EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52015IR3636
Opinion of the European Committee of the Regions — the decision-making process on genetically modified food and feed
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Proces decyzyjny dotyczący zmodyfikowanej genetycznie żywności i paszy
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Proces decyzyjny dotyczący zmodyfikowanej genetycznie żywności i paszy
Dz.U. C 423 z 17.12.2015, p. 72–75
(BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, HR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)
17.12.2015 |
PL |
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej |
C 423/72 |
Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Proces decyzyjny dotyczący zmodyfikowanej genetycznie żywności i paszy
(2015/C 423/13)
|
I. ZALECENIA POLITYCZNE
EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW
1. |
Zasadniczo z zadowoleniem przyjmuje leżące u podstaw propozycji Komisji podejście, zgodnie z którym należy zwiększać prawo głosu regionów i rozszerzać zakres swobody podejmowania przez nie decyzji. |
2. |
Jednak w tym konkretnym przypadku wyraża poważne zastrzeżenia co do adekwatności takiego podejścia. |
3. |
Wskazuje na sceptycyzm i brak akceptacji dla organizmów zmodyfikowanych genetycznie u sporej części ludności. Ów sceptycyzm i brak akceptacji powinien zostać wzięty pod uwagę m.in. poprzez zwiększenie transparentności procesu decyzyjnego dotyczącego dopuszczania żywności i produktów paszowych zmodyfikowanych genetycznie. |
4. |
Popiera postulat przejrzystych regulacji dotyczących etykiet, dzięki którym konsumenci będą mogli świadomie podejmować decyzje podczas zakupów. Przejrzyste etykiety muszą także w sposób zrozumiały informować o zastosowaniu genetycznie zmienionej paszy przy produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego. |
5. |
W związku z tym odsyła do opinii Komitetu Regionów „Swoboda decydowania przez państwa członkowskie o uprawie organizmów zmodyfikowanych genetycznie na swoim terytorium” (CdR 338/2010 fin) (przyjętej na 88. sesji plenarnej w dniach 27–28 stycznia 2011 r.) oraz „Rezolucja w sprawie priorytetów dotyczących programu prac Komisji Europejskiej w 2016 r.” (przyjętej na 113. sesji plenarnej w dniu 9 lipca 2015 r.). |
Procedura dopuszczania zmodyfikowanej genetycznie żywności i paszy
6. |
Przyjmuje do wiadomości, że w Unii Europejskiej istnieją szczegółowe ramy prawne dotyczące zatwierdzania, zapewnienia identyfikowalności i etykietowania organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO) oraz żywności i produktów paszowych zmodyfikowanych genetycznie (GM), oparte na dyrektywie 2001/18/WE w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie i uchylającej dyrektywę Rady 90/220/EWG, rozporządzeniu (WE) nr 1829/2003 z dnia 22 września 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy oraz na rozporządzeniu (WE) nr 1830/2003 z dnia 22 września 2003 r. dotyczącym możliwości śledzenia i etykietowania organizmów zmodyfikowanych genetycznie oraz możliwości śledzenia żywności i produktów paszowych wyprodukowanych z organizmów zmodyfikowanych genetycznie i zmieniającym dyrektywę 2001/18/WE. |
7. |
Stwierdza, że zaproponowane ramy prawne przewidują zakaz wprowadzania do obrotu jakichkolwiek organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO) oraz zmodyfikowanej genetycznie żywności i paszy bez wcześniejszego zatwierdzenia uzyskanego w ramach odpowiednich ram prawnych. |
8. |
Odnotowuje, że procedura zatwierdzania zmodyfikowanej genetycznie żywności i paszy przewiduje przeprowadzenie końcowej analizy badawczej wniosku przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). |
9. |
Dodaje, że po otrzymaniu opinii EFSA Komisja poddaje pod głosowanie państwom członkowskim zrzeszonym w Stałym Komitecie ds. Roślin, Zwierząt, Żywności i Pasz projekt decyzji o zatwierdzeniu lub odmowie. |
10. |
Zauważa, że w przypadku braku jednoznacznego wyniku głosowania zarówno w Stałym Komitecie ds. Roślin, Zwierząt, Żywności i Pasz, jak i w komitecie odwoławczym, Komisja zobowiązana jest – zgodnie z ramami prawnymi dotyczącymi GMO i Kartą praw podstawowych – podjąć decyzję w sprawie wniosku o zatwierdzenie. |
Przegląd procedury zatwierdzania zmodyfikowanej genetycznie żywności i paszy
11. |
Wskazuje, że w programie prac na 2015 r. Komisja zapowiedziała dokonanie przeglądu procesu decyzyjnego dotyczącego zatwierdzania zmodyfikowanych genetycznie organizmów w odpowiedzi na obawy obywateli i państw członkowskich w odniesieniu do aktualnego obowiązku prawnego Komisji, zgodnie z którym zatwierdza ona GMO nawet w przypadkach, gdy brak jest większości kwalifikowanej państw członkowskich opowiadającej się za wnioskiem. |
12. |
Wyraża zdziwienie faktem, że zapowiadany przegląd zaowocował jedynie sformułowaniem wniosku dotyczącego zastosowania zmodyfikowanej genetycznie żywności i paszy, a nie – jak zapowiadano – zasadniczą rewizją procedury zatwierdzenia. |
13. |
Wskazuje na wyniki głosowania poszczególnych państw członkowskich w związku z aktualną procedurą zatwierdzania zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1829/2003 w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy. |
14. |
Ubolewa, że w głosowaniach dotyczących zmodyfikowanej genetycznie żywności i paszy, które przeprowadzane są w Stałym Komitecie i w komitecie odwoławczym, regularnie nie udaje się uzyskać większości kwalifikowanej za lub przeciw proponowanym decyzjom. |
15. |
Stwierdza, że oprócz zastrzeżeń mających związek z wynikami analizy naukowej, często przyczyną wstrzymania się od głosu lub głosowania przeciw przez państwo członkowskie są wątpliwości dotyczące aspektów niezwiązanych z oceną ryzyka przez EFSA. |
16. |
Przyjmuje do wiadomości, że zgodnie z obecnym porządkiem prawnym Komisja musi podjąć decyzję w sprawie wniosków o zatwierdzenie. |
17. |
Wyraża szczególne ubolewanie, że w związku z tym Komisja podejmuje decyzję de facto bez wspierającego ją wyniku głosowania, przy czym – w przypadku pozytywnej opinii EFSA – decyzje Komisji na ogół wiążą się z zatwierdzeniem. |
18. |
Ubolewa, że w konsekwencji zastrzeżenia zgłaszane w ramach procedury zatwierdzania przez jedno lub więcej państw członkowskich, na przykład natury społeczno-politycznej, na ogół nie są brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji. |
19. |
Podkreśla, że z tego powodu zatwierdzenie oparte wyłącznie na ocenie ryzyka przeprowadzonej przez EFSA poddawane jest narastającej krytyce. |
Propozycje ulepszenia aktualnej procedury zatwierdzania
20. |
Podziela pogląd państw członkowskich, że wobec ważnego interesu publicznego związanego z zatwierdzeniem GMO lub z odmową zatwierdzenia, przy podejmowaniu decyzji należy koniecznie uwzględnić także zastrzeżenia mające charakter inny niż naukowy. |
21. |
Ubolewa, że w praktyce nie ma to obecnie miejsca, gdyż przeprowadzana przez EFSA ocena ryzyka odgrywa zasadniczą rolę w procesie podejmowania decyzji przez Komisję w związku z różnymi opiniami państw członkowskich i tym samym niemożności uzyskania wystarczającej większości. |
22. |
Opowiada się za tym, aby – z zastrzeżeniem weryfikacji prawnej i bez względu na wywody towarzyszące aktualnemu wnioskowi dotyczącemu rozporządzenia – w przyszłości pozytywna decyzja Komisji o zatwierdzeniu uzależniona była od uzyskania przynajmniej większości kwalifikowanej w Stałym Komitecie lub w komitecie odwoławczym. |
23. |
Jest zdania, że w ten sposób będzie możliwe pełniejsze uwzględnienie dalej idących zastrzeżeń państw członkowskich i zwiększenie ich poczucia odpowiedzialności za wyniki głosowania. |
24. |
Nie podziela punktu widzenia Komisji, zgodnie z którym należy bronić istniejących ram prawnych i tylko dlatego utrzymać reguły głosowania, że obowiązują one również w innych obszarach polityki. |
25. |
Dlatego wzywa Komisję do sprawdzenia, czy możliwa jest zgodna z prawem europejskim zmiana sposobów zatwierdzania GMO na poziomie zarządzania ryzykiem. |
26. |
Podziela pogląd Komisji, która opowiada się za jednym systemem analizy ryzyka. |
27. |
Domaga się ściślejszej współpracy między Komisją Europejską i krajowymi lub regionalnymi urzędami odpowiedzialnymi za uprawy GMO. |
28. |
Podkreśla, że współpraca przyczyniłaby się do wzrostu akceptacji oceny ryzyka przez państwa członkowskie, jak również poprawiłaby jakość samej oceny. |
29. |
Opowiada się za tym, aby podczas procedury zatwierdzania brano pod uwagę ulepszony sposób weryfikacji wpływu roślin zmodyfikowanych genetycznie oraz żywności i produktów paszowych zmodyfikowanych genetycznie na środowisko naturalne. |
30. |
Uważa, że pilnie potrzebne jest jak najszybsze ujęcie zasad EFSA dotyczących weryfikacji wpływu genetycznie zmodyfikowanych roślin na środowisko w załącznikach do dyrektywy 2001/18/WE w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska GMO, aby nadać tym zasadom charakter prawnie wiążący. |
Ocena przedstawionego wniosku dotyczącego rozporządzenia
31. |
Stwierdza, że w swoim komunikacie COM(2015) 176 Komisja szczegółowo zanalizowała przebieg procedury zatwierdzania, który również uznała za niezadowalający, i w ramach daleko idącej analogii do dyrektywy (UE) 2015/412 (regulacja „opt-out” dotycząca ograniczenia lub zakazu upraw GMO przez państwo członkowskie na własnym terytorium) zaproponowała odpowiednią zmianę rozporządzenia w sprawie żywności i produktów paszowych zmodyfikowanych genetycznie. |
32. |
Wyznaje pogląd, że cel, do którego dąży Komisja, czyli uwzględnianie w większym stopniu zastrzeżeń państw członkowskich, można lepiej osiągnąć poprzez jak najszybsze dokonanie przeglądu procedury oceny ryzyka środowiskowego w ramach procedury zatwierdzania – jak stwierdzono już w art. 3 dyrektywy (UE) 2015/412 – niż poprzez proponowane obecnie rozporządzenie. |
33. |
Odnotowuje, że celem wniosku nie jest zmiana ujednoliconego poziomu bezpieczeństwa, osiągniętego dzięki wprowadzeniu oceny ryzyka przeprowadzanej przez EFSA dla całego obszaru UE. Ramy prawne UE już dziś zawierają przepisy, które – w przypadku, gdyby wskutek nowego stanu wiedzy okazało się, że zmodyfikowana genetycznie żywność i pasze mogą być poważnym zagrożeniem dla zdrowia i środowiska naturalnego – umożliwiają państwom członkowskim zakazanie danego produktu aż do jego ponownego skontrolowania na poziomie UE. |
34. |
Stwierdza, że państwom członkowskim należy przyznać prawo do podejmowania decyzji o ograniczeniu lub zakazie stosowania zatwierdzonego na poziomie UE GMO w żywności i produktach paszowych (klauzule „opt-out” w zakresie stosowania GMO). |
35. |
Zaznacza jednak, że państwa członkowskie muszą przy tym zagwarantować, że podjęte przez nie kroki będą zgodne z prawem UE pod względem przestrzegania zasady proporcjonalności i zakazu nierównego traktowania produktów krajowych i pochodzących spoza kraju oraz że będą zgodne z międzynarodowymi zobowiązaniami UE w ramach WTO. |
36. |
Wskazuje na fakt, że oprócz zgodności z wytycznymi WTO na poziomie globalnym, na rynku wewnętrznym zasady te muszą być zgodne z zasadą swobodnego przepływu towarów zgodnie z artykułem 34 Traktatu o funkcjonowaniu UE (TFUE), który zabrania wszelkich działań mających takie same skutki, jak ilościowe ograniczenia swobodnego przepływu towarów. |
37. |
Stwierdza, że państwa członkowskie chcące skorzystać z opcji zakazu muszą uzasadnić podjęte działania względami zgodnymi z art. 36 TFUE oraz nadrzędnymi względami interesu ogólnego zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, przy czym uzasadnienie zakazu przez państwa członkowskie nie może być sprzeczne z przeprowadzoną przez EFSA oceną ryzyka dla zdrowia ludzi i zwierząt oraz środowiska. |
38. |
Krytykuje fakt, że nałożeniu zakazu zgodnie z obecnym stanem wiedzy towarzyszą nieproporcjonalnie duże przeszkody, które musi pokonać państwo członkowskie przed skorzystaniem z tej opcji i sformułowaniem odpowiedniego zakazu na poziomie krajowym, to zaś rodzi obawy dotyczące zasady pomocniczości i wskazuje, że na mocy wniosku Komisji wyraźnie naruszone zostałyby zasady proporcjonalności. |
39. |
W związku z tym wyraża ubolewanie, że nie przytoczono żadnej przykładowej listy argumentów, które mogłyby uzasadniać zakaz krajowy w poszczególnych państwach członkowskich w sposób pewny z prawnego punktu widzenia. Taka lista, która okazała się korzystna z punktu widzenia bezpieczeństwa prawnego, zamieszczona jest np. w dyrektywie (UE) 2015/412 w sprawie zmiany dyrektywy 2001/18/WE w zakresie umożliwienia państwom członkowskim ograniczenia lub zakazu uprawy organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO) na swoim terytorium. |
40. |
Wyraża w związku z tym stanowcze ubolewanie, że do wniosku nie dołączono oceny skutków. |
41. |
W podsumowaniu krytykuje fakt, że choć propozycja Komisji otwiera państwom członkowskim możliwość ograniczenia lub zakazu stosowania dopuszczonych na poziomie UE GMO w żywności i produktach paszowych, nie wskazuje im jednak drogi realizacji tej decyzji na poziomie krajowym w sposób gwarantujący bezpieczeństwo prawne. |
42. |
Jest zdania, że z tego powodu ciężko jest obecnie ocenić, w jakim stopniu opcja zakazu byłaby w ogóle wykorzystywana w praktyce wobec dużej liczby wymaganych warunków do spełnienia. |
43. |
Krytykuje fakt, że przy obecnym stanie wiedzy i w obliczu swobodnego przepływu towarów na rynku wewnętrznym i globalizacji wymiany handlowej, jak również wobec dużej liczby podmiotów uczestniczących w łańcuchach przetwarzania w procesie przemysłowej produkcji żywności i pasz, trudno jest kontrolować krajowy zakaz używania GMO w sposób, który byłby racjonalny pod względem kosztów. |
44. |
Jest zdania, że lepszym rozwiązaniem byłoby większe uwzględnianie zastrzeżeń państw członkowskich poprzez zmianę sposobu ważenia głosów w komitetach niż poprzez wprowadzenie opcji zakazu krajowego. Wprowadzenie zakazów krajowych jest obwarowane znacznymi przeszkodami, a możliwości kontrolowania tych zakazów są niewielkie. |
45. |
Nie zgadza się w tym względzie z rozumowaniem Komisji, którego efektem jest przedłożony wniosek dotyczący rozporządzenia. |
46. |
Dlatego opowiada się za jego odrzuceniem. |
Bruksela, dnia 13 października 2015 r.
Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów
Markku MARKKULA