EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 62016CC0477
Opinion of Advocate General Campos Sánchez-Bordona delivered on 19 October 2016.#Openbaar Ministerie v Ruslanas Kovalkovas.#Request for a preliminary ruling from the Rechtbank Amsterdam.#Reference for a preliminary ruling — Urgent preliminary ruling procedure — Police and judicial cooperation in criminal matters — European arrest warrant — Framework Decision 2002/584/JHA — Article 1(1) — Concept of ‘judicial decision’ — Article 6(1) — Concept of ‘issuing judicial authority’ — European arrest warrant issued by the Ministry of Justice of the Republic of Lithuania with a view to executing a custodial sentence.#Case C-477/16 PPU.
Opinia rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony przedstawiona w dniu 19 października 2016 r.
Openbaar Ministerie przeciwko Ruslanasowi Kovalkovasowi.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Rechtbank Amsterdam.
Odesłanie prejudycjalne – Pilny tryb prejudycjalny – Współpraca policyjna i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Europejski nakaz aresztowania – Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW – Artykuł 1 ust. 1 – Pojęcie „orzeczenia sądowego” – Artykuł 6 ust. 1 – Pojęcie „wydającego nakaz organu sądowego” – Europejski nakaz aresztowania wydany przez ministerstwo sprawiedliwości Republiki Litewskiej w celu wykonania kary pozbawienia wolności.
Sprawa C-477/16 PPU.
Opinia rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony przedstawiona w dniu 19 października 2016 r.
Openbaar Ministerie przeciwko Ruslanasowi Kovalkovasowi.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Rechtbank Amsterdam.
Odesłanie prejudycjalne – Pilny tryb prejudycjalny – Współpraca policyjna i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Europejski nakaz aresztowania – Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW – Artykuł 1 ust. 1 – Pojęcie „orzeczenia sądowego” – Artykuł 6 ust. 1 – Pojęcie „wydającego nakaz organu sądowego” – Europejski nakaz aresztowania wydany przez ministerstwo sprawiedliwości Republiki Litewskiej w celu wykonania kary pozbawienia wolności.
Sprawa C-477/16 PPU.
Court reports – general
ECLI identifier: ECLI:EU:C:2016:784
M. CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
przedstawiona w dniu 19 października 2016 r. ( 1 )
Sprawa C‑477/16 PPU
Openbaar Ministerie
przeciwko
Ruslanasowi Kovalkovasowi
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie, Niderlandy)]
„Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych — Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW — Europejski nakaz aresztowania — Pojęcia „organu sądowego” i „orzeczenia sądowego” — Europejski nakaz aresztowania wydany przez ministerstwo sprawiedliwości państwa członkowskiego w celu wykonania kary pozbawienia wolności”
1. |
Rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie, Niderlandy) podnosi we wniosku o wydanie orzeczenia prejudycjalnego pytania, jakie przedstawiono Trybunałowi Sprawiedliwości w innej sprawie ( 2 ), odmienne jednak w tym zakresie, że w obecnej sprawie sporny europejski nakaz aresztowania ( 3 ) został wydany przez ministerstwo sprawiedliwości Republiki Litewskiej. O ile w sprawie Poltorak europejski nakaz aresztowania został wydany przez krajowy zarząd szwedzkiej policji, o tyle w niniejszej sprawie należy zbadać, czy litewskie ministerstwo sprawiedliwości może zostać objęte zakresem pojęcia „organu sądowego” w rozumieniu art. 6 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584/WSiSW ( 4 ). |
2. |
Ponieważ pytania są identyczne, powtórzę tu znaczną część rozważań zawartych w opinii, którą w tym samym dniu przedstawiam w sprawie Poltorak. Ponadto w 2014 r. organy litewskie zmieniły swój system europejskiego nakazu zaaresztowania w celu dostosowania go, w zakresie proponowanym przez Radę, do przepisów decyzji ramowej. Z ogólnego punktu widzenia odesłanie to ma charakter zasadniczo „historyczny”, ograniczony do konkretnego europejskiego nakazu aresztowania, którego wykonanie jest rozpatrywane w niniejszej sprawie. |
I – Ramy prawne
A – Prawo Unii
1. Traktat o Unii Europejskiej
3. |
Zgodnie z artykułem 6: „1. Unia uznaje prawa, wolności i zasady określone w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej [zwanej dalej »kartą«], która ma taką samą moc prawną jak traktaty. Postanowienia karty w żaden sposób nie rozszerzają kompetencji Unii określonych w traktatach. Prawa, wolności i zasady zawarte w karcie są interpretowane zgodnie z postanowieniami ogólnymi określonymi w tytule VII karty, regulującymi jej interpretację i stosowanie, oraz z należytym uwzględnieniem wyjaśnień, o których mowa w karcie, które określają źródła tych postanowień. 2. Unia przystępuje do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej »EKPC«)]. Przystąpienie do konwencji nie ma wpływu na kompetencje Unii określone w traktatach. 3. Prawa podstawowe, zagwarantowane w [EKPC] oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych państwom członkowskim, stanowią część prawa Unii jako zasady ogólne prawa”. |
2. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
4. |
Zgodnie z art. 47, zatytułowanym „Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu”: „Każdy, kogo [czyje] prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela. […]”. |
3. Decyzja ramowa
5. |
W motywie 5 decyzji ramowej przewidziano: „Cel Unii, jakim jest ustanowienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, prowadzi do zniesienia ekstradycji między państwami członkowskimi i zastąpienia jej systemem przekazywania osób między organami sądowymi […]”. |
6. |
Zgodnie z motywem 6 decyzji ramowej: „Europejski nakaz aresztowania przewidziany w niniejszej decyzji ramowej stanowi pierwszy konkretny środek w dziedzinie prawa karnego wprowadzający [w życie] zasadę wzajemnego uznawania, którą Rada Europejska określa jako kamień węgielny współpracy sądowej”. |
7. |
Motyw 8 decyzji ramowej przewiduje, że: „Decyzje w sprawie wykonywania [wykonania] europejskiego nakazu aresztowania należy poddawać należytym kontrolom, co oznacza, że organ sądowy państwa członkowskiego, na terytorium którego osoba, której wniosek dotyczy, została aresztowana [zatrzymana], zobowiązany jest do podjęcia decyzji w sprawie przekazania tej osoby”. |
8. |
Ponadto zgodnie z motywem 10 decyzji ramowej: „Mechanizm europejskiego nakazu aresztowania opiera się na wysokim stopniu zaufania w stosunkach między państwami członkowskimi. Jego wykonanie [stosowanie] można zawiesić jedynie w przypadku poważnego i trwałego naruszenia przez jedno z państw członkowskich zasad określonych w art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, ustalonych [stwierdzonego] przez Radę na podstawie art. 7 ust. 1 wymienionego traktatu, ze skutkami określonymi w jego art. 7 ust. 2”. |
9. |
Zgodnie z art. 1 decyzji ramowej, zatytułowanym „Definicja europejskiego nakazu aresztowania i zobowiązania [zobowiązanie] do jego wykonania”: „1. Europejski nakaz aresztowania stanowi decyzję sądową wydaną [orzeczenie sądowe wydane] przez państwo członkowskie w celu aresztowania [zatrzymania] i przekazania przez inne państwo członkowskie osoby, której dotyczy wniosek, w celu przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania kary pozbawienia wolności bądź środka zabezpieczającego [polegającego na pozbawieniu wolności]. 2. Państwa członkowskie wykonują każdy europejski nakaz aresztowania w oparciu o zasadę wzajemnego uznawania i zgodnie z przepisami niniejszej decyzji ramowej. 3. Niniejsza decyzja ramowa nie skutkuje modyfikacją [nie prowadzi do zmiany] obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawa zawartych w art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej”. |
10. |
Artykuł 6 decyzji ramowej, zatytułowany „Właściwe organy sądowe [określenie właściwych organów sądowych]”, stanowi: „1. Wydającym nakaz organem sądowym jest organ sądowy wydającego nakaz państwa członkowskiego, właściwego [właściwy] dla wydania europejskiego nakazu aresztowania na mocy prawa obowiązującego w tym państwie. 2. Wykonującym nakaz organem sądowym jest organ sądowy wykonującego nakaz państwa członkowskiego, właściwego [właściwy] dla wykonania europejskiego nakazu aresztowania na mocy prawa obowiązującego w tym państwie. 3. Każde państwo członkowskie powiadamia Sekretariat Generalny Rady o właściwym w świetle jego prawa organie sądowym”. |
11. |
Zgodnie z art. 7 decyzji ramowej, odnoszącym się do organu centralnego: „1. Każde państwo członkowskie może wyznaczyć organ centralny lub, jeśli jego system prawny przewiduje taką możliwość, więcej niż jeden organ centralny wspomagający właściwe organy sądowe [w celu wsparcia właściwych organów sądowych]. 2. Państwo członkowskie może, jeśli [jest] to wskazane [konieczne] z uwagi na uwarunkowania organizacyjne [organizację] jego wewnętrznego systemu sądowego, nałożyć na organ lub organy centralne odpowiedzialność za [powierzyć organowi lub organom centralnym] urzędowe przekazywanie i odbiór europejskich nakazów aresztowania, jak również za wszelką inną odnośną korespondencję urzędową [wszelkiej innej odnośnej korespondencji urzędowej]. […]”. |
12. |
Co do stosunku do innych instrumentów prawnych, art. 31 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej stanowi: „1. Bez uszczerbku dla ich stosowania w relacjach [stosunkach] między państwami członkowskimi i państwami trzecimi niniejsza decyzja ramowa od dnia 1 stycznia 2004 r. zastępuje odnośne przepisy [postanowienia] następujących konwencji, mających zastosowanie w stosunkach między państwami członkowskimi w dziedzinie ekstradycji:
[…]”. |
B – Prawo litewskie
Europos arešto orderioišdavimo ir asmens perėmimo pagal Europos arešto orderi taisyklės (zasady wydawania ENA i przekazania osoby na podstawie ENA obowiązujące w 2013 r.) ( 5 )
13. |
Zgodnie z tytułem II pkt 4 zasad ENA ministerstwo sprawiedliwości wydaje europejski nakaz aresztowania w celu zatrzymania osoby skazanej na karę pozbawienia wolności, która zbiegła celem uniknięcia wykonania kary, o ile pozostały do odbycia okres kary pozbawienia wolności wynosi co najmniej cztery miesiące, a istnieją podstawy, by twierdzić, że dana osoba może przebywać w którymś państwie członkowskim. |
14. |
Zgodnie z tytułem II pkt 7 zasad ENA w razie skazania in absentia sąd przesyła do ministerstwa sprawiedliwości kopię wyroku skazującego wraz z projektem europejskiego nakazu aresztowania, z uwzględnieniem kryteriów wydawania takiego nakazu określonych w samych zasadach ENA. |
15. |
Zgodnie z tytułem II pkt 8 wspomnianych zasad w razie ucieczki osoby skazanej wniosek o wydanie europejskiego nakazu aresztowania jest przesyłany do ministerstwa sprawiedliwości przez organ wykonującej karę. |
16. |
Na mocy tytułem III pkt 12 zasad ENA ministerstwo sprawiedliwości analizuje dokumenty przedstawione przez organ sądowy lub penitencjarny i jeśli warunki określone we wspomnianych zasadach są spełnione, wydaje europejski nakaz aresztowania, biorąc pod uwagę wagę i rodzaj przestępstwa oraz osobowość skazanego. Jeśli nie ma podstaw do wydania europejskiego nakazu aresztowania, ministerstwo sprawiedliwości zwraca wniosek organowi wnioskującemu. |
17. |
Zgodnie z tytułem III pkt 16 zasad ENA w przypadku wydania europejskiego nakazu aresztowania nakaz ten musi być podpisany przez ministra sprawiedliwości lub osobę przez niego upoważnioną. |
II – Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
18. |
W dniu 29 czerwca 2016 r. prokurator przy rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie) wniósł do tego sądu o nadanie biegu europejskiemu nakazowi aresztowania wydanemu w sierpniu 2013 r. (bez określenia daty) przez ministerstwo sprawiedliwości Republiki Litewskiej, mającemu na celu zatrzymanie i przekazanie R. Kovalkovasa, obywatela litewskiego, który nie ma ani miejsca zamieszkania, ani miejsca stałego pobytu w Niderlandach, a obecnie przebywa w ośrodku detencyjnym w Zwaag (Niderlandy). |
19. |
Celem tego europejskiego nakazu aresztowania jest wykonanie wyroku sądu w Jonavie (Litwa) z dnia 13 lutego 2012 r., orzekającego wobec R. Kovalkovasa karę pozbawienia wolności w wymiarze czterech lat i sześciu miesięcy za różne przestępstwa polegające na spowodowaniu uszczerbku na zdrowiu. |
20. |
Sąd odsyłający pragnie ustalić, czy europejski nakaz aresztowania został wydany przez „organ sądowy” w rozumieniu art. 6 ust. 1 decyzji ramowej, a co za tym idzie, czy stanowi „orzeczenie sądowe” w rozumieniu jej art. 1 ust. 1. |
21. |
W tych okolicznościach rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
|
22. |
Sąd odsyłający uzasadnia te pytania prejudycjalne powodami określonymi w postanowieniu odsyłającym w sprawie Poltorak (C‑452/16 PPU), do których dodaje szereg uwag ( 6 ). |
23. |
Po pierwsze, zwraca on uwagę, że zgodnie z wnioskiem dotyczącym decyzji ramowej Rady system europejskiego nakazu aresztowania ma zasadniczo charakter sądowy, gdyż charakterystyczny dla procedury ekstradycyjnej etap polityczny został wyeliminowany. |
24. |
Po drugie, wspomniany sąd podkreśla, że w świetle motywów 5 i 6 decyzji ramowej decyzja ma na celu wyłączenie decydentów politycznych z procesu podejmowania decyzji w sprawie wydawania i wykonywania europejskich nakazów aresztowania. |
25. |
Po trzecie, fakt, że decyzja ramowa nie zawiera definicji pojęcia „organu sądowego”, nie pozwala na uznanie, że ministerstwo sprawiedliwości może być określone jako taki organ, czy to w przypadku stwierdzenia, że pojęcie stanowi kategorię właściwą dla prawa krajowego, czy to w przypadku uznania, że stanowi ono autonomiczne pojęcie prawa Unii. |
26. |
Według sądu odsyłającego okoliczność, że podstawą europejskiego nakazu aresztowania jest orzeczenie sądu, może mieć znaczenie, gdyż należy uznać, że wspomniany nakaz jest oparty na „orzeczeniu sądowym” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej, i że tym samym ministerstwo sprawiedliwości wydało go na wniosek sądu litewskiego. Rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie) powtarza w tym zakresie wyrok Supreme Court (sądu najwyższego, Zjednoczone Królestwo), w którym ustalono okoliczności, w jakich europejski nakaz aresztowania sporządzony przez ministra może zostać uznany za wydany przez organ sądowy ( 7 ). Zważywszy, że wyrok ten został wydany przed wyrokiem Trybunału w sprawie Bob-Dogi ( 8 ), rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie) twierdzi, że pytanie prejudycjalne jest istotne, gdyż w wyroku Bob-Dogi Trybunału podkreślił, iż europejski nakaz aresztowania może zostać wydany tylko przez organ, którego status i kompetencje pozwalają na zapewnienie wystarczającej ochrony sądowej. |
III – Postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości
27. |
Postanowienie odsyłające wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 2 września 2016 r., z wnioskiem o rozpatrzenie w pilnym trybie prejudycjalnym (art. 267 akapit czwarty TFUE). |
28. |
Na posiedzeniu administracyjnym w dniu 12 września 2016 r. Trybunał postanowił o rozpoznaniu niniejszej sprawy w pilnym trybie prejudycjalnym i łącznie ze sprawą Poltorak (C‑452/16 PPU). Postanowiono również, zgodnie z art. 111 regulaminu postępowania, o pominięciu pisemnego etapu postępowania oraz, zgodnie z art. 109 wspomnianego regulaminu, o zwróceniu się do Republiki Litewskiej o udzielenie pewnych wyjaśnień dotyczących jej systemu europejskiego nakazu aresztowania. |
29. |
Informacje, o które zwrócono się do Republiki Litewskiej, zostały przekazane pismem rządu litewskiego zarejestrowanym w sekretariacie Trybunału w dniu 23 września 2016 r. |
30. |
W dniu 5 października 2016 r. odbyła się wspólna rozprawa, łącznie ze sprawą C‑452/16, w której uczestniczyli adwokat K.M. Poltoraka, rządy niderlandzki, niemiecki, grecki, fiński i szwedzki oraz Komisja. |
IV – Analiza
31. |
Jak wskazano na wstępie niniejszej opinii, pytania przedstawione przez rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie) są takie same jak pytania przedstawione w sprawie Poltorak. Analogia rzeczywiście jest pełna, chociaż dla tego sądu nowe odesłanie prejudycjalne ma „szczególny wymiar”, gdyż europejski nakaz aresztowania został wydany „przez decydenta politycznego działającego w charakterze przedstawiciela ministerstwa sprawiedliwości” ( 9 ). |
32. |
Moim zdaniem jednak okoliczność ta nie różni się jakościowo od okoliczności sprawy Poltorak. Żadnemu z organów, które w tych przypadkach wydały europejski nakaz aresztowania, nie można przypisać statusu „organu sądowego” w rozumieniu decyzji ramowej, ponieważ w sprawie Poltorak był to organ „policyjny”, a w niniejszej sprawie organ „polityczny”. Tak czy inaczej wspomniane organy nie są w stanie zagwarantować poszanowania podstawowych praw i wolności, stanowiącego podstawę wzajemnego zaufania, na której opiera się system decyzji ramowej. |
33. |
Co za tym idzie, z powodów wskazanych w pkt 27–30 mojej opinii w sprawie Poltorak uważam, że na pierwsze pytanie przedstawione przez sąd odsyłający należy odpowiedzieć twierdząco oraz że wyrażenia „organy sądowe” i „orzeczenie sądowe” w rozumieniu odpowiednio art. 6 ust. 1 oraz art. 1 ust. 1 decyzji ramowej stanowią autonomiczne pojęcia prawa Unii i należy je interpretować w sposób jednolity w całej Unii Europejskiej. |
34. |
Zgodnie z argumentami przytoczonymi w pkt 34–54 mojej opinii w sprawie Poltorak na pytania drugie i trzecie należy odpowiedzieć w ten sposób, że organ taki jak ministerstwo sprawiedliwości Republiki Litewskiej nie spełnia warunków koniecznych, by uznać go za „organ sądowy” w rozumieniu art. 6 ust. 1 decyzji ramowej. Argumenty przytoczone w odniesieniu do krajowego zarządu policji szwedzkiej można podnieść mutatis mutandis w odniesieniu do litewskiego ministerstwa sprawiedliwości, które „definiuje i […] realizuje politykę państwa” w zakresie swojej właściwości ( 10 ). |
35. |
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez sąd odsyłający, pochodzącymi z raportu oceniającego Rady z 2007 r. ( 11 ), wydanie europejskiego nakazu aresztowania przez Republikę Litewską zależy od istnienia krajowego nakazu aresztowania lub skazania prawomocnym wyrokiem. Przy tym założeniu sąd wykonujący lub, w przypadku ucieczki po skazaniu, organ penitencjarny może wnieść do ministerstwa sprawiedliwości o wydanie europejskiego nakazu aresztowania. Ministerstwo wyda wspomniany nakaz po zbadaniu odpowiednich dokumentów oraz upewnieniu się, że istnieją podstawy do wydania takiego nakazu. |
36. |
System ten nie jest moim zdaniem zgodny z decyzją ramową ( 12 ). Jak to wyjaśniam w pkt 60 mojej opinii w sprawie Poltorak, analizowany model może się w niej mieścić tylko wówczas, jeśli litewskie ministerstwo sprawiedliwości „spełni następujące wymagania, które uważam za niezbędne dla zapewnienia poziomu gwarancji sądowych, na których opiera się system europejskich nakazów aresztowania: a) musiałoby działać z polecenia i pod nadzorem organu sądowego w rozumieniu art. 6 decyzji ramowej; oraz b) nie mogłoby mieć uprawnień dyskrecjonalnych ani swobody oceny w sprawie wydania europejskiego nakazu aresztowania, przy czym musiałoby przestrzegać poleceń otrzymanych od organu sądowego. Ponadto w razie wątpliwości co do nakazu aresztowania to do organu sądowego należałoby zwrócenie się w trybie prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości o wykładnię decyzji ramowej”. |
37. |
Jeśli inicjatywa wszczęcia procedury wydania europejskiego nakazu aresztowania należy do organu penitencjarnego, bez udziału organu sądowego, to pierwszy ze wskazanych warunków nie jest spełniony. |
38. |
Natomiast jeśli postępowanie jest wszczynane z inicjatywy organu sądowego, ministerstwo sprawiedliwości dysponuje pewnymi uprawnieniami dyskrecjonalnymi w zakresie decydowania o tym, czy wydać europejski nakaz aresztowania, bez konieczności poddania swej decyzji kontroli sądowej. |
39. |
W odpowiedzi na wniosek Trybunału Sprawiedliwości o udzielenie informacji rząd litewski stwierdził, że ministerstwo sprawiedliwości może wydać decyzję o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania tylko wówczas, gdy sąd potwierdził, że jego wydanie jest zgodne z zasadami proporcjonalności lub ekonomii procesowej ( 13 ). Jeśli ministerstwo sprawiedliwości ma w tym względzie wątpliwości, może zwrócić się do organu sądowego o bardziej szczegółowe uzasadnienie, że wniosek o wydanie europejskiego nakazu aresztowania jest zgodny z tymi zasadami ( 14 ). Następnie rząd litewski w sposób nieco dwuznaczny wyjaśnia, że w przypadku „negatywnej odpowiedzi sądu w sprawie zgodności wydania europejskiego nakazu aresztowania z zasadami proporcjonalności i ekonomii procesowej […]” odmawia się jego wydania. Natomiast w przypadku otrzymania „odpowiedzi, według której wydanie europejskiego nakazu aresztowania” jest zgodne z tymi zasadami, nakaz jest wydawany ( 15 ). |
40. |
W mojej ocenie twierdzenie rządu litewskiego jest niejednoznaczne, ponieważ z jego argumentacji mogłoby wynikać, że ocena proporcjonalności należy wyłącznie do organu sądowego. Jednak decydująca jest nie tyle „odpowiedź” sądu, co ocena dokonana przez samo ministerstwo sprawiedliwości. W przeciwnym razie nie można zrozumieć, w jaki sposób organ sądowy może udzielić „negatywnej odpowiedzi […] w sprawie zgodności wydania europejskiego nakazu aresztowania z zasadą proporcjonalności i ekonomii procesowej […]”. Ten negatywny charakter jest raczej wynikiem oceny tej odpowiedzi przez ministerstwo sprawiedliwości, które, jak wynika z pkt 12 zasad ENA, ostatecznie decyduje o możliwości wydania takiego nakazu. |
41. |
W takiej sytuacji nie jest spełniony warunek, do którego odwołuję się w pkt 66 mojej opinii w sprawie Poltorak, a mianowicie by organy wydające europejskie nakazy aresztowania działały „z polecenia i pod nadzorem prawdziwego organu sądowego ( 16 )”. |
42. |
Wobec powyższego należy wspomnieć o okoliczności, która odróżnia niniejszą sprawę od sprawy Poltorak. Nie dotyczy ona „szczególnego wymiaru”, o charakterze politycznym, organu wydającego europejski nakaz aresztowania, ale faktu, iż, jak to sąd odsyłający sam wskazał ( 17 ), a rząd litewski potwierdził, Republika Litewska w dniu 6 lutego 2014 r. poinformowała Radę, że odtąd europejski nakaz aresztowania może być wydawany jedynie przez określone sądy, z wyłączeniem zatem ministerstwa sprawiedliwości. |
43. |
Chociaż nie oznacza to samo z siebie, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym stał się bezprzedmiotowy (bowiem europejski nakaz aresztowania rozpatrywany w postępowaniu głównym został wydany zgodnie z poprzednim systemem i nie wydaje się, by organy litewskie wydały w jego miejsce inny nakaz), to z pewnością informacja ta ma znaczenie ze względu na to, że zmiana legislacyjna: a) powoduje, że jakakolwiek ingerencja w autonomię proceduralną państwa członkowskiego staje się zbędna, w przeciwieństwie do ingerencji, jaka moim zdaniem była nieunikniona w sprawie Poltorak; oraz b) sama Republika Litewska postanowiła dostosować swój model do wymagań wynikających z decyzji ramowej. |
44. |
Wreszcie jeśli chodzi o wniosek złożony przez rząd Litwy ( 18 ) i popierany podczas rozprawy przez rząd Niderlandów oraz przez Komisję, dotyczący ograniczenia w czasie skutków wyroku Trybunału, gdyby stwierdzano w nim, że europejski nakaz aresztowania wydany przez ministerstwo sprawiedliwości nie stanowi orzeczenia sądowego, odwołuję się do pkt 68–70 mojej opinii w sprawie Poltorak, gdzie wyjaśniłem powody, dla których uważam, że takie ograniczenie nie jest właściwe. |
V – Wnioski
45. |
Wobec powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania przedstawione przez rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie) w następujący sposób:
|
( 1 ) Język oryginału: hiszpański.
( 2 ) Sprawa Poltorak, C‑452/16 PPU, w toku przed Trybunałem.
( 3 ) Przypis nie ma znaczenia dla polskiej wersji językowej.
( 4 ) Decyzja ramowa Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1), zmieniona decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. zmieniającą decyzje ramowe 2002/584/WSiSW, 2005/214/WSiSW, 2006/783/WSiSW, 2008/909/WSiSW oraz 2008/947/WSiSW i tym samym wzmacniającą prawa procesowe osób oraz ułatwiającą stosowanie zasady wzajemnego uznawania do orzeczeń wydanych pod nieobecność danej osoby na rozprawie (Dz.U. 2009, L 81, s. 24) (zwana dalej „decyzją ramową”).
( 5 ) Rozporządzenie nr 1R-195/I-114 z dnia 26 sierpnia 2004 r., zwane dalej „zasadami ENA”.
( 6 ) Punkt 4.2 postanowienia odsyłającego.
( 7 ) Bucnys v. Ministry of Justice [2013] UKSC 71 (20 listopada 2013 r.), pkt 66: „europejski nakaz aresztowania wydany przez ministerstwo w odniesieniu do skazanego w celu jego zatrzymania do celów ekstradycji może być uznany za wydany przez organ sądowy w rozumieniu decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW i części 1 brytyjskiej ustawy z 2003 r. o ekstradycji, jeśli ministerstwo wydaje ten nakaz wyłącznie na wniosek i zatwierdza w ten sposób decyzję uznającą za stosowne wydanie takiego nakazu, wydaną przez a) sąd, który wydał wyrok […]”.
( 8 ) Wyrok z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi (C‑241/15, EU:C:2016:385).
( 9 ) Punkt 4.1 in fine postanowienia odsyłającego.
( 10 ) Odpowiedź rządu litewskiego, pkt 15.
( 11 ) Raport oceniający dotyczący czwartej rundy wzajemnych ocen, „Praktyczne stosowanie europejskiego nakazu aresztowania oraz właściwych procedur wydawania osób między państwami członkowskimi” (dokument Rady nr 12399/1/07 REV 1, zwany dalej „raportem oceniającym”).
( 12 ) Tak twierdzi także Rada w swoim raporcie oceniającym, s. 30, punkt 7.2.1.1.
( 13 ) Odpowiedź rządu litewskiego, pkt 38.
( 14 ) Odpowiedź rządu litewskiego, pkt. 39. Rząd litewski określa tę możliwość jako „prawo” ministerstwa sprawiedliwości. Jednakże pkt 12 zasad ENA wskazuje, że jest to raczej obowiązek.
( 15 ) Odpowiedź rządu litewskiego, pkt 40.
( 16 ) Uważam to zresztą za wpływ ducha orzecznictwa brytyjskiego przywoływanego przez sąd odsyłający, do którego odwołują się w przypisie 7 niniejszej opinii.
( 17 ) Punkt 4.1 postanowienia odsyłającego.
( 18 ) Odpowiedzi rządu litewskiego na pytania Trybunału Sprawiedliwości, pkt 48.