie PPP muszą:
spełniać kryteria wyboru określone w programie „Horyzont 2020”[27], być oparte na kryterium
doskonałości, skupiać się na rzeczywiście
transgranicznych elementach w celu wzmacniania unijnej bazy wiedzy,
mobilizować dodatkowe inwestycje w dziedzinie badań i innowacji,
mieć długoterminowe zobowiązania w zakresie wspólnej wizji oraz
w oczywisty sposób działać na rzecz realizacji wspólnych celów, jak
również monitorować postępy poczynione na drodze do
osiągnięcia uzgodnionych celów. Podczas gdy
poszczególne KET uznaje się za niezbędne źródła innowacji,
nieodzowna jest wzajemna wymiana między różnymi KET,
zwłaszcza w celu przejścia od badań i rozwoju do produkcji
pilotażowej i produkcji na skalę przemysłową. Znaczna
część związanej z KET działalności planowanej w
ramach programu „Horyzont 2020” będzie poświęcona działaniom
przekrojowym, które zbliżą do siebie poszczególne KET, aby
mogły one przyczyniać się do rozwoju innowacyjnych produktów
oraz rozwiązywania wyzwań społecznych. Dzięki temu: · wsparcie przeznaczone na linie pilotażowe większej skali i
projekty demonstracyjne wykorzystujące międzydyscyplinarny charakter
KET uzyska walidację w ramach warunków przemysłowych i
kwalifikowanych systemów produkcyjnych, co pozwoli na skrócenie czasu
wprowadzenia produktu na rynek; · powiązania pomiędzy KET a opracowaniem i zastosowaniem
produktu pozwolą, aby niezbędne badania międzydyscyplinarne i
innowacje zapewniły innowacyjne rozwiązania dla wyzwań
społecznych[28]
– łącznie z uznanymi na szczeblu międzynarodowym wyzwaniami w
zakresie rozwoju – oraz skróciły czas wprowadzenia produktu na rynek; oraz · w ramach Komisji oraz w kontekście struktur
zarządzających programu „Horyzont 2020”, międzyresortowa grupa
zapewni przygotowanie wspólnego programu prac dla przekrojowych KET oraz
spójność wszystkich programów związanych z KET w ramach programu
„Horyzont 2020”. Obejmuje to synergię z wyzwaniami społecznymi oraz
działania w zakresie ram polityki spójności, jak również w
ramach Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT). Projekty innowacyjne w zakresie KET w ramach
celu LEIT, które mają rynkowy charakter, są o kluczowym znaczeniu dla
konkurencyjności Unii Europejskiej. Doskonałość jest
głównym kryterium wyboru i oceny, może jednak pojawić się
potrzeba ujęcia dodatkowych zobowiązań na poziomie umowy o
udzieleniu dotacji, takich jak opracowanie szczegółowego biznesplanu oraz
żądanie utworzenia konsorcjów wzdłuż istotnych
części przemysłowego łańcucha wartości. Uczestnicy
projektu mogą zostać także poproszeni o przedstawienie w swoich
planach wykorzystania środków sposobu, w jaki wyniki projektu
przyniosą korzyści dla wartości rynkowej w UE. Takie
wymagania miałyby na celu wzmocnienie efektu dźwigni uzyskanego
dzięki projektom w zakresie badań i innowacji, tj. zapewniłyby
społeczny zwrot z inwestycji i tworzenie miejsc pracy w UE, zgodnie ze
strategią „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu
gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Komisja: · zaproponowała przeznaczenie w ramach programu „Horyzont 2020” 6,663 mld EUR na wsparcie potencjału przemysłowego KET. Środki te obejmują wsparcie dla linii pilotażowych i projektów demonstracyjnych, łącznie z tymi na szerszą skalę, z myślą o osiągnięciu walidacji technologii i produktów w warunkach przemysłowych oraz większej integracji i wzajemnej wymiany pomiędzy sześcioma KET. Szczególny nacisk zostanie położony na projekty, które zapewniają integrację między różnymi KET lub integrację między KET oraz ich zastosowaniem na rzecz rozwiązywania wyzwań społecznych; · w ciągu 2012 r. będzie pracować nad syntezą działań związanych z odpowiednimi KET w ramach różnych grup (EPT, PPP, wspólne inicjatywy technologiczne) w celu oceny obecnych działań w zakresie przekrojowych KET oraz zidentyfikowania przyszłych potrzeb technologicznych rynku. Ma to na celu przygotowanie wieloletniego programu prac dla działań w zakresie przekrojowych KET oraz bliższą koordynację z innymi istotnymi programami (WWiI EIT, fundusze strukturalne itp.); oraz · zaproponowała wdrożenie zorientowanych na innowacje partnerstw publiczno-prywatnych (PPP) dla tych KET, w przypadku których występują odpowiednie warunki określone w programie „Horyzont 2020”. Takie PPP zapewnią bliską interakcję między działaniami w zakresie badań i innowacji oraz będą wspierać współpracę wszystkich zainteresowanych podmiotów, łącznie z użytkownikami końcowymi, wzdłuż całego łańcucha wartości. Będą one oparte na długoterminowym zobowiązaniu ze strony wszystkich partnerów, mających wspólną wizję i jasno zdefiniowane cele. 5.2. KET w polityce spójności
KET mają potencjał, aby
przynieść regionom rozwój i wzmocnić ich ogólną
konkurencyjność. Mają one potencjał do łączenia
przemysłowych łańcuchów wartości między regionami w
Europie – od podmiotów tworzących technologie, poprzez dostawców, po
producentów – i pozwalają tym samym każdemu regionowi europejskiemu
znaleźć jego specyficzną niszę. Dostęp do tych
technologii ma kluczowe znaczenie szczególnie dla słabiej
rozwiniętych regionów, aby mogły one zmodernizować swoją
bazę przemysłową i wzmocnić konkurencyjność. W swoim wniosku
dotyczącym zmian w Europejskim Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR)
Komisja wskazała zatem na KET jako jedne z priorytetów inwestycyjnych w
regionalnym finansowaniu innowacji. Poprzez wprowadzenie nowego
pojęcia „inteligentnej specjalizacji” jako uwarunkowania ex ante
zaproponowano bardziej strategiczne podejście do regionalnego finansowania
innowacji. W ramach inteligentnej specjalizacji dąży się do
zaangażowania wszystkich regionów w czerpanie korzyści z ich
różnorodności w celu osiągnięcia inteligentnego wzrostu. W odniesieniu do zaproponowanego nowego okresu
programowania finansowego państwa członkowskie i regiony
będą poproszone o opracowanie krajowych lub regionalnych strategii
badań i innowacji na rzecz inteligentnej specjalizacji, w których
zidentyfikowane zostaną ich wyjątkowe atuty i przewaga konkurencyjna.
Regiony zachęca się do wskazania ich szczególnej niszy w
europejskich łańcuchach wartości w odniesieniu do rozwoju lub
wdrażania KET. Nowy wniosek w sprawie EFRR otwiera regionom szersze
możliwości wsparcia wszystkich istotnych etapów opracowywania
technologii i produktów. Zakres kwalifikowalnych środków dotyczy
„badań technologicznych i stosowanych, linii pilotażowych,
działań w zakresie wczesnej walidacji produktów i zaawansowanych
zdolności produkcyjnych i pierwszej produkcji”[29]. Odpowiednią
uwagę należy zwrócić na wspomnianą wyżej wzajemną
wymianę między różnymi KET. Polityka Komisji w zakresie klastrów[30]
stanowi dodatkowe narzędzie wspierania współpracy między
różnymi podmiotami w obrębie regionów europejskich i między
nimi. Zapewnia ona sprzyjające otoczenie biznesowe dla
przedsiębiorstw – zwłaszcza dla przedsiębiorstw
rozpoczynających działalność i MŚP – w zakresie
współpracy z instytucjami badawczymi, dostawcami, klientami, użytkownikami
przemysłowymi oraz konkurentami, którzy mają siedzibę na tym
samym obszarze geograficznym. Przy coraz większej konkurencji na szczeblu
światowym masa krytyczna jest coraz ważniejsza. Wzmocniona
współpraca międzyregionalna jest niezbędna, aby regiony mogły
wykorzystać wzajemną komplementarność. Większa
ilość szkoleń i działania matchmakingowe dla osób
zarządzających klastrami mogłyby jeszcze bardziej wesprzeć
ten proces. Europejska współpraca terytorialna (w szczególności
INTERREG[31])
zmierza do zapewnienia regionom środków do współpracy w tym zakresie.
Komisja: · będzie promować specyficzne dla klastrów działania w dziedzinach związanych z KET, takie jak seminaria dla szkoleniowców skierowane do osób zarządzających klastrami, wizyty w klastrach, mające na celu uruchomienie współpracy i dzielenie się kompetencjami, oraz międzynarodowe spotkania matchmakingowe, promujące komercjalizację produktów opartych na KET za granicą; · rozpocznie badanie dotyczące krajowych polityk w zakresie KET w celu promowania wymiany dobrych praktyk w tej dziedzinie; oraz · zapewni zecieśnienie współpracy w dziedzinie KET z Komitetem Regionów zgodnie z Protokołem o współpracy między Komisją Europejską a Komitetem Regionów. Państwa członkowskie i regiony zachęca się do: · wykorzystywania strategii badań i innowacji na rzecz inteligentnej specjalizacji w celu wsparcia efektu mnożnikowego rozwiązań opartych na KET, przy jednoczesnym wzmocnieniu istniejących i ewentualnym rozwijaniu nowych europejskich przemysłowych łańcuchów wartości. · zachęcania instytucji zarządzających odpowiedzialnych za opracowanie strategii inteligentnej specjalizacji do bliskiej interakcji z pozostałymi instytucjami odpowiedzialnymi za politykę w zakresie badań i innowacji, zwłaszcza w odniesieniu do poszczególnych programów „Horyzont 2020”. Pozwoli to na maksymalną synergię KET. Komisja będzie wspomagać ten proces za pomocą Platformy inteligentnej specjalizacji[32]; oraz · wykorzystywania INTERREG i pozostałych programów w ramach funduszy strukturalnych do spożytkowania komplementarności między regionalnymi strategiami inteligentnej specjalizacji oraz do wspierania efektu mnożnikowego rozwiązań opartych na KET, przy jednoczesnym wzmocnieniu istniejących i ewentualnym rozwijaniu nowych europejskich przemysłowych łańcuchów wartości poprzez współpracę transnarodową i międzydyscyplinarną. 5.3. Pomoc państwa Sposobem wsparcia KET, który w najmniejszym
stopniu zakłóca konkurencję, są środki niestanowiące
pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE (np. ogólne środki
fiskalne, promowanie partnerstw wiedzy, ogólne środki szkoleniowe itp.) W
stopniu, w jakim pomoc państwa jest niezbędna, musi być ona
zgodna z rynkiem wewnętrznym. Zasady pomocy państwa zapewniają
państwom członkowskim kryteria zgodności oraz
określają szereg możliwości, jakie państwa
członkowskie mają do dyspozycji. Z tego względu mogą one
wspierać przedsiębiorstwa działające w dziedzinie KET
poprzez udzielanie pomocy państwa na badania, rozwój i innowacje (B+R+I),
jak również inne rodzaje pomocy, takie jak pomoc na rzecz inwestycji z
udziałem kapitału wysokiego ryzyka. Zasady ramowe dotyczące pomocy
państwa na działalność badawczą, rozwojową
i innowacyjną (B+R+I)[33]
dają podstawę do oceny pomocy państwa na
działalność B+R+I dotyczącą KET w ramach UE. Zasady
ramowe dotyczące B+R+I umożliwiają udzielanie pomocy dla wielu
działań, pod warunkiem że dotyczy ona jasno określonej
nieprawidłowości funkcjonowania rynku, jest ograniczona do
niezbędnego minimum oraz ma rzeczywiście zachęcający
charakter. Działania takie obejmują badania wykonalności
technicznej, badania przemysłowe i rozwój eksperymentalny, a także
koszty praw własności przemysłowej dla MŚP oraz pomoc dla
młodych, innowacyjnych przedsiębiorstw i klastrów innowacyjnych. We
wszystkich przypadkach te zasady ramowe dotyczące B+R+I określają
jasne kryteria zgodności w oparciu o art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE,
zapewniając tym samym pewność prawa, także w przypadku
bardzo dużych projektów lub zbiorów projektów wspólnie zgłoszonych do
Komisji[34].
Co więcej, państwa członkowskie mogą przyznać pomoc na
B+R+I bez wcześniejszego zawiadamiania Komisji, jeżeli taka pomoc
mieści się w limitach określonych w ogólnym rozporządzeniu
w sprawie wyłączeń blokowych[35].
Dzięki temu znacznie uproszczono przyznawanie pomocy[36]. Zasady ramowe dotyczące
pomocy państwa na działalność B+R+I są w znacznej
mierze oparte na art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, który stanowił także
podstawę prawną stosowaną we wszystkich przypadkach pomocy
państwa zorientowanej na KET w ramach obowiązujących zasad
ramowych. Zasady te zapewniają także szczegółowe kryteria oceny
pomocy na działalność B+R+I zorientowanej na ważne projekty
stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania w rozumieniu
art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE. Ta podstawa prawna stosowana była dla
projektów bardzo rzadko i jedynie przed wejściem w życie
obowiązujących zasad ramowych (np. francuski program Medea+: decyzja
z 12.03.2002 r., nr 702/A/2001, który obejmował wsparcie dla projektów w
zakresie mikro- i nanoelektroniki; oraz wsparcie dla telewizji wysokiej
rozdzielczości). W zależności od oceny w poszczególnych przypadkach
taka pomoc może zostać zatwierdzona do poziomu, jaki jest
niezbędny do zlikwidowania wyraźnych nieprawidłowości
funkcjonowania rynku oraz ryzyka, które utrudniają wdrożenie
transgranicznych projektów na dużą skalę. Zasady ramowe
dotyczące pomocy państwa na działalność B+R+I
mają zastosowanie do dnia 31.12.2013 r. i zostaną poddane
przeglądowi zgodnie z celami niedawno rozpoczętego
unowocześniania polityki w dziedzinie pomocy państwa. Komisja: · potwierdza swój zamiar unowocześnienia polityki w dziedzinie pomocy państwa, jak ogłosiła to w komunikacie na temat unowocześnienia polityki w dziedzinie pomocy państwa[37], łącznie z zasadami ramowymi dotyczącymi pomocy państwa na działalność B+R+I, w celu wsparcia realizacji strategii „Europa 2020” na rzecz wzrostu oraz poprawy jakości wydatków publicznych. Unowocześnione zasady powinny w szczególności ułatwić proces przyznawania pomocy państwa, która jest dobrze zaplanowana, skierowana na udowodnione nieprawidłowości funkcjonowania rynku oraz która ma wyraźny skutek zachęcający i ograniczony wpływ na konkurencję. 5.4. Europejski Bank Inwestycyjny Grupa Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI)
– instytucja finansowa UE – wspiera cele polityczne UE poprzez finansowanie
rentownych projektów kapitałowych. EBI odgrywał kluczową
rolę w budowaniu unijnej gospodarki opartej na wiedzy. Bank ten aktywnie
wspierał europejskie projekty w dziedzinie badań i rozwoju,
udzielając w okresie 2000-2011 r. pożyczek w wysokości prawie
103 mld EUR, z czego w samym 2011 r. 10 mld EUR zostało zainwestowanych w
pożyczki, gwarancje oraz kapitał wysokiego ryzyka. W dziedzinie
KET EBI zapewnia około 1 mld EUR rocznie. Ponadto ze względu na
reputację EBI co do jego rozważnej polityki udzielania pożyczek
oraz solidnej wiedzy specjalistycznej w zakresie rynku i technologii, bank ten
stanowi istotny katalizator dla przyciągania dodatkowych środków od
inwestorów publicznych i prywatnych. EBI pozostanie kluczowym graczem w
finansowaniu wszystkich ważnych etapów rozwoju i wdrażania KET. W
odniesieniu do wsparcia badań, rozwoju i innowacji (B+R+I), mechanizm
finansowania oparty na podziale ryzyka (ang. Risk Sharing Finance Facility –
RSFF) – wspólny produkt finansowy oferowany wraz z Komisją i dostępny
dla instytucji publicznych i przedsiębiorstw prywatnych dowolnej
wielkości – oferuje atrakcyjne źródło finansowania w celu
wsparcia projektów B+R+I o podwyższonym ryzyku w dziedzinie KET. Jak
dotąd 75 przedsiębiorstw realizujących projekty B+R+I
otrzymało z tego źródła środki w wysokości ponad 7 mld
EUR. Komisja planuje wykorzystać dotychczasowy sukces programu i
rozszerzyć ten mechanizm w ramach programu „Horyzont 2020”. W dniu 5 grudnia 2011 r. Komisja i EBI/EFI
uruchomiły instrument dla MŚP oparty na podziale ryzyka, który
pomoże innowacyjnym i szybko rozwijającym się MŚP na
finansowanie ich projektów B+R+I. Ten program pilotażowy będzie
zarządzany przez EFI i wdrażany za pośrednictwem programu
gwarancji opartego na podziale ryzyka z bankami. Dodatkowe środki
zostały wprowadzone w celu ułatwienia finansowania projektów w
zakresie infrastruktury badawczej, wykorzystujących środki z RSFF.
Programy te powinny także ułatwić dostęp do finansowania
dla szerszej grupy uczestników sektora KET. Dodatkowo dla projektów, które mają
bardziej rynkowy charakter, takich jak linie pilotażowe, zakłady
demonstracyjne i inwestycje w innowacyjne aktywa związane z zakładami
produkcyjnymi, EBI będzie kontynuować swoją ważną
działalność w zakresie udzielania pożyczek i gwarancji.
Wreszcie w ramach wspólnego porozumienia EBI i Komisja zidentyfikują
priorytetowe działania inwestycyjne dla KET. Komisja: · opracuje porozumienie z EBI, w którym określi KET jako wspólną dziedzinę priorytetową, oraz przedstawi szczegóły dotyczące kwalifikowalnego wsparcia dla projektów związanych z KET, łącznie ze wszystkimi etapami B+R+I aż po pierwszą produkcję; · wraz z EBI zapewni udzielenie niezbędnych pożyczek na rzecz kwalifikowalnych inwestycji sektora prywatnego w projekty w zakresie demonstracji produktów i pierwszej produkcji, promując KET we wszystkich regionach europejskich; oraz · wraz z EBI będzie kontynuować swoje niezbędne wsparcie w zakresie B+R+I na rzecz projektów KET, zwłaszcza w ramach RSFF, oraz zapewni dodatkowe środki za pośrednictwem instrumentu dla MŚP opartego na podziale ryzyka (zarządzanego przez EFI) na następny okres finansowania. 5.5. Zacieśnianie
współpracy międzynarodowej na rzecz KET Komisja pracuje nad stworzeniem
korzystniejszych warunków handlowych na szczeblu dwustronnym i wielostronnym.
Niektóre z tych działań mają kluczowe znaczenie dla podmiotów
działających w dziedzinie KET. Dotyczy to między innymi
wysiłków na rzecz lepszej ochrony praw własności intelektualnej
oraz przepisów mających na celu usunięcie barier taryfowych i
pozataryfowych[38].
Ponadto Komisja zmierza do zapewnienia uczciwej konkurencji i zajęcia
się kwestią niedozwolonego subsydiowania. Działając na
bazie wielostronnej w ramach spotkania rządów/władz w sprawie
półprzewodników (Governments/Authorities Meeting on Semiconductors -
GAMS), Komisja prowadziła działania w odniesieniu do zwalczania
obrotu towarami podrobionymi, przejrzystości w zakresie rządowych
środków wsparcia oraz liberalizacji taryf celnych dla nowych produktów
półprzewodnikowych. Zgodnie ze swoim wnioskiem w sprawie programu
„Horyzont 2020” Komisja będzie nadal promować współpracę z
państwami trzecimi w dziedzinie KET, uwzględniając wspólne
interesy i obustronne korzyści. Ta współpraca międzynarodowa
dotycząca działalności w zakresie nauki, technologii i innowacji
przyczyni się do osiągnięcia celów strategii „Europa 2020” oraz
realizacji zobowiązań Unii w zakresie milenijnych celów rozwoju[39]. Komisja: · będzie dążyć do zapewnienia korzystnych warunków handlowych oraz równych warunków działania na szczeblu światowym. Obejmuje to ułatwienie dostępu do rynku i możliwości inwestycyjnych, unikanie zaburzeń na rynku międzynarodowym, poprawę ochrony praw własności intelektualnej, promowanie zasady wzajemności, zwłaszcza w zamówieniach publicznych, redukcję stosowania subsydiów oraz barier taryfowych i pozataryfowych na poziomie światowym oraz sprawdzanie zgodności z obowiązującymi przepisami UE i WTO. 5.6.5.6. Umiejętności Dynamicznie rozwijające się rynki w
sektorach powiązanych z KET potrzebują coraz większej liczby
fachowców na wszystkich poziomach technicznych i w różnych dyscyplinach.
Już obecnie obserwuje się znaczny rozdźwięk między
popytem i podażą w zakresie kształcenia i karier zawodowych w
dziedzinie nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki[40]. W ramach zbliżającej się
inicjatywy pod nazwą „unijna panorama umiejętności”, którą
Komisja rozpocznie z końcem 2012 r., stworzone zostanie narzędzie
prognozowania służące do monitorowania obecnego i
przyszłego zapotrzebowania na umiejętności ze strony rynków
pracy. Przy pomocy tego internetowego narzędzia powstawać
będą krótko- i średniookresowe prognozy dotyczące
umiejętności i miejsc pracy na poziomie krajowym oraz w
poszczególnych sektorach i zawodach. Zmiany technologiczne mają daleko
sięgające konsekwencje dla formalnych systemów kształcenia i
dostępu do możliwości uczenia się przez całe
życie dla dorosłych. Projekt Komisji „Program na rzecz nowych
umiejętności i zatrudnienia”[41]
odpowiada na te potrzeby, podkreślając znaczenie dostosowania
programów nauczania i szkolenia lub potrzeb w zakresie kwalifikacji oraz
modernizacji systemów kształcenia i szkolenia do wyzwań gospodarki
opartej na wiedzy, ze szczególnym naciskiem na
przedsiębiorczość, umiejętności w zakresie ICT,
wielodyscyplinarność i kreatywność. Umiejętności
te, wraz ze specjalistyczną wiedzą, mają decydujące
znaczenie dla optymalnego wykorzystania postępu technicznego
powstałego dzięki rozwojowi i wdrażaniu KET. Szkoły,
wyższe szkoły zawodowe oraz instytucje szkolnictwa wyższego
muszą zapewnić kształcenie sprzyjające poznawaniu technologii
oraz wdrożyć nastawienie pozwalające na kreatywne
rozwiązywanie problemów. Szkolenia branżowe lub uczenie się
poprzez praktykę, otwarte i elastyczne uczenie się przy pomocy ICT
oraz rozwój umiejętności w miejscu pracy również stanowią
ważne elementy strategii uczenia się przez całe życie. W tym kontekście kluczowe znaczenie
mają działania zacieśniające współpracę i
tworzące wzajemne powiązania w trójkącie wiedzy, jaki
tworzą badania, kształcenie i innowacje. Tworzenie wielkich rezerw
talentów ma decydujące znaczenie, jednak jeszcze ważniejsze jest
dysponowanie odpowiednimi umiejętnościami we właściwym
miejscu i we właściwym czasie. Komisja będzie zatem
wspierać działania szkoleniowe zmierzające do podnoszenia
umiejętności (nie tylko technicznych, lecz również
związanych z przedsiębiorczością i
działalnością gospodarczą) w projektach demonstracji
produktów wykorzystujących KET w ramach programu „Horyzont 2020”. EIT
i jego wspólnoty wiedzy i innowacji (WWiI) mają bardzo ważną
rolę do odegrania, zwłaszcza jeśli chodzi o zmianę systemu
kształcenia w odpowiednich obszarach priorytetowych wchodzących w
zakres ich działania. Jednym z obiecujących rozwiązań na
rzecz rozwoju odpowiednich umiejętności może być
współpraca między lokalnymi bądź regionalnymi szkołami
i firmami przy opracowywaniu programów szkoleniowych. Tworząc ściślejsze więzi
między potrzebami rynków pracy a kształceniem i szkoleniem, WWiI
propagują wspólne podyplomowe szkolenia zawodowe oraz praktyczne szkolenia
przemysłowe. Komisja zaproponowała uwzględnienie w
następnych wieloletnich ramach finansowych produkcji oferującej
wartość dodaną[42]
jako jednej z nowych WWiI po 2013 r. Ta WWiI stanowiłaby forum
interakcji i propagowania interdyscyplinarnych umiejętności i
kompetencji, w odpowiedzi na zapotrzebowanie na wysoko wykwalifikowaną
siłę roboczą w dziedzinach powiązanych z KET. Kolejne działania Komisji
obejmują działania „Marie Curie”, które przyczyniają się
do poprawy perspektyw szkoleniowych i zawodowych badaczy, w tym w dziedzinach
bezpośrednio wspierających KET. Również sojusze na rzecz
wiedzy, uruchomione jako projekt pilotażowy Komisji w 2011 r.,
przyczynią się do podnoszenia umiejętności związanych
z KET. Jako przyszła część programu „Erasmus dla wszystkich”,
połączą one przedsiębiorstwa i instytucje szkolnictwa
wyższego w zorganizowane partnerstwa działające na rzecz
zwiększania i rozwijania europejskiego potencjału innowacyjnego. W
2012 r. Komisja będzie ponadto testować sojusze na rzecz
umiejętności sektorowych, które są strategicznymi partnerstwami
w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego, których celem jest
dostarczanie umiejętności oraz poprawa konkurencyjności
tradycyjnych lub nowo powstających sektorów. Ponadto zgodnie z takimi
inicjatywami jak unijna dyrektywa w sprawie niebieskiej karty UE[43] czy wniosek Komisji w sprawie
pracowników przenoszonych wewnątrz przedsiębiorstwa w UE[44] możliwe stałoby
się przyciąganie wysoko wykwalifikowanych pracowników spoza UE w celu
zaradzenia wspomnianym brakom w zakresie umiejętności. Komisja: · będzie w ramach programu „Horyzont 2020” kontynuować i intensyfikować działania mające na celu zainteresowanie młodzieży kluczowymi technologiami wspomagającymi oraz włączać działania szkoleniowe zmierzające do podnoszenia umiejętności w projekty demonstracji produktów wykorzystujących KET; · będzie popierać utworzenie przez EIT wspólnoty wiedzy i innowacji ds. „produkcji oferującej wartość dodaną”, która połączyłaby przedsiębiorstwa, instytucje badawcze i instytucje szkolnictwa wyższego działające w tej dziedzinie oraz m.in. umożliwiłaby rozwój ukierunkowanych umiejętności i powiązane z tym działania w zakresie kształcenia i innowacji; · do końca 2012 r. opublikuje komunikat na temat zmieniających się i szybko ewoluujących wyzwań dotyczących podaży umiejętności w UE; · będzie rozwijać partnerstwa między instytucjami edukacyjnymi a przedsiębiorstwami, takie jak sojusze na rzecz wiedzy w dziedzinie szkolnictwa wyższego, aby wspierać innowacje i umożliwić tworzenie programów nauczania lepiej ukierunkowanych pod kątem potrzeb rynkowych, również w odniesieniu do KET; oraz · będzie poszukiwać sposobów zwiększenia zasobów wykwalifikowanej siły roboczej w dziedzinach związanych z KET, w tym poprzez przyciąganie wysoko wykwalifikowanych utalentowanych pracowników spoza UE. 5.7.5.7. Gromadzenie danych rynkowych nt. KET – stworzenie mechanizmu
monitorowania KET Dotychczas brak
było potwierdzonych danych rynkowych na temat rozwoju KET i popytu na nie
w UE. Komisja stworzy zatem mechanizm monitorowania (centrum monitorowania),
aby obserwować, mierzyć i oceniać wdrażanie KET w UE. W tym
celu rozpoczęto studium wykonalności, aby móc utworzyć centrum
monitorowania w 2013 r. Zadaniem tego centrum będzie dostarczanie
decydentom unijnym, krajowym i regionalnym informacji służących
lepszemu kształtowaniu i realizacji polityki przemysłowej w zakresie
wdrażania KET. Będzie ono również dla zainteresowanych stron
źródłem odpowiednich informacji na temat tendencji i zmian
zachodzących w sektorach przemysłowych związanych z KET w UE w
porównaniu z innymi konkurującymi gospodarkami. Komisja: · uruchomi mechanizm monitorowania KET w 2013 r., który będzie źródłem odpowiednich danych rynkowych nt. podaży i popytu w zakresie KET w UE i innych regionach; oraz · będzie podawać do wiadomości publicznej na specjalnej stronie internetowej uzyskane dzięki temu mechanizmowi wyniki. 6.6. Wnioski i kolejne kroki Zdolność Unii Europejskiej do
opracowywania i wdrażania w przemyśle kluczowych technologii
wspomagających w dużym stopniu przesądzi o tym, jak dobrze
będzie ona sobie radzić w przyszłości. Unia Europejska stoi
w obliczu trzech głównych wyzwań: a) utrzymania pozycji
światowego lidera w dziedzinie technologii; b) zapanowania nad zmianami
społecznymi w oparciu o zastosowania KET; oraz c) modernizacji i
umocnienia swej bazy przemysłowej. Określone w 2009 r. KET stały
się priorytetem w programie UE. Odzwierciedla to dodatkowo ich kluczowa
rola we wnioskach Komisji w sprawie programu „Horyzont 2020” oraz Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego. W niniejszym komunikacie Komisja proponuje
obejmującą wszystkie aspekty zagadnienia długofalową
strategię, w której uwzględnia się wszystkie odpowiednie
instrumenty unijne i główne zainteresowane strony. Systemowe znaczenie KET dla zdolności UE
do modernizacji swej bazy przemysłowej i wprowadzania w niej innowacji
wymaga ciągłej uwagi Komisji. Komisja będzie zatem
prowadzić regularne działania następcze, ocenę i
dostosowania w odniesieniu do swej polityki w tej dziedzinie. Będzie
się to wiązać z regularnym omawianiem powyższych kwestii z
państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami. ZAŁĄCZNIK 1. Definicja produktu opartego na
kluczowych technologiach wspomagających Produkt oparty na KET jest to produkt: a) umożliwiający tworzenie towarów i
usług w sposób zwiększający ich ogólną wartość
handlową i społeczną; b) powstały w oparciu o części
składowe uzyskane dzięki wykorzystaniu nanotechnologii, mikro- i
nanoelektroniki, biotechnologii przemysłowej, materiałów
zaawansowanych lub fotoniki, oraz, lecz nie wyłącznie c) wytworzony przy użyciu zaawansowanych
technologii produkcyjnych. 2. Możliwości
finansowania KET dopuszczalne w ramach instrumentów unijnych W ramach instrumentów finansowych mających
zastosowanie w odniesieniu do działań w zakresie badań i
innowacji związanych z KET używa się trochę odmiennej
terminologii. Przedstawiona poniżej tabela służy
wyjaśnieniu poszczególnych etapów w fazie rozwoju technologii, do których
odnosi się odpowiednia terminologia. Grupa ekspertów wysokiego szczebla
ds. KET pracowała w oparciu o skalę „poziomów gotowości
technologicznej” (ang. Technology Readiness Levels – „TRL”), która jest
stosowana przez wiele zainteresowanych podmiotów publicznych i branżowych
do oceny dojrzałości rozwijających się technologii
(materiałów, komponentów, urządzeń itd.). Należy
zauważyć, że w skali poziomów gotowości technologicznej i w
ramach instrumentów unijnych opisuje się procesy, natomiast w pomiarach
dokonywanych przez EBI opisuje się etap rozwoju produktu. Poniższa tabela ma charakter orientacyjny. 2.1. Definicje i
kryteria stosowane w odniesieniu do finansowania badań, rozwoju i
innowacji w ramach polityki unijnej i na mocy przepisów unijnych [1] Zob. zawarty w konkluzjach Rady Europejskiej z dnia 2
marca 2012 r. postulat zintensyfikowania starań na rzecz „wzmocnienia
kluczowych technologii wspomagających, które mają systemowe znaczenie
dla innowacyjności przemysłu i całej gospodarki”. [2] „Przygotowanie się na przyszłość:
opracowanie wspólnej strategii w dziedzinie kluczowych technologii
wspomagających w UE”, COM(2009) 512. [3] Komisja powołała grupę ekspertów
wysokiego szczebla ds. KET jako zewnętrzny organ doradczy zgodnie z
dokumentem COM(2009) 512. W zakres jej obowiązków wchodziła: 1) ocena
konkurencyjności właściwych technologii w UE ze szczególnym
uwzględnieniem ich wykorzystania przemysłowego oraz ich wkładu w
podejmowanie głównych wyzwań społecznych; 2) dokładna
analiza publicznego i prywatnego potencjału B+R w zakresie KET na
wszystkich poziomach w UE; oraz 3) przedstawienie konkretnych zaleceń
politycznych na rzecz bardziej efektywnego zastosowania KET w przemyśle
unijnym. [4] „Obecna sytuacja kluczowych technologii
wspomagających w Europie”, SEC(2009) 1257. [5] Kwoty, które podano w cytowanym dokumencie, to,
odpowiednio, 830–970 mld USD oraz 1 300–4 400 mld USD, SEC(2010)
1276, s. 176. [6] Z obliczeń wynika, że w latach 1994–2010
wartość wsparcia publicznego dla sektora mikro- i nanoelektroniki w
postaci subsydiów i dotacji wyniosła w Dreźnie ok. 1,219 mld EUR.
Zwrot w postaci podatków obliczono na 1,956 mld EUR, a w postaci składek
na ubezpieczenia społeczne – na 3,932 mld EUR. Zob. VDI-TZ/Prognos
(2008): Der Halbleiterstandort Dresden; Deutsches Institut für
Wirtschaftsforschung (DIW) (2002): „Gesamtwirtschaftliche und regionale
Bedeutung der Entwicklung des Halbleitstandorts Dresden”. [7] Główne sektory, w których KET znajdują
zastosowanie, to m.in. branża motoryzacyjna, spożywcza, chemiczna,
elektroniczna, tekstylna, energetyczna, środowiskowa, farmaceutyczna,
budowlana, kosmiczna i telekomunikacyjna – SEC(2010) 1276, s. 153. Szczegółowa analiza – zob. Juluissen, Robinson (2010): „The future competitiveness of the European
automotive embedded software industry”, JRC-IPTS/Komisja Europejska,
http://ipts.jrc.ec.europa.eu/publications/pub.cfm?id=3780. [8] Zob. OECD: „Nanotechnology: An overview based on
indicators and statistics”, Dyrekcja ds. Nauki,
Technologii i Przemysłu, 2009 r. (za pośrednictwem ObservatoryNano). [9] Komisja Europejska, sprawozdanie z 2010 r. ws. B+R w
dziedzinie ICT w Unii Europejskiej; oraz: Komisja Europejska, sprawozdanie z
2011 r. ws. B+R w dziedzinie ICT w Unii Europejskiej, http://is.jrc.ec.europa.eu/pages/ISG/PREDICT.html. [10] „Innowacje w służbie zrównoważonego wzrostu:
biogospodarka dla Europy”, COM(2012) 60. [11] Zob. OECD (2009 r.) (za pośrednictwem
ObservatoryNano). [12] SEC(2010) 1276. [13] Zob. również: Królewska Akademia Belgijska/Académie
Royale de Belgique (2010): „The de-industrialisation of Europe”; materiały
EBI, tom 11, nr 1/2006: „An industrial policy for Europe? Context and
concepts”. [14] W latach 2010–2011 europejskie wyniki w dziedzinie B+R
poprawiły się, czego wyrazem jest np. 6-procentowy wzrost liczby
wspólnych międzynarodowych publikacji naukowych, jednak działania
mające na celu wykorzystanie tych wyników w celach komercyjnych
osłabły, co pokazuje spadek o 0,7 % liczby MŚP europejskich
wprowadzających innowacje w zakresie produktów lub procesów oraz spadek o
1,2 % sprzedaży innowacyjnych rozwiązań nowych dla rynku i
nowych dla danego przedsiębiorstwa. Zob. tablica wyników w zakresie
innowacji za 2011 r. z dnia 7 lutego 2012 r., http://www.proinno-europe.eu/inno-metrics/page/innovation-union-scoreboard-2011. Takie same tendencje przedstawiono w tablicy wyników w zakresie
innowacji za 2010 r. [15] Zob. CECIMO: „Study on the Competitiveness of the European Machine Tool Industry”, http://www.cecimo.eu/comunications/news/161-cecimocompstudy.html”. [16] „Inwestowanie w rozwój technologii niskoemisyjnych (plan
EPSTE)”, COM(2009) 519. [17] COM(2010) 546. [18] COM(2011) 808, 809, 810 i 811z dnia 30 listopada 2011 r. [19] Zob. InnovaEurope i Technopolis: „Feasibility study on new forms of EU
support to Member States and Regions to foster SMEs innovation capacity”,
rozdział 8. [20] Zob. OECD:
„Nanotechnology: An overview based on indicators and
statistics”, Dyrekcja ds. Nauki, Technologii i
Przemysłu, 2009 r. (za pośrednictwem ObservatoryNano). [21] Zob. sprawozdanie grupy roboczej ds. fotoniki w ramach
grupy ekspertów wysokiego szczebla ds. KET. [22] Zob. na przykład „Biogospodarka dla Europy”,
COM(2012) 60, „Oświetlenie przyszłości” COM(2011) 889. [23] Zob. Unia innowacji (COM(2010) 546), Polityka
przemysłowa w erze globalizacji (COM(2010) 614), Europejska agenda cyfrowa
(COM(2010) 245). [24] Roczna analiza wzrostu gospodarczego na 2012 r., COM(2011)
815. [25] Zob. art. 55 ust. 8 wniosku w sprawie rozporządzenia
ustanawiającego wspólne przepisy, COM(2011) 615. [26] COM(2011) 808, 809, 810 i 811z dnia 30 listopada 2011 r. [27] Artykuł 19, COM(2011) 809 wersja ostateczna. [28] Takich jak: zdrowie i dobrostan,
czysta i efektywna energia, inteligentny, ekologiczny i zintegrowany transport,
efektywne gospodarowanie zasobami i zmiana klimatu. [29] Zob. art. 5 ust. 1 lit. c) wniosku w sprawie EFRR,
COM(2011) 614. [30] W kierunku światowej klasy
klastrów w Unii Europejskiej, COM(2008) 652. [31] http://ec.europa.eu/regional_policy/how/index_pl.cfm [32] SWD(2012) 61. [33] Wspólnotowe zasady ramowe dotyczące pomocy
państwa na działalność badawczą, rozwojową
i innowacyjną, Dz.U. C 323 z 30.12.2006, s. 1. [34] Od 2007 r. Komisja wydała zgodę na ponad 200
programów pomocy państw członkowskich na wsparcie KET zgodnie z
zasadami ramowymi dotyczącymi B+R+I. Ponadto wydano zgodę na
wprowadzenie ponad 30 indywidualnych środków przeznaczonych na dużej
skali projekty innowacyjne w zakresie KET, o łącznej wartości
pomocy wynoszącej ponad 1,7 mld EUR. [35] Rozporządzenie Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6
sierpnia 2008 r., Dz.U. L 214 z 9.8.2008, s. 3 [36] Od czasu jego przyjęcia w 2008 r. państwa
członkowskie uruchomiły ponad 300 programów pomocy na rzecz B+R+I. [37] COM(2012) 209 wersja ostateczna z 8.5.2012 r. [38] Zob. na przykład umowę o wolnym handlu z
Koreą Południową, http://ec.europa.eu/trade/creating-opportunities/bilateral-relations/countries/korea/
[39] Motyw 30, COM((2011) 809/3. [40] Zob. OECD/PISA (2009 r.). Według Niemieckiego
Stowarzyszenia Inżynierów (VDI) w samych Niemczech w 2011 r. prawie
80 000 stanowisk inżynierów pozostawało nieobsadzonych, http://www.vdi.de/uploads/media/Ingenieurmonitor_2012-02.pdf. [41] COM(2010) 682. [42] Produkcja oferująca wartość dodaną
oznacza zintegrowany system umożliwiający uzyskanie wartości
przez innowacje dotyczące produktu lub usługi,
doskonałość procesu produkcji, dużą
rozpoznawalność marki lub rozwijanie zrównoważonego modelu
społeczeństwa. Zob. wniosek dotyczący decyzji Parlamentu
Europejskiego i Rady w sprawie strategicznego planu innowacji Europejskiego
Instytutu Innowacji i Technologii (EIT) – wkład EIT w bardziej
innowacyjną Europę, COM(2011) 822. [43] Dyrektywa Rady 2009/50/WE z dnia 25 maja 2009 r. w sprawie
warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu podjęcia
pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji. [44] Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego
i Rady w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w
ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa, COM(2010) 378.