EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52013DC0681
REPORT FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT AND TO THE COUNCIL On the overall operation of official controls in the Member States on food safety, animal health and animal welfare, and plant health
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące ogólnego funkcjonowania w państwach członkowskich kontroli urzędowych w zakresie bezpieczeństwa żywności, zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz zdrowia roślin
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące ogólnego funkcjonowania w państwach członkowskich kontroli urzędowych w zakresie bezpieczeństwa żywności, zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz zdrowia roślin
/* COM/2013/0681 final */
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące ogólnego funkcjonowania w państwach członkowskich kontroli urzędowych w zakresie bezpieczeństwa żywności, zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz zdrowia roślin /* COM/2013/0681 final */
SPIS TREŚCI 1........... Wprowadzenie. 3 2........... Przegląd
rocznych sprawozdań państw członkowskich. 3 3........... Kontrole
przeprowadzone przez Komisję w państwach członkowskich. 8 4........... Inne źródła
informacji o kontrolach w państwach członkowskich. 19 5........... Wyniki
urzędowych działań w zakresie monitorowania. 20 6........... Działania
następcze i wykonawcze Komisji 20 7........... Handel
międzynarodowy. 22 8........... Wnioski 22 1. Wprowadzenie Artykuł 44 ust. 4
i 6 rozporządzenia (WE) nr 882/2004[1]
nakłada na Komisję obowiązek sporządzenia i przedłożenia Parlamentowi
Europejskiemu i Radzie rocznego sprawozdania dotyczącego ogólnego
funkcjonowania kontroli w państwach członkowskich, w świetle: a)
dorocznych sprawozdań z kontroli przedłożonych
przez organy krajowe; b)
kontroli Komisji przeprowadzonych w państwach
członkowskich; c)
wszelkich innych istotnych informacji. Niniejsze
sprawozdanie jest trzecim tego rodzaju sprawozdaniem przedłożonym przez
Komisję. Zostało ono opracowane przede wszystkim w oparciu o następujące
źródła: a) roczne sprawozdania państw członkowskich za 2010 r., b) wyniki
kontroli własnych przeprowadzonych przez Komisję oraz c) inne istotne
informacje na temat kontroli, w tym: ·
sprawozdania dotyczące kontroli w konkretnych
sektorach przekazane Komisji przez państwa członkowskie; ·
wyniki unijnych systemów wczesnego ostrzegania; ·
informacje dotyczące działań Komisji w zakresie
egzekwowania prawa (w tym w przypadkach naruszeń) związanych z
nieprawidłowościami wykrytymi w państwach członkowskich; ·
sprawozdania przedłożone przez międzynarodowe
organy normalizacyjne. W
szczególności w odniesieniu do wyników kontroli własnych Komisji i innych
istotnych informacji sprawozdanie zawiera zestawienie informacji dotyczących
kontroli w miarę ich udostępniania, co służy zapewnieniu możliwie największej
aktualności informacji na temat kontroli urzędowych przeprowadzanych na
terytorium Unii. 2. Przegląd
rocznych sprawozdań państw członkowskich Podstawowe
zasady unijnego prawa żywnościowego i paszowego ustanowiono w rozporządzeniu
(WE) nr 178/2002[2].
W myśl tego rozporządzenia odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa
żywności spoczywa w pierwszym rzędzie na przedsiębiorstwach
spożywczych/paszowych w ramach całego łańcucha żywnościowego/paszowego,
począwszy od produkcji podstawowej, aż po punkt ostatecznej sprzedaży
konsumentowi. Rozporządzenie (WE) nr 834/2007 zawiera wymogi dotyczące
produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych[3]. Rozporządzenie (UE) nr
1151/2012 zawiera wymogi dotyczące systemów jakości produktów rolnych i środków
spożywczych[4]. Państwa
członkowskie mają obowiązek monitorowania i sprawdzania, czy podmioty
gospodarcze spełniają wymogi prawa UE w zakresie bezpieczeństwa żywności i pasz
(w tym zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz zdrowia roślin), produkcji
ekologicznej oraz systemów jakości. W tym celu są zobowiązane do prowadzenia
systemów kontroli urzędowych. W
rozporządzeniu (WE) nr 882/2004 określono sposób organizacji i prowadzenia tych
kontroli. Zasadniczo w rozporządzeniu tym ustanawia się ogólne zasady
prowadzenia kontroli urzędowych w celu sprawdzenia zgodności z przepisami UE
dotyczącymi żywności i pasz. W szczególności w rozporządzeniu zobowiązuje się państwa
członkowskie do sprawdzenia, czy podmioty gospodarcze spełniają określone wymogi
prawne oraz czy towary wprowadzone na rynek UE (wyprodukowane w UE lub
przywożone do UE) są zgodne z tymi wymogami. W
rozporządzeniu (WE) nr 882/2004 określono również zasady kontroli państw
członkowskich prowadzonych przez służby Komisji w celu sprawdzenia, czy państwa
te wywiązują się z obowiązków ustanowionych w przepisach dotyczących żywności i
pasz. Państwa członkowskie muszą opracować i realizować wieloletnie krajowe
plany kontroli, aby spełnić wymogi zawarte w tym rozporządzeniu, oraz są
zobowiązane do przedkładania Komisji rocznego sprawozdania dotyczącego
realizacji tych planów. W
pierwszym rocznym sprawozdaniu Komisji (COM(2010) 441) zwrócono uwagę na znaczne
różnice między sprawozdaniami państw członkowskich zarówno pod względem ich
struktury, jak i treści, które utrudniały ich porównanie. W zeszłorocznym
sprawozdaniu (COM(2012)122) odnotowano znaczną poprawę porównywalności
sprawozdań dzięki dialogowi Komisji z państwami członkowskimi oraz większemu
doświadczeniu państw członkowskich w zakresie ich sporządzania. Aby
ułatwić porównywanie rocznych sprawozdań państw członkowskich, we współpracy z
państwami członkowskimi opracowano model „streszczenia” w oparciu o istniejące
wytyczne dotyczące sporządzania rocznego sprawozdania (decyzja Komisji
2008/654/WE). Streszczenia takie są obecnie wykorzystywane przez większość
państw członkowskich. Państwa członkowskie na bieżąco otrzymują ogólne
informacje zwrotne. Ich uzupełnieniem są informacje zwrotne dla poszczególnych
państw przekazywane na piśmie. W
kontekście przeglądu rozporządzenia (WE) nr 882/2004 szczególną uwagę zwrócono
na przepisy art. 44 dotyczące sprawozdań państw członkowskich oraz rocznych
sprawozdań Komisji. Wniosek ustawodawczy obejmuje przepisy przewidujące
przyjęcie przez Komisję jednolitych wzorów formularzy na potrzeby przekazywania
przez państwa członkowskie informacji i danych dotyczących: zmian w ich planach
kontroli, wyników kontroli urzędowych przeprowadzonych w poprzednim roku,
rodzaju i liczby zidentyfikowanych przypadków niezgodności oraz środków
podjętych w celu zapewnienia efektywnej realizacji wieloletnich krajowych
planów kontroli, łącznie z działaniami w zakresie egzekwowania prawa i ich
wynikami. Streszczenie
przeprowadzonej przez Komisję analizy sprawozdań rocznych państw członkowskich za
2010 r. zostało przedstawione poniżej w zakresie, w jakim sprawozdania te
pozwalały na dokonanie syntezy przekazanych informacji. Ogólna
skuteczność kontroli Sprawozdania
roczne dowodzą, że większość państw członkowskich stosuje wskaźniki
strategiczne, operacyjne lub zgodności służące do oceny funkcjonowania
kontroli, mimo że występują znaczne różnice, jeżeli chodzi o objęte sektory i
zakres oświadczenia dotyczącego ogólnej skuteczności. Przedstawiane dane często
dotyczą procesu inspekcji, np. liczby planowanych inspekcji, które zostały
przeprowadzone, a nie wyników kontroli urzędowych. W
przypadku niektórych państw, w których funkcjonuje więcej niż jeden właściwy
organ centralny, spójność sprawozdań można by poprawić, zestawiając informacje
przekazane przez różne służby z celami strategicznymi i operacyjnymi
wieloletniego krajowego planu kontroli. Tendencje w zakresie kontroli Istnieje
ciągła tendencja do stosowania systemów opartych w większym stopniu na analizie
ryzyka. Niektóre państwa członkowskie zwróciły uwagę na poprawę ogólnej
skuteczności związaną ze stosowaniem kontroli opartych w większym stopniu na
analizie ryzyka, a także na rozszerzenie kontroli opartych na analizie ryzyka na
nowe sektory. Z innych sprawozdań wynika jednak, że państwa członkowskie nie stosują
modelu oceny ryzyka w każdym sektorze, co potwierdzają audyty Komisji, sprawozdania
te zawierają także niewiele informacji na temat tendencji w zakresie kontroli,
priorytetów i wyników. Jedną
z konsekwencji stosowania kontroli opartych w większym stopniu na analizie
ryzyka jest fakt, że bezpośrednie porównywanie poziomów niezgodności między poszczególnymi
latami może nie być możliwe. Na przykład wyniki analizy tendencji
przeprowadzonej przez Republikę Czeską wskazują, że w latach 2009–2010 w
obszarze zdrowia i dobrostanu zwierząt odnotowano wzrost liczby
zidentyfikowanych przypadków niezgodności w stosunku do całkowitej liczby
kontroli. Mogłoby to świadczyć o wzroście liczby przypadków niezgodności, a tym
samym – o pojawieniu się problemów. Tymczasem ten początkowy wzrost przypisuje
się jednak temu, że w ostatnim czasie kontrole w większym stopniu opierają się na
analizie ryzyka, co przyczynia się do poprawy ich ogólnej skuteczności. W
sprawozdaniu przedłożonym przez Danię zidentyfikowano podobną zależność w
kontekście kontroli dobrostanu zwierząt. W niemieckim sprawozdaniu rocznym
podkreślono fakt, że od kiedy kontrole w większym stopniu opierają się na
analizie ryzyka, a tym samym są bardziej dokładne w odniesieniu do pomiotów, w
przypadku których stwierdzono wystąpienie niezgodności w przeszłości, formułowanie
wniosków co do ogólnej sytuacji na rynku na podstawie informacji zawartych w
sprawozdaniu rocznym jest niemożliwe. Zasoby uwolnione dzięki prowadzeniu kontroli
w większym stopniu opartych na analizie ryzyka są wykorzystywane do
przeprowadzania inspekcji w zakładach, które mają mniejsze możliwości lub chęć
do zapewnienia zgodności z przepisami. Dowody potwierdzające, że przedmiotowe
zasoby są wykorzystywane do kontrolowania zakładów o niekorzystnej lub
wątpliwej historii zgodności, są uspokajające w kontekście pojawiających się
sugestii, że „kontrole opartych na analizie ryzyka” mogą stanowić zasłonę dymną
dla obniżenia poziomu zasobów. Analiza
tendencji w zakresie niezgodności Główne
obszary niezgodności zidentyfikowane w poszczególnych sektorach obejmują:
wymogi w zakresie higieny pracy, analizę zagrożeń i krytycznych punktów
kontroli, strukturalne wymogi w zakresie higieny lub wymogi w zakresie higieny eksploatacji
urządzeń, znakowanie żywności i paszy, dodatki do paszy, prowadzenie rejestrów
oraz zanieczyszczenia mikrobiologiczne. Możliwości
identyfikacji przyczyn leżących u podstaw poszczególnych przypadków
niezgodności są zazwyczaj ograniczone. Podobnie jak w ubiegłym roku, braki w
obszarze analizy zagrożeń i krytycznych punktów kontroli/higieny często
tłumaczono wysoką rotacją pracowników, brakiem odpowiedniego przeszkolenia personelu
zatrudnianego przez podmioty prowadzące przedsiębiorstwa spożywcze oraz
minimalnymi lub nieistniejącymi sankcjami z tytułu niezgodności. Tendencje w
zakresie egzekwowania prawa: działania podejmowane w przypadku niezgodności Państwa
członkowskie mają obowiązek wskazać w swoich rocznych sprawozdaniach, jakie
działania w zakresie egzekwowania prawa zostały podjęte. Chociaż
roczne sprawozdania większości państw członkowskich zawierały dane na temat
egzekwowania prawa, dane te nie obejmowały wszystkich sektorów i zasadniczo brakowało
w nich analizy ogólnych tendencji i wniosków. Niektóre
państwa członkowskie opisały swoje pozytywne doświadczenia związane ze
stosowaniem sankcji administracyjnych bezpośrednio przez właściwe organy. Ponadto
część państw członkowskich zwróciła uwagę na konieczność organizowania szkoleń
dla pracowników w zakresie egzekwowania prawa. W Zjednoczonym Królestwie nacisk
położono na szkolenie w zakresie postępowań sądowych oraz na przygotowanie personelu
do występowania w charakterze biegłych, co doprowadziło do wzrostu liczby
formalnych działań wykonawczych w stosunku do stanu z lat 2008–2009. W Finlandii
szkolenia i nowe wytyczne w zakresie egzekwowania prawa również doprowadziły do
zwiększenia stopnia wykorzystania działań wykonawczych. Władze niderlandzkie
przypisują wzrost liczby działań wykonawczych zwiększeniu stopnia, w jakim
kontrole są przeprowadzane w oparciu o analizę ryzyka, co zwiększa
prawdopodobieństwo wykrycia niezgodności. Krajowy system
audytu Wszystkie
państwa członkowskie przeprowadzają audyty zgodnie z wymogami rozporządzenia
882/2004. Audyt jest ważnym instrumentem wśród dostępnych środków kontrolnych,
ponieważ dostarcza kierownictwu kluczowych informacji na temat skuteczności
stosowanych systemów kontroli. Sprawozdania nie zawsze zawierają jednak przegląd
wyników tych audytów, zwłaszcza gdy były one przeprowadzane w regionach zdecentralizowanych,
czy informacje na temat działań następczych podjętych w odniesieniu do sprawozdań
z audytu. Ponadto niektóre państwa członkowskie poinformowały, że ograniczone zasoby
ich jednostek audytu spowodowały zmniejszenie liczby przeprowadzanych audytów. Niektóre
audyty koncentrowały się na systemach zarządzania jakością wprowadzonych przez
właściwe organy. W Austrii proces ten doprowadził do harmonizacji procedur i zachodzących
obecnie zmian w zakresie kompetencji. Komisja
organizuje regularne spotkania, które między innymi zapewniają forum wymiany
najlepszych praktyk w zakresie sposobu zapewnienia zgodności z wymogiem
przeprowadzania audytów między państwami członkowskimi. Zasoby W
szeregu sprawozdań zwrócono uwagę na zmiany w tym obszarze, takie jak istotne
zmiany organizacyjne we Francji, Niderlandach, Słowenii i Zjednoczonym
Królestwie czy usprawnienie usług laboratoryjnych (w Bułgarii, w Hiszpanii w zakresie
bezpieczeństwa żywności oraz w Polsce w zakresie pestycydów). Przegląd zasobów
przekazanych laboratoriom był również przeprowadzany w Estonii i Portugalii. Niektóre
państwa członkowskie zmieniają strukturę podziału zasobów kadrowych, odchodząc
od rutynowych kontroli na rzecz „kampanii kontrolnych” w większym stopniu opartych
na analizie ryzyka – działaniom tym towarzyszy większa świadomość konieczności
wydajniejszego gospodarowania zasobami, w szczególności w obecnych warunkach
gospodarczych, w których wydatki publiczne są skrupulatnie monitorowane. Działania podjęte w celu poprawy funkcjonowania organów kontrolnych Najważniejsze
działania obejmują: aktualizowanie ustawodawstwa, przygotowywanie lub udoskonalanie
wytycznych i procedur, organizowanie szkoleń i warsztatów (w szczególności w związku
z wdrażaniem nowych procedur), a także wprowadzanie poprawek do wieloletnich
krajowych planów kontroli. Ponadto w
niektórych państwach członkowskich dodatkowo usprawniono systemy informacyjne i
procesy biznesowe stosowane do celów kontroli, tak aby rozszerzyć nadzór
sprawowany przez właściwe organy centralne. W niektórych
państwach członkowskich odnotowano poprawę w zakresie oceny i analizy
krytycznej danych kontrolnych, podczas gdy w innych opracowywane są plany na
rzecz zwiększenia uprawnień właściwych organów centralnych do weryfikowania
skuteczności kontroli. W niektórych państwach członkowskich trwają prace nad
przygotowaniem specjalnych wskaźników efektywności. Przedstawiono
również przykłady wprowadzanych usprawnień w zakresie współpracy między
instytucjami kontrolnymi oraz poprawy funkcjonowania ram współpracy w państwach
członkowskich, w których kompetencje są zdecentralizowane. Niektóre państwa
członkowskie opisały działania podjęte w związku ze wzrostem sprzedaży
internetowej w sektorze spożywczym. W wielu państwach członkowskich wprowadzenie
systemów oceny funkcjonowania podmiotów prowadzących przedsiębiorstwo spożywcze
ułatwia uszeregowanie kontroli pod względem ważności. Działania
podjęte w celu poprawy funkcjonowania podmiotów prowadzących przedsiębiorstwo
spożywcze Główne działania wskazane
w sprawozdaniach państw członkowskich obejmują publikowanie wytycznych,
organizowanie szkoleń, kampanii informacyjnych i innych wydarzeń oraz
rozpowszechnianie broszur. Do innych zgłaszanych działań należą utworzenie ośrodka
ds. dobrostanu zwierząt w Danii, jak również mechanizmy mające zachęcić zakłady
do przestrzegania przepisów, a także mechanizmy na rzecz uzyskiwania informacji
zwrotnych od przedsiębiorstw w celu uproszczenia procedury przeprowadzania
kontroli. Wnioski Roczne
sprawozdania państw członkowskich dowodzą, że państwa członkowskie aktywnie
poszukują sposobów na poprawę skuteczności istniejących systemów. Wśród państw
członkowskich można zaobserwować tendencję do częstszego stosowania kontroli opartych
na analizie ryzyka. Państwa członkowskie wprowadzają również instrumenty
służące rozszerzeniu zakresu nadzoru sprawowanego przez właściwe organy
centralne oraz zwiększeniu wydajności organów kontrolnych. Istnieje szereg
obszarów, w których nadal można wprowadzić pewne ulepszenia. Jeżeli chodzi o
spójność i porównywalność danych kontrolnych w państwach członkowskich,
usprawnienie powiązań pomiędzy przedstawianymi danymi mogłoby ułatwić wskazanie
zakresu, w jakim kontrole przekładają się na identyfikowanie przypadków
niezgodności, i co za tym idzie – na skuteczne egzekwowanie przepisów. Położenie w sprawozdaniach większego nacisku na kwestie związane z samooceną,
takie jak wyniki audytu krajowego oraz wpływ procesu przeglądu w ramach
rocznego sprawozdania na przyszłe planowanie, usprawniłoby proces ciągłego doskonalenia. 3. Kontrole
przeprowadzone przez Komisję w państwach członkowskich Przepisy
rozporządzenia (WE) nr 882/2004 nakładają na Komisję obowiązek przeprowadzania
kontroli w państwach członkowskich w celu sprawdzenia, czy, ogólnie rzecz
biorąc, kontrole są przeprowadzane zgodnie z odpowiednimi wieloletnimi
krajowymi planami kontroli oraz zgodnie z prawem UE. Aby
wywiązać się ze spoczywających na niej obowiązków, Komisja realizuje roczny
program audytów i inspekcji, aby sprawdzić zgodność z prawem paszowym i
żywnościowym, przepisami dotyczącymi zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz zdrowia
roślin oraz aby sprawdzić, czy kontrole urzędowe w tych dziedzinach są
przeprowadzane zgodnie z prawem UE. Program ten jest publikowany na stronie
internetowej Komisji. Ustalenia
z każdego audytu są przedstawiane w sprawozdaniu skierowanym do odpowiedniego
organu krajowego wraz z wnioskami i zaleceniami dotyczącymi usunięcia
stwierdzonych braków. Dzięki publikacji sprawozdań z audytu i planów działania państw
członkowskich oraz regularnej aktualizacji profili krajowych Komisja zapewnia
zainteresowanym stronom i obywatelom oparte na faktach informacje o sposobie, w
jaki organy kontrolne w każdym państwie członkowskim wypełniają swój obowiązek
zapewnienia odpowiedniego stosowania prawa UE. W
ostatnich latach Komisja przeprowadzała rocznie około 250 audytów, które
obejmowały cały łańcuch żywnościowy, a także kwestie zdrowia i dobrostanu
zwierząt oraz zdrowia roślin, przy czym około 70 % z nich dotyczyło bezpieczeństwa
żywności. Około 60 % wszystkich audytów przeprowadza się zazwyczaj w państwach
członkowskich, a pozostałą część w państwach trzecich. W Chorwacji, która ma
przystąpić do UE w dniu 1 lipca 2013 r., przeprowadzono audyty przedakcesyjne. Ponadto dla szeregu sektorów opracowano
ostatnio sprawozdania ogólne[5]. Sprawozdania te umożliwiają zapoznanie się z
kompleksowym przeglądem działań kontrolnych podejmowanych przez państwa
członkowskie na podstawie wyników poszczególnych audytów. Wskazuje się w nich
najważniejsze nieprawidłowości, które prawdopodobnie będą istotne dla
wszystkich państw członkowskich, w tym również te, w odniesieniu do których nie
przeprowadzono oddzielnych audytów. Sprawozdania dostarczają również służbom
Komisji i państwom członkowskim cennych informacji na potrzeby przeglądów ustawodawstwa. Sprawozdania z audytów przeprowadzonych przez Komisję,
odpowiedzi właściwych organów na zalecenia zawarte w sprawozdaniu Komisji oraz
profile krajowe można znaleźć na następującej stronie internetowej: http://ec.europa.eu/food/fvo/index_en.cfm W
kolejnej sekcji przedstawiono szereg szczególnie interesujących kwestii, które
zostały ujęte w programie w państwach członkowskich, dotyczących bezpieczeństwa
żywności, zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz zdrowia roślin. Zawiera ona
również krótkie streszczenie najważniejszych ustaleń i wniosków z
poszczególnych serii audytów. Bezpieczeństwo żywności Kontrole urzędowe w odniesieniu do produkcji mleka i mięsa W
latach 2008–2011 Komisja przeprowadziła serię audytów dotyczących kontroli
higieny w odniesieniu do produkcji czerwonego mięsa oraz mleka we wszystkich
państwach członkowskich. Audyty te potwierdziły, że państwa członkowskie
wprowadziły systemy kontroli w dużej mierze zgodne z przepisami rozporządzenia
(WE) nr 882/2004, oraz że przeprowadzają kompleksowe kontrole jakości
czerwonego mięsa i mleka oraz uzyskiwanych z nich produktów. Zaobserwowana już
wcześniej tendencja znalazła jednak potwierdzenie w odniesieniu do egzekwowania
prawa: choć organy kontrolne w przeważającej mierze prawidłowo identyfikują
nieprawidłowości, stałe działania w zakresie egzekwowania prawa nie zawsze są
podejmowane w odpowiednim czasie, w wyniku czego przypadki niezgodności mogą
się utrzymywać. Identyfikowalność wołowiny i produktów z wołowiny W 2011 r.
przeprowadzono serię audytów dotyczących identyfikowalności wołowiny i
produktów z wołowiny – sprawozdanie ogólne w tym zakresie jest już dostępne. Wyniki
ostatniego przeglądu wskazują, że kontrole identyfikowalności wołowiny i
produktów z wołowiny oraz kontrole dotyczące obowiązkowego etykietowania
zostały znacznie usprawnione w odwiedzonych państwach członkowskich. W
odniesieniu do identyfikowalności żywych zwierząt stwierdzono pewne
nieprawidłowości we wdrażaniu obowiązujących przepisów i przeprowadzaniu
kontroli urzędowych w miejscach gromadzenia zwierząt, takich jak pomieszczenia
należące do sprzedawców zwierząt, rynki oraz punkty skupu. Odnotowano również
pewne braki w kwestii zarządzania bazami danych wykorzystywanymi do
rejestrowania zwierząt. Zwierzęta łowne – dzikie i utrzymywane w warunkach fermowych Aby
zgromadzić informacje na temat sposobu przeprowadzania kontroli urzędowych w
odniesieniu do produkcji mięsa dzikich i utrzymywanych w warunkach fermowych
zwierząt łownych, zorganizowano szereg misji informacyjnych w czterech
państwach członkowskich. Sprawozdanie ogólne w tej kwestii jest dostępne i
zawiera szczegółowe informacje na temat wyników tych misji. W
wyniku tej serii misji zidentyfikowano szereg istotnych zagadnień oraz
prowadzone są dyskusje dotyczące przepisów prawnych w tym zakresie regulujących
następujące kwestie: niekompletne badania na obecność włośnia krętego w
niewielkich ilościach mięsa podatnych gatunków zwierząt łownych bezpośrednio dostarczanych
konsumentowi, liberalne interpretowanie pojęcia „niewielkich ilości”, które można
wyłączyć z obowiązku przeprowadzenia kontroli urzędowych w zakresie higieny,
regularne korzystanie z punktów skupu zwierząt łownych, które nie zawsze były
rejestrowane, i w związku z tym nie były przedmiotem kontroli urzędowych,
niejednoznaczne rozróżnienie pomiędzy zwierzętami łownymi utrzymywanymi w
warunkach fermowych a dzikimi zwierzętami łownymi, powodujące ryzyko przedstawienia
wprowadzających w błąd informacji dla konsumentów odnośnie do faktycznego pochodzenia
mięsa zwierząt łownych, a także wewnątrzunijny handel nieskórowanymi tuszami
dzikich zwierząt łownych, niezgodny z przepisami UE. Kontrole urzędowe w odniesieniu do produktów rybołówstwa oraz żywych
małży W
dziewięciu państwach członkowskich przeprowadzono audyty oceniające zgodność z
unijnymi wymogami dotyczącymi ryb oraz żywych małży. Ogólnie
stwierdzono, że we wszystkich państwach, które odwiedzono, wdrożono kompleksowe
systemy kontroli urzędowych w odniesieniu do produktów rybołówstwa. W
niektórych państwach stwierdzono znaczące różnice we wdrażaniu kontroli
urzędowych między różnymi regionami. Laboratoria, w których wykonywane są
analizy urzędowe, były na ogół odpowiednio wyposażone i miały możliwość
przeprowadzania wymaganych analiz. Większość laboratoriów posiadała
akredytację. Chociaż ogólne
systemy były odpowiednio zaprojektowane i zarządzane, wykryto pewne istotne
niedoskonałości w odniesieniu do kontroli: ·
miejsc, w których odbywa się produkcja podstawowa,
takich jak statki rybackie i gospodarstwa rybackie; ·
żywych małży, w odniesieniu do: klasyfikacji
powierzchni produkcyjnych, częstotliwości przeprowadzania testów w ramach
procesu monitorowania występowania biotoksyn oraz testowania produktów
końcowych. Wnioski
z audytów przeprowadzonych w 2012 r. były podobne. Przygotowywane jest również
sprawozdanie ogólne w tej kwestii. Kontrole urzędowe w odniesieniu do drobiu Audyty
systemów kontroli państw członkowskich w odniesieniu do mięsa drobiowego i
produktów z mięsa drobiowego były kontynuowane w 2012 r. Podobnie jak w ubiegłym
roku, ogólny poziom zgodności był zasadniczo odpowiedni, przy czym poczyniono znaczne
postępy w stosunku do sytuacji sprzed wdrożenia „pakietu higienicznego”. Audyty
objęły cały łańcuch produkcji drobiu, chociaż w niektórych przypadkach liczba
kontroli na poziomie gospodarstwa była ograniczona, a w ramach niektórych
przeprowadzonych niedawno audytów stwierdzono nieodpowiednie inspekcje poubojowe.
Główne obszary, w których stwierdzono konieczność poprawy, w dalszym ciągu
dotyczyły: stosowania konkretnych wymogów higienicznych, takich jak
częstotliwość pobierania próbek tusz oraz wdrażania planów analizy zagrożeń i
krytycznych punktów kontroli w zakładach, a także niezgłaszania Komisji
przepisów krajowych dopuszczających elastyczność w przypadku rzeźni o małych
zdolnościach produkcyjnych. Podobnie jak w
przypadku kontroli przeprowadzanych w zakładach zajmujących się produkcją mleka
i produktów mięsnych, stwierdzono występowanie tendencji w zakresie
egzekwowania przepisów, zgodnie z którą pomimo tego, że organy kontroli w
przeważającej mierze prawidłowo identyfikowały nieprawidłowości, działania wykonawcze
nie zawsze były podejmowane w odpowiednim czasie. Programy zwalczania salmonelli Audyty krajowych programów zwalczania salmonelli w sektorze drobiu były
kontynuowane w 2011 r. We wszystkich państwach członkowskich, które odwiedzono,
wprowadzono programy zwalczania, ale w niektórych przypadkach ich realizacja w
pewnych kategoriach była opóźniona. Wdrażanie tych planów zbiegło się z
zauważalną, wyraźną tendencją spadkową w zakresie przypadków występowania
salmonelli u drobiu. W większości państw członkowskich plany monitorowania
salmonelli i urzędowego pobierania próbek na jej obecność w różnych kategoriach
drobiu nie były w pełni zgodne z przepisami UE; zidentyfikowane
nieprawidłowości wynikały głównie z braków w zakresie pobierania próbek,
działań podejmowanych w przypadku pozytywnego wyniku badań oraz
nieprawidłowości w laboratoriach. W ramach ostatniego audytu przeprowadzonego w
2012 r. zidentyfikowano również niedociągnięcia w zakresie sprawowania przez
właściwe organy centralne nadzoru nad procesem wdrażania planów przez organy
regionalne. Sprawozdanie ogólne w tej kwestii jest obecnie w przygotowaniu. Kontrole
przywozu żywności niepochodzącej od zwierząt Dostępne jest sprawozdanie ogólne dotyczące serii 12 audytów
przeprowadzonych w latach 2010–2011 na potrzeby oceny procesu wdrażania systemów
kontroli urzędowych stosowanych w odniesieniu do kontroli przywozu żywności
niepochodzącej od zwierząt. Od momentu wejścia
w życie rozporządzenia (WE) nr 669/2009 w sprawie zwiększonego poziomu kontroli
urzędowych pasz i żywności niepochodzących od zwierząt państwa członkowskie
podejmowały zadowalające działania w celu wdrożenia jego przepisów. W państwach
członkowskich funkcjonują jasne zasady w zakresie współpracy i wymiany
informacji między właściwymi organami, a liczba personelu odpowiedzialnego za
przeprowadzanie kontroli jest wystarczająca. Udokumentowane procedury zostały
prawidłowo opracowane, choć nie zawsze są systematycznie aktualizowane. Środki takie jak
dalszy transport przewidziany w rozporządzeniu (WE) nr 669/2009 oraz transfer towarów
na mocy rozporządzenia (WE) nr 1152/2009 (które mogą umożliwiać przeprowadzenie
niektórych kontroli w punkcie przeznaczenia przesyłki po jej dalszym transporcie
z punktu przybycia do UE) nie zawsze gwarantowały jednak pełną
identyfikowalność, w szczególności w przypadku zaangażowania kilku państw
członkowskich; ponadto wymóg uprzedniego zgłoszenia często nie był
przestrzegany. W połowie państw
członkowskich proces dopuszczania do obrotu przez służby celne nie zawsze
przebiegał zgodnie z procedurami przewidzianymi w przepisach UE. Wspomniane
nieprawidłowości mogą doprowadzić do sytuacji, w której towary są dopuszczane
do obrotu bez przeprowadzenia ostatecznych kontroli. Chociaż ogólne systemy służące
do analiz laboratoryjnych zostały usprawnione, często wykrywano nieprawidłowości
we wdrażaniu konkretnych wymogów analitycznych przewidzianych w prawodawstwie
UE. Pozostałości pestycydów W 2011 r. zakończono serię audytów w zakresie kontroli pozostałości
pestycydów. Sprawozdanie ogólne dotyczące tej serii audytów jest dostępne. Wynik tej serii audytów był
zasadniczo pozytywny. Od
czasu przeprowadzenia ostatniej serii audytów poczyniono znaczne postępy w zakresie
planowania i przeprowadzania kontroli urzędowych pozostałości pestycydów oraz
sporządzania odpowiednich sprawozdań. Zwiększyła się liczba pobieranych próbek. Procedury
pobierania próbek były zgodne z prawodawstwem UE, a w przeważającej większości
państw członkowskich ustanowiono odpowiednie środki egzekwowania przepisów,
zapewniając tym samym wysoki poziom ochrony konsumentów. Wdrożono skuteczne
procedury kontroli przywozu pozostałości pestycydów. Wydano zalecenia
skierowane do państw członkowskich, w których zwrócono się o zwiększenie
skuteczności i efektywności przeprowadzanych kontroli. Kontrole powinny
koncentrować się w większym stopniu na zidentyfikowanych zagrożeniach z
uwzględnieniem historii podmiotów prowadzących przedsiębiorstwo spożywcze pod
względem zgodności z przepisami, jak również samokontroli przeprowadzanych przez
te podmioty. Należy zmniejszyć liczbę wyznaczonych laboratoriów, aby zapewnić
przeprowadzanie analiz wyłącznie w tych laboratoriach, które dysponują
odpowiednimi urządzeniami analitycznymi. Zapoczątkowano nową serię audytów
obejmującą w 2012 r. dziewięć państw członkowskich, która koncentruje się na kontrolach
wprowadzania do obrotu oraz wykorzystywania środków ochrony roślin. Organizmy zmodyfikowane genetycznie (GMO) W 2011 r.
zapoczątkowano nową serię audytów obejmującą kontrole urzędowe organizmów
zmodyfikowanych genetycznie (GMO). Poza kontrolą genetycznie zmodyfikowanej
żywności i paszy seria ta po raz pierwszy obejmowała ocenę kontroli w zakresie
zamierzonego uwalniania GMO do środowiska w celu przeprowadzenia prób oraz do
celów hodowlanych. Audyty przeprowadzono w czterech państwach członkowskich. W
państwach tych ustanowiono system wydawania zezwoleń na uwalnianie GMO do celów
przeprowadzenia prób, a kontrole urzędowe zostały przeprowadzone zgodnie z
wymogami unijnymi. Zaobserwowano pewne różnice między państwami członkowskimi w
kwestii przeprowadzania kontroli dotyczących uprawy zmodyfikowanej genetycznie
kukurydzy typu MON 810. Jeżeli chodzi o genetycznie zmodyfikowaną żywność i
paszę, nie zaobserwowano żadnych istotnych zmian w stosunku do wyników
poprzedniej serii audytów. Dwa państwa członkowskie złamały zasadę zerowej
tolerancji dla obecności GMO w niezmodyfikowanych genetycznie nasionach. W
większości przypadków laboratoria GMO funkcjonowały prawidłowo. Zdrowie zwierząt Elektroniczne systemy identyfikacji małych przeżuwaczy Komisja
przeprowadziła serię misji informacyjnych w czterech państwach członkowskich, w
których występują duże populacje owiec i kóz. Seria ta
miała na celu: ocenę postępów we wdrażaniu systemu identyfikacji elektronicznej
(EID) owiec i kóz, ocenę skuteczności środków EID służących zapewnieniu
odpowiedniej identyfikowalności przemieszczania się owiec i kóz, określenie
czynników będących źródłem niezadowolenia zainteresowanych stron oraz
określenie czynników przyczyniających się do zwiększenia akceptacji dla stosowania
EID. Sprawozdanie ogólne dotyczące tej serii audytów zostało opracowane i jest
dostępne. W sprawozdaniu ogólnym zwrócono uwagę na istotne różnice we wdrażaniu
przepisów między państwami członkowskimi, w szczególności w odniesieniu do stosowania
identyfikacji elektronicznej do celów zwalczania chorób i zarządzania nimi, co po
części wynika z faktu, że niektóre państwa członkowskie przyjęły EID wcześniej
niż inne. Jeżeli chodzi o zapewnienie stałej identyfikacji, stosowanie
elektronicznych kapsułek wydaje się bardziej niezawodną metodą w warunkach
polowych niż korzystanie z kolczyków zakładanych na uszy zwierząt, ale wymaga
określonych kompetencji i wsparcia technicznego, które zostały zapewnione w
niektórych państwach członkowskich, które odwiedzono. Przekazanie rolnikom
wsparcia finansowego na pokrycie dodatkowych kosztów związanych z wprowadzeniem
EID w tych państwach członkowskich również okazało się czynnikiem zachęcającym
do korzystania z tego systemu. Wścieklizna UE współfinansuje szeroko
zakrojony program na rzecz zwalczania wścieklizny w państwach członkowskich
położonych w Europie Środkowej i Wschodniej. Komisja przeprowadziła szereg
audytów dotyczących programów realizowanych w tych państwach. Audyty te potwierdziły,
że poczyniono znaczne postępy dzięki kampaniom na rzecz szczepienia dzikich
zwierząt, co doprowadziło do wyraźnego spadku liczby przypadków zakażenia
wścieklizną u ludzi i zwierząt domowych. W niektórych państwach członkowskich
stwierdzono jednak nieprawidłowości we wdrażaniu programów szczepień, w
szczególności jeżeli chodzi o terminowe kończenie kampanii oraz metodę
dystrybucji i długość okresu pomiędzy poszczególnymi wyłożeniami przynęt ze szczepionką.
Klasyczny pomór świń UE wkrótce będzie
mogła potwierdzić całkowite wyeliminowanie klasycznego pomoru świń na swoim
terytorium. Udało się to osiągnąć dzięki bardziej powszechnemu stosowaniu
środków bezpieczeństwa biologicznego oraz skuteczniejszym kampaniom szczepień
dzików w ramach programów zwalczania chorób finansowanych ze środków UE. Przeprowadzone
przez Komisję audyty potwierdziły, że tego rodzaju środki zostały skutecznie
wdrożone w Rumunii i Bułgarii, gdzie w ostatnich latach dochodziło do
sporadycznych wystąpień ognisk klasycznego pomoru świń u świń domowych. Przedmiotowe
programy są w dalszym ciągu realizowane i koncentrują się w coraz większym
stopniu na działaniach zmierzających do upewnienia się, że choroba została
faktycznie wyeliminowana, niż na jej zwalczaniu. Utrzymujące się
ryzyko związane z ponownym wprowadzeniem choroby z sąsiednich państw, w
szczególności wskutek przemieszczania się dzików, wymaga zachowania wysokiego
poziomu czujności oraz zacieśnienia współpracy z tymi państwami. Kontrole urzędowe laboratoriów prowadzących badania nad pryszczycą Zakończono serię
kontroli unijnych laboratoriów upoważnionych do pracy z żywym wirusem pryszczycy.
Choć normy w zakresie bezpieczeństwa biologicznego stosowane w większości
laboratoriów zasadniczo uznano za zadowalające, w praktycznie wszystkich
laboratoriach wykryto drobne niedociągnięcia, przy czym w kilku z nich niedociągnięcia
te okazały się poważne. Podjęto natychmiastowe działania zaradcze w celu ograniczenia
potencjalnych zagrożeń dla zdrowia zwierząt, na które mogłyby one zostać
narażone wskutek uwolnienia żywego wirusa pryszczycy. Po przeprowadzeniu tej
serii inspekcji wyciągnięto istotny wniosek, mianowicie iż laboratoria
prowadzące badania nad pryszczycą powinny być zatwierdzane tylko w tych
państwach członkowskich, które są w stanie zapewnić stałą zgodność z
określonymi wymogami UE, a w szczególności konieczne zasoby na ten cel. Komisja
i państwa członkowskie zastanawiają się obecnie nad sposobem organizacji
kontroli laboratoriów prowadzących badania nad pryszczycą w przyszłości. Dobrostan zwierząt Poza audytami poświęconymi
wyłącznie kwestiom związanym z kontrolą dobrostanu zwierząt przeprowadzane
przez Komisję audyty dotyczące kontroli higieny w odniesieniu do czerwonego mięsa
i drobiu obejmują obecnie również rutynowe oceny przeprowadzanych przez państwa
członkowskie kontroli dobrostanu zwierząt przy uboju. Zapewnia to istotny dodatkowy
środek służący wspieraniu lepszego wdrażania wyników kontroli dobrostanu
zwierząt. W ramach tych audytów skoncentrowano się w szczególności na obiektach
należących do rzeźni, takich jak magazyny żywca i pomieszczenia do ogłuszania
zwierząt, a także na kwestii transportu zwierząt do rzeźni; przedstawiono
również odpowiednie zalecenia dotyczące ulepszeń w tym zakresie. Z ustaleń
jednego z audytów wynikało, że pomimo tego, iż znaczna liczba rzeźni w danym państwie
członkowskim dokonywała uboju bez uprzedniego ogłuszenia, korzystając z
odstępstwa przewidzianego dla uboju rytualnego, tylko część uzyskiwanego w ten
sposób mięsa była sprzedawana jako mięso pochodzące z takiego uboju. Przeprowadzane
przez Komisję audyty poświęcone wyłącznie kwestiom związanym z kontrolą
dobrostanu zwierząt koncentrowały się na dobrostanie zwierząt w gospodarstwach
i w trakcie transportu. Audyty te stanowiły element realizowanego przez służby
Komisji procesu monitorowania przestrzegania przez państwa członkowskie zakazu
stosowania klatek nieulepszonych dla kur niosek, który wszedł w życie w dniu 1
stycznia 2012 r., doprowadzając w konsekwencji do wszczęcia postępowań w
sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko 13 państwom
członkowskim w dniu 27 stycznia 2012 r. Podobnie wyniki audytów
przeprowadzonych przez Komisję w państwach członkowskich stanowiły źródło
aktualnych informacji na temat stanu przygotowań do spełnienia obowiązku grupowego
trzymania prośnych loch i loszek w kojcach w terminie do dnia 1 stycznia 2013
r. Jeden audyt przeprowadzono specjalnie w celu zgromadzenia dowodów na
potrzeby postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego
w zakresie dobrostanu zwierząt przy uboju wszczętego przeciwko jednemu państwu
członkowskiemu. W ramach ostatnio
przeprowadzonych audytów uwzględniono również kwestię dobrostanu brojlerów. Gatunki
zwierząt, które nie są objęte przepisami UE, ale które w pełni podlegają
postanowieniom zaleceń Rady Europy zgodnie z prawem UE, również są uwzględniane
w audytach dobrostanu zwierząt. Jeżeli chodzi o
transport, działania koncentrują się obecnie również na wsparciu państw
członkowskich w wyciąganiu wniosków z najlepszych praktyk. Wcześniejsze audyty
wykazały, że proces homologacji pojazdów w szeregu państw członkowskich nie był
przeprowadzany w prawidłowy sposób, dlatego też audyty przeprowadzone w 2012 r.
koncentrowały się na procedurze homologacji, wskazując obszary najlepszych
praktyk. Państwa członkowskie wymieniały się najlepszymi praktykami podczas
regularnych posiedzeń krajowych punktów kontaktowych organizowanych dwa razy do
roku w siedzibie Komisji. W porcie w Sète (Francja) zorganizowano
dodatkowe posiedzenie z udziałem wszystkich państw członkowskich
odpowiedzialnych za homologację statków morskich, ponieważ szereg właściwych
organów zgłosiło trudności we wdrażaniu wymogów w zakresie transportu zwierząt
drogą morską. W przeprowadzonych
audytach Komisja odniosła się również do kwestii wywozu zwierząt do Turcji,
biorąc pod uwagę rosnące znaczenie tego kierunku wywozu. W punkcie wyjścia z UE
w Bułgarii przeprowadzono audyt oraz wystosowano zalecenia, w których zwrócono
się o przyspieszenie realizacji odpowiednich procedur w celu wyeliminowania
wszelkich zbędnych opóźnień. W ramach tego audytu zespół prowadzący audyt złożył
również wizytę po tureckiej stronie granicy, aby dokonać przeglądu ich procedur
kontrolnych. Zdrowie
roślin Audyty w zakresie
zdrowia roślin przeprowadzone w państwach członkowskich w celu oceny obowiązujących
środków kontroli przywozu oraz postępów we wdrażaniu unijnych środków
nadzwyczajnych stosowanych w przypadku wystąpienia ognisk organizmów
szkodliwych wykazały istotne różnice, jeżeli chodzi o sposób przeprowadzania
kontroli przywozu w poszczególnych państwach członkowskich oraz ich skuteczności
w wykrywaniu organizmów szkodliwych w przesyłkach zgłoszonych do przywozu. Skuteczność
działań w zakresie zwalczania poszczególnych organizmów szkodliwych była zróżnicowana,
ponieważ niektóre z nich były łatwiejsze do kontrolowania niż inne. Audyty
wykazały również znaczenie podjęcia zdecydowanych działań w zakresie zwalczania
natychmiast po wykryciu danego organizmu, ponieważ jeżeli się w pełni rozwinie,
jego usunięcie stanie się nieporównanie trudniejsze lub wręcz niemożliwe. Pomimo regularnego
organizowania audytów w Portugalii począwszy od 1999 r. w związku z działaniami
w zakresie zwalczania węgorka sosnowca, sytuacja pozostaje niezadowalająca, w
szczególności jeżeli chodzi o prowadzenie badań i usuwanie drzew w słabej
kondycji zdrowotnej ze strefy buforowej. Pasza Jeżeli chodzi o
bezpieczeństwo pasz, z ogólnego przeglądu sytuacji wynika, że poziom zgodności
poszczególnych podmiotów na całej długości łańcucha jest zróżnicowany. O ile
sytuację w obszarze produkcji podstawowej można uznać za zadowalającą, o tyle w
odniesieniu do produkcji innej niż podstawowa wciąż można wprowadzić wiele
udoskonaleń w zakresie: opracowywania i wdrażania procedur bazujących na
analizie zagrożeń i krytycznych punktów kontroli, obowiązujących środków
służących ograniczeniu do minimum zanieczyszczenia krzyżowego poprzednimi
partiami produkcyjnymi oraz monitorowania substancji niepożądanych. Kontrole
urzędowe w zakresie pasz obejmują zazwyczaj największe podmioty w ramach
łańcucha paszowego, ale niektóre rodzaje zakładów (w szczególności zakłady
spożywcze przekazujące tylko część swojej produkcji do łańcucha paszowego)
pozostają mimo to poza zakresem kontroli. Ponadto na działania związane z
przeprowadzaniem inspekcji i pobieraniem próbek wpływają pewne niedociągnięcia związane
z ich ukierunkowaniem. Jeżeli chodzi o
wprowadzanie pasz do obrotu, audyty wykazały zadowalający poziom zgodności z
odpowiednimi wymogami. Przenośne
encefalopatie gąbczaste (TSE) i produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego Audyty dotyczące
tych zagadnień są obecnie z reguły połączone, ponieważ poza pewnymi wyjątkami
BSE nie jest już uznawane za priorytet wysokiego ryzyka. Wyniki audytów
wskazują, że produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego i produkty pochodne są, odpowiednio
do ich kategorii, w przeważającej mierze przetwarzane zgodnie z przepisami UE. W
kilku państwach członkowskich produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego (w tym
materiały szczególnego ryzyka) wytwarzane w trakcie przeprowadzania uboju
gospodarskiego w gospodarstwach prowadzących chów
przydomowy są jednak w dalszym ciągu utylizowane na
miejscu; problem ten, w połączeniu z nieprawidłowościami w zakresie utylizacji
zwierząt padłych pochodzących z tych gospodarstw, również wpływa na skuteczność
monitorowania BSE w tych państwach członkowskich. Poziom zgodności w zakładach
utylizacyjnych był zasadniczo zadowalający, choć w niektórych przypadkach
stwierdzono wystąpienie nieprawidłowości w monitorowaniu przestrzegania wymogów
związanych z czasem, temperaturą i ciśnieniem przetwarzania. Kontrole
przywozu żywności pochodzenia zwierzęcego oraz zwierząt Audyty w tym
obszarze w dalszym ciągu stanowią kluczowe narzędzie wśród wielu środków
obronnych służących zagwarantowaniu bezpieczeństwa przywożonych towarów. Jakość
kontroli przywozu poprawia się między innymi dzięki usprawnieniu współpracy z
organami celnymi oraz organizowaniu istotnych szkoleń. W odniesieniu do
niektórych państw członkowskich Komisja odnotowała nieprawidłowości w procesie
komunikacji między organami centralnymi a organami zdecentralizowanymi,
przyczyniające się w niektórych przypadkach do zmniejszenia ogólnej skuteczności
kontroli. Chociaż w niektórych państwach członkowskich poprawia się sytuacja w
zakresie wcześniejszego zgłaszania przeładowywanych przesyłek, właściwe organy w
dalszym ciągu niedostatecznie egzekwują przepisy związane z tym wymogiem w
niektórych dużych portach. Od czasu opublikowania
zeszłorocznego sprawozdania poziom wdrożenia systemu TRACES, wspólnego
skomputeryzowanego systemu przywozu, uległ poprawie. Niektóre z państw
członkowskich, które wcześniej nie korzystały z systemu TRACES, zdecydowały się
do niego dołączyć. Aby móc korzystać z nowych wersji systemu TRACES, punkty
kontroli granicznej muszą stale podejmować odpowiednie działania dostosowawcze. Pozostałości
leków weterynaryjnych i zanieczyszczeń Wdrażając krajowe
plany monitorowania pozostałości, państwa członkowskie w dalszym ciągu zmagają
się z wyzwaniami podobnymi do tych zidentyfikowanych w zeszłorocznym sprawozdaniu,
takimi jak różna liczba stosowanych przez państwa członkowskie metod udzielania
laboratoriom akredytacji na przeprowadzanie analizy pozostałości oraz różnice w
sposobie interpretowania wymogów w zakresie informacji dotyczących łańcucha
żywnościowego przy uboju. Jeżeli chodzi o trwającą
obecnie serię audytów w zakresie dioksyn, które służą ocenie zdolności państw
członkowskich do zapewnienia zgodności ryb łowionych w Morzu Bałtyckim i
wprowadzanych do obrotu celem ich spożycia przez ludzi lub zwierzęta z unijnymi
limitami dioksyn, zgromadzone dotychczas dowody świadczą o braku spójności w podejściu
przyjętym przez państwa członkowskie w odniesieniu do minimalizacji narażenia
konsumentów na kontakt z niespełniającymi wymogów rybami. Działania następcze podjęte w stosunku do zaleceń Komisji W odniesieniu do
wszystkich zaleceń wynikających ze sprawozdań Komisji systematycznie
podejmowane są działania następcze, obejmujące szereg różnych środków. Właściwe organy państw
członkowskich są proszone o przedstawienie „planu działania” opisującego, w
jaki sposób zastosowały się albo zastosują do zaleceń Komisji. Komisja z kolei
ocenia plan działania i systematycznie monitoruje wykonanie wszystkich działań
poprzez szereg działań następczych, w tym: a) ogólne audyty uzupełniające; b)
audyty uzupełniające na miejscu dotyczące konkretnych kwestii lub wnioski o
pisemne sprawozdania dotyczące konkretnych kwestii; oraz c) spotkania
dwustronne na wysokim szczeblu w przypadku ogólnych lub powracających
problemów. Ogólne audyty uzupełniające dotyczą nierozwiązanych kwestii oraz służą sprawdzeniu postępów w
realizacji niewdrożonych zaleceń sformułowanych w ramach wcześniejszych audytów
sektorowych przeprowadzonych przez Biuro ds. Żywności i Weterynarii w państwach
członkowskich. Profile krajowe przedstawiające rezultaty tych audytów są
dostępne pod poniższym adresem: http://ec.europa.eu/food/fvo/country_profiles_en.cfm. Jeżeli chodzi o monitorowanie postępów państw członkowskich w
realizacji zaleceń Biura ds. Żywności i Weterynarii, wyniki ogólnych audytów uzupełniających
przeprowadzonych w latach 2005–2010 wskazują, że w odniesieniu do 97 % zaleceń państwa
członkowskie podjęły działania na rzecz ich wdrożenia lub też podjęły
odpowiednie zobowiązania do uwzględnienia tych zaleceń w określonym terminie. Zalecenia,
w odniesieniu do których nie uzyskano jeszcze odpowiedniego zobowiązania (3 %),
są aktywnie realizowane za pośrednictwem szeregu mechanizmów, jak opisano w
sekcji 2.5. Mimo że jest ich niewiele, zalecenia te są z definicji
najtrudniejsze do zrealizowania i zazwyczaj dotyczą najbardziej fundamentalnych
problemów, w tym interpretacji przepisów. 4. Inne
źródła informacji o kontrolach w państwach członkowskich Sprawozdania
sektorowe Przepisy
prawodawstwa UE dotyczące różnych aspektów bezpieczeństwa żywności, zdrowia i
dobrostanu zwierząt oraz zdrowia roślin wymagają od państw członkowskich
przedkładania regularnych sprawozdań dotyczących określonych wymogów
szczegółowych. Na podstawie tych krajowych sprawozdań Komisja z kolei sporządza
i udostępnia wiele sprawozdań sektorowych, przedstawiających stan wdrażania
niektórych aspektów prawodawstwa UE mającego zastosowanie do łańcucha
żywnościowego, łącznie, w niektórych przypadkach, ze szczegółowymi danymi
dotyczącymi kontroli urzędowych w danych obszarach oraz ich wyników. Do najistotniejszych
sprawozdań należą: sprawozdanie z monitorowania i badania przeżuwaczy na
obecność przenośnych encefalopatii gąbczastych (TSE), sprawozdanie dotyczące
tendencji i źródeł chorób odzwierzęcych i odzwierzęcych czynników
chorobotwórczych oraz ognisk chorób przenoszonych przez żywność w Unii
Europejskiej (EFSA), sprawozdanie dotyczące chorób bydła i świń wymagających
zgłoszenia (w kontekście handlu wewnątrzunijnego), roczne ogólnoeuropejskie
sprawozdanie monitorujące pozostałości pestycydów oraz sprawozdania z posiedzeń
grupy zadaniowej ds. zwalczania chorób zwierząt. Informacje
przedstawione w tych sprawozdaniach wnoszą istotny wkład w proces decyzyjny w
zakresie wyznaczania obszarów, na które należy przeznaczyć zasoby audytowe w
pierwszej kolejności. Tabela zawierająca
wykaz najważniejszych sprawozdań Komisji, które zostały opublikowane w minionym
roku, wraz z adresami stron internetowych znajduje się w załączniku do
niniejszego sprawozdania. Systemy
wczesnego ostrzegania i inne narzędzia sprawozdawcze Istniejące systemy:
system wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF),
system zgłaszania chorób zwierzęcych (ADNS) i ognisk chorób roślin (Europhyt)
są istotnymi narzędziami zarządzania szybkim reagowaniem na sytuacje
nadzwyczajne i pojawiające się zagrożenia oraz źródłem informacji dotyczących
tendencji obserwowanych w odniesieniu do szkodników i chorób. Dostarczane przez
nie dane mogą być również istotnym wskaźnikiem braków w zakresie zgodności z
obowiązującymi normami bezpieczeństwa, w związku z czym dane te są poddawane
szczegółowym przeglądom w ramach oceny kontroli. Szczegółowe wyniki pochodzące
z wyżej wymienionych systemów ostrzegania w zakresie bezpieczeństwa żywności i
chorób zwierząt są co roku streszczane w rocznych sprawozdaniach dotyczących
RASFF i ADNS, publikowanych na stronach internetowych Komisji: http://ec.europa.eu/food/food/rapidalert/index_en.htm
http://ec.europa.eu/food/animal/diseases/adns/index_en.htm. W przypadku systemu
Europhyt, będącego narzędziem powiadamiania o przechwyceniu przesyłek z powodów
fitosanitarnych, Komisja uruchomiła stronę internetową zawierającą sprawozdania
miesięczne dotyczące przechwytywania przesyłek[6]. Roczne sprawozdanie w sprawie stosowania systemu Europhyt ma zostać
opublikowane w 2013 r. System TRACES, który
umożliwia wymianę informacji dotyczących kontroli zwierząt i produktów pochodzenia
zwierzęcego (produkowanych na rynek krajowy i z przywozu z państw trzecich) między
Komisją a państwami członkowskimi, jest kolejnym ważnym źródłem danych nie
tylko na temat ilości przemieszczanych towarów, ale również na temat
przeprowadzonych urzędowych kontroli weterynaryjnych: http://ec.europa.eu/food/animal/diseases/traces/index_en.htm. 5. Wyniki
urzędowych działań w zakresie monitorowania Salmonella i
Campylobacter stanowią dwie główne przyczyny chorób przenoszonych przez
żywność w UE. Przeprowadzona przez EFSA i Europejskie Centrum ds. Zapobiegania
i Kontroli Chorób[7]
analiza sprawozdań wszystkich państw członkowskich dotyczących chorób
odzwierzęcych potwierdza tendencję spadkową pod względem liczby przypadków
salmonelozy u ludzi w Unii Europejskiej. W 2010 r.
zgłoszono ogółem 99 020 potwierdzonych przypadków zakażeń u ludzi (dane
opublikowane w 2012 r.), co oznacza spadek o 8,8 % w stosunku do 2009 r. oraz
wpisuje się w tendencję obserwowaną szósty rok z rzędu. W sprawozdaniu EFSA
wskazano, że spadek ten nastąpił dzięki stosowaniu programów zwalczania
salmonelli w populacjach drobiu w państwach członkowskich.
Audyty sektora mięsa drobiowego przeprowadzone w państwach członkowskich
potwierdzają ten wniosek. 6. Działania
następcze i wykonawcze Komisji Priorytetem we wszystkich obszarach objętych niniejszym
sprawozdaniem pozostaje zachowanie uwagi w odniesieniu do działań wykonawczych
i ich koordynacja. Komisja, we współpracy z odpowiednimi państwami członkowskimi,
podejmuje wzmożone wysiłki na rzecz usunięcia przeszkód w prawidłowym
stosowaniu prawodawstwa UE. W podejściu do każdego przypadku uwzględnia się
powagę wykrytego braku, związane z nim ryzyko, działania już podjęte przez dane
państwo członkowskie oraz to, czy dany przypadek dotyczy również innych państw
członkowskich. Analizuje się przyczyny tych braków w celu wypracowania
rozwiązań pozwalających zapobiegać im w przyszłości. Dlatego też Komisja prowadziła na przykład intensywny dialog z
niektórymi państwami członkowskimi, aby rozwiązać problem utrzymujących się przypadków
niezgodności oraz nierozwiązanych kwestii związanych z egzekwowaniem prawa, w
tym również w ramach regularnie organizowanych spotkań dwustronnych na wysokim
szczeblu. Jednym z takich państw członkowskich jest Grecja. Władze greckie
przedstawiły szczegółowy plan działania z wyraźnie określonymi celami
pośrednimi, który jest obecnie wykorzystywany do monitorowania postępów w
kierunku poprawy w zakresie zgodności z przepisami. Komisja opracowała również zindywidualizowane środki szkoleniowe w
ramach programu „Lepsze szkolenia na rzecz bezpieczniejszej żywności” w
odniesieniu do przypadków, w których szkolenia mogłyby przyczynić się do
zapewnienia zgodności z przepisami. W przypadku Bułgarii i Rumunii
zorganizowano specjalne szkolenia, aby zapewnić odpowiednim organom wskazówki w
eliminowaniu braków w zakresie przetwarzania i utylizacji produktów ubocznych
pochodzenia zwierzęcego. W stosownych i należycie uzasadnionych przypadkach wszczynane są
postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Skargi ze strony
obywateli lub organizacji pozarządowych stanowią istotne źródło informacji na
temat problemów związanych z nieprzestrzeganiem lub egzekwowaniem przepisów.
Komisja dba, aby w ich rozpatrywaniu brały udział zainteresowane państwa
członkowskie, przyjmując za cel uzyskanie pozytywnego wyniku. Jeżeli odpowiednie akty prawne nie będą właściwie stosowane, istnieje
ryzyko, że cele polityki europejskiej w obszarze bezpieczeństwa żywności nie
zostaną osiągnięte. W stosowanie i egzekwowanie prawa unijnego zaangażowane są
zarówno instytucje europejskie, jak i państwa członkowskie, w tym władze
lokalne i regionalne oraz sądy. Podstawowa odpowiedzialność za prawidłowe i
terminowe stosowanie Traktatów oraz prawodawstwa UE spoczywa na państwach
członkowskich. Komisja wszczyna postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom
państwa członkowskiego wyłączenie w ostateczności, aby zapewnić zgodność w
przypadku wykrycia systematycznego i utrzymującego się niewłaściwego stosowania
prawa UE. Komisja może wszcząć postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom
państwa członkowskiego, wzywając państwa członkowskie do uzupełnienia
brakującej bądź poprawienia błędnej transpozycji lub też dokonania korekty
niewłaściwego stosowania prawa. Komisja może wnieść sprawę do Trybunału
Sprawiedliwości, wnosząc o stwierdzenie naruszenia prawa wspólnotowego przez
państwo członkowskie. Może też powtórnie wnieść sprawę do Trybunału z wnioskiem
o nałożenie sankcji finansowych do chwili podjęcia przez to państwo środków
niezbędnych w celu wykonania pierwszego orzeczenia Trybunału. Proces stosowany w razie naruszenia prawa odgrywa kluczową rolę w
zapewnieniu prawidłowego stosowania prawa unijnego i przynosi korzyści
obywatelom. Komisja udowodniła, że poważnie traktuje swoje obowiązki w tym
zakresie, wszczynając szereg postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom
państwa członkowskiego w 2012 r. w odniesieniu do wdrażania przepisów w
zakresie ochrony kur niosek oraz wysyłając wyraźne sygnały, że zamierza przyjąć
podobne podejście w kwestii ochrony świń. Jeżeli chodzi o inne narzędzia, realizowany przez Komisję projekt „EU
Pilot” ma umożliwić szybsze znalezienie bardziej wyczerpujących odpowiedzi na
pytania nasuwające się przy stosowaniu prawa unijnego. Narzędzie to jest
wykorzystywane do usprawnienia komunikacji między Komisją i państwami
członkowskimi i przyczynia się do rozwiązania problemów z egzekwowaniem
przepisów bez konieczności uciekania się do formalnych postępowań w sprawie
uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Więcej informacji na temat naruszeń można znaleźć w rocznych
sprawozdaniach z monitorowania stosowania prawa UE, które są publikowane na
stronie internetowej Komisji: http://ec.europa.eu/eu_law/infringements/infringements_annual_report_pl.htm 7. Handel
międzynarodowy Komisja bierze aktywny udział w pracach międzynarodowych organów
zajmujących się opracowywaniem standardów w obszarze bezpieczeństwa żywności
oraz zdrowia zwierząt i roślin. Ustanowiono również bardzo rozbudowaną sieć
kontaktów z państwami nienależącymi do UE, w ramach której można wystąpić o
gwarancję lub uzyskać gwarancję w odniesieniu do bezpieczeństwa handlu
żywnością. To z kolei wiąże się z koniecznością dogłębnego omówienia kwestii
skuteczności stosowanych kontroli służących zapewnieniu bezpieczeństwa
prowadzonej wymiany handlowej. Wnioski wyciągnięte w ramach tego procesu
przekładają się na zarządzanie systemami kontroli stosowanymi w państwach
członkowskich. 8. Wnioski Ogólnie
państwa członkowskie zapewniają odpowiedni poziom wdrażania kontroli urzędowych
na całej długości łańcucha żywnościowego i poszanowanie zagadnień z zakresu
bezpieczeństwa żywności, zdrowia roślin i zwierząt oraz dobrostanu zwierząt. Chociaż
nadal istnieje możliwość wprowadzenia usprawnień, poczyniono postępy w zakresie
skutecznego wykorzystania instrumentów i środków do celów kontroli, a także w
zakresie planowania, wdrażania i koordynacji kontroli we wszystkich sektorach. Kontrole
urzędowe oraz instrumenty prawne służące optymalizacji ich skuteczności
stanowią kluczowe cechy łańcucha żywnościowego w UE. Umożliwiają one właściwym
organom przeprowadzanie kontroli w oparciu o analizę ryzyka, a także
identyfikację braków oraz ich szybkie eliminowanie. Zapewniają one również tym
organom całościowy obraz sytuacji w zakresie bezpieczeństwa żywności i zdrowia. Informacje zawarte w sprawozdaniach państw członkowskich wskazują, że
właściwe organy krajowe poważnie traktują swoją rolę, zwiększając stopień, w
jakim kontrole są przeprowadzane w oparciu o analizę ryzyka, co potwierdzają
sprawozdania z audytów przeprowadzonych przez ekspertów Komisji. Nowe instrumenty służące rozszerzeniu zakresu nadzoru sprawowanego
przez organy kontroli oraz zwiększeniu skuteczności podejmowanych przez nie
działań są obecnie wdrażane. Prowadzone
przez Komisję szczegółowe audyty na miejscu oraz ogólne audyty kontrolne
obejmujące wszystkie sektory i koncentrujące się na przyczynach braku zgodności
mają szczególne znaczenie dla określenia niedoskonałości, które należy
wyeliminować, oraz zapewnienia podjęcia działań naprawczych. Komisja zarządza
systemem, który jest poddawany regularnym przeglądom i uzupełniany odpowiednimi
celami i wskaźnikami, w celu przeprowadzenia oceny ilościowej działań
naprawczych podejmowanych przez państwa członkowskie. Sprawozdania
z audytów przeprowadzonych przez Komisję, uzupełniające działania i
sprawozdania państw członkowskich w zakresie kontroli, stanowią solidny system
oceny skuteczności systemów kontroli państw członkowskich. Dzięki
temu systemowi Komisja może, w razie konieczności, podjąć odpowiednie środki w
celu usprawnienia funkcjonowania kontroli urzędowych i systemów audytu w
państwach członkowskich. _______________________ ZAŁĄCZNIK WYKAZ OPUBLIKOWANYCH SPRAWOZDAŃ
SEKTOROWYCH KOMISJI DOTYCZĄCYCH WDROŻENIA PRAWODAWSTWA UE W ZAKRESIE
BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI, ZDROWIA I DOBROSTANU
ZWIERZĄT ORAZ ZDROWIA ROŚLIN Sprawozdanie || Podstawa prawna || Publikacja Roczne sprawozdanie z monitorowania i badania przeżuwaczy na obecność przenośnych encefalopatii gąbczastych (TSE) w UE || Art. 6 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. ustanawiającego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych pasażowalnych gąbczastych encefalopatii || http://ec.europa.eu/food/food/biosafety/tse_bse/monitoring_annual_reports_en.htm Sprawozdanie podsumowujące UE dotyczące tendencji i źródeł chorób odzwierzęcych i odzwierzęcych czynników chorobotwórczych oraz ognisk chorób przenoszonych przez żywność w Unii Europejskiej || Art. 9 ust. 2 dyrektywy 2003/99/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie monitorowania chorób odzwierzęcych i odzwierzęcych czynników chorobotwórczych, zmieniającej decyzję Rady 90/424/EWG i uchylającej dyrektywę Rady 92/117/EWG (Zlecone EFSA, wykonane przez EFSA we współpracy z Europejskim Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób) || http://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/doc/2090.pdf Roczne sprawozdanie dotyczące systemu wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF) || Art. 50 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności || http://ec.europa.eu/food/food/rapidalert/rasff_publications_en.htm Sprawozdanie || Podstawa prawna || Publikacja Roczne ogólnoeuropejskie sprawozdanie monitorujące pozostałości pestycydów || Art. 32 rozporządzenia (WE) nr 396/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 lutego 2005 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w żywności i paszy pochodzenia roślinnego i zwierzęcego oraz na ich powierzchni, zmieniającego dyrektywę Rady 91/414/EWG (Zlecone EFSA) || http://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/doc/2430.pdf Roczne sprawozdanie dotyczące napromieniowania żywności || Art. 7 ust. 3 dyrektywy 1999/2/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lutego 1999 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących środków spożywczych oraz składników środków spożywczych poddanych działaniu promieniowania jonizującego || http://ec.europa.eu/food/food/biosafety/irradiation/index_en.htm Dokument roboczy służb Komisji dotyczący realizacji krajowych planów monitorowania pozostałości w państwach członkowskich || Art. 8 dyrektywy Rady 96/23/WE z dnia 29 kwietnia 1996 r. w sprawie środków monitorowania niektórych substancji i ich pozostałości u żywych zwierząt i w produktach pochodzenia zwierzęcego oraz uchylającej dyrektywy 85/358/EWG i 86/469/EWG oraz decyzje 89/187/EWG i 91/664/EWG || http://ec.europa.eu/food/food/chemicalsafety/residues/control_en.htm Sprawozdania z posiedzeń podgrup ekspertów (bruceloza bydła, bruceloza owiec i kóz, gruźlica bydła i wścieklizna) grupy zadaniowej do spraw monitorowania zwalczania chorób w państwach członkowskich. || Grupa zadaniowa powstała w 2000 r. jako działanie przewidziane w białej księdze Komisji w sprawie bezpieczeństwa żywności. || http://ec.europa.eu/food/animal/diseases/eradication/taskforce_en.htm Dobrostan zwierząt: rozporządzenie w sprawie transportu || Art. 27 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań oraz zmieniającego dyrektywy 64/432/EWG i 93/119/WE oraz rozporządzenie (WE) nr 1255/97 || http://ec.europa.eu/food/animal/welfare/transpor t/inspections_reports_reg_1_2005_en.htm [1] Rozporządzenie (WE) nr 882/2004
Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli
urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i
żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt –
Dz.U. L 191 z 30.4.2004. [2] Rozporządzenie (WE) nr 178/2002
Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne
zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds.
Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa
żywności. [3] Rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007
z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania
produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 – Dz.U.
L 189 z 20.7.2007. [4] Rozporządzenie Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie
systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych – Dz.U. L 343 z 14.12.2012. [5] http://ec.europa.eu/food/fvo/specialreports/index_en.htm. [6] http://ec.europa.eu/food/plant/europhyt/interceptions_en.htm. [7] Sprawozdanie naukowe EFSA i Europejskiego Centrum ds.
Zapobiegania i Kontroli Chorób: Sprawozdanie podsumowujące Unii Europejskiej w
sprawie tendencji dotyczących chorób odzwierzęcych, odzwierzęcych czynników
chorobotwórczych i ognisk przenoszonych przez żywność oraz ich źródeł w 2010 r.
http://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/doc/2597.pdf.