This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 62020CJ0152
Judgment of the Court (First Chamber) of 15 July 2021.#DG and EH v SC Gruber Logistics SRL and Sindicatul Lucrătorilor din Transporturi v SC Samidani Trans SRL.#Requests for a preliminary ruling from the Tribunalul Mureş.#Reference for a preliminary ruling – Judicial cooperation in civil matters – Law applicable to contractual obligations – Regulation (EC) No 593/2008 – Articles 3 and 8 – Choice of law by the parties – Individual employment contracts – Employees who perform work in more than one Member State – Existence of closer connections with a country other than that in which or from which the employee habitually carries out his or her work or in which the place of business through which the employee was engaged is situated – Concept of ‘provisions which cannot be derogated from by agreement’ – Minimum wage.#Joined Cases C-152/20 and C-218/20.
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) tal-15 ta’ Lulju 2021.
DG et vs SC Gruber Logistics SRL u SC Samidani Trans SRL.
Talbiet għal deċiżjoni preliminari, imressqa mit-Tribunalul Mureş.
Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali – Regolament (KE) Nru 593/2008 – Artikoli 3 u 8 – Liġi magħżula mill-partijiet – Kuntratti individwali ta’ impjieg – Ħaddiema li jwettqu xogħolhom f’diversi Stati Membri – Eżistenza ta’ rabta eqreb ma’ pajjiż li ma huwiex dak li fih jew li minnu l-ħaddiem iwettaq abitwalment xogħlu jew dak li fih jinsab l-istabbiliment li impjega lill-ħaddiem – Kunċett ta’ ‘dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu dderogati bi ftehim’ – Salarju minimu.
Kawżi magħquda C-152/20 u C-218/20.
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) tal-15 ta’ Lulju 2021.
DG et vs SC Gruber Logistics SRL u SC Samidani Trans SRL.
Talbiet għal deċiżjoni preliminari, imressqa mit-Tribunalul Mureş.
Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali – Regolament (KE) Nru 593/2008 – Artikoli 3 u 8 – Liġi magħżula mill-partijiet – Kuntratti individwali ta’ impjieg – Ħaddiema li jwettqu xogħolhom f’diversi Stati Membri – Eżistenza ta’ rabta eqreb ma’ pajjiż li ma huwiex dak li fih jew li minnu l-ħaddiem iwettaq abitwalment xogħlu jew dak li fih jinsab l-istabbiliment li impjega lill-ħaddiem – Kunċett ta’ ‘dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu dderogati bi ftehim’ – Salarju minimu.
Kawżi magħquda C-152/20 u C-218/20.
ECLI identifier: ECLI:EU:C:2021:600
** AFFAIRE C-152/20 **
*A9* Tribunalul Mureş, Încheiere din 01/10/2019 (1962/102/2017)
** AFFAIRE C-218/20 **
*A9* Tribunalul Mureş, Sentința civila din 10/12/2019 (1414/2019)
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla)
15 ta’ Lulju 2021 ( *1 )
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali – Regolament (KE) Nru 593/2008 – Artikoli 3 u 8 – Liġi magħżula mill-partijiet – Kuntratti individwali ta’ impjieg – Ħaddiema li jwettqu xogħolhom f’diversi Stati Membri – Eżistenza ta’ rabta eqreb ma’ pajjiż li ma huwiex dak li fih jew li minnu l-ħaddiem iwettaq abitwalment xogħlu jew dak li fih jinsab l-istabbiliment li impjega lill-ħaddiem – Kunċett ta’ ‘dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu dderogati bi ftehim’ – Salarju minimu”
Fil-Kawżi magħquda C‑152/20 u C‑218/20,
li għandhom bħala suġġett żewġ talbiet għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunalul Mureş (il-Qorti tal-Kontea ta’ Mureș, ir-Rumanija), permezz ta’ deċiżjonijiet tal‑1 ta’ Ottubru u tal‑10 ta’ Ottubru 2019, li waslu fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑30 ta’ Marzu u fis‑27 ta’ Mejju 2020, fil-proċeduri
DG,
EH
vs
SC Gruber Logistics SRL (C‑152/20),
u
Sindicatul Lucrătorilor din Transporturi, TD,
vs
SC Samidani Trans SRL (C‑218/20),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla),
komposta minn J.-C. Bonichot, President tal-Awla, L. Bay Larsen, C. Toader, M. Safjan (Relatur) u N. Jääskinen, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: M. Campos Sánchez-Bordona,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
– |
għall-Gvern Rumen, minn E. Gane u L. Liţu, bħala aġenti, |
– |
għall-Gvern Finlandiż, minn M. Pere, bħala aġent, |
– |
għall-Kummissjoni Ewropea, inizjalment minn M. Wilderspin u M. Carpus Carcea, sussegwentement minn din tal-aħħar, bħala aġenti, |
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat‑22 ta’ April 2021,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1 |
It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-Artikoli 3 u 8 tar-Regolament (KE) Nru 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Ġunju 2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I) (ĠU 2008, L 177, p. 6, u rettifika fil-ĠU 2009, L 309, p. 87) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Ruma I”). |
2 |
Dawn it-talbiet tressqu fil-kuntest ta’ tilwimiet bejn xufiera ta’ trakkijiet Rumeni u l-persuni li jimpjegawhom, kumpanniji kummerċjali stabbiliti fir-Rumanija, dwar l-ammont tar-remunerazzjoni tagħhom. |
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3 |
Il-premessi 11, 23 u 35 tar-Regolament Ruma I jistipulaw:
[…]
[…]
|
4 |
L-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament jipprovdi: “1. Kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi magħżula mill-partijiet. L-għażla għandha ssir espressament jew tkun manifestata b’mod ċar permezz tat-termini tal-kuntratt jew taċ-ċirkostanzi tal-każ. Bl-għażla tagħhom, il-partijiet jistgħu jagħżlu l-liġi applikabbli għat-totalità jew għal parti biss tal-kuntratt. 2. Il-partijiet jistgħu jiftiehmu f’kull mument li jissuġġettaw il-kuntratt għal liġi diversa minn dik li preċedentement kienet tirregolah, kemm jekk bħala riżultat ta’ għażla preċedenti taħt dan l-Artikolu kif ukoll bħala riżultat ta’ dispożizzjonijiet oħra ta’ dan ir-Regolament. Kwalunkwe bidla, fir-rigward tal-liġi applikabbli, li ssir wara l-konklużjoni tal-kuntratt, m’għandhiex tippreġudika l-validità formali tal-kuntratt taħt l-Artikolu 11 jew tinċidi fuq id-drittijiet ta’ persuni terzi. 3. Fejn l-elementi l-oħra kollha rilevanti għas-sitwazzjoni fil-ħin ta’ l-għażla jinsabu f’pajjiż divers mill-pajjiż li tiegħu intgħażlet il-liġi, l-għażla tal-partijiet m’għandhiex tippreġudika l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tal-liġi, ta’ dak il-pajjiż l-ieħor, li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim. 4. Fejn l-elementi l-oħra kollha li jkunu rilevanti għas-sitwazzjoni fil-ħin ta’ l-għażla jinsabu f’wieħed jew aktar Stati Membri, l-għażla tal-partijiet tal-liġi applikabbli diversa minn dik ta’ Stat Membru m’għandhiex tippreġudika l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tal-liġi Komunitarja, fejn xieraq, kif implimentati fl-Istat Membru tal-forum, li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim. 5. L-eżistenza u l-validità tal-kunsens tal-partijiet fir-rigward ta’ l-għażla tal-liġi applikabbli għandhom jiġu determinati skond id-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 10, 11 u 13.” |
5 |
Skont l-Artikolu 8 tal-imsemmi regolament: “1. Kuntratt individwali ta’ impjieg għandu jkun regolat mil-liġi magħżula mill-partijiet skond l-Artikolu 3. Madankollu, tali għażla ma tistax twassal li ċċaħħad l-impjegat mill-protezzjoni mogħtija lilu permezz ta’ dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim taħt il-liġi li, fin-nuqqas ta’ għażla, kienet tkun applikabbli skond il-paragrafi 2, 3 u 4 ta’ dan l-Artikolu. 2. Sa fejn il-liġi applikabbli għall-kuntratt individwali ta’ l-impjieg ma ntgħażlitx mill-partijiet, il-kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi tal-pajjiż li fih jew, fin-nuqqas ta’ dan, li minnu l-impjegat abitwalment jeżerċita l-impjieg tiegħu fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt. Il-pajjiż li fih ix-xogħol abitwalment jitwettaq m’għandux jitqies li nbidel jekk il-persuna tiġi impjegata temporanjament f’pajjiż ieħor. 3. Fejn il-liġi applikabbli ma tkunx tistà tiġi determinata skond il-paragrafu 2, il-kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi tal-pajjiż fejn ikun jinsab in-negozju li fih ġie impjegat. 4. Fejn mit-totalità taċ-ċirkostanzi jirriżulta li l-kuntratt ta’ impjieg ikun aktar marbut ma’ pajjiż divers minn dak indikat fil-paragrafu 2 jew [3], għandha tapplika l-liġi ta’ dak il-pajjiż l-ieħor.” |
Id-dritt Rumen
6 |
L-Artikolu 2(1) tal-Ordinul ministrului muncii și solidarității sociale nr. 64 pentru aprobarea modelului-cadre al contractului individual de muncă (id-Digriet Nru 64 tal-Ministru għax-Xogħol u għas-Solidarjetà Soċjali li Japprova l-Kuntratt-Qafas tal-Kuntratt Individwali tax-Xogħol) tat‑28 ta’ Frar 2003 (Monitorul Oficial al României, Nru 139 tal‑4 ta’ Marzu 2003, iktar ’il quddiem id-“Digriet Nru 64/2003”), kien ifformulat kif ġej: “Il-kuntratt individwali ta’ impjieg konkluż bejn il-persuna li timpjega u l-impjegat għandu jinkludi b’mod obbligatorju l-elementi li jinsabu fil-kuntratt-qafas.” |
7 |
Il-kuntratt-qafas imsemmi fl-Artikolu 2(1) ta’ dan id-digriet, li jinsab fl-anness tiegħu, kien jipprevedi, fit-Taqsima N tiegħu: “Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-kuntratt individwali ta’ impjieg huma kkompletati bid-dispożizzjonijiet tal-[Legea Nru. 53/2003 ‑ Codul muncii (il-Liġi Nru 53/2003 dwar il-Kodiċi tax-Xogħol), tal‑24 ta’ Jannar 2003 (Monitorul Oficial al României, Nru 72 tal‑5 ta’ Frar 2003),] u minn dawk tal-ftehim kollettiv applikabbli […].” |
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
Il-Kawża C‑152/20
8 |
It-tilwima fil-proċeduri prinċipali fil-Kawża C‑152/20 tirrigwarda r-remunerazzjoni ta’ żewġ xufiera ta’ trakkijiet Rumeni, DG u EH, li kienu impjegati mill-kumpannija SC Gruber Logistics SRL. Il-kuntratti individwali ta’ impjieg tagħhom, redatti kemm bil-lingwa Rumena kif ukoll bil-lingwa Taljana, kienu jipprevedu li l-klawżoli li jinsabu f’dawn il-kuntratti kienu kkompletati bid-dispożizzjonijiet tal-Liġi Nru 53/2003. Barra minn hekk, l-imsemmija kuntratti kienu jipprevedu li t-tilwimiet relatati magħhom kienu jaqgħu taħt qorti b’ġurisdizzjoni ratione materiae u ratione loci. Fir-rigward tal-post tax-xogħol, il-kuntratti kienu jipprevedu li “ix-xogħlijiet [kellhom] jitwettqu (fis-sezzjoni/fil-workshop/fl-uffiċċju/fid-dipartiment) tal-garaxx tal-kumpannija/tal-post tal-eżerċizzju tal-attività/ta’ post ieħor ta’ attività, fil-komun ta’ Oradea [(ir-Rumanija)] u konformement mad-delegazzjonijiet/kollokamenti fl-uffiċċji jew fil-postijiet ta’ eżerċizzju tal-attivitajiet tal-klijenti, tal-fornituri attwali u futuri, fi kwalunkwe indirizz fit-territorju nazzjonali jew barra mill-pajjiż fejn il-vettura użata mill-impjegat fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu tkun ukoll meħtieġa jew u fi kwalunkwe post ieħor fejn l-impjegat jeżerċita attivitajiet ta’ trasport”. |
9 |
DG u EH ressqu lil SC Gruber Logistics quddiem it-Tribunalul Mureș (il-Qorti tal-Kontea ta’ Mureș, ir-Rumanija) sabiex din il-kumpannija tiġi kkundannata tħallas id-differenza bejn is-salarji effettivament rċevuti u s-salarji minimi li għalihom, fil-fehma tagħhom, huma kien ikollhom dritt skont il-leġiżlazzjoni Taljana dwar is-salarju minimu fis-settur tat-trasport bit-triq, fejn dan is-salarju huwa stabbilit mill-ftehim kollettiv tas-settur tat-trasport fl-Italja. |
10 |
DG u EH isostnu li l-leġiżlazzjoni Taljana dwar is-salarju minimu hija applikabbli għall-kuntratti individwali ta’ impjieg tagħhom skont l-Artikolu 8 tar-Regolament Ruma I. Għalkemm dawn il-kuntratti kienu ġew konklużi fir-Rumanija, huwa fl-Italja li huma kienu abitwalment eżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom. Huma jsostnu li l-post li minnu wettqu l-funzjonijiet tagħhom, minn fejn irċevew l-istruzzjonijiet tagħhom u fejn huma reġgħu ġew lura fi tmiem il-missjonijiet tagħhom kien jinsab fl-Italja. Barra minn hekk, il-parti l-kbira tax-xogħlijiet ta’ trasport tagħhom twettqu fl-Italja. Fid-dawl tas-sentenza tal‑15 ta’ Marzu 2011, Koelzsch (C‑29/10, EU:C:2011:151), DG u EH isostnu li huma għandhom dritt għas-salarju minimu applikabbli fl-Italja. |
11 |
Skont SC Gruber Logistics, DG u EH kienu jaħdmu għan-nom tagħha abbord trakkijiet irreġistrati fir-Rumanija u fuq il-bażi ta’ liċenzji ta’ trasport maħruġa skont il-leġiżlazzjoni Rumena applikabbli, peress li l-istruzzjonijiet kollha mogħtija minn SC Gruber Logistics u l-attività ta’ DG u ta’ EH kienu organizzati fir-Rumanija. Konsegwentement, din il-kumpannija ssostni li l-kuntratti ta’ impjieg inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandhom ikunu suġġetti għal-leġiżlazzjoni Rumena. |
12 |
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunalul Mureș (il-Qorti tal-Kontea ta’ Mureș), iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
|
Il-Kawża C‑218/20
13 |
It-tilwima fil-proċeduri prinċipali fil-Kawża C‑218/20 tirrigwarda l-liġi applikabbli għar-remunerazzjoni ta’ xufier ta’ trakk Rumen, DT, impjegat mill-kumpannija Rumena SC Samidani Trans SRL. DT eżerċita l-attività tiegħu esklużivament fil-Ġermanja. |
14 |
Il-kuntratt individwali ta’ impjieg ta’ DT kien jinkludi klawżola li kienet tipprevedi li l-istipulazzjonijiet ta’ dan il-kuntratt kienu kkompletati bid-dispożizzjonijiet tal-Liġi Nru 53/2003. Barra minn hekk, dan kien jinkludi klawżola li tispeċifika li t-tilwim relatat mal-imsemmi kuntratt ta’ impjieg kellu jiġi riżolt mill-qorti b’ġurisdizzjoni ratione materiae u ratione loci. |
15 |
Dan l-istess kuntratt ta’ impjieg, ma kienx isemmi b’mod espliċitu l-post fejn il-ħaddiem kien ser jeżerċita l-attività tiegħu. DT issostni li l-post minn fejn wettaq il-kompiti tiegħu u minn fejn irċieva l-istruzzjonijiet tiegħu kien il-Ġermanja. Barra minn hekk, it-trakkijiet li huwa kien juża kienu stazzjonati l-Ġermanja u l-missjonijiet ta’ trasport li kien wettaq kienu saru ġewwa fruntieri Ġermaniżi. |
16 |
Permezz ta’ rikors ippreżentat quddiem il-qorti tar-rinviju, is-Sindicatul Lucrătorilor din Transporturi (is-Sindakat tal-Ħaddiema tas-Settur tat-Trasport, ir-Rumanija), sindakat li DT huwa membru tiegħu, talab f’isem u għan-nom ta’ DT li SC Samidani Trans tiġi kkundannata tħallas lil DT id-differenza bejn il-pagi li huwa effettivament irċieva u s-salarju minimu li kien ikollu dritt għalih skont id-dritt Ġermaniż dwar is-salarju minimu. Barra minn hekk, dan is-sindikat isostni li DT għandu d-dritt għall-ħlas tas-salarji korrispondenti għat-“tlettax” u l-“erbatax”-il xahar previsti mil-leġiżlazzjoni Ġermaniża. |
17 |
Dan is-sindakat isostni li l-liġi Ġermaniża dwar is-salarju minimu hija applikabbli għall-kuntratt ta’ impjieg ta’ DT skont l-Artikolu 8 tar-Regolament Ruma I. Minkejja li l-kuntratt individwali ta’ impjieg tiegħu ġie konkluż fir-Rumanija, huwa fil-Ġermanja li DT kien abitwalment eżerċita l-funzjonijiet tiegħu. Fid-dawl tas-sentenza tal‑15 ta’ Marzu 2011, Koelzsch (C‑29/10, EU:C:2011:151), DT għandu għaldaqstant dritt għas-salarju minimu previst mil-leġiżlazzjoni Ġermaniża. |
18 |
SC Samidani Trans tikkontesta din id-dikjarazzjoni u ssostni li l-partijiet għall-kuntratt ta’ xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali stabbilixxew speċifikament li l-leġiżlazzjoni applikabbli għall-kuntratt individwali ta’ impjieg kellha tkun id-dritt tax-xogħol Rumen. |
19 |
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunalul Mureș (il-Qorti tal-Kontea ta’ Mureș), iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
|
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel u t-tieni domanda fil-Kawżi C‑152/20 u C‑218/20
20 |
Permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda fil-Kawżi C‑152/20 u C‑218/20, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 8 tar-Regolament Ruma I għandux jiġi interpretat fis-sens li, meta l-liġi li tirregola l-kuntratt individwali ta’ impjieg tkun intgħażlet mill-partijiet f’dan il-kuntratt, u meta din tkun differenti minn dik applikabbli skont il-paragrafi 2, 3 jew 4 ta’ dan l-artikolu, hemm lok li tiġi eskluża l-applikazzjoni ta’ din tal-aħħar u, jekk dan ikun il-każ, sa liema punt. |
21 |
Preliminarjament, għandu jiġi kkonstatat li mid-deċiżjonijiet tar-rinviju ma jirriżultax jekk ix-xufiera tat-trakkijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali humiex ħaddiema kkollokati, fis-sens tad-Direttiva 96/71/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 1996 dwar l-istazzjonar ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 431 u rettifika fil-ĠU 2015, L 16, p. 66), jew ħaddiema li, mingħajr ma għandhom din il-kwalità, abitwalment iwettqu l-attività tagħhom f’pajjiż li ma huwiex dak tas-sede tal-persuna li timpjega. Sa fejn hija l-qorti tar-rinviju li għandha tistabbilixxi ċ-ċirkustanzi fattwali tal-kawżi li hija għandha quddiemha, id-domandi ta’ din il-qorti ser jiġu analizzati esklużivament fid-dawl tar-Regolament Ruma I. |
22 |
L-Artikolu 8 tar-Regolament Ruma I jistabbilixxi regoli speċjali ta’ kunflitt tal-liġijiet dwar il-kuntratt individwali ta’ impjieg li japplikaw meta, fl-eżekuzzjoni ta’ tali kuntratt, ix-xogħol jiġi pprovdut f’mill-inqas Stat li ma jkunx dak tal-liġi magħżula. |
23 |
Dan l-artikolu jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li l-kuntratt individwali ta’ impjieg huwa rregolat mil-liġi magħżula mill-partijiet skont l-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament u li din l-għażla ma tistax twassal sabiex il-ħaddiem jiċċaħħad mill-protezzjoni mogħtija lilu mid-dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu dderogati bi ftehim skont il-liġi li tkun applikabbli għall-kuntratt fl-assenza ta’ tali għażla, skont il-paragrafi 2, 3 u 4 tal-imsemmi artikolu. |
24 |
Jekk dawn id-dispożizzjonijiet joffru lill-utent ikkonċernat protezzjoni aħjar minn dawk tal-liġi magħżula, dawn jipprevalu fuqhom filwaqt li, kif enfasizza l-Avukat Ġenerali fil-punt 43 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-liġi magħżula tibqa’ applikabbli għall-bqija tar-relazzjoni kuntrattwali. |
25 |
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 8(2) tar-Regolament Ruma I jirreferi għal-liġi tal-pajjiż li fih jew, fin-nuqqas ta’ dan, li minnu l-ħaddiem abitwalment iwettaq ix-xogħol tiegħu fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol. |
26 |
L-Artikolu 8 ta’ dan ir-regolament huwa għaldaqstant intiż li jiggarantixxi, sa fejn huwa possibbli, l-osservanza tad-dispożizzjonijiet li jiżguraw il-protezzjoni tal-ħaddiem previsti mid-dritt tal-pajjiż li fih huwa jeżerċita l-attivitajiet professjonali tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Ottubru 2016, Nikiforidis, C‑135/15, EU:C:2016:774, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata). |
27 |
Hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 44 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-applikazzjoni korretta tal-Artikolu 8 tar-Regolament Ruma I timplika konsegwentement, fl-ewwel lok, li l-qorti nazzjonali tidentifika l-liġi li kienet tkun applikabbli fl-assenza ta’ għażla u tiddetermina, skont din tal-aħħar, ir-regoli li ma jistgħux jiġu dderogati bi ftehim u, fit-tieni lok, li din il-qorti tqabbel il-livell ta’ protezzjoni li minnu jibbenefika l-ħaddiem bis-saħħa ta’ dawn ir-regoli ma’ dak previst mil-liġi magħżula mill-partijiet. Jekk il-livell previst mill-imsemmija regoli jiżgura protezzjoni aħjar, hemm lok li jiġu applikati dawn l-istess regoli. |
28 |
Fil-każ ineżami, il-qorti tar-rinviju tidher li tqis li, minħabba l-postijiet fejn ix-xufiera inkwistjoni fil-kawża prinċipali abitwalment wettqu xogħolhom, ċerti dispożizzjonijiet tal-liġi Taljana u tal-liġi Ġermaniża dwar is-salarju minimu jistgħu, skont l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Ruma I, japplikaw minflok il-liġi Rumena magħżula mill-partijiet għall-kuntratti ta’ xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali. |
29 |
Fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk tali regoli jikkostitwixxux dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu dderogati bi ftehim fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, għandu jiġi rrilevat li mill-kliem stess tal-imsemmija dispożizzjoni jirriżulta li din il-kwistjoni għandha tiġi evalwata skont il-liġi li kienet tkun applikabbli fin-nuqqas ta’ għażla. Il-qorti tar-rinviju għandha għalhekk hija stess tinterpreta r-regola nazzjonali inkwistjoni. |
30 |
Għandu jiġi ppreċiżat ukoll li, fl-assenza ta’ kriterji fir-Regolament Ruma I li jippermettu li jiġi ddeterminat jekk regola nazzjonali tikkostitwixxix dispożizzjoni jew liġi, fis-sens tal-Artikolu 8(1) ta’ dan ir-regolament, meta minn dritt nazzjonali jirriżulta li regoli li jinsabu fi ftehim li ma jaqgħux neċessarjament taħt il-qasam tal-liġi għandhom natura imperattiva, hija l-qorti li għandha tosserva din l-għażla anki jekk tkun differenti minn dik magħmula mid-dritt nazzjonali tagħha. |
31 |
Għal dak li jirrigwarda speċifikament regoli dwar is-salarju minimu tal-pajjiż fejn l-impjegat abitwalment jeżerċita l-attività tiegħu dawn jistgħu, bħala prinċipju, jiġu kklassifikati bħala “dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim taħt il-liġi li, fin-nuqqas ta’ għażla, kienet tkun applikabbli”, fis-sens tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament Ruma I, hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 72 u 107 tal-konklużjonijiet tiegħu. |
32 |
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda fil-Kawżi C‑152/20 u C‑218/20 għandha tkun li l-Artikolu 8(1) tar-Regolament Ruma I għandu jiġi interpretat fis-sens li, meta l-liġi li tirregola l-kuntratt individwali ta’ impjieg tkun intgħażlet mill-partijiet f’dan il-kuntratt, u meta din tkun differenti minn dik applikabbli skont il-paragrafi 2, 3 jew 4 ta’ dan l-artikolu, hemm lok li tiġi eskluża l-applikazzjoni ta’ din il-liġi tal-aħħar, bl-eċċezzjoni ta’ “dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim”, taħt dik il-liġi, fis-sens tal-Artikolu 8(1) ta’ dan ir-regolament, li taħtu jistgħu, fil-prinċipju, jaqgħu r-regoli dwar is-salarju minimu. |
Fuq it-tielet domanda fil-Kawżi C‑152/20 u C‑218/20
33 |
Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li peress li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tislet mill-elemeneti kollha pprovduti mill-qorti tar-rinviju, u b’mod partikolari mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, il-punti ta’ liġi tal-Unjoni li jeħtieġu jiġu interpretati b’teħid inkunsiderazzjoni tas-suġġett tal-kawża (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ April 2021, Profi Credit Slovakia, C‑485/19, EU:C:2021:313, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata), hemm lok li t-tielet domanda fil-kawżi preżenti tinftiehem bħala intiża għall-Artikolu 8 tar-Regolament Ruma I. |
34 |
Fil-fatt, minkejja li f’dawn id-domandi l-qorti tar-rinviju ssemmi r-regola ġenerali li tinsab fl-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament, għandu jiġi rrilevat li, kif tfakkar fil-punt 22 ta’ din is-sentenza, l-imsemmi Artikolu 8 jinkludi regoli speċjali ta’ kunflitt tal-liġijiet dwar il-kuntratt ta’ impjieg. |
35 |
Konsegwentement, it-tielet domanda fil-Kawżi C‑152/20 u C‑218/20, kif magħmula f’termini kemxejn diverġenti f’dawn iż-żewġ kawżi, għandhom jinftiehmu bħala li huma intiżi essenzjalment sabiex isir magħruf jekk l-Artikolu 8 tar-Regolament Ruma I għandux jiġi interpretat fis-sens li
|
36 |
Qabelxejn għandu jitfakkar li l-Artikolu 3 tar-Regolament Ruma I, li għalih jirreferi l-Artikolu 8 tal-istess regolament, jistabbilixxi l-prinċipju ta’ awtonomija tar-rieda fil-qasam tal-kunflitt tal-liġijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑18 ta’ Ottubru 2016, Nikiforidis, C‑135/15, EU:C:2016:774, punt 42, u tas‑17 ta’ Ottubru 2013, Unamar, C‑184/12, EU:C:2013:663, punt 49). Din id-dispożizzjoni tippermetti lill-partijiet f’kuntratt jagħżlu liberament il-liġi li tirregola l-kuntratt tagħhom. Konformement mal-Artikolu 3(1) tal-imsemmi regolament, l-għażla tal-liġi applikabbli għandha tkun espressa jew tirriżulta b’mod ċert mid-dispożizzjonijiet tal-kuntratt jew miċ-ċirkustanzi tal-kawża. Din l-għażla għandha tirriżulta mingħajr ekwivoku mill-istipulazzjonijiet kuntrattwali jew miċ-ċirkustanzi tal-kawża. |
37 |
Sussegwentement, għal dak li jirrigwarda r-rekwiżit li l-għażla tal-liġi applikabbli għandha tkun libera, fis-sens tal-Artikolu 3 tar-Regolament Ruma I, il-qorti tar-rinviju tindika li l-qari flimkien tal-Artikolu 2(1) tad-Digriet Nru 64/2003 u tal-kuntratt-qafas tal-kuntratt individwali tal-impjieg anness miegħu jissuġġerixxi li l-partijiet fil-kuntratti inkwistjoni fil-kawża prinċipali huma, kuntrarjament għal dan ir-rekwiżit, obbligati jagħżlu l-liġi Rumena. |
38 |
Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Rumen isostni madankollu li d-dritt nazzjonali ma jipprevedix obbligu li tintgħażel il-liġi Rumena bħala l-liġi applikabbli għall-kuntratt. Huwa biss fil-każ fejn il-partijiet jagħmlu, fuq inizjattiva tagħhom stess, din l-għażla li huma jkollhom jikkonformaw ruħhom mad-Digriet Nru 64/2003 u jfasslu l-kuntratt tagħhom konformement mal-kuntratt-qafas li huwa anness ma’ dan id-digriet, li jimplika l-applikazzjoni komplementari tal-Kodiċi tax-Xogħol Rumen. Għaldaqstant, l-inklużjoni ta’ klawżola bħal dik imsemmija mill-qorti tar-rinviju hija konsegwenza tal-għażla mill-partijiet tal-liġi applikabbli għall-kuntratt. |
39 |
Hija biss il-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk din l-aħħar interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali hijiex eżatta u għaldaqstant tivverifika li l-preżenza fil-kuntratt ta’ klawżola li tipprevedi l-applikazzjoni tal-Kodiċi tax-Xogħol Rumen ma tirriflettix obbligu għall-partijiet li jagħżlu l-liġi Rumena, iżda tikkonferma l-għażla impliċita u libera ta’ din il-liġi min-naħa tagħhom, konformement mal-Artikolu 3 tar-Regolament Ruma I. |
40 |
Fl-aħħar nett, għal dak li jirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk l-inklużjoni, mill-persuna li timpjega, f’kuntratt ta’ impjieg redatt minn qabel, ta’ klawżola li tipprevedi l-għażla tal-liġi applikabbli tippermettix li tiġi kkonstatata l-assenza ta’ għażla libera, li tmur kontra l-Artikolu 3 tar-Regolament Ruma I, għandu jiġi rrilevat li dan ir-regolament ma jipprojbixxix l-użu ta’ klawżoli standard redatti minn qabel mill-persuna li timpjega. Il-libertà tal-għażla, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, tista’ tiġi eżerċitata billi jingħata l-kunsens għal tali klawżola u ma hijiex ikkontestata minħabba s-sempliċi fatt li din l-għażla ssir abbażi ta’ klawżola redatta u inkluża mill-persuna li timpjega fil-kuntratt. |
41 |
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal, ir-risposta għat-tielet domanda fil-Kawżi C‑152/20 u C‑218/20 għandha tkun li l-Artikolu 8 tar-Regolament Ruma I għandu jiġi interpretat fis-sens li:
|
Fuq l-ispejjeż
42 |
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura. |
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi: |
|
|
Firem |
( *1 ) Lingwa tal-kawża: ir-Rumen.