This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52013DC0801
DRAFT JOINT EMPLOYMENT REPORT accompanying the Communication from the Commission on Annual Growth Survey 2014
PROJEKT WSPÓLNEGO SPRAWOZDANIA O ZATRUDNIENIU do komunikatu Komisji w sprawie rocznej analizy wzrostu gospodarczego na 2014 r.
PROJEKT WSPÓLNEGO SPRAWOZDANIA O ZATRUDNIENIU do komunikatu Komisji w sprawie rocznej analizy wzrostu gospodarczego na 2014 r.
/* COM/2013/0801 final - 2013/ () */
PROJEKT WSPÓLNEGO SPRAWOZDANIA O ZATRUDNIENIU do komunikatu Komisji w sprawie rocznej analizy wzrostu gospodarczego na 2014 r. /* COM/2013/0801 final - 2013/ () */
1. RYNEK
PRACY ORAZ TENDENCJE I WYZWANIA SPOŁECZNE W UNII EUROPEJSKIEJ[1] W UE-28
bezrobocie osiągnęło niespotykany wcześniej poziom.
Chociaż stopa bezrobocia zmniejszyła
się w latach 2003–2008 o ponad 2 punkty procentowe, kryzys finansowy i gospodarczy
spowodował znaczne pogorszenie sytuacji (wykres 1). Między 2008 r.
(dane roczne) a drugim kwartałem 2013 r. (dane wyrównane sezonowo) stopa
bezrobocia w UE-28 wzrosła z 7,1 % do 10,9 %. Zmiany, jakie zaszły z
czasem, były mniej lub bardziej zbliżone w odniesieniu do
różnych grup funkcjonujących na rynku pracy, z kilkoma
wyjątkami. Po pierwsze bezrobocie wśród młodzieży
zasadniczo wydaje się bardziej podatne na wpływ cyklu koniunkturalnego.
Po drugie wraz z wystąpieniem kryzysu stopa bezrobocia wśród
mężczyzn wzrosła szybciej niż wśród kobiet
głównie ze względu na to, że kryzys w największym stopniu
dotknął sektory zdominowane przez mężczyzn. Wynika to z
większego wzrostu bezrobocia ogółem niż wśród kobiet w
latach 2008–2009. Jeśli chodzi o różnice strukturalne, można
stwierdzić, że młodzież, pracownicy o niskich
kwalifikacjach i obywatele państw trzecich[2] borykają się ze
znacznie większym problemem bezrobocia. Wykres 1:
Kształtowanie się stóp bezrobocia od 2003 r. w UE-28: ogółem,
wśród młodzieży, starszych pracowników i pracowników o niskich
kwalifikacjach Uwaga: Dane z 2013 r. odnoszą się
do drugiego kwartału; dane z lat 2003–2012 są danymi rocznymi.
Źródło: Eurostat Bezrobocie
przestało rosnąć w połowie 2013 r. Od początku 2013 r. stopa bezrobocia utrzymuje
się raczej na stałym poziomie. We wrześniu 2013 r. bez pracy
pozostawało łącznie prawie 26,9 mln osób (dane wyrównane sezonowo).
Odnośny odsetek wyniósł 11 %, co oznacza, że nie zmienił
się przez sześć kolejnych miesięcy. Nadal jest jednak za
wcześnie, aby ocenić, czy jest to początek odwrócenia tendencji.
Tendencje różnią się między poszczególnymi państwami
członkowskimi UE. W porównaniu z wrześniem 2012 r. bezrobocie
wzrosło w 16 państwach członkowskich (najbardziej w EL, CY, IT i
NL), natomiast spadło w 12 państwach (najbardziej w krajach
bałtyckich, IE i HU). Różnice te w mniejszym bądź
większym stopniu odpowiadają zmianom PKB w państwach
członkowskich. Bezrobocie długotrwałe
nadal rośnie ze względu na długo utrzymujący się
kryzys. Pod koniec drugiego kwartału 2013 r.
bezrobocie długotrwałe osiągnęło w UE-28 rekordowy
poziom 12,5 mln, co odpowiada 5 % ludności aktywnej zawodowo. Od 2008 r.
stopa bezrobocia długotrwałego wzrosła mniej więcej
dwukrotnie, przy czym jej wzrost odnotowano praktycznie we wszystkich
państwach członkowskich oprócz DE (gdzie w latach 2008–2012 stopa ta
spadła z 4 % do 2,5 %) i LU (gdzie stopa ta utrzymywała się w
tym okresie na poziomie około 1,5 %). W ciągu jednego roku do
drugiego kwartału 2013 r. bezrobocie długotrwałe w UE-28
wzrosło jako odsetek całkowitej liczby bezrobotnych z 45 % do 47,1 %
(w SE-17 z 47,0 % do 49,5 %). Problem
bezrobocia pokazuje szeroko zakrojone i cały czas powiększające
się rozbieżności między państwami członkowskimi, w
szczególności w strefie euro. Od początku kryzysu
stopa bezrobocia znacznie wzrosła w południowej części strefy
euro oraz na obrzeżach tej strefy, natomiast w dużo mniejszym stopniu
w innych państwach członkowskich. W sierpniu 2013 r. stopa bezrobocia
wynosiła 4,9 % w AT, 5,2 % w DE i 5,9 % w LU do 26,6% w ES i 27,6% w EL[3]. Pomijając
nieproporcjonalnie wysokie wskaźniki w EL i ES, odsetek bezrobocia w PT,
HR i CY także znacznie przekracza średnią dla UE-28 i wynosi ponad 16 %. Jeśli
chodzi o zmianę stopy bezrobocia, największy wzrost w ujęciu rok
do roku (od września 2012 r. do września 2013 r.) odnotowano w CY
(+4,4 punktu procentowego). Stosunkowo negatywna tendencja obserwowana
jest także w NL (wzrost bezrobocia, ale z niskiego poziomu) i w IT oraz, w
mniejszym stopniu, w BE, BG, HR, LU i SI. Bezrobocie
wśród młodzieży w dalszym ciągu utrzymuje się na
bardzo wysokim poziomie. We wrześniu 2013
r. stopa bezrobocia wśród młodzieży w UE-28 wyniosła ponad
23,5 %, co stanowi wzrost o 0,4 punktu procentowego w stosunku do poprzedniego
roku, lecz także wskazuje na stały poziom na przestrzeni ostatnich
sześciu miesięcy. Między poszczególnymi państwami
członkowskimi odnotowuje się znaczne różnice, przy czym
według danych z września 2013 r. stopa bezrobocia wśród
młodzieży sięga od 7,7 % w DE i 8,7 % w AT do 56,5 % w ES i 57,3
% w EL. W ostatnich miesiącach różnice te co prawda przestały
się zwiększać, ale nadal są duże. Odsetek
młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani
nieszkolącej się (NEET) w dalszym ciągu rośnie. W
latach 2008–2011 wskaźnik
NEET dla ludzi młodych w wieku 15–24 lat wzrósł o 2 punkty procentowe
do 12,9 % (wykres 2). W 2012 r. odnotowano dalszy
wzrost wskaźnika NEET na szczeblu UE, lecz był on niższy
niż w poprzednich latach i nie dotyczył wszystkich państw
członkowskich (spadek wskaźnika NEET odnotowano w AT, UK, LT, LV, RO
i BG). Wskaźnik ten w dalszym ciągu pozostaje wysoki w
większości państw członkowskich (LT, MT, PL, FR, BE, EE,
SK, UK, PT, HU, LV, CY, HR, RO, IE, ES, EL, IT i BG), przy czym ostatnie
tendencje (w latach 2011–2012) zaobserwowane w EL i SI, i w nieco mniejszym
stopniu w IT i HU, są szczególnie niepokojące. Wskaźniki NEET
są nieco wyższe dla kobiet niż dla mężczyzn: w 2012 r.
wyniosły, odpowiednio, 13,4 % i 12,9 % (łącznie 13,1 %).
Zjawisko NEET wynika bardziej ze wzrostu bezrobocia wśród
młodzieży niż z bierności zawodowej związanej z
brakiem edukacji. Wykres
2: Odsetek młodzieży NEET ogółem
(w grupie wiekowej 15–24 lat) w państwach członkowskich Źródło:
Eurostat Odsetek osób
wcześnie kończących naukę stopniowo spada. W 2012 r. odsetek ten wynosił 12,7 % i spadł z
13,4 % w porównaniu z poprzednim rokiem. Problem wczesnego kończenia nauki
jest poważny, ponieważ dotyczy około 5,5 mln osób, spośród
których ponad 40 % jest bezrobotnych. W 2012 r. w 12 państwach
członkowskich odsetek ten był niższy, niż wynosił
poziom docelowy (10 %) określony w strategii „Europa 2020”. Najwyższy
odsetek osób wcześnie kończących naukę, wynoszący
ponad 20 %, odnotowano w ES, PT i MT. Europa jest na dobrej drodze do
osiągnięcia celu, zgodnie z którym do 2020 r. co najmniej 40 % osób
będzie miało wyższe wykształcenie. W 2012 r. odsetek
osób z wyższym wykształceniem wyniósł 35,7 %. Pomimo kryzysu
współczynniki aktywności zawodowej dalej wzrosły w wielu
państwach członkowskich, przede wszystkim w związku ze
wzrostem aktywności zawodowej wśród starszych pracowników i kobiet (w
wieku 55–64 lat). Między II kw. 2008 r. a II kw. 2013 r.
współczynnik aktywności zawodowej w UE-28 dla
ludności w wieku 15–64 lat wzrósł z 70,7 % do
71,9 % pomimo znacznego zróżnicowania sytuacji w
poszczególnych państwach. Największy wzrost
współczynnika aktywności zawodowej odnotowano w CZ, MT, LT i HU,
natomiast największy spadek w DK (lecz z bardzo wysokiego
poziomu), IE i HR. Mimo
że współczynnik aktywności zawodowej kobiet wzrósł, nadal
jest on znacznie niższy w porównaniu z mężczyznami; w drugim
kwartale 2013 r. o 12,1 punktu procentowego (odnośne wskaźniki dla
kobiet i mężczyzn wyniosły, odpowiednio, 65,9 % i 78 %).
Różnice we współczynnikach aktywności zawodowej kobiet i
mężczyzn są szczególnie duże w kilku południowych
państwach członkowskich UE takich jak EL, IT i PT. W niektórych
innych państwach występują co prawda wysokie wskaźniki
aktywności zawodowej kobiet, lecz charakteryzują się one
powszechnym udziałem kobiet w zatrudnieniu w niepełnym wymiarze
godzin, np. w drugim kwartale 2013 r. w NL (77,3 %), DE (46,5 %) i AT (45,6 %). Kształtowanie
się wskaźnika zatrudnienia w dalszym ciągu wykazuje
tendencję spadkową, a osiągnięcie głównego celu
strategii „Europa 2020”, który zakłada 75 % zatrudnienia kobiet i
mężczyzn w wieku 20–64 lat, wymagałoby jednak zdecydowanego
odwrócenia tej tendencji. Od
początku kryzysu wskaźniki zatrudnienia w UE-28 spadły o prawie
2 punkty procentowe, do zaledwie 68 % pod koniec 2012 r. (wykres 3). Od tamtej
pory odnotowano dalsze pogorszenie się sytuacji. Między II kw. 2012
r. a II kw. 2013 r. wskaźnik zatrudnienia spadł o 0,6 punktu
procentowego w strefie euro i o 0,42 punktu procentowego w UE-28. Wykres
3: Kształtowanie się wskaźników zatrudnienia w UE-28 i strefie
euro w odniesieniu do celów strategii „Europa 2020” (w grupie wiekowej 20–64
lat) Uwaga: Wskaźniki zatrudnienia z 2000 r. i 2001 r.
odnoszą się do UE-27, a nie UE-28; dane z 2013 r. odnoszą
się do drugiego kwartału. Źródło: Eurostat (LFS) i cele strategii „Europa 2020” Wskaźniki
wzrostu i spadku zatrudnienia w czasie kryzysu nie były równo
rozłożone. Podczas gdy od
2008 r. wskaźniki zatrudnienia mężczyzn (20–64 lat) spadły
o ponad 3 punkty procentowe (z 77,9 % w 2008 r. do 74,5 % w 2012 r.), na
przestrzeni ostatniego roku odnotowano jedynie minimalny spadek wskaźnika
zatrudnienia kobiet, a nawet jego nieznaczny wzrost. Tendencja wzrostowa
dotyczyła przede wszystkim starszych pracowników (wzrost o 3,3 punktu
procentowego od 2008 r. do 48,8 % w 2012 r.; istotny wzrost odnotowano w BE,
DE, FR, IT, LU, HU, NL i PL), a w szczególności kobiet (5,0 punktów
procentowych). Patrząc z perspektywy wykształcenia, spadek
wskaźnika zatrudnienia w największym stopniu dotknął osoby
o niższych kwalifikacjach, a w najmniejszym stopniu osoby z wyższym
wykształceniem. Wskaźnik zatrudnienia obywateli państw trzecich
(20–64 lat) w UE-28 spadł z 58,5 % w 2010 r. do 56,8 % w 2012 r.
Jeśli chodzi o sektorowe tendencje w zatrudnieniu, między drugim
kwartałem 2012 r. a drugim kwartałem 2013 r. największy spadek
wskaźnika zatrudnienia odnotowano w sektorze budowlanym (–4,5 %),
rolnictwie (–1,5 %) i sektorze produkcyjnym (–1,2 %). Szczególnie duży
wzrost odnotowano natomiast w sektorze ICT (+2,5 %). Mimo że w ciągu
ostatnich pięciu lat panowały warunki niekorzystne dla stałego
zatrudnienia, największe obciążenie związane z
dostosowaniem przypadło głównie na pracę tymczasową (nieprzedłużaną).
Ponadto poziom zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin spada już
czwarty rok z rzędu; od ostatniego kwartału 2008 r. zmniejszył
się o 8,3 mln (–4,6 %). W ostatnich
latach odnotowano natomiast stały wzrost liczby zatrudnionych w
niepełnym wymiarze godzin, tj. o 2,5 mln od ostatniego kwartału 2008
r., co stanowi wzrost o 6,4 %. Wzrost
zatrudnienia jest zróżnicowany w poszczególnych państwach.
Na wykresie 4 przedstawione zostały różne
doświadczenia państw członkowskich oraz wyjątkowo negatywna
tendencja wzrostu zatrudnienia do drugiego kwartału 2012 r. w LV, EL, LT, IE
i ES. Od drugiego kwartału 2012 r. wskaźnik zatrudnienia wzrósł
w państwach bałtyckich i w IE. Jego spadek odnotowano jednak w kilku
innych państwach, w szczególności w CY, ES, PT i HU. Ogólnie rzecz
biorąc, niektóre „główne” państwa strefy euro (oraz MT)
osiągnęły stosunkowo dobre wyniki, podczas gdy poziom
zatrudnienia w dalszym ciągu wykazywał tendencję spadkową w
południowych państwach strefy euro takich jak IT i ES, co potwierdza
coraz większe rozbieżności pod względem poziomu bezrobocia występujące
w strefie euro (zob. powyżej). Wykres
4: Wzrost zatrudnienia (liczby osób) od II kw. 2008 r. w podziale na
państwa członkowskie Źródło: Dane z I kw. 2013 r. dla
HU i HR; źródło: Eurostat (rachunki narodowe), obliczenia DG EMPL W
przyszłości wskaźnik zatrudnienia prawdopodobnie nieznacznie
wzrośnie, głównie ze względu na przewidywany wzrost PKB. Obecnie wskaźnik wolnych etatów wynosi około 1,5 %
i utrzymuje się na zbliżonym średnim poziomie od końca 2010
r.[4]. W perspektywie średnioterminowej niektóre tendencje
doprowadzą do dalszego rozwoju zatrudnienia, w szczególności w
określonych obszarach. Na przykład
postęp technologiczny przyczyni się do tworzenia miejsc pracy w
sektorze ICT (oczekuje się, że liczba nieobsadzonych
miejsc pracy dla specjalistów ICT do 2015 r. wyniesie nawet 900 000), podczas gdy
starzenie się społeczeństwa, pomimo obecnych ograniczeń w
budżecie na publiczną opiekę zdrowotną, prawdopodobnie
spowoduje wzrost zapotrzebowania na pracowników służby zdrowia i
usługi zdrowotne w perspektywie średnioterminowej (już w 2012 r.
całkowita liczba osób pracujących w zawodach związanych z
opieką zdrowotną w UE-27 wyniosła prawie milion). Oprócz tego ekologizacja gospodarki może
doprowadzić do wzrostu liczby zielonych miejsc pracy (łączna liczba osób
zatrudnionych wzrosła z 2,4 mln w 2000 r. i 3,0 mln w 2008 r. do szacowanego
poziomu 3,4 mln w 2012 r.). W innych sektorach
uzależnionych od nowoczesnych technologii, takich jak sektor transportowy,
również konieczne będzie zatrudnienie dużej liczby pracowników o
średnich lub wysokich kwalifikacjach, aby zapewnić dostosowanie do
wzrostu odnotowywanego w lotnictwie i transporcie pasażerskim oraz
osiągnięcie celu, który zakłada opuszczenie sektora transportu
przez wysoki odsetek starszych pracowników do 2020 r. Na dynamikę
zatrudnienia w dużej mierze wpływa spadek wskaźnika znajdowania
pracy. Z dynamiki rozwoju sytuacji
wynika, że spadek wskaźnika zatrudnienia jest spowodowany zarówno
wzrostem wskaźnika odchodzenia z pracy, jak i spadkiem wskaźnika
znajdowania pracy, przy czym ten drugi wskaźnik jest istotniejszym
czynnikiem w kategoriach względnych (wykres 5)[5]. W latach
2008–2012 wskaźnik znajdowania pracy spadł w 24 państwach
członkowskich, a wzrósł tylko w trzech (LU, DE i NL). Największy spadek odnotowano w DK, CY i SI. Wykres
5: Wskaźnik znajdowania pracy i odchodzenia z pracy w UE-27 – średnia
roczna w latach 2005–2012 Źródło: Eurostat (LFS),
obliczenia DG EMPL Segmentacja
rynku pracy w dalszym ciągu jest znaczna. Odsetek
pracowników tymczasowych wzrósł od 2011 r. o 0,4 punktu procentowego, co w
dużej mierze odzwierciedla niepewne warunki gospodarcze. Powoduje to
dalszy wzrost już i tak wysokiej stopy bezrobocia lub niskiego
współczynnika aktywności zawodowej określonych grup. Bezrobocie
wśród młodzieży charakteryzuje się wysokim udziałem
zarówno w zatrudnieniu tymczasowym, jak i w niepełnym wymiarze godzin,
którego odsetek wyniósł w 2012 r., odpowiednio, nieco ponad 40 % i 30 %
(zatrudnienia ogółem). Dla porównania łączny
odsetek pracowników tymczasowych i zatrudnionych w niepełnym wymiarze
godzin był znacznie niższy i wyniósł w 2012 r. w UE-28,
odpowiednio, około 14 % i 19 %. Dużo więcej kobiet niż
mężczyzn pracuje w niepełnym wymiarze godzin. W 2012 r. odsetek
kobiet pracujących w niepełnym wymiarze godzin wyniósł 31,9 %, natomiast
odsetek mężczyzn – tylko 8,4 %, przy czym w NL, UK, DE, AT i BE
odsetek kobiet pracujących w niepełnym wymiarze godzin wyniósł
ponad 40 %, co znacznie obniżyło wskaźniki zatrudnienia mierzone
w ekwiwalentach pełnego czasu pracy. Obecnie praca tymczasowa i praca w
niepełnym wymiarze godzin, w pewnym stopniu nie z własnego wyboru,
mogą przyczynić się do tworzenia miejsc pracy i w perspektywie
średnio- bądź długoterminowej mogą być one
krokiem w kierunku zawierania umów o pracę na czas nieokreślony lub
umów o pracę w pełnym wymiarze godzin (np. w przypadku
młodzieży). Segmentację można również postrzegać
z perspektywy utrzymującego się zróżnicowania wynagrodzenia ze
względu na płeć oraz niskich wskaźników przechodzenia z
mniej na bardziej chronione formy zatrudnienia. Ten drugi przypadek wpływa
negatywnie na grupy, które zazwyczaj pracują w oparciu o umowy tymczasowe,
głównie na młodych ludzi. Dopasowanie
rynku pracy jest ograniczone w kilku państwach członkowskich.
Mimo że w ostatnich trzech latach średni wskaźnik wolnych etatów
utrzymał się na zbliżonym poziomie, stopa bezrobocia
wzrosła, co wskazuje na pogorszenie się dopasowania rynku pracy. Na
podstawie krzywej Beveridge’a (wykres 6) widać, że bezrobocie
strukturalne rosło od mniej więcej połowy 2011 r. Przebieg
krzywej Beveridge’a wskazuje na pogorszenie się sytuacji w
większości państw członkowskich, z wyjątkiem przede
wszystkim DE. Ta ogólna negatywna tendencja wynika przede wszystkim z coraz
większego niedopasowania umiejętności[6], co świadczy
o tym, że brak możliwości na rynku pracy w związku z
kryzysem gospodarczym wywołuje efekt histerezy, któremu należy
przeciwdziałać poprzez inwestowanie w kapitał ludzki i
skuteczniejsze dopasowanie. Wykres 6: Krzywa
Beveridge’a, UE-27, I kw. 2008 r. – I kw. 2013 r. Uwaga: LSI
(oś pionowa) oznacza „wskaźnik niedoboru pracowników”, który
został opracowany na podstawie badań statystycznych
przedsiębiorstw w UE (odsetek zakładów produkcyjnych wskazujących
na niedobór pracowników jako czynnik ograniczający produkcję).
Źródło: Eurostat Rosnący odsetek
bezrobotnych, w tym długotrwale bezrobotnych, oraz wynikający z tego
spadek skuteczności dopasowania stanowią poważne wyzwania dla
aktywnych polityk rynku pracy i publicznych służb zatrudnienia. Podczas gdy niektóre państwa członkowskie
zwiększyły środki na rzecz aktywnej polityki rynku pracy i
publicznych służb zatrudnienia, inne je zmniejszyły, aby
osiągnąć cele konsolidacji budżetowej, i skupiły
się na zwiększeniu skuteczności publicznych służb
zatrudnienia. Niektóre państwa członkowskie również
udoskonaliły procesy robocze w ramach publicznych służb
zatrudnienia. Wydaje
się, że kryzys gospodarczy i jego oddziaływanie na rynek pracy
wpłynęły na przepływy migracyjne w UE na
trzech różnych poziomach: mniejsza migracja z państw trzecich do UE
(–3,7 % w latach 2010–2011), większa migracja z UE do państw trzecich
(+14 % w latach 2010–2011, z czego 90 % z ES, UK, FR, IE, PT i CZ; bardziej
migranci powracający niż obywatele) oraz zmiana wzorców migracji w
obrębie UE („mobilność wewnątrzunijna”).
Mobilność pracowników wewnątrz UE wydaje się w coraz
większym stopniu napędzana czynnikami wypychającymi, podczas gdy
wcześniej dominowały czynniki przyciągające. Ogólnie rzecz
biorąc, pomimo silnego wzrostu mobilności z południowych
państw członkowskich do innych państw UE (np. UK i DE) w
kategoriach względnych liczby absolutne pozostają stosunkowo niskie w
porównaniu z wielkością siły roboczej (i populacji osób
bezrobotnych) w południowych państwach członkowskich UE oraz z
uwzględnieniem znacznie większych przepływów migracyjnych ze
wschodnich i środkowych państw członkowskich, które
pozostają głównymi krajami pochodzenia osób przemieszczających
się w obrębie UE. Podaż
umiejętności nie nadąża za zmianami w popycie na
umiejętności. Niektóre tendencje, w
szczególności globalizacja i zmiana technologiczna (promująca wysokie
kwalifikacje), doprowadziły do stopniowych zmian popytu na pracę.
Względny popyt na wysoko wykwalifikowanych pracowników zasadniczo wzrósł
ze szkodą dla pracowników o średnich i niskich kwalifikacjach
(„podnoszenie kwalifikacji w ramach popytu na pracę”). Zmieniło
się także względne znaczenie typów umiejętności;
zarówno umiejętności powiązane z ICT, jak i
„umiejętności miękkie” zyskały na znaczeniu w
kontekście wielu zawodów. Mimo że
średni poziom wykształcenia wzrósł, a „jakość”
podaży umiejętności tym samym się poprawiła,
umiejętności pracowników nie nadążają za popytem na
umiejętności. Jest to tym bardziej oczywiste, że udział w
działaniach z zakresu uczenia się przez całe życie wykazuje
tendencję spadkową w kilku państwach członkowskich, zarówno
w odniesieniu do kobiet, jak i mężczyzn. W rezultacie takich zmian we
względnym popycie na umiejętności i podaży
umiejętności szanse zatrudnienia osób wysoko wykwalifikowanych
są większe niż osób ze średnimi i niskimi kwalifikacjami.
Prognozy dotyczące rynku pracy potwierdzają tę tendencję na
nadchodzące lata[7]. Potencjałowi
wzrostu i konkurencyjności Europy zagrażają słabości
strukturalne występujące w europejskim zasobie
umiejętności. Według
najnowszych danych[8]
około 20 % osób w wieku produkcyjnym ma bardzo niewielkie
umiejętności, a w niektórych państwach (ES, IT) odsetek ten jest
jeszcze wyższy. Tylko w kilku państwach (FI,
NL, SE) odnotowano wysoki odsetek osób z bardzo dużymi
umiejętnościami;
większość państw europejskich nawet nie zbliżyła
się do czołówki krajów spoza Europy (takich jak Japonia czy
Australia). Dane te potwierdzają, że Europa nie inwestuje skutecznie w
edukację i umiejętności, co zagraża jej konkurencyjności
w perspektywie średniookresowej oraz zdolnościom do zatrudnienia
dużej liczby pracowników. 10 państw członkowskich
ograniczyło wartość bezwzględną wydatków na
edukację (DK, IE, EL, ES, IT, CY, HU, PT, SK i UK), natomiast 20
państw członkowskich ograniczyło względny udział PKB w
finansowaniu inwestycji w edukację. Zmiany
wysokości wynagrodzeń pomagają przywrócić równowagę. W
okresie bezpośrednio poprzedzającym kryzys wykształciła
się znaczna nierównowaga zewnętrzna w obrębie UE, a zwłaszcza
w strefie euro. Ostatnio dynamika jednostkowego kosztu pracy wspiera proces
równoważenia zewnętrznego (wykres 7). Ponadto zmiany realnych kosztów
pracy dostosowują się do warunków panujących na rynkach pracy w
poszczególnych państwach. Ważne jest, aby zmiany wysokości
wynagrodzeń w dalszym ciągu sprzyjały dążeniu do równowagi
zewnętrznej oraz ograniczeniu bezrobocia. Jeśli odnotowany ostatnio
wzrost wynagrodzeń w państwach posiadających nadwyżkę utrzyma
się, w rezultacie może to wzmocnić łączny popyt[9]. Wykres 7: Zmiany
nominalnego jednostkowego kosztu pracy w strefie euro Uwaga:
Brak danych kwartalnych dla EL; dane dotyczące EL pochodzą z
końca 2012 r. Źródło: obliczenia DG EMPL na podstawie danych Eurostatu Obniżenie jednostkowego kosztu pracy i
ograniczenie wzrostu płac zbyt powoli i niedostatecznie
przełożyło się na zmiany cen. To
niepełne przełożenie można częściowo
wyjaśnić jednoczesnym wzrostem podatków pośrednich i cen
urzędowych w wyniku konsolidacji budżetowej[10]. Obniżenie
nominalnego jednostkowego kosztu pracy w obliczu bardzo wysokich cen
doprowadziło do spadku udziału pracy w uzyskanym dochodzie w kilku
państwach członkowskich, a zwłaszcza w ES, PT i EL. Wynikającemu z tego wzrostowi marż zysku nie
towarzyszył wzrost inwestycji. Klin podatkowy
pozostaje wysoki w wielu państwach członkowskich. Wysoki, a w niektórych przypadkach rosnący klin
podatkowy, szczególnie w przypadku osób o niskich dochodach i osób
będących drugimi żywicielami rodziny, stanowi problem w wielu
państwach członkowskich. W przypadku osób o niskich dochodach
(zarabiających 67 % średniego wynagrodzenia) ilustruje to
zmniejszenie klina podatkowego w latach 2008–2010 w większości
państw, po którym w dwóch kolejnych latach w prawie wszystkich
państwach członkowskich (z wyjątkiem UK, NL, PT, SI i FI)
nastąpił jego wzrost. W 2012 r. klin podatkowy sięgał od 20
% lub mniej w MT i IE do ponad 45 % w BE, DE, FR i HU. W latach 2012–2013
podwyżki podatku dochodowego od osób fizycznych koncentrowały
się na osobach mających wyższe dochody i są kontynuowane w
11 państwach członkowskich[11]. Zmiany
łącznej stopy podatkowej były związane głównie z PIT
(podatkiem dochodowym od osób fizycznych), przy czym wzrost stopy odnotowano w
19 (z 26) państwach członkowskich (wykres 8; osoba stanu wolnego, bez
dzieci). Podwyżki PIT były szczególnie
wysokie w IE, HU i EL. Biorąc pod uwagę zarówno PIT, jak i
składki na ubezpieczenie społeczne opłacane przez pracowników,
„obciążenie pracowników” wzrosło w 18 państwach
członkowskich, a zmalało w 11 państwach członkowskich,
zwiększając w ten sposób obciążenie pracodawców. Działania
te są kontynuowane w 11 państwach członkowskich. Ogólny poziom składek na ubezpieczenie społeczne
opłacanych przez pracodawców pozostał praktycznie stały w
większości państw członkowskich, z kilkoma wyjątkami
(zwłaszcza w FR, SK, PL i HU). Wykres
8: Zmiana wysokości klina podatkowego w latach 2010–2012 według
elementów składowych (67 % średniego wynagrodzenia, osoba stanu
wolnego, bez dzieci) Uwaga: Brak danych dla CY i
HR. Źródło: OECD Zwalczanie pracy
nierejestrowanej jest dla niektórych państw członkowskich wyzwaniem. Szara strefa i praca nierejestrowana wywierają
negatywny wpływ zarówno na realizację celów makroekonomicznych, jak i
na jakość i wydajność pracy oraz na spójność społeczną.
Z perspektywy makroekonomicznej uszczuplają one dochody podatkowe (podatek
dochodowy i VAT) oraz osłabiają finansowanie systemów zabezpieczenia
społecznego. Z perspektywy mikroekonomicznej praca nierejestrowana i inne
nietypowe formy zatrudnienia, takie jak pozorne samozatrudnienie, zakłócają
uczciwą konkurencję, torując drogę dla dumpingu socjalnego,
co z kolei hamuje tworzenie regularnego zatrudnienia objętego
pełną ochroną socjalną. Powoduje ona także
niewydajność produkcyjną, ponieważ nieformalne
przedsiębiorstwa zazwyczaj unikają korzystania ze sformalizowanych
usług oraz wpływów (np. kredytów) i nie rozwijają się.
Chociaż w pełni wiarygodne dane dotyczące zasięgu szarej
strefy gospodarki i pracy nierejestrowanej nie są łatwo
dostępne, ogólne dane wskazują, że w niektórych państwach
członkowskich zjawiska te stanowią wyzwanie[12]. Kryzys
znacząco zmienił sposób rozłożenia nierówności społecznej
i w różny sposób wpłynął na poszczególne grupy
ludności. Chociaż w latach 2008–2012
współczynnik S80/S20[13] w UE-27
pozostał stały, odnotowuje się duże rozproszenie, jak i
pogłębiające się różnice pomiędzy państwami
członkowskimi pod względem nierówności w dochodach (wykres 9). Dysproporcja ta
powiększyła się w większości południowych
państw członkowskich (ES, EL, IT, CY) i w HR, EE, DK, HU, SK oraz
nieznacznie w IE. Pomimo ostatniej poprawy
dysproporcja ta budzi szczególne zaniepokojenie także w BG, LV, PT i RO. Wykres
9: Dysproporcja w zakresie dystrybucji dochodów (zróżnicowanie
kwintylowe), 2008–2012 Źródło:
Eurostat, EU-SILC. * Dane dla AT, BE, IE i UK odnoszą się do 2011 r.
zamiast 2012 r.; dane dla UE-27 i UE-28 są danymi szacunkowymi za 2012 r.;
dane dla IT są tymczasowe. Wskaźnik
zagrożenia ubóstwem i wykluczeniem społecznym znacząco
wzrósł, podobnie jak różnice między państwami
członkowskimi. Głównym
celem strategii „Europa 2020” było zmniejszenie liczby osób
zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym o co najmniej 20 mln
– osiągnięcie tego celu wymagałoby
zdecydowanego odwrócenia tej tendencji. Od
początku kryzysu w 2008 r. do 2012 r.[14] liczba Europejczyków zagrożonych
ubóstwem lub wykluczeniem społecznym wzrosła niepokojąco,
aż o 8,7 mln (z wyłączeniem HR), co w 2012 r. stanowiło
25,1 % ludności UE-28 (wykres 10). Chociaż odsetek
ludności zagrożonej ubóstwem lub wykluczeniem społecznym
wzrósł zwłaszcza w państwach członkowskich najbardziej
dotkniętych kryzysem gospodarczym, kilka państw członkowskich
odnotowało spadek względnych poziomów ubóstwa. Wykres 10: Kształtowanie się
wskaźników zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym
(AROPE) w latach 2008–2012 Źródło:
Eurostat, EU-SILC. Podział wg AROPE w 2012 r.; dane dla UE-27 i UE-28
są danymi szacunkowymi za 2012 r.; dane dla IT są tymczasowe; * dane
dla AT, BE, IE i UK odnoszą się do 2011 r. zamiast 2012 r.; ** brak
danych za 2008 r. dla HR i UE-28. Występują
znaczne różnice między kohortami wiekowymi. Problem ten w
największym stopniu dotyczy ludności w wieku produkcyjnym. W ostatnich
latach wskaźnik ubóstwa i wykluczenia społecznego ludności w
wieku 18–64 lat znacznie wzrósł w dwóch trzecich państw
członkowskich, głównie ze względu na rosnącą
liczbę gospodarstw domowych bez osób pracujących lub o małej
intensywności pracy oraz na coraz większe ubóstwo pracujących. W 2012 r. około
50 mln osób w wieku produkcyjnym żyło w gospodarstwie
domowym o dochodzie niższym niż 60 % krajowej mediany
dochodu ekwiwalentnego, 33,1 mln osób w UE-28 znajdowało
się w sytuacji poważnej deprywacji materialnej, a 30,4 mln
osób w wieku 18–59 lat żyło w gospodarstwie
domowym bez osób pracujących. Wykres 11: Kształtowanie się wskaźników
zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (AROPE) od
2005 r. w UE-28 – ogółem oraz z podziałem na dzieci,
ludność w wieku produkcyjnym i osoby starsze Źródło: Eurostat, EU-SILC. Średnia dla UE-27
w latach 2005–2009; średnia dla UE-28 w latach 2010–2012; dane szacunkowe
dla 2012 r. Osoby starsze (65+)
są zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w mniejszym
stopniu, ponieważ wskaźnik ich zagrożenia zmalał w
większości państw członkowskich, przy czym kobiety są
nadal bardziej zagrożone ubóstwem w starszym wieku niż
mężczyźni. Względna poprawa
wynika głównie z tego, że wysokość emerytur w przeważającej
mierze pozostała stała, podczas gdy poziom dochodów ludności w
wieku produkcyjnym utrzymał się lub zmniejszył. Wskaźnik
zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym wśród dzieci
wzrósł od 2008 r. wraz z pogorszeniem się sytuacji ich rodziców (w
większości w wieku produkcyjnym) w ponad 20
państwach członkowskich w porównaniu z 2008 r., lecz gospodarstwa
domowe osób samotnie wychowujących dzieci są zagrożone ubóstwem
i wykluczeniem społecznym (UE-28: 47,8 % w 2012 r.) dwukrotnie
bardziej niż rodziny z dwiema osobami dorosłymi (24,4 %).
Znacznie wyższy wskaźnik zagrożenia ubóstwem wśród
gospodarstw domowych osób samotnie wychowujących dzieci odnotowuje
się we wszystkich państwach członkowskich i sięga od 35 % w
SI, FI i DK do 78 % w BG. Podobnie rodziny z co najmniej trojgiem dzieci
są w dużo większym stopniu zagrożone ubóstwem lub
wykluczeniem społecznym (UE-28: 30,9 %) niż ludność
ogółem. Pogorszenie się warunków panujących na rynku pracy
podczas kryzysu dotknęło bardziej bezpośrednio
mężczyzn w wieku produkcyjnym. Niemniej
jednak kobiety w dalszym ciągu są bardziej zagrożone (stałym)
ubóstwem lub wykluczeniem niż mężczyźni, co wynika z przerw w
pracy zawodowej i pracy w niepełnym wymiarze godzin. Zagrożenie
ubóstwem i wykluczeniem społecznym w 2012 r. było znacznie
wyższe (48,8 %) wśród obywateli państw trzecich (18–64 lat) niż
wśród obywateli UE (24,9 %). Ogólnie nastąpił wzrost tego
wskaźnika z 21,7 p.p. w 2010 r. do 23,9 p.p. w 2012 r. Od 2011 r. średnie
realne dochody do dyspozycji gospodarstw domowych zmniejszyły się
zarówno w UE, jak i w strefie euro. Wyjątkowo
duży spadek (łącznie ponad 5 punktów procentowych w ciągu
dwóch lat) odnotowano w EL, ES, IT, CY, PT i RO, a bardziej umiarkowany w BE,
CZ, DK, HU, NL, SI i SK. W pozostałych państwach dochody gospodarstw
domowych utrzymały się lub nieznacznie wzrosły. Stabilizujący
wpływ wydatków socjalnych na dochody gospodarstw domowych zmniejszył
się po 2010 r. W czasie recesji w latach 2008–2009 wydatki socjalne
odgrywały ważną rolę w utrzymaniu dochodów gospodarstw
domowych w większości państw UE[15], miedzy innymi
dzięki budżetowym środkom
stymulacyjnym wdrożonym w celu podtrzymania łącznego popytu i ograniczenia
nasilonej likwidacji miejsc pracy, zgodnie z europejskim planem naprawy
gospodarczej z listopada 2008 r. Ponadto świadczenia socjalne netto
i niższe podatki pozytywnie wpłynęły na zmianę dochodu
brutto do dyspozycji gospodarstw domowych w 2009 r. i w pierwszych dwóch
kwartałach 2010 r. (wykres 12). Od połowy 2010 r.
wkład świadczeń socjalnych w zmianę dochodów brutto gospodarstw
domowych zmniejszył się. Mogło to wynikać ze wzrostu liczby
osób długotrwale bezrobotnych, które utraciły swoje uprawnienia, a
także z częściowego wycofania – w związku z pewną poprawą prognoz gospodarczych
w kilku państwach członkowskich – środków wdrożonych w celu
walki z kryzysem. Wreszcie stopniowe zmniejszanie się wpływu
wydatków socjalnych w niektórych państwach członkowskich
odzwierciedliło także poprawę sytuacji gospodarczej i perspektyw
gospodarczych[16]. Wykres
12: Wkład różnych elementów składowych we wzrost dochodu do
dyspozycji gospodarstw domowych brutto (SE-17 i UE-27)
Źródło: Eurostat – rachunki sektorowe Skutki
dystrybucyjne konsolidacji budżetowej znacznie się różniły
między poszczególnymi państwami. Według badania Euromod[17] pakiety
konsolidacji budżetowej, w zależności od modelu, wywarły
różny wpływ na gospodarstwa domowe o wysokich i niskich dochodach. Regresywne skutki w kilku państwach dodatkowo
utrudniły warunki życia panujące przede wszystkich w
gospodarstwach domowych o niskich dochodach. Innym państwom
członkowskim – dzięki zwróceniu baczniejszej uwagi na profil
dystrybucyjny środków konsolidacji budżetowej – udało się
uniknąć nieproporcjonalnego wpływu na gospodarstwa domowe o
niskich dochodach. Takie różnice w skutkach dystrybucyjnych
wystąpiły niezależnie od różnic w ogólnym wymiarze
dostosowań. Ogólnie rzecz
biorąc, po osiągnięciu maksymalnego wzrostu wydatków socjalnych
w 2009 r. odnośne wskaźniki wzrostu zaczęły spadać od 2011 r. (wykres
13).
Na wczesnym etapie kryzysu (do 2009 r.) wzrost
wydatków socjalnych wynikał głównie ze wzrostu wydatków
związanych z bezrobociem, lecz także – w mniejszym stopniu – z innych
funkcji (zwłaszcza z wypłaty rent i emerytur oraz świadczeń
zdrowotnych). W 2010 r. wzrost wydatków socjalnych osłabł,
odzwierciedlając połączenie wygasania budżetowych
środków stymulacyjnych oraz standardowego procesu stopniowego wycofywania
automatycznej stabilizacji w krajach doświadczających ożywienia
gospodarczego. Od 2011 r. (wykres 13) wydatki socjalne zmalały pomimo
dalszego pogorszenia warunków gospodarczych i społecznych[18]. Wykres 13: Wkład
we wzrost realnych publicznych wydatków socjalnych w UE w postaci
świadczeń pieniężnych i rzeczowych (w latach 2001–2012) Źródło: Rachunki narodowe, obliczenia DG EMPL Kryzys
wpłynął także na strukturę wydatków na ochronę
socjalną. W latach 2009 i 2010[19] w niektórych państwach znaczny wzrost
odnotowano w obszarach (takich jak renty i emerytury oraz
niepełnosprawność), w których poziom wydatków był już
wysoki i wiązał się ze stosunkowo słabymi wynikami
socjalnymi i wydatkami w zakresie zatrudnienia (wykres 14). W tym
samym czasie w niektórych państwach poziom wydatkowania zatrzymał
się lub nawet zmniejszył się w takich obszarach jak zdrowie,
wykluczenie społeczne, budownictwo mieszkaniowe lub świadczenia
rodzinne. Wykres 14: Łączny wkład we wzrost całkowitej
ochrony socjalnej w UE-27 według funkcji (w latach 2007–2010) oraz
wkład w (realne) łączne wydatki na ochronę socjalną w
Europie według krajów, 2010 r. Uwaga: Wkład w ogólny wzrost
wydatków socjalnych według funkcji. Źródło: ESSPROS W
niektórych państwach członkowskich dostęp do opieki zdrowotnej
mógł stać się trudniejszy dla osób znajdujących się w
szczególnie trudnej sytuacji. Oprócz wpływu kryzysu
na dochody, cięcia wydatków na zdrowie publiczne prawdopodobnie utrudnią
dostęp do usług opieki zdrowotnej, zwłaszcza w przypadku grup o
niskich dochodach i osób znajdujących się w szczególnie trudnej
sytuacji. Wykres 15 przedstawia odsetek osób należących do grupy
kwintylowej o najniższych dochodach, których potrzeby zdrowotne nie
zostały zaspokojone ze względu na „zbyt drogie” leczenie, zbyt
długi czas oczekiwania lub zbyt dużą odległość od
punktu świadczenia usług zdrowotnych. Chociaż w UE-27 jako
całości odsetek ten wzrósł w latach 2008–2011 jedynie
umiarkowanie, w państwach takich jak LV, EL, IT i PL odnotowano dalszy
spadek z wysokiego poziomu dostępu do usług, podczas gdy w
państwach takich jak CY, BE, FI, FR i SK odnotowano znaczny wzrost z
niskich poziomów. Wykres 15:
Niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki zdrowotnej, grupa kwintylowa
o najniższych dochodach, 2008–2011 Źródło: Eurostat EU-SILC 2011 r.
2. WDRAŻANIE
WYTYCZNYCH ZWIĄZANYCH Z ZATRUDNIENIEM: REFORMY W OBSZARZE ZATRUDNIENIA I
POLITYKI SPOŁECZNEJ W niniejszym rozdziale[20] przedstawiony jest ogólny zarys reform i
środków przedsięwziętych przez państwa członkowskie w
ciągu ostatnich 12 miesięcy. Wytyczne dotyczące zatrudnienia[21] zawierają zrównoważone zalecenia
co do sposobu reagowania na wyzwania związane z zatrudnieniem oraz
wyzwania społeczne w kontekście bieżących tendencji, po to
aby osiągnąć cele wyznaczone w strategii „Europa 2020”
(przedstawionych w rozdziale 1). Roczna analiza wzrostu gospodarczego na 2013
r. określa priorytety i wytyczne, w oparciu o które państwa
członkowskie opracowały krajowe programy reform w ramach
europejskiego semestru 2013. Plany zostały poddane przeglądowi, a
Rada wydała zalecenia dla poszczególnych krajów, opierając się
na wnioskach Komisji. Komitet Zatrudnienia i Komitet Ochrony Socjalnej
dokonują przeglądu wyników państw członkowskich oraz ich
postępów w radzeniu sobie z istotnymi wyzwaniami za pomocą
narzędzi służących do przeglądu sytuacji w dziedzinie
zatrudnienia (EPM) oraz przeglądu sytuacji w dziedzinie ochrony socjalnej
(SPPM). Kolejne reformy polityki będą oceniane w kontekście
europejskiego semestru 2014. Europejski Fundusz
Społeczny wspomaga osiąganie celów strategii „Europa 2020” poprzez
działania w kierunku zwalczania bezrobocia, ze szczególnym
uwzględnieniem sytuacji młodzieży, poprzez oferowanie staży
oraz przyuczania do zawodu dających możliwość podniesienia
kwalifikacji lub przekwalifikowania, kształcenie, wspieranie
włączenia społecznego oraz tworzenie potencjału
administracyjnego. W okresie programowania 2014–2020 rola EFS oraz innych
europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych jako filarów strategii
„Europa 2020” jeszcze wzrośnie dzięki ścisłemu
powiązaniu tych funduszy z priorytetami politycznymi strategii oraz
dzięki ukierunkowaniu funduszy na osiąganie wyników. We wszystkich obszarach opisanych
w poniższych rozdziałach reformy zostały już przeprowadzone
lub są obecnie opracowywane. Widoczne są jednak różnice
w zaawansowaniu postępów zarówno między obszarami polityki, jak
i między państwami członkowskimi. Dlatego potrzebne są
dalsze wysiłki, choć w wielu przypadkach pełny efekt reform nie
jest jeszcze widoczny ze względu na to, że skutki reform stają
się odczuwalne dopiero po pewnym czasie. Poza tym nie można
ocenić „wartości” pojedynczej reformy bez uwzględnienia
wpływu innych reform, które mogą być realizowane w tym samym
czasie. Z tego względu podczas planowania polityki i reform
państwa członkowskie powinny wziąć pod uwagę
oddziaływanie jednych reform na drugie. 2.1 Wytyczna
dotycząca zatrudnienia nr 7: Zwiększanie współczynnika aktywności
zawodowej Państwa
członkowskie wciąż intensyfikują działania w ramach
aktywnej polityki na rynku pracy (ALMP). Kilka
państw członkowskich zwiększyło finansowanie przeznaczone w
2013 r. na aktywną politykę na rynku pracy (CY, IE, HR, PL, SE), a
inne zmniejszyły fundusze na ten cel (NL, SI), kładąc
większy nacisk na ich efektywne wykorzystanie. Niektóre państwa
członkowskie podjęły działania mające na celu lepsze
dopasowanie do potrzeb rynku pracy (BE, BG, ES, LT) oraz wprowadziły lub
ulepszyły profilowanie osób bezrobotnych (FR). FR stworzyła narodowy
plan szkoleń w obszarach priorytetowych wdrożony przez publiczne
służby zatrudnienia: 30 000 osób poszukujących pracy
przechodzi szkolenia przygotowujące do pracy w obszarach o priorytetowym
znaczeniu zapewniających dużą liczbę miejsc pracy. UK
zapewnia większe wsparcie dla osób, którym trudno znaleźć
pracę, poprzez pomoc w poszukiwaniu zatrudnienia dostosowaną do ich
potrzeb, ale jednocześnie zaostrza wymagania w zakresie dalszego
otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych. W IT pracodawcy zatrudniający
osoby otrzymujące zasiłek dla bezrobotnych mają prawo do
otrzymania dopłaty równej 50 % kwoty zasiłku, który byłby
wypłacony tym pracownikom, gdyby nadal pozostawali bez pracy. Ponadto
stworzono bazę danych gromadzącą informacje o usługach
świadczonych w całym kraju. W ramach planowanej reformy
państwowej w BE część kompetencji związanych z
aktywizacją osób bezrobotnych i monitorowaniem poszukiwania przez
nich pracy zostanie przeniesiona na szczebel regionalny. RO wprowadziła
poprawki do ustawy o ubezpieczeniu na wypadek bezrobocia poprzez wprowadzenie
nowej kategorii osób bezrobotnych (długotrwale bezrobotnych), które
mogą skorzystać z aktywnej polityki na rynku pracy, w tym
zachęty do mobilności oraz darmowej oceny ich umiejętności
nabytych na oficjalnych szkoleniach, a także w sposób mniej formalny. W HU, HR, LV oraz SI istnieją programy robót
publicznych mające na celu wprowadzenie bezrobotnych na rynek pracy i
zapewnienie dochodu osobom bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Kilka
państw członkowskich podjęło działania mające na
celu zwiększenie zdolności swoich publicznych służb
zatrudnienia (PES) poprzez poprawę ich wydajności
i skuteczności, a także szkolenie lub zatrudnianie doradców ds.
zatrudnienia (CY, CZ, DE, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IE, NL, PL, PT, SI). Niektóre
publiczne służby zatrudnienia skupiają się na oferowaniu
usług bardziej dostosowanych do indywidualnych potrzeb osób bezrobotnych
(SI), promowaniu współdzielenia odpowiedzialności (NL) oraz zacieśnianiu
współpracy z innymi zainteresowanymi stronami (PL), pracodawcami oraz
władzami lokalnymi (HU, PT). W DE pracownicy służb zatrudnienia
świadczący usługi dla osób krótkotrwale bezrobotnych są
kierowani do pomocy osobom długotrwale bezrobotnym, którym
ciężko znaleźć pracę. We FR osoby poszukujące
pracy podzielono na trzy kategorie na podstawie kryterium trudności
napotykanych przez nie przy wchodzeniu na rynek pracy. Dla każdej z tych
kategorii opracowano osobną metodę monitorowania procesu poszukiwania
pracy. W IE stworzono inicjatywę „Jobpath”, aby zwiększyć
zdolności służb zatrudnienia poprzez zaangażowanie
prywatnych podmiotów, zobowiązanie do podwojenia w 2014 r. liczby
pracowników socjalnych zajmujących się bezrobotnymi oraz
połączenie z instytucjami pomocy społecznej. W ES i PT
odnotowano postęp w zwiększaniu roli prywatnych agencji
w rozwoju systemu staży. W ramach europejskiego semestru 2013
szesnaście państw członkowskich (BE, BG, CZ, DE, EE, ES, FR, HU,
IT, LT, LU, LV, RO, SE, SI i SK) otrzymało konkretne zalecenia
dotyczące aktywnej polityki na rynku pracy lub publicznych służb
zatrudnienia. Zalecenia te dotyczyły poprawy jakości, zakresu i
skuteczności polityki na rynku pracy, poprawy skuteczności służb
zatrudnienia, zapewnienie lepszego ukierunkowania i poprawy działań
aktywizacyjnych oraz zindywidualizowania usług. Podjęto
konkretne działania w celu poprawienia dostępu do rynku pracy osobom
bezrobotnym z grup znajdujących się w trudnym położeniu, w
szczególności osobom niepełnosprawnym, długotrwale
bezrobotnym oraz pracownikom ze środowisk migracyjnych. Kilka
państw członkowskich (BG, HU, NL, PT) podjęło
działania w celu ogólnego poprawienia sytuacji osób znajdujących
się w trudnym położeniu, podczas gdy inne skoncentrowały
wysiłki na pomocy kilku określonym grupom. Niektóre państwa
zajęły się sytuacją osób niepełnosprawnych na rynku
pracy (FI, HU, LT i MT). W HU powstała nowa instytucja z siecią
placówek, która będzie podejmowała działania związane z rehabilitacją.
Obniżono też koszty pracy poprzez zmniejszenie
obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenie
społeczne. W FI nowy projekt przewiduje wyznaczenie dla osoby
niepełnosprawnej osobistego koordynatora, którego pomoc będzie
dostosowana do indywidualnych potrzeb danej osoby. Efekt tego projektu
będzie zwielokrotniony poprzez inne zmiany: wydłużenie okresu, w
którym można pracować w niepełnym wymiarze czasu
i otrzymywać zasiłek chorobowy oraz rozluźnienie kryteriów
rehabilitacji zawodowej. W MT nowo powstała instytucja „Job Bridge Centre”
podejmuje działania w kierunku włączenia osób
niepełnosprawnych w obszar zatrudnienia. Na LT większą
uwagę skupiono na wspieraniu zatrudnienia osób niepełnosprawnych
poprzez zwiększenie finansowania przedsiębiorstw społecznych,
których celem jest zatrudnienie tych osób. Wiele działań
w ramach aktywnej polityki na rynku pracy (jak wspomniano powyżej)
skupiło się na osobach długotrwale bezrobotnych. Dodatkowo IE
zapewniła więcej szkoleń i kształcenia dla osób
długotrwale bezrobotnych w celu zwiększenia szans ich zatrudnienia
oraz rozpoczęła wypłacanie dotacji przedsiębiorstwom
zatrudniającym osoby długotrwale bezrobotne. Na LV Państwowa
Agencja Pracy zapewnia wsparcie osobom długotrwale bezrobotnym z
uzależnieniami. DK przedstawiła oferty
pracy, przeważnie w sektorze publicznym, a w szczególności dla osób
długotrwale bezrobotnych zagrożonych utratą zasiłku. Państwa
członkowskie podjęły konkretne działania zmierzające
do integracji osób ze środowisk migracyjnych. DE przyjęły
program promujący integrację imigrantów na rynku pracy oraz
zwiększenie ich dostępu do edukacji i systemu kształcenia
zawodowego. SE wzmocniła swoje działania na rzecz imigrantów w ramach
aktywnej polityki na rynku pracy poprzez priorytetowe traktowanie takich działań
w miejscu pracy oraz przyznawanie dopłat do pensji osób urodzonych za
granicą. Państwa
członkowskie zajęły się sytuacją młodych ludzi na
rynku pracy, wprowadzając już teraz niektóre elementy tzw. gwarancji
dla młodzieży. Ze względu na pogarszającą
się sytuację młodych ludzi na rynku pracy wszystkie państwa
członkowskie wprowadziły dodatkowe działania obejmujące
tę grupę. W wielu przypadkach przedłużono istniejące
rozwiązania, zapewniono im dodatkowe finansowanie bądź
rozszerzono ich grupę docelową. Do promocji zatrudniania młodych
ludzi wykorzystano następujące środki: dopłaty do
płac, w całości albo częściowo bądź
tylko w niektórych sektorach (BE, BG, EL, HU, FR, IT, PT), obniżenie
pozapłacowych kosztów pracy (BE, EL, ES, FR, HR, PT, SI), staże dla
młodych (BE, CZ, PT), przyuczanie do zawodu (DK, EL, ES, FI, HU, IT, PT,
SE, UK), praktyki zawodowe (CY, PL, SI), doradztwo (AT) oraz
możliwości zatrudnienia w sektorze publicznym (BG, FR, HU). Większość
państw członkowskich obecnie przygotowuje programy wdrożenia
tzw. gwarancji dla młodzieży, aby narodowe programy gwarancji dla
młodzieży mogły zacząć działać od stycznia
2014 r. Oczekuje się, że pozostałe kraje przedstawią swoje
programy wiosną 2014 r. W ciągu ostatnich 12 miesięcy
uruchomiono gwarancje dla młodzieży bądź w pełnym
wymiarze, bądź w wymiarze częściowym, bądź tylko
w formie projektów pilotażowych (AT, ES, FI, FR, IE, HR, HU, MT, RO, UK).
W FI zakres gwarancji dla młodzieży zwiększono od dnia 1
stycznia 2013 r. W IE uruchomiono projekt pilotażowy dotyczący
gwarancji dla młodzieży w jednej z dzielnic Dublina,
a pełne wdrożenie programu planowane jest na 2014 r. RO
opublikowała zaproszenie do składania propozycji strategicznych
projektów wartych w sumie 10 mln EUR oraz przyjęła Narodowy plan
zatrudnienia młodzieży. W UK wdrożono program „Kontrakt dla
młodzieży” (Youth Contract) oferujący przyuczanie do zawodu oraz
dobrowolne praktyki zawodowe. AT wprowadziła
program „Pomoc dla młodzieży”, aby pomóc młodym osobom w
znalezieniu ścieżki edukacyjnej lub zawodowej dostosowanej do ich potrzeb.
W HU program gwarancji pierwszej pracy umożliwia refundację
przez pierwsze cztery miesiące 100 % pensji i składek na
ubezpieczenie społeczne w przypadku zatrudnienia osoby dopiero
wchodzącej na rynek pracy. Na MT narodowa strategia zatrudniania młodzieży
została przyjęta jako kompletny program skutecznego wprowadzania
młodzieży na rynek pracy. Jednocześnie powołano komitet ds.
wdrożenia tzw. gwarancji dla młodzieży. We FR program „praca dla przyszłości” zakłada
przeszkolenie i zatrudnienie 100 000 młodych ludzi do
końca 2013 r., i 150 000
do marca 2014 r. poprzez dofinansowywanie etatów, głównie w sektorze
publicznym. Projekt pilotażowy uruchomiony w 10 regionach objął
10 000 młodych ludzi niekształcących się,
niepracujących ani nieszkolących się (młodzieży NEET),
borykających się z większymi trudnościami. ES
przyjęła strategię na rzecz przedsiębiorczości i
zatrudnienia młodzieży na lata 2013–2016, o budżecie
wysokości 3,485 mld EUR i w ramach której podjęte zostanie ponad 100
różnych działań. Państwa
członkowskie promują działania na rzecz zwiększenia poziomu
zatrudnienia kobiet oraz godzenia życia prywatnego z zawodowym poprzez
wprowadzanie zmian w systemie usług związanych z wczesną
edukacją i opieką nad dzieckiem (ECEC)[22] oraz przegląd przepisów dotyczących
urlopu rodzicielskiego. DE, FI, HU, MT, PL przeznaczyły dodatkowe
środki na zapewnienie bardziej elastycznych godzin pracy placówek
prowadzących wczesną edukację i opiekę nad dzieckiem
(ECEC). UK zapowiedziało nowy plan zniesienia opodatkowania usług
związanych z opieką nad dziećmi pracujących rodziców, a IE
zagwarantowała dodatkowe miejsca opieki po zajęciach szkolnych dla
dzieci z rodzin o niskich dochodach. DE wprowadziły prawo do opieki
przedszkolnej dla dzieci poniżej trzeciego roku życia przy
jednoczesnym zagwarantowaniu dodatków na wychowanie dzieci, utrzymując
przy tym dodatki na dzieci niekorzystające ze zorganizowanych form opieki.
W HU obowiązek przedszkolny obejmie dzieci od trzeciego roku
życia już w 2014 r. HR wprowadziła
obowiązek edukacji przedszkolnej i zmieniła ustawodawstwo
dotyczące niestandardowych form opieki nad dziećmi[23]. EE wprowadziła poprawki do ustawy
o zasiłkach rodzicielskich. Aby ułatwić
godzenie obowiązków zawodowych i życia rodzinnego państwa
członkowskie wprowadziły wiele zmian: bardziej elastyczne godziny
pracy dla pracowników (LU), ułatwienia dla studentów mających dzieci
(CZ), składki wolne od podatku (DK) oraz promowanie równouprawnienia
płci poprzez wzmocnienie pozycji kobiet, a także uwzględnianie
aspektu płci oraz szkolenia (EE). Niektóre państwa
członkowskie wydłużyły (płatne) urlopy rodzicielskie
(LU, MT, PL, UK). W DK i MT rodzice samozatrudnieni otrzymali takie same prawa
do urlopu rodzicielskiego jak rodzice pracujący na etacie. W EE i PL podjęto
działania mające na celu zachęcanie ojców do korzystania z
urlopu ojcowskiego. Nowe zasady dotyczące urlopu rodzicielskiego
wprowadzono we FR, przyznając sześciomiesięczny urlop drugiemu
rodzicowi. Austria zreformowała przepisy dotyczące opieki nad
dziećmi tak, aby ułatwić utrzymanie równowagi między
pracą a życiem rodzinnym rodzicom z rodzin nietradycyjnych oraz aby
uprościć korzystanie z istniejących już
rozwiązań. HR dostosowała prawo dotyczące zasiłków
macierzyńskich i rodzicielskich do wspólnotowego dorobku prawnego. Inicjatywy
promujące zatrudnienie objęły także kwestię
ograniczeń długości życia zawodowego. Kilka państw członkowskich podjęło
działania mające na celu zwiększenie poziomu zatrudnienia
wśród osób starszych (AT, BE, CZ, FI, PL, SI), np. poprzez przyjęcie
konkretnych środków, planów działania lub strategii związanych
ze starzeniem (CZ, FI, PL). Wśród tych działań znalazły
się: praca w niepełnym wymiarze godzin (AT), szkolenia w miejscu
pracy (SI), wprowadzenie obszernych szkoleń (w tym przez internet)
dla pracowników publicznych służb zatrudnienia (PES) na temat
ulepszenia usług dla bezrobotnych powyżej 50. roku życia (PL) oraz system zachęt dla pracodawców do zatrudniania
starszych pracowników (AT, ES, PT). W BE działania zachęcające
do pracy na emeryturze objęły zobowiązanie przedsiębiorstw
zatrudniających ponad 20 osób do przygotowania rocznych planów zwiększania
lub utrzymania na tym samym poziomie liczby pracowników powyżej 45 roku
życia. Podwyższono też próg
wieku, w którym jest się zwolnionym z aktywnego poszukiwania pracy, z 58
do 60 lat. ES przyjęła w marcu 2013 r., na
mocy dekretu królewskiego, prawo
dopuszczające możliwość łączenia
emerytury z pracą oraz przeciwdziałające grupowym zwolnieniom
pracowników powyżej 50. roku życia w dużych
przedsiębiorstwach. Jeśli chodzi o wskaźnik
aktywności zawodowej, zalecenia dla poszczególnych krajów wydane w tym
roku zwracały uwagę na wyzwania związane z sytuacją
kobiet na rynku pracy (11 państw członkowskich: AT, CZ, DE, EE, HU,
IT, MT, NL, PL, SK i UK), przeciwdziałanie opuszczaniu rynku pracy przez
pracowników oraz działania na rzecz zatrudniania starszych osób (15
państw członkowskich: AT, BE, BG, CZ, ES, FI, FR, LT, LU, MT, NL, PL,
RO, SI i SK) oraz poprawa perspektyw zatrudnienia dla młodych ludzi (22 państwa
członkowskie: AT, BE, BG, CZ, DE, DK, EE, ES, FI, FR, HU, IT, LT, LU, LV,
MT, PL, RO, SE, SI, SK i UK). Kilka
państw członkowskich wprowadziło zmiany poziomu płac
minimalnych lub płac w sektorze publicznym.
Większość państw członkowskich podjęła działania
w obszarze wynagrodzeń. Niektóre kraje podniosły płacę
minimalną (CZ, EE, FR, HR, HU, LT, PL, SI, RO). W innych krajach
płaca minimalna została obniżona (EL) lub zamrożona (PT).
Płace w sektorze publicznym także zamrożono lub obniżono w
kilku przypadkach; zamrożenie płac w sektorze publicznym
nastąpiło w kilku państwach członkowskich (ES, IT, NL, PT),
podczas gdy w innych zastosowano cięcia (CY, EL, HR, IE, SI). DK
postąpiła odwrotnie, przyznając niewielkie podwyżki
płac w sektorze publicznym. RO podjęła działania w celu
przywrócenia poziomu płac pracowników sektora publicznego do poziomu z
czerwca 2010 r. Państwa
członkowskie zajęły się także kwestiami ustalania
poziomu płac, w tym kwestią indeksacji płac oraz procesami
zawierania układów zbiorowych. Indeksacja płac
została (czasowo) zawieszona bądź zmieniona w kilku
państwach członkowskich (CY, ES, LU). IT dostosowały ramy
zawierania układów zbiorowych tak, aby lepiej uwzględniały
rozwój sytuacji na szczeblu lokalnym oraz w poszczególnych sektorach. W ES
partnerzy społeczni osiągnęli porozumienie w kwestii płac
na lata 2012–2014, ograniczając podwyżki płac
i wiążąc je ze wzrostem PKB w Hiszpanii oraz poziomem
inflacji w strefie euro. W BE po nieudanych negocjacjach między partnerami
społecznymi w sprawie nowego układu zbiorowego obejmującego
różne branże rząd ustalił limit wzrostu płac (kwota, o
jaką koszty pracy mogą wzrosnąć w odniesieniu do poziomu
inflacji) na poziomie 0 % na lata 2013 i 2014. Zalecenia dla
poszczególnych krajów przyjęte w lipcu 2013 r. zwracają
szczególną uwagę na te państwa członkowskie (BE, DE, FI,
FR, IT, LU, SI), dla których kwestie płac wciąż stanowią
wyzwanie. Wiele
państw członkowskich przedsięwzięło środki
podatkowe mające na celu zachęcanie do tworzenia nowych miejsc pracy.
Kilka krajów (CZ, DK, LV, MT, NL, RO, SK i UK) kontynuuje programy inwestycji
publicznych lub zachęt do inwestowania, aby wspomóc tworzenie nowych
miejsc pracy, pomimo istniejących trudności budżetowych.
W wielu krajach przedsięwzięto środki podatkowe w celu
zachęcania do tworzenia nowych miejsc pracy (BE, ES, FI, FR, HU, LV, MT,
UK). Praktycznie wszystkie kraje zainicjowały nowe działania lub
inicjatywy (bądź rozwinęły działania już
istniejące) mające na celu stymulowanie prywatnych inwestycji w
badania, rozwój i innowacje. Jednocześnie przeważająca
część państw członkowskich wprowadziła dotacje
dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz dla
przedsiębiorstw zatrudniających od 250 do 4 999 pracowników. Klin podatkowy jest
wciąż stosunkowo wysoki w wielu państwach członkowskich,
ale tylko kilka krajów podjęło działania zmierzające do
rozwiązania tej kwestii, także ze względu na ograniczone pole
manewru w obszarze podatków. W celu wspierania popytu na rynku pracy EE i HR
obniżyły składki na ubezpieczenie społeczne płacone
przez pracodawców i pracowników, natomiast BE, HU i PT wprowadziły
obniżki stawek dla wybranych grup. W PT pracodawcy zatrudniający
osoby bezrobotne powyżej 45 roku życia otrzymują wsparcie
finansowe w postaci zwrotu od 75 % do 100 % składek na ubezpieczenie
społeczne płaconej przez pracodawcę. FR wprowadziła nowe
ulgi podatkowe zwiększające konkurencyjność firm i poziom
zatrudnienia oraz obniżające koszty pracy. W odniesieniu do
podaży na rynku pracy LV obniżyła podatek dochodowy od osób fizycznych
do 24 %. W BE „premia za pracę” ma w zamierzeniu zwiększyć
płacę netto osób najmniej zarabiających,
a w konsekwencji zmniejszyć bezrobocie i niebezpieczeństwo
wpadnięcia w „pułapkę niskiego dochodu”. Generalnie zalecenia
dla poszczególnych krajów dotyczyły przede wszystkim redukcji
obciążeń podatkowych dla osób najmniej zarabiających (AT,
DE, HU, LV i HU) oraz redukcji obciążeń podatkowych i
obniżenia składek na ubezpieczenie społeczne dla wszystkich
pracowników (BE, CZ, DE, FR, IT, NL). Część
państw członkowskich nadal wspiera działania badające
potencjał sektorów zapewniających dużą liczbę miejsc
pracy (CZ, FI, LU, MT, NL, RO). Rząd w LU kontynuuje swoją
strategię inwestowania w nowe obiecujące sektory gospodarki;
powołał także komitet zajmujący się wyszukiwaniem
nowych niszowych sektorów z dużym potencjałem w zakresie tworzenia
miejsc pracy. W CZ w połowie 2013 r. opublikowano pierwsze zaproszenie do
składania ofert w ramach programu „Zielone oszczędzanie”, finansowanego
przez EFS. RO planuje wprowadzenie zachęt podatkowych (tj. zwolnienia
z opodatkowania) dla jeszcze większej niż teraz części
sektora informatycznego. Niemniej jednak tylko niewielka liczba państw
(EL, FR, AT, PT, FI) posiada zintegrowane ramy polityki łączące
zrównoważony i ekologiczny wzrost gospodarczy z kwestiami zatrudnienia,
natomiast inne dopiero pracują nad wprowadzeniem bardziej kompletnych
działań (BG, IE, ES, LU, MT, HR). W wielu państwach
członkowskich działania na rzecz zrównoważonego
i ekologicznego wzrostu gospodarczego są wciąż prowadzone
za pomocą odrębnych instrumentów i polityki (np. CZ, LT, LT, SI)[24]. Niektóre
państwa członkowskie proponują dofinansowanie dla pracodawców
oraz promują przedsiębiorczość.
Dofinansowanie dla pracodawców często jest wykorzystywane w celu
zwiększenia popytu na rynku pracy (LV, ES na szczeblu regionalnym, NL i
SI). Państwa członkowskie podjęły dalsze działania w
celu promocji tworzenia nowych przedsiębiorstw oraz samozatrudnienia.
Niektóre kraje kontynuowały bądź zaczęły oferować
dofinansowanie na założenie przedsiębiorstwa przez osoby
bezrobotne (BG, CZ, PL, SI), podczas gdy ES zaproponowała obniżone
składki na ubezpieczenie społeczne w celu promocji samozatrudnienia
przy jednoczesnym wspieraniu zatrudniania określonych grup pracowników, takich
jak osoby niepełnosprawne oraz młode. AT ulepszyła system
ubezpieczeń społecznych dla osób samozatrudnionych. PT
wprowadziła rozwiązania mające na celu wspieranie zatrudnienia w
nowo powstałych przedsiębiorstwach. Niektóre państwa
członkowskie (IT, LT, PL, SI) skoncentrowały się na wspieraniu
przedsiębiorczości wśród młodych. IT zapewniają
wsparcie dla projektów przygotowanych przez młodych ludzi w ramach
samozatrudnienia na południu kraju, zwłaszcza w sektorze
niekomercyjnym. Inne kraje (AT, PL i LT) skupiły się na zmniejszeniu
biurokracji oraz stwarzaniu lepszych warunków dla biznesu, aby wspierać
tworzenie miejsc pracy. CY zapewnia pomoc dla mikro, małych i
średnich przedsiębiorstw poprzez wsparcie techniczne. Aby przyciągnąć
zagranicznych inwestorów CZ przygotowały „Powitalny pakiet”, którego celem
jest ułatwianie osiedlania się i zatrudnienia obywateli spoza UE
zaangażowanych w duże inwestycje. Podjęto
dodatkowe działania, aby rozwiązać kwestię pracy
nierejestrowanej. W kwestii pracy nierejestrowanej niektóre
państwa członkowskie wzmocniły środki karne (BE, CZ, EL,
ES, FR, LV, NL, SK), podczas gdy inne zaproponowały pewne zachęty do
zarejestrowania zatrudnienia (EL, HR, LT, SI). BE i CZ skoncentrowały
się na zwalczaniu fikcyjnego samozatrudnienia, natomiast FR i SK
położyły większy nacisk na kontrolowanie nielegalnego
zatrudnienia. LT wprowadziła natomiast czeki usługowe,
umożliwiające uproszczoną i elastyczną formę
zatrudnienia w rolnictwie i leśnictwie. EL promuje korzystanie z tzw.
„bonu na pracę”, tj. kuponu na zatrudnienie z alternatywnym rodzajem
ubezpieczenia, głównie dla osób pracujących
w charakterze pomocy domowej oraz zatrudnionych w sektorze rolnictwa i opieki
zdrowotnej. LV wzmocniła środki prawne służące
zwalczaniu oszustw podatkowych i nie ustaje we wdrażaniu Planu
działań w zakresie zwalczania szarej strefy oraz zapewnienia uczciwej
konkurencji. Wiele
państw członkowskich nadal wprowadza zmiany w przepisach prawnych
w zakresie ochrony zatrudnienia (EPL). FR w czerwcu 2013 r.
przyjęła prawo w zakresie zabezpieczenia zatrudnienia, w ramach
którego wprowadzono szerszy dostęp do dodatkowego ubezpieczenia
zdrowotnego, stworzono indywidualne konto szkoleniowe, wprowadzono
możliwość mobilności oraz doradztwo zawodowe. Dodatkowo
zapewniono uproszczenie zwolnień zbiorowych i większą
elastyczność na wypadek trudnej sytuacji gospodarczej dzięki
porozumieniom na rzecz utrzymania zatrudnienia. W SI nowa reforma przewiduje
uproszczenie procedur oraz ograniczenie barier administracyjnych,
zwiększenie elastyczności na rynku pracy, zachęty do zawierania
umów na czas nieokreślony oraz zniechęcanie do zawierania umów na
czas określony. BE harmonizuje przepisy prawne w zakresie ochrony
zatrudnienia dla pracowników fizycznych i umysłowych oraz zwiększa elastyczność w zakresie regulacji
dotyczących czasu pracy. Na HR zakończona w czerwcu 2013 r. pierwsza
faza zmian w prawie pracy skupiła się, między innymi, na
harmonizacji z dyrektywą w sprawie ustanowienia europejskiej rady
zakładowej oraz na niektórych elementach umów na czas określony. W EE
reforma służby cywilnej znacząco zmieniła stosunki w ramach
zatrudnienia oraz warunki pracy w sektorze publicznym, ujednolicając je z
tymi w sektorze prywatnym. Kilka państw członkowskich
podjęło działania służące zwiększeniu
elastyczności kodeksu pracy poprzez wprowadzenie umów na czas
określony (CZ, dla prac sezonowych w rolnictwie i budownictwie),
wydłużenie skróconego czasu pracy (DE, z 6 do 12 miesięcy),
skrócenie okresu obowiązkowej przerwy przed przedłużeniem umowy
na czas określony z tym samym pracodawcą (IT), wydłużenie
czasu pracy oraz wprowadzenie elastycznego czasu pracy (PL). Niektóre kraje
wprowadziły zmiany w zakresie płacy lub dodatków dla elastycznych
umów (DE dla pracowników tymczasowych zatrudnionych za pośrednictwem
agencji w kilku nowych sektorach, AT dla skróconego czasu pracy). W niektórych
państwach członkowskich zmieniła się w ten sposób równowaga
pomiędzy bezpieczeństwem pracy i
elastycznością zatrudnienia. W sumie pięć z
siedmiu krajów, które otrzymały wytyczne co do reformy prawa w zakresie
ochrony zatrudnienia w 2013 r., otrzymało zalecenie walki z
segmentacją rynku pracy (ES, IT, SI, FR i PL). Na LT i w NL
złagodzenie prawa dotyczącego umów na czas określony oraz ochrony
przed zwolnieniem mają zwiększyć uczestnictwo w zatrudnieniu i
płynność rynku pracy. 2.2
Wytyczna dotycząca zatrudnienia nr 8: Rozwijanie wykwalifikowanej
siły roboczej Zwiększanie podaży umiejętności oraz
promowanie kształcenia dorosłych są priorytetami w kilku
państwach członkowskich. Wiele państw
członkowskich wprowadziło środki mające na celu
zwiększenie podaży umiejętności oraz promowanie
kształcenia dorosłych. MT i BG zwiększają szanse
zatrudnienia osób bezrobotnych lub mało zarabiających dzięki
szkoleniom, podczas gdy AT skoncentrowała się na pracownikach nisko i
średnio wykwalifikowanych poprzez wprowadzenie korzystnych zmian w
systemie szkoleń. PL przyjęła Strategię Rozwoju
Kapitału Ludzkiego 2020. Na LV nowy program powrotów z emigracji
mający zachęcić wykwalifikowanych pracowników i profesjonalistów
do powrotu, będzie oferował informacje o rynku pracy, kursy
języka łotewskiego oraz wsparcie w zakresie uczestnictwa w systemie
kształcenia dla dzieci osób wracających z emigracji. W niektórych
krajach (CZ, IE, MT, NL) nowe środki skoncentrowano na sektorach
zapewniających dużą liczbę miejsc pracy lub tych, które
szczególnie ucierpiały w wyniku kryzysu. MT wspiera absolwentów
dysponujących umiejętnościami, na które jest mały popyt na
rynku pracy, poprzez zwrot kosztów kształcenia, a IE skoncentrowała
się na przekwalifikowywaniu absolwentów, tak aby mogli skorzystać z
rosnących możliwości zatrudnienia w sektorze ICT. Aby
zwiększyć dostępne zasoby pracowników z wymaganymi kwalifikacjami,
dwa państwa członkowskie (AT i DE) wprowadziły poprawki do
regulacji dotyczących dostępu do pracy dla obywateli państw
trzecich. Znacząca liczba państw członkowskich wprowadziła
lub planuje wprowadzić w 2013 r. nowe działania lub ulepszyć dotychczasowe
środki mające na celu utrzymanie na tym samym poziomie lub
zwiększenie zasobów ludzkich w obszarze STEM (nauka, technologia,
inżynieria i matematyka). Wiele państw członkowskich wprowadziło środki
ułatwiające przejście od kształcenia do zatrudnienia. W
znaczącej liczbie państw członkowskich (AT, BE, CZ, ES, FI, IT,
PT, RO, SE, UK) ułatwienie przejścia od kształcenia do
zatrudnienia odbywa się poprzez rozwój staży i przyuczania do zawodu
oraz wzmacnianie stosownych instytucji. PT zreformowała swój dwutorowy
system przyuczania do zawodu, wydłużyła czas trwania staży
oraz rozszerzyła dostęp do wszystkich poziomów kwalifikacji. RO
promowała etapy szkolenia zawodowego dla absolwentów wyższych
uczelni. W UK pracodawcy będą mogli dostosować przyuczanie do
zawodu do swoich konkretnych potrzeb. Wprowadzono też nowy program
staży, którego celem jest zapewnienie wsparcia dostosowanego do
indywidualnych potrzeb młodych ludzi, którzy nie mają
umiejętności ani doświadczenia potrzebnego na rynku pracy, tak
aby umożliwić im rozpoczęcie pracy lub przyuczenia do zawodu. W
BE niewykwalifikowani młodzi ludzie mogą odbyć staż w
pełnym wymiarze godzin przez okres od trzech do sześciu miesięcy
w spółce, organizacji niekomercyjnej lub jednostce usług publicznych.
W ramach gwarancji dla młodzieży FI stara się uczynić
przyuczanie do zawodu bardziej dostępnym i atrakcyjnym zarówno dla
stażystów, jak i pracodawców. IT uprościły obowiązki
pracodawców w zakresie zapewniania szkoleń dla uczniów oraz
przeznaczyły środki na uruchomienie staży dla
młodzieży NEET z obszarów w niekorzystnej sytuacji oraz dla studentów
uczelni wyższych. SE rozpoczyna program „wprowadzenie do zawodu”
skierowany do młodych ludzi między 15. a 24. rokiem życia,
którzy nie mają wcześniejszego doświadczenia w danym zawodzie, w
ramach którego 15–25 % czasu pracy jest przeznaczone na bezpłatne
kształcenie i szkolenie. ES opracowała umowy dotyczące szkolenia
i przyuczenia do zawodu oraz stworzyła podstawy do dwutorowego
szkolenia zawodowego. CZ stworzyły narodowy katalog staży. 2.3 Wytyczna dotycząca zatrudnienia nr 9: Poprawa
jakości systemu kształcenia i szkolenia Kilka państw członkowskich skoncentrowało się
na poprawie systemów kształcenia i szkolenia zawodowego (VET),
aby lepiej odpowiadały na potrzeby rynku pracy (DK, EE, EL, ES, HU, IE,
LV, PL, SE, SK). Niektóre kraje stworzyły podstawy lub dokonały
przeglądu swoich dwutorowych systemów kształcenia zawodowego (EE, EL,
ES, HU, SK). W EE nowa ustawa o instytucjach kształcenia zawodowego
wprowadzi nową strukturę programów kształcenia i szkolenia
zawodowego. W EL ustawa o restrukturyzacji szkolnictwa ponadpodstawowego
stworzyła podstawy do zmian w obszarze kształcenia zawodowego, takich
jak restrukturyzacja programu nauczania oraz zwiększenie roli urzędu
ds. zatrudnienia w tworzeniu programów przyuczenia do zawodu. SE wzmocniła
swój system przyuczania do zawodu dzięki zwiększeniu dodatków
wypłacanych pracodawcom przyjmującym uczniów. DK uruchomiła
centra przyuczania do zawodu przy szkołach zawodowych, a IE
stworzyła nowy organ zajmujący się kształceniem i
szkoleniem (SOLAS). CY utworzył instytucje kształcenia i szkolenia
zawodowego na poziomie policealnym oraz wieczorowe szkoły zawodowe na
poziomie edukacji ponadpodstawowej. Państwa członkowskie opracowały narodowe ramy
kwalifikacji, aby skuteczniej połączyć system edukacji ogólnej,
kształcenie i szkolenie zawodowe oraz szkolnictwo wyższe. Celem
narodowych ram kwalifikacji jest również zapewnienie przejrzystości
systemu kwalifikacji w różnych krajach. Od
końca 2012 r. kolejne pięć krajów (BG, DE, IT, PL, SI) nie tylko
opracowało narodowe ramy kwalifikacji, lecz także
połączyło je z europejską ramą kwalifikacji
(EQF). W sumie uczyniło to już 20 państw członkowskich. CZ,
DK, EE, FR, IE, LT rozpoczęły wydawanie świadectw kwalifikacji
zawierających bezpośrednie odniesienia do poziomów EQF. Wiele państw członkowskich wprowadziło zmiany w
systemie szkolnictwa wyższego. W AT, EE, EL, FR, HU,
PL, PT i LV trwają reformy systemu szkolnictwa wyższego. Celem
reformy w AT jest zwiększenie liczby studentów i ukończonych studiów,
zmniejszenie liczby osób rezygnujących ze studiów oraz skrócenie
średniego czasu trwania kursów. W EE reforma daje instytucjom szkolnictwa
wyższego więcej wytycznych opracowanych na podstawie wymagań
rynku pracy i w ścisłej współpracy z pracodawcami i odpowiednimi
ministrami co do tego, ile powinno być miejsc na różnych kierunkach
studiów. EL skonsolidowała sieć uczelni
technicznych i uniwersytetów. PL zapewniła wsparcie finansowe dla
uniwersyteckich innowacyjnych programów nauczania w strategicznych obszarach, a
LV zaproponowała kilka reform mających na celu wzrost jakości i
konkurencyjności szkolnictwa wyższego. We FR kluczowe cele reformy
to: poszerzenie dostępu do edukacji zawodowej i technicznej na poziomie
licencjatu, zmniejszenie liczby osób rezygnujących ze studiów na poziomie
licencjatu, zwiększenie roli praktyki zawodowej w programie nauczania,
zreformowanie kształcenia nauczycieli oraz wspieranie rozwoju cyfrowych
sposobów uczenia się. Kilka państw członkowskich zmieniło
system stypendiów lub opłat za studia (DE, DK, EE, FR, HU, PL). Kilka państw członkowskich podjęło
działania w celu poprawy systemu kształcenia na poziomie podstawowym
i ponadpodstawowym (AT, BE, BG, CZ, DK, EE, EL, ES, FR, LU, MT,
NL, PL, PT, SE, SK). Niektóre państwa przeprowadziły szerzej
zakrojone reformy, podczas gdy inne skoncentrowały się na
jakości procesu i programów nauczania lub też na uczniach
wcześnie kończących edukację. W EE przyjęte
niedawno regulacje prawne dotyczące szkolnictwa na poziomie podstawowym i
ponadpodstawowym doprecyzowują zakres odpowiedzialności państwa
i władz lokalnych za organizację powszechnego szkolnictwa; mają
one także na celu ulepszenie sieci instytucji szkolnictwa
ponadpodstawowego. MT kontynuowała wzmacnianie
szkolnictwa powszechnego przez wprowadzenie nowych narodowych ram programów
nauczania. DK przygotowała reformę systemu edukacji podstawowej i
ponadpodstawowej, która zacznie się w roku szkolnym 2014–2015. Reforma
zakłada większą liczbę godzin przedmiotów podstawowych (np.
język duński, matematyka i angielski) oraz większy nacisk na
praktyki. Nowa reforma systemu szkolnictwa ponadpodstawowego w LU, gdy
już zostanie przyjęta, zapewni system bardziej ukierunkowany na
rozwój umiejętności, dynamiczny i elastyczny. CZ i SK wprowadziły nowe środki dotyczące kontroli w
szkołach oraz wyników szkół. PT opracowuje obszerne narzędzie
monitorowania dla oceny wyników i wpływu polityki oświatowej. Aby
poprawić wyniki osiągane przez szkoły i nauczycieli PL wprowadza
zmiany do Karty nauczyciela od 2014 r.: skrócenie płatnego urlopu
wypoczynkowego oraz długoterminowych zwolnień chorobowych oraz
skoncentrowanie zasobów szkoleniowych na kursach bezpośrednio
odpowiadających na potrzeby szkół. Polska także
obniżyła wiek rozpoczęcia obowiązkowej edukacji szkolnej z
siedmiu do sześciu lat; od 2014 r. obowiązek szkolny obejmie
wszystkie sześciolatki. BG i MT podjęły działania mające na celu
obniżenie liczby uczniów wcześnie kończących edukację,
podczas gdy AT skoncentrowała się na rozwiązaniu problemu
nieusprawiedliwionych nieobecności w szkole jako środku poprawy
efektów edukacyjnych, zwłaszcza w przypadku młodzieży
znajdującej się w trudnym położeniu. Aby przyspieszyć
integrację osób z niższym wykształceniem na rynku pracy, SE
wprowadziła trzymiesięczne kursy motywacyjne prowadzone przez
szkoły ponadpodstawowe. 2.4
Wytyczna dotycząca zatrudnienia nr 10: Promowanie włączenia
społecznego i zwalczanie ubóstwa Niektóre
państwa członkowskie ulepszyły system zasiłków
przeciwdziałających ubóstwu dzieci, jednak
inne ograniczyły dostęp do zasiłków lub je obniżyły. W odpowiedzi na
rosnące obawy związane ze skutkami zwiększenia liczby dzieci
żyjących w ubóstwie zintensyfikowano
działania w ramach walki z ubóstwem w niektórych państwach
członkowskich, w tym poprzez szeroko zakrojony narodowy plan
działania w BE. W EE w lipcu 2013 r. częściowo
wdrożono reformę zasiłków rodzinnych opartych na rzeczywistych
potrzebach (podwyższenie zasiłków przewidziane jest na rok 2015). Na
LV podniesiono wysokość minimalnych miesięcznych
świadczeń dla rodziców, świadczeń na opiekę nad
dziećmi oraz dodatki do świadczeń dla dzieci z porodów mnogich,
co miało na celu wspieranie uboższych rodzin,
włączając w to rodziców nieposiadających ubezpieczenia
społecznego. Zwiększono także ulgi podatkowe na osoby pozostające
na utrzymaniu podatnika. Utrzymały się także tendencje do
zwiększania warunkowości zasiłków czy też obniżania
ich wysokości, na przykład w krajach, które zaostrzyły kryteria
przyznawania zasiłków lub zamroziły bądź obniżyły
wysokość dopłat do niskich dochodów (EL, ES, SI, UK). To
przyczyniło się do osłabienia stabilizującego wpływu
wydatków socjalnych na dochody gospodarstw domowych. Podobnie sprzeczne
sygnały pojawiają się w przypadku dostępu do wczesnej
edukacji i opieki nad dzieckiem. Niektóre państwa członkowskie (DE, FR, HU, LV, PL, UK) podjęły inicjatywy w
celu zwiększenia dostępu dzieci do wczesnej edukacji i opieki
(ECEC) w ramach strategii wyrównywania szans DE
przyznały prawo do korzystania z systemu opieki dzieciom poniżej
trzeciego roku życia, a FR zamierza poprzez odpowiednie podejście
pedagogiczne zwiększyć liczbę dzieci między drugim a
trzecim rokiem życia korzystających z systemu opieki. PL planuje
rozszerzyć listę podmiotów mogących ubiegać się
o finansowanie z budżetu państwa na założenie i
pokrycie kosztów prowadzenia placówek opiekuńczych. Poza tym PL w lipcu
2013 r. przyjęła nowe regulacje, zgodnie z którymi od września
2015 r. każdy czterolatek będzie miał prawo do edukacji
przedszkolnej, a od września 2017 r. każdy trzylatek będzie
miał zagwarantowane miejsce w przedszkolu. Inne państwa (HR, LV i UK)
podjęły kroki w kierunku zwiększenia przystępności
cenowej usług wczesnej edukacji i opieki (ECEC). Na LV władze lokalne współfinansują koszt opieki
nad dzieckiem w wieku od jednego do czterech lat w placówce prywatnej,
jeżeli w placówkach publicznych brakuje miejsc. HR wprowadziła
regulacje prawne dotyczące opiekunek do dzieci w celu zwiększenia
dostępności opieki. Różne państwa członkowskie
podjęły działania mające na celu wzmocnienie ochrony dzieci
w ramach systemów pomocy społecznej (DK, ES, FI, PL, SE). Motywem
przewodnim inicjatyw emerytalnych jest zmiana relacji między czasem pracy
zawodowej a emeryturą; w większości państw następuje
podniesienie wieku emerytalnego oraz jego zrównanie dla obu płci. W odpowiedzi na
wyzwania związane z zapewnieniem emerytur w obliczu zmian
demograficznych państwa członkowskie w coraz większym stopniu
rozumieją potrzebę wydłużenia czasu pracy, aby
zrównoważyć wzrost średniej długości życia. W
ciągu ostatniego roku różne państwa członkowskie
uchwaliły bądź przyspieszyły podniesienie wieku
emerytalnego dla kobiet i/lub mężczyzn. Ogółem
23 państwa członkowskie (z 28) wprowadziły do ustawodawstwa
przepisy dotyczące aktualnego lub przyszłego podniesienia wieku
emerytalnego. W wielu wypadkach podniesieniu wieku emerytalnego towarzyszy
też zrównanie go dla kobiet i mężczyzn (CZ, EE, EL, HR, IT, LT,
MT, PL, SI, SK, UK). Potrzebne są jednak dalsze wysiłki w celu
wyeliminowania głównych czynników powodujących różnice w
wysokości świadczeń emerytalnych kobiet i mężczyzn,
zwłaszcza przerwy w pracy zawodowej i niskiej intensywności pracy. Więcej
krajów podejmuje też istotne działania w celu powiązania wieku
emerytalnego ze wzrostem średniej długości życia. Po uprzednim
podniesieniu wieku emerytalnego w celu uwzględnienia wzrostu średniej
długości życia coraz większa liczba państw decyduje
się na bezpośrednie powiązanie wieku emerytalnego z
przyszłym wzrostem średniej długości życia (CY, DK,
EL, IT, NL, SK). Kilka państw członkowskich jednak poważne
zastrzeżenia w odniesieniu do tej koncepcji. Niektóre stoją na
stanowisku, że najpierw należy zlikwidować różnicę
między rzeczywistym wiekiem przechodzenia na emeryturę a oficjalnym
wiekiem emerytalnym. Inne są zdania, że założenie, iż
wiek emerytalny powinien rosnąć automatycznie wraz ze wzrostem
średniej długości życia, jest zbyt nowatorskie. Aby
przeciwdziałać wczesnemu przechodzeniu na emeryturę,
większość państw członkowskich poczyniła kroki
mające na celu ograniczenie dostępu do wcześniejszych emerytur. Główne
działania podjęte w ramach reformy w tym względzie to
wprowadzenie surowszych kryteriów uzyskiwania prawa do wcześniejszej
emerytury (minimalny wiek, wysokość odprowadzonych składek oraz
wysokość świadczeń), wyższe sankcje za wczesne
przechodzenie na emeryturę oraz mocniejszy nacisk na działania
aktywizujące. Wiele krajów ogranicza w szczególności dostęp do
powszechnie używanych sposobów przechodzenia na wcześniejszą
emeryturę takich jak długotrwałe pobieranie zasiłku dla
bezrobotnych (np. ES) bądź rent inwalidzkich (np. AT, BE, DK). Jednak
wciąż w niektórych państwach członkowskich (AT, BE, BG, HR,
LU, MT, RO, SI) możliwości wcześniejszego przejścia na
emeryturę negatywnie wpływają na wysokość
świadczeń i trwałość systemu oraz ograniczają
zatrudnienie i wzrost gospodarczy. Wiele
państw członkowskich otwiera możliwości
wydłużenia życia zawodowego oraz zwiększenia wysokości
emerytury poprzez odłożenie momentu przejścia na emeryturę. W 2012 r. w BG
i UK zlikwidowano przepisy o obowiązkowym przejściu na emeryturę
po osiągnięciu określonego wieku. We FR wiek, w którym prywatny
pracodawca może wysłać pracownika na emeryturę bez jego/jej
zgody, został podniesiony z 65 do 70 lat. Wiele systemów emerytalnych
zawiera zachęty do pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego (ES),
takie jak wyższe stopy przyrostu świadczeń emerytalnych lub
premia emerytalna dla osób odkładających emeryturę w czasie (FI
i FR). Coraz więcej krajów łagodzi zasady dotyczące
łączenia świadczeń emerytalnych z dochodami
pochodzącymi z pracy (BE, ES, NL i SI). Co ważne, niektóre kraje w
coraz większym stopniu opierają reformy systemu emerytalnego na
działaniach na rzecz aktywności osób starszych w miejscu pracy i na
rynku pracy (np. BE, FR, SI, SK). Działania na tym obszarze są jednak
wciąż zbyt ograniczone i nieskoordynowane. Jeżeli reformy
systemu emerytalnego mają się udać, to państwa
członkowskie będę musiały znacznie rozszerzyć i zintensyfikować
działania umożliwiające kobietom i mężczyznom
dłuższą pracę zawodową oraz zachęcające ich
do tego. W odpowiedzi na
presje fiskalne kraje dokonują przeglądu wydatków na opiekę
zdrowotną oraz poszukują sposobów na zapewnienie jakości za
rozsądną cenę. Wprowadzane są też instrumenty
ograniczające koszty. Kilka państw członkowskich prowadzi
lub rozpoczęło strukturalne reformy systemów opieki zdrowotnej (AT,
BG, CY, EL, ES, FI, HR, HU, LT, UK). BG aktualnie wprowadza nowy model wyceny
opieki szpitalnej oparty na jednorodnych grupach pacjentów. Nowa ustawa o
opiece zdrowotnej i społecznej spowoduje znaczące zmiany
w systemie opieki zdrowotnej w UK (w Anglii) i będzie miała
wpływ na podejmowanie decyzji o kontraktowaniu usług oraz
sposobie wydawania pieniędzy. Wiele państw członkowskich
wprowadziło lub planuje wprowadzenie środków ograniczających
rosnące wydatki na zdrowie (AT, BE, CY, DE, EL, ES, FR, HR, HU, IE, NL,
PT). AT, BE i FR skoncentrowały się na ograniczeniu wzrostu ogólnego
poziomu wydatków na opiekę zdrowotną. PT wprowadziła nowe zasady
ustalania cen leków generycznych oraz wypisywania recept z użyciem
międzynarodowej niezastrzeżonej nazwy (INN), promując w ten
sposób użycie tych leków oraz innych najkorzystniejszych cenowo produktów.
Podjęto różne działania mające na celu ulepszenie
świadczenia usług zdrowotnych, a wiele z tych działań
dotyczy obszaru e-zdrowia (AT, BE, BG, DK, ES, HU, LT, LT, LV, MT, PL, PT, SE,
SI, SK, UK). ES wprowadza nowe ramy prawne definiujące modele
zarządzania klinicznego, które będą miały zastosowanie do
wszystkich jednostek narodowego systemu opieki zdrowotnej. AT
przyjęła prawo o systemie elektronicznej dokumentacji medycznej,
którego celem jest poprawa ciągłości opieki oraz przepływu
informacji między podmiotami świadczącymi usługi opieki
zdrowotnej. Niektóre państwa członkowskie zwiększyły swoje
wysiłki ze względu na stojące przed nimi duże wyzwania w
zakresie opieki zdrowotnej. Wciąż jest jednak za
wcześnie, aby ocenić skuteczność tych działań. Wciąż
istnieje konieczność poszukiwania nowych sposobów radzenia sobie z
brakiem kadr.
Niektóre państwa członkowskie intensywnie inwestują w
pracowników służby zdrowia (BG, DE, HU, MT, PL, SK). HU
podniosły płace 90 000 pracowników służby zdrowia. DE
planują zająć się problemem braku wykwalifikowanych
pracowników służby zdrowia na obszarach wiejskich. Dla kilku
państw członkowskich priorytetem pozostaje poprawa dostępu do
usług z zakresu opieki zdrowotnej (DK, EL, FI, FR, LU, LV). LU
wprowadził instytucję „innego płatnika” dla osób ubezpieczonych,
których trudna sytuacja ekonomiczna zostanie potwierdzona przez
właściwy urząd ds. społecznych. EL wdrożyła
czasowo system kuponów na opiekę zdrowotną, aby zapewnić
dostęp do podstawowych usług medycznych obywatelom nieobjętym
ubezpieczeniem. Podczas gdy
długoterminowa opieka często pada ofiarą cięć
budżetowych, kraje podejmują odpowiednie kroki w celu zapewnienia jej
lepszej organizacji. Niektóre państwa członkowskie (BG,
SI) przyjęły narodowe strategie oparte na podejściu
zintegrowanym, których celem jest zapewnienie wysokiej jakości usług
socjalnych, w tym opieki długoterminowej. W SI narodowy program ochrony
socjalnej (2013–2020) definiuje ogólne jakościowe i ilościowe cele
rozwoju systemu socjalnego, a w szczególności rozwoju usług
socjalnych. FI przyjęła plan reformy systemu opieki
długoterminowej, która zwiększa rolę rehabilitacji i nadaje
priorytet opiece domowej przed opieką zinstytucjonalizowaną.
W kilku państwach członkowskich niedostateczny poziom opieki
długoterminowej wciąż pozostaje główną przeszkodą
dla wzrostu gospodarczego i zatrudnienia kobiet oraz ochrony osób w
podeszłym wieku przed zależnością. Rosnące wysiłki w kierunku ograniczenia ubóstwa wśród dorosłych
obejmują istotne zmiany w systemach pomocy społecznej. Liczne państwa członkowskie wprowadzają lub
intensyfikują działania aktywizujące jako część
swojej polityki walki z ubóstwem wśród dorosłych (zob.: rozdział
poświęcony współczynnikowi aktywności zawodowej). Reformy
systemu pomocy społecznej są w planach bądź są
już przeprowadzane w kilku państwach członkowskich (LT, CY, DK,
EL, HR, IT, PL i RO). W 2012 r. LT rozpoczęła reformę
świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w celu
zwiększenia zachęt do podejmowania pracy i wzmocnienia
powiązań między pomocą społeczną a
działaniami aktywizacyjnymi oraz lepszym ich ukierunkowaniem. Reforma ma
też poprawić współpracę między lokalnymi urzędami
ds. zatrudnienia i gminami. IT wdrażają reformę głównego
mechanizmu sprawdzania stanu majątkowego osób ubiegających się o
zasiłki. Założeniem reformy jest zwiększenie
skuteczności mechanizmu w identyfikowaniu osób w potrzebie i w
konsekwencji sprawiedliwsze przyznawanie ulg podatkowych i zasiłków
socjalnych. IT także rozpoczęły pilotażowy projekt „nowa
karta socjalna”, czyli program minimalnego dochodu, który na późniejszym
etapie ma być powiązany z polityką aktywizacji. CY planuje, jako
część reformy systemu pomocy społecznej, wprowadzenie
programu minimalnego dochodu gwarantowanego (który w rzeczywistości ma
zastąpić istniejący program pomocy społecznej). EL planuje
rozpoczęcie pilotażowego programu wprowadzającego minimalny
dochód w kraju. Niektóre państwa członkowskie (BE, EE, ES, HU,
MT, UK) podjęły działania mające na celu uproszczenie
administracji. Pomimo tych wysiłków wciąż pozostaje wiele do
zrobienia na szczeblu państw członkowskich, aby osiągnąć
właściwe proporcje między wsparciem w postaci zapewnienia
odpowiedniego dochodu, rynkiem pracy sprzyjającym integracji oraz
dostępem do usług. Państwa
członkowskie wprowadziły specjalne programy włączenia
społecznego dla osób znajdujących się w wyjątkowo
niekorzystnym położeniu oraz dla osób
dotkniętych bezdomnością i wykluczeniem mieszkaniowym. Wiele państw członkowskich ponownie rozważyło lub
rozwinęło narodowe strategie integracji Romów lub wdrożyło
konkretne środki polityczne, zwłaszcza poprzez organizację
dialogu (AT, BE, BG, CZ, DK, EE, EL, ES, FI, FR, HU, IE, IT, LV, NL, RO, SE,
SI, UK). Aby skutecznie walczyć
z bezdomnością, LU opracował zintegrowaną strategię
działania opartą na braku kryminalizacji i zapewnianiu lokali,
skoncentrowaną na prewencji, ograniczaniu długotrwałej
bezdomności oraz poprawie dostępu osób bezdomnych do mieszkalnictwa i
wysokiej jakości usług socjalnych. Kilka państw
członkowskich (ES, FR, SK) wprowadziło środki służące
zwiększeniu dostępności niedrogich mieszkań (socjalnych lub
na wynajem) dla gospodarstw o niskich dochodach lub też środki
służące zwalczaniu segregacji (HU). W NL wprowadzono w sektorze
mieszkalnictwa socjalnego podwyżki czynszu zależne od dochodu, a w BE
osoby, które od dawna znajdują się na liście osób oczekujących
na mieszkanie socjalne, otrzymują dopłaty do czynszu. 3. TABLICA WYNIKÓW KLUCZOWYCH WSKAŹNIKÓW
ZATRUDNIENIA I WSKAŹNIKÓW SPOŁECZNYCH W
komunikacie w sprawie wzmocnienia społecznego wymiaru unii gospodarczej i
walutowej (UGW)[25] Komisja
zaproponowała tablicę kluczowych wskaźników dotyczących
zatrudnienia i wskaźników społecznych do zastosowania w projekcie
wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu. Tablica zawiera pięć
głównych wskaźników: stopę bezrobocia (osoby w wieku 15–74
lat), odsetek NEET wraz ze stopą bezrobocia wśród młodzieży
(osoby w wieku 15–24 lat), rzeczywisty dochód brutto do dyspozycji gospodarstw
domowych, wskaźnik zagrożenia ubóstwem (osoby w wieku 15–64 lat) oraz
nierówności w dochodach (wskaźnik S80/S20). Tablica zapewnia
większą widzialność i ułatwia identyfikację
głównych tendencji w obszarze zatrudnienia i tendencji społecznych[26], które mogą zakłócić sprawne
funkcjonowanie UGW i których dokładniejsze śledzenie może
być uzasadnione w europejskim semestrze[27]. Na posiedzeniu w październiku 2013 r.
Rada Europejska stwierdziła, że zaproponowana przez Komisję
tablica wskaźników zatrudnienia i wskaźników społecznych
przeznaczona na cele wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu powinna być
dalej opracowywana w stosownych komitetach, tak aby Rada mogła w grudniu
podjąć decyzję o przyjęciu tych nowych instrumentów
już w europejskim semestrze 2014 r.[28]. W
przypadku wystąpienia szoku gospodarczego – jeżeli w odpowiedzi nie
zostaną wdrożone skuteczne działania polityczne – istnieje
ryzyko wystąpienia problemów w obszarze zatrudnienia i problemów
społecznych w unii walutowej, co może doprowadzić do
utrzymywania się trwałych nierówności oraz osłabienia
podstaw gospodarki całej Unii Europejskiej. Główne obszary,
w których poważne problemy związane z zatrudnieniem oraz
problemy społeczne mogą mieć skutki uboczne dla innych
państw członkowskich, to handel wewnętrzny i degradacja
kapitału ludzkiego skutkująca pogorszeniem długoterminowych
warunków międzynarodowej konkurencyjności. Dlatego też w
interesie wszystkich państw członkowskich leży zapewnienie, aby
problemy w obszarze zatrudnienia oraz problemy społeczne były
rozwiązywane w sposób terminowy i skuteczny[29]. Analiza przedstawiona w
tym rozdziale jest oparta o pięć głównych wskaźników
określonych w wyżej wymienionym komunikacie[30]. Tablicy wyników nie należy
odczytywać machinalnie; jej bardziej szczegółowa interpretacja
powinna opierać się na dostępnych narzędziach,
(przeglądzie sytuacji w dziedzinie zatrudnienia, przeglądzie sytuacji
w dziedzinie ochrony socjalnej, wspólnych ramach oceny oraz uzgodnionych
zbiorach danych, takich jak europejskie badanie
siły roboczej i europejskie badanie warunków życia ludności[31]. Rozbieżności
ujęte w nowej tablicy oraz sposoby ograniczania negatywnych tendencji oraz
poważnych problemów w obszarze zatrudnienia i problemów społecznych
będą poddane dalszej analizie w europejskim semestrze 2014 r. poprzez
jeszcze bardziej szczegółowe zastosowanie dodatkowych wskaźników, w
tym poprzez proces wielostronnego nadzoru, a także w trakcie
przygotowywania zaleceń dla poszczególnych krajów. W następnym
podrozdziale przedstawiono przegląd najnowszych rozbieżnych tendencji
społeczno-gospodarczych w Unii Europejskiej oraz wskazano najbardziej
znaczące zmiany w poszczególnych krajach w odniesieniu do
każdego z pięciu wskaźników. Załącznik zawiera tabele
przedstawiające przegląd sytuacji w odniesieniu do danego
wskaźnika we wszystkich państwach członkowskich oraz
przegląd kluczowych wyzwań w obszarze zatrudnienia określonych w
oparciu o przegląd sytuacji w dziedzinie zatrudnienia oraz tendencje
społeczne wymagające szczególnej uwagi określone w oparciu o
przegląd sytuacji w dziedzinie ochrony socjalnej. Potencjalnie
niepokojące kluczowe zmiany i poziomy w obszarze zatrudnienia i obszarze
społecznym prowadzące do rozbieżności na terenie UE, uzasadniające
dalszą analizę i ewentualne bardziej zdecydowane działania
polityczne można odnaleźć w trzech wymiarach: ·
zmiana
wskaźnika dla danego państwa członkowskiego w danym roku
w porównaniu z wcześniejszym okresem (tendencja historyczna); ·
różnica
w stosunku do średniej UE i strefy euro w tym samym roku
występująca w danym państwie członkowskim (dająca
obraz istniejących dysproporcji w zatrudnieniu i dysproporcji
społecznych); ·
zmiana
wskaźnika w dwóch kolejnych latach w danym państwie członkowskim
w stosunku do zmiany na szczeblu UE i strefy euro (wskazująca na
dynamikę społeczno-gospodarczej konwergencji/dywergencji). 3.1 Stopa
bezrobocia – zmiany i poziom Różnica
w stopach bezrobocia, która pojawiła się pomiędzy
północną i centralną strefą euro
a południową strefą euro i obrzeżami tej strefy[32] rośnie w alarmującym
tempie od 2008 r. i sięga obecnie 10,2 punktu procentowego (p.p.), w
porównaniu z 1,7 p.p. pomiędzy północnymi i peryferyjnymi krajami
nienależącymi do strefy euro. W połowie pierwszej dekady XXI wieku
unia walutowa pośrednio przyczyniała się do konwergencji stóp
bezrobocia na terenie należących do niej państw, w
szczególności wskutek wzrostu popytu związanego ze znacznym
napływem kapitału do państw peryferyjnych po wprowadzeniu euro.
Kryzys finansowy i gospodarczy doprowadził jednak do
rozbieżności stóp bezrobocia na znacznie większą
skalę, częściowo z powodu powolnego procesu obniżania
dźwigni finansowej i niepewnych perspektyw ożywienia peryferii, co
przekładało się również na wysokie koszty uzyskania kredytu
w tych państwach. Wykres
I: Stopa bezrobocia (osoby w wieku 15–74 lat) w grupach państw
członkowskich należących i nienależących do strefy
euro od 2000 r. Źródło:
Eurostat (LFS), obliczenia DG EMPL; średnie ważone Jak widać w
załączonych tabelach, w pięciu państwach członkowskich
(HR, CY, EL, PT i ES) bezrobocie osiągnęło alarmująco
wysoki poziom. W tych krajach stopa bezrobocia znacznie przekracza średnią
UE i strefy euro. Również wzrost bezrobocia był stosunkowo szybki w
porównaniu z historycznymi tendencjami i z innymi państwami
członkowskimi (tj. rozbieżność). W IT, NL i SI, w
których warunki wyjściowe były odmienne, stopy bezrobocia nie
utrzymują się na ekstremalnie wysokim poziomie, jednak w ostatnich
latach znacznie wzrosły. 3.2
Stopa bezrobocia wśród młodzieży i odsetek NEET
(młodzież niekształcąca się, niepracująca ani
nieszkoląca się) – zmiany i poziom W południowej
części i na obrzeżach strefy euro odnotowano znaczny wzrost bezrobocia
wśród młodzieży od 2008 r. W 2012 r. stopa bezrobocia
przekroczyła 40 %. Z kolei w północnej i centralnej strefie euro
stopy bezrobocia utrzymują się praktycznie na stałym poziomie,
toteż w 2012 r. różnica między dwiema grupami państw
członkowskich przekroczyła 25 punktów procentowych. Negatywne zmiany
zachodziły również w pozostałych państwach
członkowskich, ale nie w takim stopniu jak w południowej
części i na obrzeżach strefy euro. Średni odsetek
młodzieży niekształcącej się, niepracującej ani nieszkolącej
się (młodzież NEET) w wieku 15–24 lat osiągnął
poziom 19 % w południowej części i na obrzeżach strefy
euro, w porównaniu z 9,2 % w północnej i centralnej strefie euro.
Różnica między tymi dwiema grupami państwa ciągle się
powiększa, podobnie jak w przypadku tendencji w obszarze bezrobocia.
Szczególnie niepokojący jest problem bezrobocia i bierności zawodowej
wśród ludzi młodych, które mogą mieć negatywny wpływ
na ich przyszłą zdolność do zatrudnienia i
produktywność. Obecna rozbieżność między stopą
bezrobocia wśród młodzieży a odsetkiem NEET może w
dłuższej perspektywie doprowadzić do jeszcze większej
rozbieżności w zakresie społeczno-gospodarczych podstaw unii
walutowej i UE. Wykres IIa: Stopa bezrobocia wśród
młodzieży (osoby w wieku 15–24 lat) w
grupach państw członkowskich należących i
nienależących do strefy euro od 2007 r. Źródło:
Eurostat, dane statystyczne dotyczące kształcenia i szkolenia,
obliczenia DG EMPL; średnie ważone Wykres
IIb: Odsetek NEET (osoby w wieku 15–24 lat) w
grupach państw członkowskich należących i
nienależących do strefy euro od 2007 r. Źródło:
Eurostat, dane statystyczne dotyczące kształcenia i szkolenia,
obliczenia DG EMPL; średnie ważone Jak wynika z tablicy (tabele w załączniku),
sytuacja młodzieży w kilku państwach członkowskich jest
alarmująca. Jeśli chodzi o bezrobocie wśród młodzieży,
zarówno jego poziom, jak i tendencje są niepokojące na CY oraz w EL,
ES, IT, PT i HR. W SI oraz w mniejszym stopniu w BE niepokój budzą
raczej tendencje niż poziom bezrobocia, odwrotnie niż na SK (wysoka
stopa bezrobocia wśród młodzieży). Jeśli chodzi o odsetek
NEET, zarówno jego poziom, jak i tendencje są niepokojące w EL i IT.
W BG, IE i ES uwagę zwraca poziom tego odsetka, natomiast na CY i na HU
oraz w LU, PT i SI – najnowsze tendencje. 3.3
Zmiana rzeczywistego dochodu brutto do dyspozycji gospodarstw domowych W latach kryzysu dochody gospodarstw
domowych (mierzone za pomocą stopy wzrostu rzeczywistego dochodu brutto do
dyspozycji gospodarstw domowych) w północnej i centralnej
części strefy euro stale rosły, choć tempo tego wzrostu
było niewielkie (z wyjątkiem 2010 r.), natomiast w
państwach peryferyjnych rzeczywiste dochody gospodarstw domowych
zatrzymały się lub zmniejszyły po 2009 r. Na dochody gospodarstw
domowych wpływ miały głównie niższe dochody osiągane
na rynku oraz osłabienie automatycznych stabilizatorów w tym czasie.
Ponadto zaostrzenie polityki budżetowej – głównie w państwach
leżących w południowej części i na obrzeżach
strefy euro – miało wpływ na zatrudnienie oraz spowodowało
zmiany w systemach podatkowych i systemach świadczeń, a także
cięcia w wynagrodzeniach w sektorze publicznym, wskutek czego poziom
rzeczywistych dochodów gospodarstw domowych znacznie się
obniżył. Mogło się to przyczynić do
pogłębiających się różnic w strefie euro. Wykres
III: Zmiana rzeczywistego dochodu brutto do
dyspozycji gospodarstw domowych w grupach państw członkowskich
należących i nienależących do strefy euro od 2002 r. Źródło:
Eurostat, rachunki narodowe, obliczenia DG EMPL; średnie ważone Odnotowuje się
zarówno duże rozproszenie, jak i pogłębiające się
różnice w zmianach rzeczywistych dochodów brutto
do dyspozycji gospodarstw domowych pomiędzy państwami
członkowskimi. Dane z 2012 r. wskazują, że aż w 11
państwach członkowskich dochody brutto do dyspozycji gospodarstw
domowych znacząco się zmniejszyły: w EL odnotowano spadek z roku
na rok o prawie 10 %, a na CY o ponad 8 %. Na HU oraz w IT, NL, PT i RO (dane z
2011 r.), a także w SI i ES spadek wahał się od 3 do 5 %, a
w DK i na SK odnotowano spadek rzędu około 1–2 %. Takie spadki z roku
na rok są warte odnotowania, zwłaszcza, że przez
kilkadziesiąt lat obserwowano stały, choć niewielki wzrost
rzeczywistych dochodów brutto do dyspozycji gospodarstw domowych w całej
Europie spowodowany wzrostem gospodarczym lub krótkoterminową
automatyczną stabilizacją w przypadku kryzysu, a spadki z roku na rok
należały do rzadkości. 3.4
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem osób w wieku produkcyjnym – zmiany i
poziom W wielu państwach
członkowskich odnotowuje się wzrost wskaźników zagrożenia
ubóstwem. Wskaźniki te znacznie wzrosły od 2008 r. w południowej
części i na obrzeżach UE, zarówno w krajach należących
do strefy euro, jak i w krajach nienależących do tej strefy. Wzrost
ten nałożył się na i tak już wysoki poziom
zagrożenia ubóstwem. Od 2009 r. wskaźniki zagrożenia ubóstwem
wzrosły również w państwach członkowskich
leżących w północnej i centralnej strefie euro,
chociaż poziom zagrożenia ubóstwem w tych krajach był dużo
niższy. Dłuższy okres ujemnego lub bliskiego zeru wzrostu PKB,
rosnące długotrwałe bezrobocie oraz słabnące
automatyczne stabilizatory wpłynęły obecnie na zagrożenie
ubóstwem również i w tych krajach. Wykres IV:
Wskaźniki zagrożenia ubóstwem osób w wieku produkcyjnym (15–64 lata) w
grupach państw członkowskich należących i
nienależących do strefy euro od 2004 r.[33] Źródło:
Eurostat, EU-SILC, obliczenia DG EMPL; średnie ważone — lata
odnoszą się do roku finansowego Do
państw członkowskich, w których odnotowano tendencję do wzrostu
wskaźnika zagrożenia ubóstwem w latach 2010–2011, należą
BG, EE, ES, FR, IT, HU, RO i SK. W EL oraz na LV i LT odsetek osób
zagrożonych ubóstwem jest bardzo wysoki w porównaniu ze średnią
UGW, chociaż nie miało to znaczącego wpływu na wzrost
tendencji w tym okresie. Szczególnie niepokojące są zmiany w ES i RO,
gdzie zaobserwowano zarówno wysoki poziom ubóstwa, jak i tendencję do
znacznego wzrostu ubóstwa w krótkim okresie. 3.5
Nierówność płacowa (wskaźnik S80/S20) – zmiany i poziom[34] Nierówności w
dochodach pogłębiają się w poszczególnych państwach
członkowskich oraz między nimi. Dotyczy to zwłaszcza
południowej części i obrzeży UE. W tych państwach
członkowskich zaobserwowano również największy wzrost
bezrobocia. W wielu krajach kryzys pogłębił
długotrwałe tendencje do polaryzacji płac i segmentacji rynku
pracy, co w połączeniu z mniej redystrybucyjnymi systemami
podatkowymi i systemami świadczeń nasiliło wzrost
nierówności w dochodach. Wysoki poziom bezrobocia (największy wzrost
odnotowano w dolnym segmencie rynku pracy), a w niektórych przypadkach
wpływ konsolidacji budżetowej[35]
także przyczyniły się do znaczącego wzrostu
nierówności w dochodach odnotowanego w krajach najbardziej
dotkniętych kryzysem zatrudnienia. Wykres V: Nierówność
w dochodach (wskaźnik S80/S20) w grupach państw
członkowskich należących i nienależących do strefy
euro od 2005 r. Źródło:
Eurostat, EU-SILC, obliczenia DG EMPL; średnie ważone – lata
odnoszą się do roku finansowego Odnotowuje się
duże rozproszenie, jak i pogłębiające się różnice
nierówności w dochodach (wskaźnik S80/S20) pomiędzy
państwami członkowskimi. Dane z 2011 r. wskazują, że w BG
istotne są wszystkie trzy wymiary: zmiany z roku na rok, różnica w
stosunku do średniej UGW i zmiany w okresie dwóch kolejnych lat w
państwie członkowskim w stosunku do zmian w skali UE/strefy euro. W
EE, EL i IT oraz na HU uwagę zwracają roczne zmiany (spadek
współczynnika nierówności w dochodach od 0,3 do 0,5 punktu),
natomiast w RO i ES oraz na LV uwagę zwraca różnica w stosunku
do średniej strefy euro (wzrost wskaźnika nierówności
płacowej o 1,2 punktu lub więcej). Załącznik
1: Tablica kluczowych wskaźników dotyczących zatrudnienia i
wskaźników społecznych ze średnimi UE i strefy euro jako
punktami odniesienia || Stopa bezrobocia || Bezrobocie młodzieży || Rzeczywisty wzrost dochodów brutto do dyspozycji gospodarstw domowych || Wskaźnik zagrożenia ubóstwem || Nierówności w dochodach – S80/S20 || Stopa bezrobocia młodzieży || Odsetek NEET || Zmiana rok do roku (S1/2012-S1/2013) || Różnica w stosunku do średniej UE || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w UE || Zmiana rok do roku (S1/2012-S1/2013) || Różnica w stosunku do średniej UE || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w UE || Zmiana rok do roku (2011-2012) || Różnica w stosunku do średniej UE || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w UE || Zmiana rok do roku (2011-2012) || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w UE || Zmiana rok do roku (2010-2011) || Różnica w stosunku do średniej UE || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w UE || Zmiana rok do roku (2010-2011) || Różnica w stosunku do średniej UE || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w UE UE-27 || 0,6 || 0,0 || 0,0 || 0,6 || 0,0 || 0,0 || 0,3 || 0,0 || 0,0 || -0,9 || 0,0 || 0,8 || 0,0 || 0,0 || 0,0 || 0,0 || 0,0 SE-17 || 0,9 || 1,2 || 0,4 || 1,4 || 0,6 || 0,7 || 0,6 || 0,0 || 0,3 || -1,7 || -0,7 || 1,0 || 0,2 || 0,2 || 0,1 || 0,0 || 0,1 BE || 1,0 || -2,5 || 0,4 || 3,3 || 0,0 || 2,6 || 0,5 || -0,9 || 0,2 || -0,4 || 0,5 || 0,8 || -3,1 || 0,0 || 0,0 || -1,1 || 0,0 BG || 0,8 || 2,0 || 0,2 || -0,1 || 5,1 || -0,8 || -0,3 || 8,3 || -0,6 || : || : || 2,2 || 2,2 || 1,4 || 0,6 || 1,5 || 0,6 CZ || 0,3 || -3,8 || -0,4 || -0,6 || -4,4 || -1,3 || 0,6 || -4,3 || 0,3 || 0,3 || 1,2 || 1,0 || -6,9 || 0,2 || 0,0 || -1,5 || 0,0 DK || -0,8 || -4,0 || -1,4 || -2,3 || -10,9 || -3,0 || 0,3 || -6,6 || 0,0 || -0,9 || 0,0 || 0,2 || -2,9 || -0,6 || 0,0 || -0,6 || 0,0 DE || -0,2 || -5,6 || -0,8 || -0,3 || -15,5 || -0,9 || 0,2 || -5,5 || -0,1 || 0,7 || 1,6 || 0,8 || 0,4 || 0,0 || 0,0 || -0,5 || 0,0 EE || -1,7 || -2,2 || -2,3 || -4,0 || -5,3 || -4,7 || 0,7 || -0,7 || 0,4 || 2,4 || 3,3 || 2,4 || 2,0 || 1,6 || 0,3 || 0,3 || 0,3 IE || -1,2 || 2,9 || -1,8 || -3,2 || 4,9 || -3,8 || -0,1 || 5,5 || -0,4 || 5,7 || 6,7 || 0,5 || -0,9 || -0,3 || -0,1 || -0,4 || -0,1 EL || 4,1 || 16,1 || 3,5 || 6,1 || 36,1 || 5,5 || 2,9 || 7,1 || 2,6 || -9,6 || -8,7 || 1,0 || 4,0 || 0,2 || 0,4 || 1,0 || 0,4 ES || 2,2 || 15,5 || 1,6 || 3,9 || 32,2 || 3,3 || 0,3 || 5,6 || 0,0 || -5,2 || -4,2 || 1,5 || 4,5 || 0,7 || -0,1 || 2,1 || -0,1 FR || 0,8 || -0,1 || 0,2 || 2,1 || 2,4 || 1,4 || 0,2 || -1,0 || -0,1 || -0,3 || 0,6 || 1,1 || -2,5 || 0,3 || 0,1 || -0,4 || 0,1 HR || 1,9 || 6,1 || 1,3 || 12,2 || 28,1 || 11,5 || 1 || 3,5 || 0,7 || : || : || 0,7 || 3,1 || -0,1 || -0,2 || 0,4 || -0,2 IT || 1,7 || 1,1 || 1,1 || 4,5 || 15,6 || 3,8 || 1,3 || 7,9 || 1,0 || -4,5 || -3,6 || 1,6 || 2,5 || 0,8 || 0,4 || 0,6 || 0,4 CY || 4,3 || 4,3 || 3,7 || 11,2 || 13,8 || 10,5 || 1,4 || 2,8 || 1,1 || -8,0 || -7,0 || -0,4 || -4,5 || -1,2 || -0,2 || -0,7 || -0,2 LV || -3,6 || 1,1 || -4,2 || -8,2 || -2,2 || -8,9 || -1,1 || 1,7 || -1,4 || 4,9 || 5,8 || -0,3 || 4,2 || -1,1 || -0,3 || 1,6 || -0,3 LT || -1,5 || 1,4 || -2,1 || -5,5 || -0,6 || -6,1 || -0,4 || -2,1 || -0,7 || : || : || -1,6 || 4,2 || -2,4 || -1,5 || 0,8 || -1,5 LU || 0,6 || -5,3 || 0,0 || 0,2 || -4,7 || -0,4 || 1,2 || -7,3 || 0,9 || : || : || -0,8 || -2,9 || -1,6 || -0,1 || -1,0 || -0,1 HU || -0,4 || -0,3 || -1,0 || 0,5 || 4,9 || -0,1 || 1,4 || 1,5 || 1,1 || -3,0 || -2,0 || 1,7 || -2,4 || 0,9 || 0,5 || -1,1 || 0,5 MT || 0,1 || -4,4 || -0,5 || -0,5 || -9,5 || -1,2 || 0,5 || -2,1 || 0,2 || : || : || 0,2 || -2,9 || -0,6 || -0,2 || -0,9 || -0,2 NL || 1,4 || -4,5 || 0,8 || 1,4 || -12,7 || 0,7 || 0,5 || -8,9 || 0,2 || -3,1 || -2,2 || 0,4 || -5,5 || -0,4 || 0,1 || -1,2 || 0,1 AT || 0,6 || -6,1 || 0,0 || 0,0 || -14,6 || -0,6 || -0,4 || -6,7 || -0,7 || 1,4 || 2,3 || 0,3 || -5,0 || -0,5 || 0,1 || -1,2 || 0,1 PL || 0,6 || -0,4 || 0,0 || 1,1 || 3,8 || 0,4 || 0,2 || -1,4 || -0,1 || 0,4 || 1,4 || 0,2 || 1,1 || -0,6 || 0,0 || 0,0 || 0,0 PT || 2,1 || 6,4 || 1,5 || 3,6 || 16,6 || 3,0 || 1,4 || 0,9 || 1,1 || -3,0 || -2,1 || 0,5 || 0,2 || -0,3 || 0,1 || 0,7 || 0,1 RO || 0,1 || -3,7 || -0,5 || -0,3 || -0,1 || -0,9 || -0,6 || 3,6 || -0,9 || -4,3* || -4,2* || 1,8 || 5,0 || 1,0 || 0,2 || 1,2 || 0,2 SI || 2,3 || -0,3 || 1,7 || 5,3 || 0,1 || 4,6 || 2,2 || -3,9 || 1,9 || -3,8 || -2,9 || 0,7 || -4,3 || -0,1 || 0,1 || -1,5 || 0,1 SK || 0,4 || 3,3 || -0,2 || 0,4 || 10,5 || -0,3 || 0 || 0,6 || -0,3 || -2,3 || -1,4 || 1,2 || -3,6 || 0,4 || 0,0 || -1,2 || 0,0 FI || 0,4 || -2,8 || -0,2 || 1,1 || -3,3 || 0,4 || 0,2 || -4,6 || -0,1 || 0,3 || 1,2 || 0,5 || -3,2 || -0,3 || 0,1 || -1,3 || 0,1 SE || 0,3 || -2,9 || -0,4 || 1,1 || 0,8 || 0,4 || 0,3 || -5,4 || 0,0 || 2,9 || 3,9 || 0,6 || -3,5 || -0,2 || 0,1 || -1,4 || 0,1 UK || -0,3 || -3,2 || -0,9 || -0,6 || -2,5 || -1,3 || -0,3 || 0,8 || -0,6 || 2,2 || 3,1 || -0,8 || -1,9 || -1,6 || -0,1 || 0,3 || -0,1 * Najnowsze dane dla RO dotyczące
rzeczywistego wzrostu dochodów brutto do dyspozycji gospodarstw domowych
są dostępne za lata 2010–2011.
|| Stopa bezrobocia || Bezrobocie młodzieży || Rzeczywisty wzrost dochodów brutto do dyspozycji gospodarstw domowych || Wskaźnik zagrożenia ubóstwem || Nierówności w dochodach – S80/S20 || Stopa bezrobocia młodzieży || Odsetek NEET || Zmiana rok do roku (S1/2012-S1/2013) || Różnica w stosunku do średniej strefy euro || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w strefie euro || Zmiana rok do roku (S1/2012-S1/2013) || Różnica w stosunku do średniej strefy euro || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w strefie euro || Zmiana rok do roku (2011-2012) || Różnica w stosunku do średniej strefy euro || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w strefie euro || Zmiana rok do roku (2011-2012) || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w strefie euro || Zmiana rok do roku (2010-2011) || Różnica w stosunku do średniej strefy euro || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w strefie euro || Zmiana rok do roku (2010-2011) || Różnica w stosunku do średniej strefy euro || Zmiany rok do roku w PC w porównaniu ze zmianami rok do roku w strefie euro UE-27 || 0,6 || -1,2 || -0,4 || 0,6 || -0,6 || -0,7 || 0,3 || 0 || -0,3 || -0,9 || 0,7 || 0,8 || -0,2 || -0,2 || 0,0 || 0,0 || -0,1 SE- 17 || 0,9 || 0,0 || 0,0 || 1,4 || 0,0 || 0,0 || 0,6 || 0 || 0 || -1,7 || 0,0 || 1,0 || 0,0 || 0,0 || 0,1 || 0,0 || 0,0 BE || 1,0 || -3,7 || 0,0 || 3,3 || -0,7 || 1,9 || 0,5 || -0,9 || -0,1 || -0,4 || 1,3 || 0,8 || -3,3 || -0,2 || 0,0 || -1,1 || -0,1 BG || 0,8 || 0,9 || -0,1 || -0,1 || 4,5 || -1,5 || -0,3 || 8,3 || -0,9 || : || : || 2,2 || 2,0 || 1,2 || 0,6 || 1,5 || 0,5 CZ || 0,3 || -5,0 || -0,7 || -0,6 || -5,0 || -2,0 || 0,6 || -4,3 || 0 || 0,3 || 2,0 || 1,0 || -7,1 || 0,0 || 0,0 || -1,5 || -0,1 DK || -0,8 || -5,1 || -1,7 || -2,3 || -11,6 || -3,7 || 0,3 || -6,6 || -0,3 || -0,9 || 0,7 || 0,2 || -3,1 || -0,8 || 0,0 || -0,6 || -0,1 DE || -0,2 || -6,7 || -1,1 || -0,3 || -16,2 || -1,7 || 0,2 || -5,5 || -0,4 || 0,7 || 2,3 || 0,8 || 0,2 || -0,2 || 0,0 || -0,5 || -0,1 EE || -1,7 || -3,4 || -2,6 || -4,0 || -5,9 || -5,4 || 0,7 || -0,7 || 0,1 || 2,4 || 4,0 || 2,4 || 1,8 || 1,4 || 0,3 || 0,3 || 0,2 IE || -1,2 || 1,7 || -2,2 || -3,2 || 4,2 || -4,5 || -0,1 || 5,5 || -0,7 || 5,7 || 7,4 || 0,5 || -1,1 || -0,5 || -0,1 || -0,4 || -0,2 EL || 4,1 || 15,0 || 3,2 || 6,1 || 35,4 || 4,7 || 2,9 || 7,1 || 2,3 || -9,6 || -7,9 || 1,0 || 3,8 || 0,0 || 0,4 || 1,0 || 0,3 ES || 2,2 || 14,4 || 1,2 || 3,9 || 31,6 || 2,6 || 0,3 || 5,6 || -0,3 || -5,2 || -3,5 || 1,5 || 4,3 || 0,5 || -0,1 || 1,8 || -0,2 FR || 0,8 || -1,3 || -0,2 || 2,1 || 1,8 || 0,7 || 0,2 || -1 || -0,4 || -0,3 || 1,3 || 1,1 || -2,7 || 0,1 || 0,1 || -0,4 || 0,0 HR || 1,9 || 4,9 || 0,9 || 12,2 || 27,5 || 10,8 || 1 || 3,5 || 0,4 || : || : || 0,7 || 2,9 || -0,3 || -0,2 || 0,4 || -0,3 IT || 1,7 || -0,1 || 0,8 || 4,5 || 14,9 || 3,1 || 1,3 || 7,9 || 0,7 || -4,5 || -2,8 || 1,6 || 2,3 || 0,6 || 0,4 || 0,6 || 0,3 CY || 4,3 || 3,2 || 3,4 || 11,2 || 13,1 || 9,8 || 1,4 || 2,8 || 0,8 || -8,0 || -6,3 || -0,4 || -4,7 || -1,4 || -0,2 || -0,7 || -0,3 LV || -3,6 || -0,1 || -4,5 || -8,2 || -2,8 || -9,6 || -1,1 || 1,7 || -1,7 || 4,9 || 6,6 || -0,3 || 4,0 || -1,3 || -0,3 || 1,6 || -0,4 LT || -1,5 || 0,2 || -2,5 || -5,5 || -1,3 || -6,8 || -0,4 || -2,1 || -1 || : || : || -1,6 || 4,0 || -2,6 || -1,5 || 0,8 || -1,6 LU || 0,6 || -6,5 || -0,4 || 0,2 || -5,4 || -1,2 || 1,2 || -7,3 || 0,6 || : || : || -0,8 || -3,1 || -1,8 || -0,1 || -1,0 || -0,2 HU || -0,4 || -1,4 || -1,4 || 0,5 || 4,3 || -0,9 || 1,4 || 1,5 || 0,8 || -3,0 || -1,3 || 1,7 || -2,6 || 0,7 || 0,5 || -1,1 || 0,4 MT || 0,1 || -5,6 || -0,9 || -0,5 || -10,1 || -1,9 || 0,5 || -2,1 || -0,1 || : || : || 0,2 || -3,1 || -0,8 || -0,2 || -0,9 || -0,3 NL || 1,4 || -5,6 || 0,4 || 1,4 || -13,3 || 0,0 || 0,5 || -8,9 || -0,1 || -3,1 || -1,4 || 0,4 || -5,7 || -0,6 || 0,1 || -1,2 || 0,0 AT || 0,6 || -7,3 || -0,4 || 0,0 || -15,2 || -1,4 || -0,4 || -6,7 || -1 || 1,4 || 3,1 || 0,3 || -5,2 || -0,7 || 0,1 || -1,2 || 0,0 PL || 0,6 || -1,5 || -0,3 || 1,1 || 3,2 || -0,3 || 0,2 || -1,4 || -0,4 || 0,4 || 2,1 || 0,2 || 0,9 || -0,8 || 0,0 || 0,0 || -0,1 PT || 2,1 || 5,3 || 1,2 || 3,6 || 16,0 || 2,3 || 1,4 || 0,9 || 0,8 || -3,0 || -1,3 || 0,5 || 0,0 || -0,5 || 0,1 || 0,7 || 0,0 RO || 0,1 || -4,8 || -0,9 || -0,3 || -0,8 || -1,6 || -0,6 || 3,6 || -1,2 || -4,3* || -4,0* || 1,8 || 4,8 || 0,8 || 0,2 || 1,2 || 0,1 SI || 2,3 || -1,5 || 1,4 || 5,3 || -0,5 || 3,9 || 2,2 || -3,9 || 1,6 || -3,8 || -2,2 || 0,7 || -4,5 || -0,3 || 0,1 || -1,5 || 0,0 SK || 0,4 || 2,1 || -0,6 || 0,4 || 9,9 || -1,0 || 0 || 0,6 || -0,6 || -2,3 || -0,6 || 1,2 || -3,8 || 0,2 || 0,0 || -1,2 || -0,1 FI || 0,4 || -4,0 || -0,5 || 1,1 || -3,9 || -0,3 || 0,2 || -4,6 || -0,4 || 0,3 || 2,0 || 0,5 || -3,4 || -0,5 || 0,1 || -1,3 || 0,0 SE || 0,3 || -4,0 || -0,7 || 1,1 || 0,1 || -0,3 || 0,3 || -5,4 || -0,3 || 2,9 || 4,6 || 0,6 || -3,7 || -0,4 || 0,1 || -1,4 || 0,0 UK || -0,3 || -4,3 || -1,3 || -0,6 || -3,1 || -2,0 || -0,3 || 0,8 || -0,9 || 2,2 || 3,9 || -0,8 || -2,1 || -1,8 || -0,1 || 0,3 || -0,2 * Najnowsze dane dla RO
dotyczące rzeczywistego wzrostu dochodów brutto do dyspozycji gospodarstw
domowych są dostępne za lata 2010–2011. Załącznik 2: Przegląd
najważniejszych wyzwań w obszarze zatrudnienia i szczególnie
korzystnych wyników na rynku pracy w oparciu o Przegląd sytuacji w
dziedzinie zatrudnienia (W=wyzwanie;
D= dobry wynik na rynku pracy) – przyjęty w czerwcu 2013 r.[36]. Załącznik 3:
Przegląd tendencji społecznych wymagających obserwacji w oparciu
o Przegląd sytuacji w dziedzinie ochrony socjalnej [37] − przyjęty || w styczniu
2013 r. Uwaga:
Tendencje społeczne wymagające obserwacji z lat 2010–2011
zidentyfikowane w oparciu o pogorszenie w więcej niż jednej
trzeciej PC zaznaczono na czerwono w tabelce po prawej. [1] Niniejszy rozdział
częściowo opiera się na szczegółowej analizie
zaprezentowanej w kwartalnym przeglądzie dotyczącym zatrudnienia i
sytuacji społecznej w UE (EU Employment and Social Situation Quarterly
Review), marzec 2013 r. W celu uzyskania szczegółowych informacji
dotyczących kształcenia, szkolenia i umiejętności zob.
wydanie monitora kształcenia i szkolenia z 2013 r. [2]
Stopa bezrobocia wśród obywateli państw trzecich
osiągnęła 21,3 % w 2012 r. w porównaniu z 20,0 % w 2011 r. i 14,4
% w 2008 r. [3] Dane dotyczące EL
dostępne tylko do lipca. [4] Zgodnie z ostatnim Monitorem Wolnych Stanowisk
Pracy do zawodów, w przypadku których odnotowuje się największy
wzrost liczby pracowników, zalicza się – tuż za pracownikami opieki
osobistej w usługach zdrowotnych – twórców i analityków aplikacji
komputerowych, sekretarzy administracyjnych i wyspecjalizowanych, nadzorców
działalności wydobywczej, produkcyjnej i budowlanej oraz nauczycieli
szkół podstawowych i nauczycieli przedszkolnych. [5] Wskaźnik znajdowania pracy
definiuje się jako stosunek liczby osób rozpoczynających nową
pracę do liczby osób bezrobotnych. Wskaźnik odchodzenia z pracy
oznacza stosunek liczby osób, które odeszły z pracy, do liczby osób
zatrudnionych. [6] „Zmiany na rynku pracy w Europie w 2013
r.” (Labour Market Developments in Europe, 2013), Komisja
Europejska. [7] Na przykład „Przyszłe
zapotrzebowanie na umiejętności oraz podaż na rynkach pracy w
Europie” (Future Skills Supply and Demand in Europe), Cedefop. [8] W październiku 2013 r. OECD
i Komisja opublikowały wyniki nowego badania dotyczącego
umiejętności dorosłych (PIAAC), Komisja Europejska, OECD. [9] Zob. np. „Czy łączny
popyt jest uzależniony od wynagrodzenia czy zysku? Skutki krajowe i
globalne” (Is Aggregate Demand Wage-Led or Profit-Led? National and Global
Effects), Międzynarodowe Biuro Pracy, Warunki pracy i zatrudnienia,
seria nr 40, Genewa, 2012 r. [10] Zob. „Kwartalne sprawozdanie na temat strefy euro” (Quarterly
Report on the Euro Area), tom 12, nr 3, 2013 r. [11] Źródło: Garnier et al. (2013): Ostatnie reformy
systemów podatkowych w UE: dobre i złe informacje (Recent Reforms of
Tax Systems in the EU: Good and Bad News). Dokument podatkowy nr 39. Komisja
Europejska. [12] Zob. np. Eurofound (2013
r.), „Zwalczanie pracy nierejestrowanej w 27 państwach członkowskich
Unii Europejskiej i Norwegii: podejścia i środki przyjęte od 2008
r.” (Tackling Undeclared Work in 27 European Union Member States and Norway:
Approaches and Measures Since 2008), Eurofound, Dublin; Hazans, M. (2011
r.), „Pracownicy nieformalni w Europie” (Informal Workers Across Europe),
Badanie 5912, Bank Światowy, Waszyngton, D.C. [13] Wskaźnik
zróżnicowania kwintylowego lub współczynnik S80/S20 oznacza
środek dysproporcji w zakresie dystrybucji dochodów. Oblicza się go
jako stosunek łącznych dochodów uzyskiwanych przez 20 % ludności
o najwyższych dochodach (kwintyl górny) do dochodów uzyskiwanych przez 20
% ludności o najniższych dochodach (kwintyl dolny). Wszystkie dochody są ujęte jako ekwiwalentne dochody
do dyspozycji. [14] Najnowsze dane EU-SILC obejmują dane szacunkowe
Eurostatu dla UE-28 i UE-27 za 2012 r. (brakuje wyników dla AT, BE, IE i UK).
Dane referencyjne SILC z 2012 r. odnoszą się do roku finansowego 2011. [15]
Zob. „Zatrudnienie i kwestie społeczne w Europie, 2012 r.” (Employment
and social developments in Europe 2012), Komisja Europejska. [16]
Ibidem. [17] Zob. Dokument roboczy EUROMOD 2/13 Avram, Figari, Leventi,
Levy, Navicke, Matsaganis, Militaru, Paulus, Rastringina, Sutherland: Skutki dystrybucyjne konsolidacji
budżetowej w dziewięciu państwach. Nowa wersja dokumentu
zostanie zaprezentowana wkrótce. W dziewięciu
państwach uczestniczących w badaniu wpływ środków opartych
na dochodach gospodarstw domowych (np. zmiany systemów podatkowych
i systemów świadczeń oraz cięcia w wynagrodzeniach, które
przeprowadzono od 2007 r. do połowy 2012 r.) wahał się od 1,6 %
dochodu do dyspozycji sprzed kryzysu w IT i 1,9 % w UK do 9,1 % w LV i 11,6 % w
EL. [18] Zob. Kwartalny przegląd dotyczący zatrudnienia i
sytuacji społecznej w UE (EU Employment and Social Situation Quarterly
Review), marzec 2013 r. Analiza pokazuje, że
wyrównanie wydatków socjalnych w dół, obserwowane od 2011 r., wydaje
się wyraźniejsze w porównaniu z podobnymi przypadkami recesji, do
których doszło w ostatnich trzech dziesięcioleciach. [19] Dane za 2011 r. zostaną
wkrótce udostępnione. [20] Niniejszy rozdział
przedstawia zmiany, jakie zaszły od momentu publikacji poprzedniego
wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu; ze względu na ograniczoną
ilość miejsca, przedstawiony obraz nie jest wyczerpujący i nie
ma na celu przedstawienia wszystkich reform i podjętych działań. [21] Decyzja Rady (2010/707/UE) z
dnia 21 października 2010 r. w sprawie wytycznych dotyczących
polityki zatrudnienia państw członkowskich. [22] Pojęcie „wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem”
odnosi się do wszelkich form opieki i edukacji od urodzenia do
początku edukacji podstawowej. [23] Dodatkowe informacje na ten temat
znajdują się w rozdziale poświęconym włączeniu
społecznemu. [24] „Promowanie zielonych miejsc pracy w czasie kryzysu:
podręcznik dobrych praktyk w Europie” (Promoting green jobs
throughout the crisis: a handbook of best practices in Europe),
European Employment Observatory 2013. [25] COM(2013) 690. [26] Tablica zawarta w tej wersji projektu wspólnego
sprawozdania o zatrudnieniu będzie mogła zostać uaktualniona w
grudniu 2013 r. w oparciu o nową falę rocznych danych
społecznych. [27] Jako część
projektu wspólnego sprawozdania o zatrudnieniu na podstawie art. 148 TFUE i
uzupełniającego europejski semestr, tablica wyników obejmuje
wszystkie państwa członkowskie UE, zatem dokonano w niej porównania
na szczeblu UE. W niektórych przypadkach odchylenia statystyczne od
średniej w strefie euro mogą również mieć znaczenie. Jak
określono w planie działania Komisji na rzecz pogłębionej i
rzeczywistej unii gospodarczej i walutowej, w ramach zarządzania UGW
należy wzmocnić koordynację polityki w zakresie zatrudnienia i
polityki społecznej oraz nadzór nad nimi, jak również promować
większą konwergencję w tych obszarach. [28] Konkluzje Rady Europejskiej, 24/25 października 2013
r. [29] Skutki uboczne zmian w obszarze zatrudnienia oraz zmian
społecznych zostały szczegółowo omówione w Kwartalnym
przeglądzie dotyczącym zatrudnienia i sytuacji społecznej w UE (EU
Employment and Social Situation Quarterly Review), wrzesień 2013 r.,
dostępnym na stronie: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=en&catId=89&newsId=1974&furtherNews=yes [30] Komisja jest gotowa rozważyć
wprowadzenie ewentualnych udoskonaleń w kolejnych edycjach tablicy
w oparciu o dyskusje merytoryczne toczące się w ramach Komitetu
Zatrudnienia i Komitetu Ochrony Socjalnej oraz opinie Parlamentu Europejskiego,
partnerów społecznych i innych zainteresowanych stron. [31] COM(2013) 690,
s. 6. [32] Definicja obszarów:
północna i centralna strefa euro: AT, BE, DE, FI, FR, LU, NL;
południowa część i obrzeża strefy euro: EE, EL, ES,
IE, IT, CY, MT, PT, SI, SK; kraje nienależące do strefy euro –
północ: CZ, DK, PL, SE, UK; kraje nienależące do strefy euro –
południe i obrzeża: BG, HR, LV, LT, HU, RO. [33] Dla wskaźnika zagrożenia ubóstwem rokiem
odniesienia dochodu jest rok kalendarzowy poprzedzający rok, w którym
ma zostać przeprowadzone badanie (tj. 2010 r.), z wyjątkiem UK (rok,
w którym ma zostać przeprowadzone badanie) i IE (12 miesięcy
poprzedzających badanie). To samo dotyczy wskaźnika nierówności
w dochodach (współczynnik S80/S20). [34] Stosunek dochodów uzyskiwanych przez 20 %
ludności o najwyższych dochodach do dochodów uzyskiwanych przez 20 %
ludności o najniższych dochodach. [35] Zob. dokument roboczy EUROMOD
2/13 [36]
http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/13/st10/st10373-re01.en13.pdf [37] ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=9235&langId=en