EUR-Lex Dostop do prava EU
Dokument je izvleček s spletišča EUR-Lex.
Dokument 52021IE3554
Opinion of the European Economic and Social Committee on ‘Developing artificial intelligence in European micro, small and medium-sized enterprises (MSMEs)’ (own-initiative opinion)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rozwijanie sztucznej inteligencji w europejskich mikro-, małych i średnich przedsiębiorstwach (MMŚP)” (opinia z inicjatywy własnej)
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rozwijanie sztucznej inteligencji w europejskich mikro-, małych i średnich przedsiębiorstwach (MMŚP)” (opinia z inicjatywy własnej)
EESC 2021/03554
Dz.U. C 194 z 12.5.2022, str. 1–6
(BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, GA, HR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)
12.5.2022 |
PL |
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej |
C 194/1 |
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Rozwijanie sztucznej inteligencji w europejskich mikro-, małych i średnich przedsiębiorstwach (MMŚP)”
(opinia z inicjatywy własnej)
(2022/C 194/01)
Sprawozdawczyni: |
Marie-Françoise GONDARD-ARGENTI |
Decyzja Zgromadzenia Plenarnego |
25.3.2021 |
Podstawa prawna |
Artykuł 32 ust. 2 regulaminu wewnętrznego |
|
Opinia z inicjatywy własnej |
Sekcja odpowiedzialna |
Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
Data przyjęcia przez sekcję |
13.12.2021 |
Data przyjęcia na sesji plenarnej |
19.1.2022 |
Sesja plenarna nr |
566 |
Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) |
238/0/3 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. |
Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) przypomina, że przyjęcie AI przez mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (MMŚP) będzie zależeć od jej wiarygodności, inkluzywności i zrównoważności, a także od tego, czy wpisze się ona w model gospodarczy i społeczny przyjazny dla środowiska i będzie czynnikiem rozwoju przedsiębiorstw, zdolności do zatrudnienia i lepszej jakości życia i zdrowia wszystkich europejskich pracowników i obywateli. Poszanowanie praw podstawowych i socjalnych oraz zaostrzone wymogi w zakresie przejrzystości będą sprzyjać większemu zaufaniu wszystkich obywateli i MMŚP do AI oraz jej wprowadzaniu. |
1.2. |
EKES przypomina, że osoby samozatrudnione, mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa we wszystkich sektorach stanowią 99 % przedsiębiorstw w UE, a także zapewniają dwie trzecie miejsc pracy w sektorze prywatnym i ponad połowę wartości dodanej generowanej przez przedsiębiorstwa w UE. Choć są narażone na konkurencję, która drastycznie się zmieniła wskutek cyfryzacji gospodarki, mają do odegrania zasadniczą rolę w transformacji cyfrowej i ekologicznej UE, by sprostać obecnym wyzwaniom. Należy im zatem zapewnić równy dostęp do AI, gdyż w przeciwnym razie Europa pozbawiona zostanie swych najcenniejszych zasobów gospodarczych, społecznych i ludzkich. |
1.3. |
W opinii w sprawie przeglądu skoordynowanego planu (1) EKES zaznaczył, że powszechne przyjęcie AI przez MMŚP jest niezbędnym warunkiem nadrobienia zaległości przez przemysł europejski. Pomimo swej sprawności MMŚP troszczące się o transformację cyfrową napotykają poważne trudności wewnętrzne i zewnętrzne: koszty, brak infrastruktury szerokopasmowej na niektórych obszarach, dostęp do finansowania, zasoby ludzkie, informacje, szkolenia itp. |
1.4. |
EKES wzywa do wyposażenia MMŚP w proste narzędzia i dostępne finansowanie pomocne we wdrożeniu tej kosztownej technologii, która jest niemniej niezbędna do utrzymania, a nawet podniesienia konkurencyjności. Priorytetową kwestią jest dostęp do wystarczającej ilości danych wysokiej jakości, a także do prowadzenia eksperymentów w warunkach rzeczywistych. |
1.5. |
EKES uważa, że skuteczne wsparcie MMŚP w przyjmowaniu AI wymaga silnej woli politycznej na wszystkich szczeblach, ścisłej współpracy ze wszystkimi podmiotami zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego oraz wysokiej jakości dialogu społecznego w państwach członkowskich. |
1.6. |
Różnorodność MMŚP w poszczególnych sektorach wymaga odpowiedniego i ukierunkowanego wsparcia AI, a także inteligentnych i inkluzywnych przepisów, które mają zasadnicze znaczenie dla zagwarantowania pewności prawa i zaufania. |
1.7. |
EKES zaleca, by wśród wszystkich zainteresowanych stron, a przede wszystkim wśród przedsiębiorców, rozpowszechniono szybko pomoc dydaktyczną w postaci zestawu narzędzi przedstawionego w badaniu opublikowanym przez EKES na ten temat (2) i opisującego różne etapy zastosowania AI przez MMŚP. Materiały te mogą rozwiać obawy związane z tą technologią i spowodować zmianę wyobrażeń na jej temat. |
2. Uwagi ogólne
2.1. |
W opublikowanym przez EKES badaniu „Boosting the use of artificial intelligence in Europe’s micro, small and medium-sized enterprises” [Rozpowszechnienie sztucznej inteligencji w europejskich mikroprzedsiębiorstwach i małych i średnich przedsiębiorstwach] przeanalizowano pięć sektorów (rolnictwo, budownictwo, opiekę zdrowotną, usługi prawne i rachunkowość) w pięciu państwach członkowskich (we Włoszech, Francji, Irlandii, Rumunii i Szwecji). Zalecenia zawarte w „zestawie narzędzi” są dostępne dla decydentów politycznych i MMŚP. |
2.2. |
Opublikowane przez Komisję Europejską (KE) w lipcu sprawozdanie dotyczące MŚP 2021 (3) dobrze oddaje realia zastosowania technologii cyfrowych przez MMŚP w 27 krajach UE na podstawie dwóch badań, z których jedno zostało wykonane w pierwszej fazie pandemii, a drugie w ostatnim kwartale 2020 r. |
2.3. |
25 mln europejskich MMŚP stanowi trzon gospodarki UE, zapewnia około 100 mln miejsc pracy i nieomal 57 % europejskiego PKB, odgrywa kluczową rolę w tworzeniu wartości we wszystkich sektorach (od tradycyjnego niezależnego rzemiosła po gospodarkę społeczną, tj. 2,8 mln zakładów, przedsiębiorstw typu start-up z sektora zaawansowanych technologii itp.) i wymaga odpowiedniego i ukierunkowanego wsparcia oraz inteligentnego i inkluzywnego prawodawstwa, które zagwarantuje pewność prawa, zaufanie i jakość życia pracowników. |
2.4. |
EKES ma nadzieję, że środki przedsięwzięte przez Komisję i państwa członkowskie będą nadal wdrażane w praktyce w terenie. Wspomniany zestaw narzędzi powinien zachęcać organy publiczne do wypróbowania stosownych inicjatyw we współpracy ze społeczeństwem obywatelskim i zainteresowanymi przedsiębiorstwami. |
2.5. |
AI – która gwarantuje transformację przemysłu – często pozostaje poza zasięgiem MMŚP: ich sprawność hamują bowiem trudności zarówno wewnętrzne (zasoby ludzkie, koszty, dostęp do wysokiej jakości danych itd.), jak i zewnętrzne (dostęp do infrastruktury szerokopasmowej, finansowania, informacji, szkolenia itd.). |
2.6. |
Powszechne wprowadzenie AI przez MMŚP ma kluczowe znaczenie dla nadrobienia zaległości przez przemysł europejski (4). Osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, osoby samozatrudnione, mikroprzedsiębiorstwa, przedsiębiorstwa rodzinne lub oddalone od ośrodków miejskich oraz przedsiębiorstwa społeczne zasługują na szczególną uwagę, by uniknąć wszelkiej dyskryminacji, której skutki gospodarcze i społeczne byłyby katastrofalne dla całej UE. |
2.7. |
Stworzenie klimatu zaufania jest pilnie potrzebne do włączenia MMŚP w strategię doskonałości i przywództwa, której pragnie UE. Wymaga to mobilizacji wszystkich podmiotów instytucjonalnych, od Komisji Europejskiej po rządy krajowe i struktury regionalne i lokalne, aby zapewnić ukierunkowane narzędzia i pomoc w zależności od wielkości oraz wsparcie i gwarancje inwestycyjne. Kluczowe znaczenie mają niwelowanie przepaści cyfrowej i integracja sieci w celu zmniejszenia różnic w zakresie AI między MMŚP a dużymi grupami. |
2.8. |
Zaufanie rodzi się dzięki silnej woli politycznej, by prowadzić ścisłą współpracę na wszystkich szczeblach: zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego, partnerów społecznych, stowarzyszeń, izb handlowych, organizacji branżowych, ugrupowań itp., które są znane i uznawane w terenie zarówno przez pracodawców, jak i pracowników MMŚP, a także są najlepiej przygotowane do informowania pracowników i pracodawców na temat zagrożeń i wyzwań stosownie do sektora działalności. Mają one wszelkie kompetencje do tego, by wpływać na takie decyzje polityczne na wszystkich szczeblach, które zaspokoją potrzeby MMŚP w zakresie AI. EKES uważa, że państwa członkowskie powinny wspierać wysokiej jakości dialog społeczny i dyskusje prowadzone w ramach układów zbiorowych, aby uzyskać jak najlepsze efekty polityki skierowanej do MMŚP. |
2.9. |
Oczywista jest waga rzeczywistego ukierunkowania programów europejskich, takich jak „Cyfrowa Europa” i „Horyzont Europa” (5), na MMŚP. Wszystkie narzędzia muszą być udostępnione w formie przyjaznej dla użytkownika. |
2.10. |
Stale rosnące zaawansowanie algorytmów odbija się na jakości i ochronie danych, a nawet na bezpieczeństwie i przejrzystości, co budzi wiele wątpliwości natury etycznej (dyskryminacja, pogłębienie się nierówności społecznych, zakwestionowanie samodzielności decyzji podjętych przez człowieka itp.). Wyzwania te, które wymagają od wszystkich – w tym od MMŚP – jak największej czujności, nie mogą opóźniać wdrażania przez nie AI. |
2.11. |
Wiele z zaleceń EKES-u znajduje poparcie w wynikach wspomnianego badania:
|
2.12. |
EKES popiera zalecenia zawarte w wyżej wymienionym badaniu, podkreślając, że wymagają one szczególnie dużej i stałej woli politycznej:
|
2.13. |
EKES pragnie zwrócić uwagę instytucji europejskich na następujące zasady działania w zakresie AI:
|
3. Uwagi szczegółowe (13)
3.1. Rolnictwo
3.1.1. |
Sektor rolny, złożony głównie z rodzinnych MMŚP (czyli 96 % gospodarstw rolnych w 2016 r.), stoi przed kilkoma wyzwaniami: pod względem sytuacji demograficznej, klimatu, atrakcyjności i konkurencyjności. |
3.1.2. |
Biorąc pod uwagę udowodnione korzyści płynące z AI i robotyki w tym sektorze, pożądane jest nieustanne wspieranie rolników i ich pracowników w radzeniu sobie z tymi zmianami, a także opracowywanie szkoleń w tym zakresie oraz odpowiednich metod nauczania wymiany i agregacji danych (14). Konieczne jest przy tym badanie nowych możliwości dzielenia się kosztami takich jak rozwiązania oparte na współpracy. |
3.2. Budownictwo
3.2.1. |
Ten sektor wymagający dużej ilości pracy mógłby odnieść większe korzyści z cyfryzacji: 36 % firm zastosowało przynajmniej jedną technologię AI, w porównaniu z 42 % we wszystkich sektorach. |
3.2.2. |
Modelowanie informacji o budynku (BIM – building information modeling), które ma coraz większe znaczenie dla sektora i było wykorzystywane przez 29 % przedsiębiorstw w 2016 r., wymaga ogromnych inwestycji w szkolenia i zapewnienie otwartego i niedyskryminującego dostępu do oprogramowania do e-planowania za pośrednictwem otwartych i znormalizowanych interfejsów („otwarty BIM”), aby nie zagrozić dostępowi do rynku dla MMŚP. |
3.2.3. |
Cechy charakterystyczne i potencjał tego sektora mogą sprawić, że stanie się on wizytówką ekologicznej i cyfrowej Europy, jeżeli zapewnione zostaną warunki wstępne do bezpiecznego dostępu do rynku w zakresie technologii i prawa zamówień publicznych. |
3.3. Zdrowie
3.3.1. |
W dziedzinie zdrowia, w większym stopniu niż gdzie indziej, innowacje muszą spełniać wymogi etyczne i wymogi bezpieczeństwa, od projektowania po użytkowanie. Rozwój branży AI w dziedzinie zdrowia wymaga dostępu do wystarczającej ilości danych wysokiej jakości. Mile widziane byłyby eksperymenty terytorialne typu „piaskownica danych”, które pomogłyby MMŚP pod tym względem. |
3.3.2. |
MMŚP, które są szczególnie aktywne w dziedzinie sprzętu medycznego (95 % z 32 tys. przedsiębiorstw w tym sektorze) i usług, znajdują się w czołówce innowacji i wydajności (47 % przedsiębiorstw już przyjęło technologię AI). |
3.3.3. |
Borykają się one jednak z wysokimi kosztami badań i rozwoju oraz długimi cyklami innowacji, skomplikowanymi procedurami wydawania zezwoleń na wprowadzenie do obrotu oraz restrykcyjnymi ramami RODO. |
3.3.4. |
Stworzenie europejskiej przestrzeni wiarygodnych danych dotyczących zdrowia, a także nabór pracowników „hybrydowych” posiadających kompetencje zawodowe i zaznajomionych z technikami cyfrowymi sprzyjałyby opracowywaniu również w MMŚP nowatorskich rozwiązań, które są źródłem oszczędności dla bardziej zrównoważonych i odpornych systemów opieki zdrowotnej (15). |
3.4. Wolne zawody (16)
3.4.1. |
Biorąc pod uwagę wysoce wrażliwy charakter danych przechowywanych przez przedstawicieli wolnych zawodów, kwestie prywatności, poufności, przejrzystości i niedyskryminacji są w tym sektorze szczególnie istotne. |
3.4.2. |
Wykorzystanie AI do automatyzacji najbardziej żmudnych zadań powinno pozwolić przedstawicielom wolnych zawodów na skupienie się na swojej podstawowej działalności, aby lepiej zaspokajać potrzeby swoich klientów/pacjentów. |
3.4.3. |
Jak EKES zaznaczył w swej opinii w sprawie wolnych zawodów 4.0 (17), AI zmusza do zastanowienia się nad szczególną relacją zaufania między przedstawicielem wolnego zawodu a klientem, jak również nad pojęciem niezależności i odpowiedzialności zawodowej. Oznacza to w szczególności konieczność dokonania przeglądu zasad etycznych poprzez uwzględnienie aspektów technicznych i etycznych związanych z AI oraz ustanowienie nowych wymogów w zakresie szkoleń i odpowiednich umiejętności (bezpieczeństwo i jakość danych, ochrona danych osobowych, cyberbezpieczeństwo itp.). |
3.5. Doradztwo prawne
3.5.1. |
Pomimo trwałego wzrostu niezależnego od cykli gospodarczych (2,6 % rocznie w latach 2014–2018), postęp w tym sektorze jest spowalniany przez kwestie przejrzystości i nastawienia, które wpływają na AI od momentu jej powstania w dziedzinie, w której zaufanie opiera się na bezpośrednim kontakcie z człowiekiem. |
3.6. Rachunkowość/Kontrola zarządzania
3.6.1. |
Sektor ten, w którym w 2018 r. w Europie działało 640 tys. firm, jest zdominowany przez MMŚP. W sytuacji, gdy połowa wszystkich zadań księgowych może zostać zautomatyzowana, AI stanowi szansę na zwiększenie wartości dodanej i umożliwia ponowne skupienie uwagi specjalistów na doradzaniu użytkownikowi. |
3.6.2. |
W tych dwóch sektorach, a w szczególności w celu zapobiegania ryzyku piractwa danych w tym ostatnim, wysoce pożądane jest kształcenie profili hybrydowych łączących prawo lub księgowość i informatykę. |
Bruksela, dnia 19 stycznia 2022 r.
Christa SCHWENG
Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
(1) Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 56.
(2) Zaproszenie do składania ofert EKES-u nr CES/FSA/02/2020; autor: Space Tec Partners.
(3) Sprawozdanie roczne 2020–2021 w sprawie europejskich MŚP, Komisja Europejska, lipiec 2021 r.
(4) Opinia w sprawie przeglądu skoordynowanego planu Komisji w zakresie AI (Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 56).
(5) Opinia EKES-u (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 210).
(6) Ogłoszenie komisarza Thierry’ego Bretona z dnia 10 listopada 2021 r.
(7) Zob. Dz.U. C 240 z 16.7.2019, s. 51.
(8) Zgodnie z definicją zawartą w motywie 36 wniosku Komisji dotyczącego aktu w sprawie zarządzania danymi, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:52020PC0767.
(9) Opinia EKES-u (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 1).
(10) Por. pkt 4.7 i 4.8 opinii INT/823 (Dz.U. C 429 z 11.12.2020, s. 1).
(11) Zob. Dz.U. C 240 z 16.7.2019, s. 51.
(12) Zob. Dz.U. C 240 z 16.7.2019, s. 51.
(13) Te szczegółowe uwagi odzwierciedlają różne sektory przeanalizowane w badaniu opublikowanym przez EKES, o którym mowa powyżej.
(14) Według sprawozdania pt. „Intelligence artificielle – État de l’art et perspectives pour la France” [Sztuczna inteligencja – stan wiedzy i perspektywy dla Francji] z 2021 r. pomimo że rolnicy są intensywnymi użytkownikami danych satelitarnych i automatyki, niechętnie dzielą się swoimi danymi.
(15) Por. w szczególności: opinia EKES-u Dz.U. C 341 z 24.8.2021, s. 76, opinia Dz.U. C 517 z 22.12.2021, s. 56 w sprawie skoordynowanego planu dotyczącego AI, a także sprawozdanie Komisji dotyczące prognozy strategicznej z 2021 r.
(16) Zgodnie z definicją TSUE: do wolnych zawodów zalicza się „czynności, które między innymi mają wyraźnie intelektualny charakter, wymagają wysokiego poziomu kwalifikacji i zazwyczaj podlegają precyzyjnym i ścisłym regulacjom zawodowym” (wyrok C 267/99, I-7467, 2001).