This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 62021CJ0572
Judgment of the Court (Fourth Chamber) of 14 July 2022.#CC v VO.#Request for a preliminary ruling from the Högsta domstolen.#Reference for a preliminary ruling – Jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in matrimonial matters and the matters of parental responsibility – Parental responsibility – Regulation (EC) No 2201/2003 – Article 8(1) and Article 61(a) – General jurisdiction – Perpetuatio fori principle – Transfer, during the proceedings, of the habitual residence of a child from a Member State of the European Union to a third State that is party to the 1996 Hague Convention.#Case C-572/21.
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 14 lipca 2022 r.
CC przeciwko VO.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Högsta domstolen.
Odesłanie prejudycjalne – Jurysdykcja oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej – Odpowiedzialność rodzicielska – Rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 – Artykuł 8 ust. 1 i art. 61 lit. a) – Jurysdykcja ogólna – Zasada perpetuatio fori – Przeniesienie, w toku postępowania, miejsca zwykłego pobytu dziecka z państwa członkowskiego Unii Europejskiej do państwa trzeciego strony konwencji haskiej z 1996 r.
Sprawa C-572/21.
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 14 lipca 2022 r.
CC przeciwko VO.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Högsta domstolen.
Odesłanie prejudycjalne – Jurysdykcja oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej – Odpowiedzialność rodzicielska – Rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 – Artykuł 8 ust. 1 i art. 61 lit. a) – Jurysdykcja ogólna – Zasada perpetuatio fori – Przeniesienie, w toku postępowania, miejsca zwykłego pobytu dziecka z państwa członkowskiego Unii Europejskiej do państwa trzeciego strony konwencji haskiej z 1996 r.
Sprawa C-572/21.
ECLI identifier: ECLI:EU:C:2022:562
*A9* Högsta domstolen, beslut av den 14/09/2021 (Ö 6583-20)
*P1* Högsta domstolen, beslut av den 28/09/2022 (Ö 6583-20)
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 14 lipca 2022 r. ( *1 )
Odesłanie prejudycjalne – Jurysdykcja oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej – Odpowiedzialność rodzicielska – Rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 – Artykuł 8 ust. 1 i art. 61 lit. a) – Jurysdykcja ogólna – Zasada perpetuatio fori – Przeniesienie, w toku postępowania, miejsca zwykłego pobytu dziecka z państwa członkowskiego Unii Europejskiej do państwa trzeciego strony konwencji haskiej z 1996 r.
W sprawie C‑572/21
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Högsta domstolen (sąd najwyższy, Szwecja) postanowieniem z dnia 14 września 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 16 września 2021 r., w postępowaniu:
CC
przeciwko
VO,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, S. Rodin, J.-C. Bonichot, L. S. Rossi (sprawozdawczyni) i O. Spineanu-Matei, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Szpunar,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
– |
w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller, U. Bartl i M. Hellmann, w charakterze pełnomocników, |
– |
w imieniu rządu francuskiego – A. Daniel i A.-L. Desjonquères, w charakterze pełnomocników, |
– |
w imieniu Komisji Europejskiej – P. Carlin i W. Wils, w charakterze pełnomocników, |
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1 |
Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 8 ust. 1 i art. 61 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz.U. 2003, L 338, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 6, s. 243). |
2 |
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między CC a VO dotyczącego wniosku tego ostatniego o przyznanie pieczy nad M, ich synem, w Szwecji. |
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3 |
Konwencję o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci, sporządzoną w Hadze w dniu 19 października 1996 r. (zwaną dalej „konwencją haską z 1996 r.”) ratyfikowały lub do niej przystąpiły wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej. W 2012 r. do konwencji przystąpiła również Federacja Rosyjska, i obowiązuje ona w tym państwie od dnia 1 czerwca 2013 r. |
4 |
Motyw czwarty konwencji haskiej z 1996 r. brzmi, jak następuje: „Potwierdzając, że dobro dziecka powinno być uwzględnione w pierwszym rzędzie”. |
5 |
Zawarty w rozdziale II konwencji, zatytułowanym „Jurysdykcja”, art. 5 stanowi: „1. Zarówno organy sądowe, jak i administracyjne umawiającego się państwa, w którym dziecko ma zwykły pobyt, są właściwe do podejmowania środków zmierzających do ochrony jego osoby lub majątku. 2. Z zastrzeżeniem art. 7, w razie zmiany zwykłego pobytu dziecka na inne umawiające się państwo, właściwe są organy państwa nowego zwykłego pobytu”. |
6 |
Artykuł 52 ust. 2–4 konwencji haskiej z 1996 r. stanowi: „2. Niniejsza konwencja nie narusza możliwości zawierania przez jedno lub więcej umawiających się państw porozumień obejmujących postanowienia w dziedzinach uregulowanych w niniejszej konwencji a dotyczących dzieci mających zwykły pobyt w jednym z państw będących stroną takiego porozumienia. 3. Porozumienia zawierane przez jedno lub więcej umawiających się państw w dziedzinach uregulowanych w niniejszej konwencji nie naruszają stosowania postanowień niniejszej konwencji w stosunkach między tymi państwami a innymi umawiającymi się państwami”. 4. Przepisy ustępów poprzedzających stosuje się również do ustaw jednolitych opartych na istnieniu między państwami, których to dotyczy, specjalnych powiązań, w szczególności o charakterze regionalnym”. |
Prawo Unii
7 |
Motywy 12 i 33 rozporządzenia nr 2201/2003 mają następujące brzmienie:
[…]
|
8 |
Artykuł 1 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia stanowi: „1. Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie, bez względu na rodzaj sądu, w sprawach cywilnych dotyczących:
2. Sprawy, o których mowa w ust. 1 lit. b), dotyczą w szczególności:
[…]”. |
9 |
Artykuł 8 rzeczonego rozporządzenia, zatytułowany „Jurysdykcja ogólna”, przewiduje: „1. W sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, w którym w chwili wniesienia pozwu lub wniosku dziecko ma zwykły pobyt. 2. Ustęp 1 ma zastosowanie z zastrzeżeniem przepisów art. 9, 10 i 12”. |
10 |
Artykuł 60 rozporządzenia nr 2201/2003, zatytułowany „Stosunek do określonych konwencji wielostronnych”, przewiduje, że w stosunkach między państwami członkowskimi rozporządzenie to ma pierwszeństwo przed niektórymi konwencjami międzynarodowymi, wymienionymi w sposób wyczerpujący w tym przepisie, w zakresie, w jakim konwencje te dotyczą spraw uregulowanych w rzeczonym rozporządzeniu. |
11 |
Artykuł 61 tego rozporządzenia, zatytułowany „Stosunek do [konwencji haskiej z 1996 r.]”, stanowi: „W stosunku do [konwencji haskiej z 1996 r.] niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie:
|
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
12 |
CC urodziła M w 2011 r. w Szwecji. CC sprawowała wyłączną pieczę nad swoim dzieckiem od jego narodzin. Do października 2019 r. M cały czas zamieszkiwał w Szwecji. |
13 |
Od października 2019 roku M. zaczął uczęszczać do szkoły z internatem na terenie Federacji Rosyjskiej. |
14 |
W grudniu 2019 roku VO, ojciec M, złożył pozew do właściwego Tingsrätt (sądu pierwszej instancji, Szwecja) o przyznanie mu, tytułem żądania głównego, wyłącznej pieczy na M i o ustalenie zwykłego pobytu M w jego miejscu zamieszkania w Szwecji. CC powołała się na brak jurysdykcji terytorialnej tego sądu z uwagi na fakt, że od października 2019 r. M ma miejsce zwykłego pobytu w Rosji. |
15 |
Sąd ten oddalił podniesiony przez CC zarzut dotyczący braku jurysdykcji na tej podstawie, że w chwili wniesienia powództwa M nie przeniósł swojego miejsca zwykłego pobytu do Rosji. Przyznał on tymczasowo VO wyłączną pieczę nad M. |
16 |
Hovrätten över Skåne och Blekinge (sąd apelacyjny z siedzibą w Malmö, Szwecja) utrzymał w mocy orzeczenie Tingsrätt (sądu pierwszej instancji), zgodnie z którym sądy szwedzkie mają jurysdykcję na podstawie art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003. Uchylił on jednak orzeczenie tego sądu o przyznaniu tymczasowo VO wyłącznej pieczy nad M. |
17 |
CC wniosła do Högsta domstolen (sądu najwyższego, Szwecja) o dopuszczenie przez ten sąd do rozpoznania odwołania od orzeczenia Hovrätten över Skåne och Blekinge (sądu apelacyjnego z siedzibą w Malmö) i o wystąpienie do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni art. 61 rozporządzenia nr 2201/2003. Przed sądem odsyłającym CC wskazuje, że wystąpiła ona ponadto z powództwem dotyczącym pieczy nad M do sądu rosyjskiego, który w dniu 20 listopada 2020 r. uznał swoją jurysdykcję w przedmiocie wszelkich kwestii dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej w odniesieniu do M. |
18 |
Zdaniem sądu odsyłającego powstają pytania w kwestii, po pierwsze, czy zasada perpetuatio fori, wynikająca z art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003, ma zastosowanie w przypadku zmiany miejsca zwykłego pobytu dziecka na państwo trzecie będące stroną konwencji haskiej z 1996 r., a po drugie, w świetle zasady pierwszeństwa przewidzianej w art. 61 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003, jaki moment należy brać pod uwagę przy ocenie miejsca zwykłego pobytu dziecka i czy zakres tego artykułu ogranicza się do stosunków między państwami członkowskimi, czy też ma on szersze zastosowanie. Sąd odsyłający dodaje, że choć niektóre sądy w innych państwach członkowskich uznały, że w podobnych sytuacjach art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 nie ma zastosowania, to jednak kwestia ta jest nadal przedmiotem podzielonych opinii w literaturze przedmiotu. |
19 |
W tych okolicznościach Högsta domstolen (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy sąd państwa członkowskiego zachowuje swoją jurysdykcję na podstawie art. 8 ust. 1 [rozporządzenia nr 2201/2003], jeżeli dziecko, którego dotyczy postępowanie, przenosi w toku postępowania miejsce zwykłego pobytu z państwa członkowskiego do państwa trzeciego, które jest stroną konwencji haskiej z 1996 r. (zob. art. 61 wspomnianego rozporządzenia)?”. |
Postępowanie przed Trybunałem
20 |
Sąd odsyłający wniósł o zastosowanie w niniejszej sprawie pilnego trybu prejudycjalnego przewidzianego w art. 105 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Na poparcie swojego wniosku sąd wskazuje, że sprawa w postępowaniu głównym dotyczy kwestii jurysdykcji, której rozstrzygnięcie byłoby niezbędne w najkrótszym możliwym terminie. |
21 |
Artykuł 105 § 1 regulaminu postępowania przewiduje, że na wniosek sądu odsyłającego lub, wyjątkowo, z urzędu, jeżeli charakter sprawy wymaga niezwłocznego rozstrzygnięcia, prezes Trybunału może postanowić, po zapoznaniu się ze stanowiskiem sędziego sprawozdawcy i rzecznika generalnego, o rozpatrzeniu odesłania prejudycjalnego w trybie przyspieszonym. |
22 |
W dniu 7 października 2021 r. prezes Trybunału, na wniosek sędziego sprawozdawcy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, postanowił, że nie ma podstaw do uwzględnienia tego wniosku, biorąc pod uwagę w szczególności okoliczność, że sąd odsyłający nie przedstawił żadnych konkretnych informacji dotyczących okoliczności sprawy, mogących wykazać, że charakter sprawy wymagał jej niezwłocznego rozstrzygnięcia. Jak wynika bowiem z orzecznictwa Trybunału okoliczność, że sąd odsyłający jest zobowiązany do podjęcia wszelkich starań, aby zapewnić szybkie rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu głównym, nie może sama w sobie wystarczyć do uzasadnienia zastosowania trybu przyspieszonego na podstawie art. 105 § 1 regulaminu postępowania (wyrok z dnia 6 października 2021 r., TOTO i Vianini Lavori, C‑581/20, EU:C:2021:808, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo). |
23 |
Prezes Trybunału postanowił jednak, że niniejszą sprawę należało rozstrzygnąć w pierwszej kolejności na podstawie art. 53 § 3 regulaminu postępowania. |
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
Uwagi wstępne
24 |
Tytułem wstępu należy zauważyć, z jednej strony, że pytanie prejudycjalne opiera się na ustaleniu, że M, nad którym piecza jest przedmiotem postępowania przed sądami szwedzkimi, w rzeczywistości przeniósł swoje miejsce zwykłego pobytu w toku postępowania na terytorium państwa trzeciego, a mianowicie Federacji Rosyjskiej, która jest stroną konwencji haskiej z 1996 r. Ponieważ zgodnie z orzecznictwem Trybunału miejsce zwykłego pobytu dziecka, którym jest miejsce, w którym faktycznie znajduje się centrum życiowe dziecka (zob. podobnie wyrok z dnia 28 czerwca 2018 r., HR, C‑512/17, EU:C:2018:513, pkt 42), należy ustalać na podstawie całościowej analizy okoliczności faktycznych charakterystycznych dla danego przypadku (zob. podobnie wyrok z dnia 28 czerwca 2018 r., HR, C‑512/17, EU:C:2018:513, pkt 42, 54), to nie do Trybunału, lecz do sądów krajowych należy upewnienie się, czy rzeczone miejsce zwykłego pobytu zostało rzeczywiście przeniesione poza terytorium danego państwa członkowskiego. W tym względzie należy przypomnieć, że poza fizyczną obecnością dziecka na terytorium państwa członkowskiego należy uwzględnić inne czynniki, które powinny wykazać, że obecność ta nie ma w żadnym razie charakteru tymczasowego lub okazjonalnego i że pobyt dziecka wskazuje na pewną integrację ze środowiskiem społecznym i rodzinnym (zob. podobnie wyrok z dnia 28 czerwca 2018 r., HR, C‑512/17, EU:C:2018:513, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo). |
25 |
Z drugiej strony, z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi nie wynika, że M, który od urodzenia znajduje się pod wyłączną pieczą CC, został bezprawnie uprowadzony na terytorium Federacji Rosyjskiej. |
Co do istoty
26 |
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 w związku z art. 61 lit. a) tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że sąd państwa członkowskiego, przed którym zawisł spór dotyczący odpowiedzialności rodzicielskiej, zachowuje jurysdykcję do orzekania w tym sporze na podstawie art. 8 ust. 1, jeżeli miejsce zwykłego pobytu danego dziecka zostało zgodnie z prawem przeniesione w toku postępowania na terytorium państwa trzeciego będącego stroną konwencji haskiej z 1996 r. |
27 |
Zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 jurysdykcja w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej przyznana jest sądom państwa członkowskiego miejsca zwykłego pobytu dziecka w chwili wniesienia pozwu lub wniosku. Ze względu bowiem na ich bliskość w sensie geograficznym sądy te są na ogół najlepiej umiejscowione, aby dokonać oceny środków, które należy podjąć dla dobra dziecka (wyrok z dnia 23 grudnia 2009 r., Detiček, C‑403/09 PPU, EU:C:2009:810, pkt 36). |
28 |
Odnosząc się do chwili wniesienia pozwu lub wniosku do sądu państwa członkowskiego, art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 stanowi wyraz zasady perpetuatio fori, zgodnie z którą sąd ten nie traci swojej jurysdykcji nawet wówczas, gdy w toku postępowania zachodzi zmiana miejsca zwykłego pobytu danego dziecka. |
29 |
Ponadto, jak orzekł Trybunał w wyroku z dnia 17 października 2018 r., UD (C‑393/18 PPU, EU:C:2018:835, pkt 33–41), ani z brzmienia, ani z systematyki art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 nie wynika, że należy uznać, iż zakres tego przepisu ma zastosowanie wyłącznie do sporów wiążących się ze stosunkami między sądami państw członkowskich. Wprost przeciwnie, zasada jurysdykcji ogólnej przewidziana w art. 8 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia może mieć zastosowanie do sporów wiążących się ze stosunkami między sądami państwa członkowskiego a sądami państwa trzeciego. |
30 |
Wynika z tego, że o ile w chwili wniesienia pozwu lub wniosku do sądu państwa członkowskiego dane dziecko ma miejsce zwykłego pobytu na terytorium rzeczonego państwa członkowskiego, sąd ten posiada co do zasady jurysdykcję w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, także wtedy, gdy spór dotyczy stosunków z państwem trzecim. |
31 |
Należy niemniej zweryfikować, zgodnie z wnioskiem sądu odsyłającego, czy zasada określona w art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 znajduje zastosowanie wówczas, gdy państwo trzecie, na którego terytorium następuje zgodne z prawem przeniesienie zwykłego pobytu dziecka w toku postępowania z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w pkt 24 niniejszego wyroku, jest stroną konwencji haskiej z 1996 r. |
32 |
W tym względzie należy zauważyć, że art. 61 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003 przewiduje, iż w stosunku do konwencji haskiej z 1996 r., rozporządzenie nr 2201/2003 ma zastosowanie, „jeżeli dane dziecko ma zwykły pobyt na terytorium państwa członkowskiego”. |
33 |
Z brzmienia tego przepisu wynika, że reguluje on stosunki między państwami członkowskimi, z których wszystkie ratyfikowały konwencję haską z 1996 r. lub przystąpiły do niej, a państwami trzecimi, które również są stronami tej konwencji, w tym sensie, że zasada jurysdykcji ogólnej przewidziana w art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 przestaje mieć zastosowanie, gdy miejsce zwykłego pobytu dziecka zostało przeniesione w toku postępowania z terytorium państwa członkowskiego na terytorium państwa trzeciego będącego stroną tej konwencji. |
34 |
Kontekst art. 61 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003 przemawia za taką interpretacją. Z jednej strony należy zaznaczyć, że przepis ten nie wskazuje, w odróżnieniu od art. 60 tego rozporządzenia, że jego zakres stosowania jest ograniczony do stosunków między państwami członkowskimi. |
35 |
Z drugiej strony należy zauważyć, że o ile art. 8 ust. 1 omawianego rozporządzenia uściśla, w istocie, że jurysdykcja w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej należy do sądu państwa członkowskiego, w którym dane dziecko ma zwykły pobyt „w chwili wniesienia pozwu lub wniosku”, o tyle art. 61 lit. a) tego rozporządzenia nie zawiera tego samego wyjaśnienia. |
36 |
Wynika z tego, że wbrew temu, co prawodawca Unii przewidział w odniesieniu do pierwszego przepisu i co podkreśliły w swoich pisemnych uwagach rządy niemiecki i francuski, brzmienie tego art. 61 lit. a) pozwala uznać, że miejscem zwykłego pobytu dziecka w rozumieniu tego ostatniego przepisu jest jego miejsce zwykłego pobytu w momencie wydania orzeczenia przez właściwy sąd, w związku z czym jeżeli w tym momencie owo miejsce pobytu nie znajduje się już na terytorium państwa członkowskiego, lecz na terytorium państwa trzeciego będącego stroną konwencji haskiej z 1996 r., należy odrzucić stosowanie art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 na rzecz stosowania postanowień tej konwencji. |
37 |
Wykładnię tę wspiera treść art. 61 lit. b) rozporządzenia nr 2201/2003, który stanowi, że rozporządzenie to ma zastosowanie „w kwestiach uznawania i wykonywania orzeczeń wydanych przez właściwy sąd państwa członkowskiego na terytorium innego państwa członkowskiego, nawet jeśli dane dziecko ma zwykły pobyt na terytorium państwa trzeciego, które jest stroną [konwencji haskiej z 1996 r.]”. |
38 |
Z łącznej lektury art. 61 lit. a) i lit. b) omawianego rozporządzenia wynika zatem, że jego art. 8 ust. 1 przestaje mieć zastosowanie, jeżeli miejsce zwykłego pobytu dziecka zostało przeniesione na terytorium państwa trzeciego będącego stroną konwencji haskiej z 1996 r., zanim właściwy sąd państwa członkowskiego, przed którym toczy się spór dotyczący odpowiedzialności rodzicielskiej, wydał orzeczenie. Natomiast w wypadku gdy miejsce zwykłego pobytu dziecka ulegnie zmianie po wydaniu orzeczenia przez taki sąd, zmiana ta nie stoi na przeszkodzie, zgodnie z art. 61 lit. b) tego rozporządzenia, zastosowaniu przepisów rzeczonego rozporządzenia do uznania i wykonania takiego orzeczenia na terytorium innego państwa członkowskiego. |
39 |
Ograniczenie nałożone poprzez art. 61 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003 na stosowanie art. 8 ust. 1 tego rozporządzenia, od chwili gdy dziecko nie ma już miejsca zwykłego pobytu na terytorium państwa członkowskiego, lecz na terytorium państwa trzeciego będącego stroną konwencji haskiej z 1996 r., jest również zgodne z zamiarem prawodawcy Unii, aby nie podważać postanowień tej konwencji. |
40 |
W tym zakresie należy podkreślić, że zgodnie z art. 5 ust. 2 konwencji haskiej z 1996 r. w razie zmiany zwykłego pobytu dziecka na inne umawiające się państwo, właściwe są organy państwa nowego zwykłego pobytu. |
41 |
Ponadto art. 52 ust. 3 konwencji haskiej z 1996 r. wyraźnie stoi na przeszkodzie temu, by w dziedzinach uregulowanych w rzeczonej konwencji, inna konwencja zawarta między dwoma lub większą liczbą umawiających się państw miała wpływ, w stosunkach między tymi państwami a innymi umawiającymi się państwami, na stosowanie postanowień konwencji haskiej z 1996 r. Tymczasem, jak potwierdzają to pkt 170–173 sporządzonego prze P. Lagarde’a sprawozdania wyjaśniającego do tej konwencji, jej art. 52 ust. 3 jest wyraźnym wynikiem kompromisu pomiędzy stanowiskiem państw członkowskich Unii Europejskiej, będących jednocześnie stronami rzeczonej konwencji, które chciały mieć możliwość zawierania odrębnych porozumień w tym zakresie, takich jak konwencja zwana „konwencją Bruksela II”, która została zastąpiona rozporządzeniem nr 2201/2003, a stanowiskiem innych państw będących stronami konwencji haskiej z 1996 r., które obawiały się, że takie odrębne porozumienia mogłyby zostać wykorzystane przez państwa, które je zawarły, do uwolnienia się z zobowiązań wobec innych państw będących stronami tej konwencji, co skutkowałoby jej osłabieniem. |
42 |
Jak słusznie zatem podniosły rząd francuski i Komisja w swoich uwagach na piśmie, gdyby sąd państwa członkowskiego miał zachować, na podstawie zasady perpetuatio fori przewidzianej w art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003, swoją jurysdykcję pomimo zgodnego z prawem przeniesienia w toku postępowania miejsca zwykłego pobytu dziecka na terytorium państwa trzeciego będącego stroną konwencji haskiej z 1996 r., taka prorogacja jurysdykcji byłaby sprzeczna zarówno z art. 5 ust. 2 tej konwencji, jak i z jej art. 52 ust. 3. Przyjęcie takiej wykładni art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003, która pomijałaby tym samym zakres stosowania art. 61 lit. a) tego rozporządzenia, prowadziłoby do działania państw członkowskich wbrew swoim zobowiązaniom międzynarodowym (zob. podobnie wyrok z dnia 24 marca 2021 r., MCP, C‑603/20 PPU, EU:C:2021:231, pkt 56). |
43 |
Wreszcie należy wyjaśnić, że odrzucenie stosowania art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 na rzecz stosowania postanowień konwencji haskiej z 1996 r. nie prowadzi samo w sobie do naruszenia dobra dziecka, ponieważ sądy państw będących stronami tej konwencji muszą zapewnić, że dobro to jest, zgodnie z brzmieniem motywu czwartego rzeczonej konwencji, sprawą pierwszorzędną. |
44 |
Mając na względzie powyższe rozważania, art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 w związku z art. 61 lit. a) tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że sąd państwa członkowskiego, przed którym zawisł spór dotyczący odpowiedzialności rodzicielskiej, nie zachowuje jurysdykcji do orzekania w tym sporze na podstawie art. 8 ust. 1, jeżeli miejsce zwykłego pobytu danego dziecka zostało zgodnie z prawem przeniesione w toku postępowania na terytorium państwa trzeciego będącego stroną konwencji haskiej z 1996 r. |
W przedmiocie kosztów
45 |
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi. |
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje: |
Artykuł 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 w związku z art. 61 lit. a) tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że sąd państwa członkowskiego, przed którym zawisł spór dotyczący odpowiedzialności rodzicielskiej, nie zachowuje jurysdykcji do orzekania w tym sporze na podstawie art. 8 ust. 1, jeżeli miejsce zwykłego pobytu danego dziecka zostało zgodnie z prawem przeniesione w toku postępowania na terytorium państwa trzeciego będącego stroną Konwencji o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci, sporządzonej w Hadze w dniu 19 października 1996 r. |
Podpisy |
( *1 ) Język postępowania: szwedzki.