EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 62018CC0041
Opinion of Advocate General Campos Sánchez-Bordona delivered on 7 March 2019.
Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali M. Campos Sánchez-Bordona, ippreżentati fis-7 ta’ Marzu 2019.
Meca Srl vs Comune di Napoli.
Talba għal deċiżjoni preliminari imressqa minn Tribunale Amministrativo Regionale della Campania.
Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kuntratti pubbliċi – Direttiva 2014/24/UE – Artikolu 57(4)(c) u (g) – Għoti ta’ kuntratti pubbliċi – Motivi fakultattivi ta’ esklużjoni mill-parteċipazzjoni għal proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt – Kondotta professjonali serjament skorretta li tqajjem dubji dwar l-integrità tal-operatur ekonomiku – Xoljiment ta’ kuntratt preċedenti minħabba nuqqasijiet fit-twettiq tal-eżekuzzjoni tiegħu – Rikors li jipprekludi lill-awtorità kontraenti milli tevalwa n-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali sakemm tiġi konkluża l-proċedura ġudizzjarja.
Kawża C-41/18.
Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali M. Campos Sánchez-Bordona, ippreżentati fis-7 ta’ Marzu 2019.
Meca Srl vs Comune di Napoli.
Talba għal deċiżjoni preliminari imressqa minn Tribunale Amministrativo Regionale della Campania.
Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kuntratti pubbliċi – Direttiva 2014/24/UE – Artikolu 57(4)(c) u (g) – Għoti ta’ kuntratti pubbliċi – Motivi fakultattivi ta’ esklużjoni mill-parteċipazzjoni għal proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt – Kondotta professjonali serjament skorretta li tqajjem dubji dwar l-integrità tal-operatur ekonomiku – Xoljiment ta’ kuntratt preċedenti minħabba nuqqasijiet fit-twettiq tal-eżekuzzjoni tiegħu – Rikors li jipprekludi lill-awtorità kontraenti milli tevalwa n-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali sakemm tiġi konkluża l-proċedura ġudizzjarja.
Kawża C-41/18.
ECLI identifier: ECLI:EU:C:2019:183
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ‑BORDONA
ippreżentati fis‑7 ta’ Marzu 2019 ( 1 )
Kawża C‑41/18
Meca Srl
vs
Comune di Napoli
bl-intervent ta’:
Sirio Srl
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale Amministrativo Regionale della Campania (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Campania, l-Italja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Kuntratti pubbliċi — Motivi fakultattivi ta’ esklużjoni — Ammissibbiltà — Għoti definittiv ta’ kuntratt b’kunsens tar-rikorrenti — Telf ta’ skop tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari — Kondotta professjonali serjament skorretta — Xoljiment ta’ kuntratt preċedenti minħabba nuqqasijiet fit-twettiq tal-eżekuzzjoni tiegħu — Rikors quddiem il-qorti li jipprekludi lill-awtorità kontraenti milli tevalwa n-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali sakemm tiġi konkluża l-proċedura ġudizzjarja”
1. |
Ir-regoli Taljani dwar il-kuntratti pubbliċi jipprevedu li jista’ jiġi eskluż minn proċedura (ġdida) ta’ sejħa għal offerti l-kandidat li, bħala offerent rebbieħ ta’ kuntratt preċedenti, wettaq nuqqasijiet sinjifikattivi fit-twettiq tiegħu, li wasslu għax-xoljiment ta’ dan (l-ewwel) kuntratt. |
2. |
Madankollu, jidher li dawn l-istess regoli jindikaw ( 2 ) li, meta tiġi evalwata l-affidabbiltà tal-kandidati għall-proċedura ġdida ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku, l-awtorità kontraenti ma tistax tieħu inkunsiderazzjoni dawn in-nuqqasijiet, bħala motiv ta’ esklużjoni, jekk l-operatur ekonomiku li wettaqhom ikkontesta x-xoljiment tal-(ewwel) kuntratt quddiem qorti. |
3. |
Il-qorti tar-rinviju għandha tiċċara jekk dan l-effett tar-rikors ġudizzjarju huwiex koerenti mal-prinċipji li jispiraw id-Direttiva 2014/24/UE ( 3 ) u, b’mod partikolari, mal-Artikolu 57 tagħha. |
I. Il-kuntest ġuridiku
A. Id-dritt tal-Unjoni Ewropea. Id-Direttiva 2014/24
4. |
Skont il-premessa 101: “Barra minn hekk, l-awtoritajiet kontraenti għandha tingħatalhom il-possibbiltà li jeskludu operaturi ekonomiċi li wrew li mhumiex affidabbli, pereżempju minħabba ksur ta’ obbligi ambjentali jew soċjali, inklużi regoli dwar l-aċċessibbiltà għal persuni b’diżabilità jew forom oħra ta’ kondotta professjonali serjament skorretta, bħal ksur ta’ regoli tal-kompetizzjoni jew ta’ drittijiet ta’ proprjetà intellettwali. Għandu jiġi ċċarat li kondotta professjonali ħażina ta’ ċerta gravità tista’ twassal għad-dubju fl-integrità ta’ operatur ekonomiku u għalhekk twassal biex l-operatur ekonomiku ma jkunx adattat biex jingħata kuntratt pubbliku irrispettivament minn jekk l-operatur ekonomiku jkollux il-kapaċità ekonomika u teknika biex jitwettaq il-kuntratt. Filwaqt li wieħed iqis li l-awtorità kontraenti ser tkun responsabbli għall-konsegwenzi tad-deċiżjoni possibbilment żbaljata tagħha, l-awtoritajiet kontraenti għandhom jibqgħu liberi wkoll li jqisu li kien hemm kondotta professjonali serjament skorretta, fejn, qabel issir deċiżjoni finali u vinkolanti dwar il-preżenza ta’ raġunijiet obbligatorji għall-esklużjoni, huma jkunu jistgħu juru bi kwalunkwe mezz xieraq li l-operatur ekonomiku kiser l-obbligi tiegħu, inklużi l-obbligi relatati mal-ħlas ta’ taxxi jew kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali, sakemm ma jiġix stipulat mod ieħor mil-liġi nazzjonali. Huma għandhom ukoll ikunu jistgħu jeskludu kandidati jew offerenti li t-twettiq tagħhom ta’ kuntratti pubbliċi preċedenti wera nuqqasijiet kbar fir-rigward ta’ rekwiżiti sostantivi, pereżempju n-nuqqas ta’ twettiq jew prestazzjoni ta’ suċċess, nuqqasijiet sinifikanti tal-prodott jew servizz mogħti, li b’hekk ma setax jintuża għall-iskop maħsub, jew imġiba skorretta li tqajjem dubji serji dwar l-affidabbiltà tal-operatur ekonomiku. Il-liġi nazzjonali għandha tipprevedi għal durata massima ta’ esklużjonijiet bħal dawn. Bl-applikazzjoni ta’ raġunijiet fakultattivi għall-esklużjoni, l-awtoritajiet kontraenti għandhom jagħtu attenzjoni partikolari għall-prinċipju ta’ proporzjonalità. Irregolaritajiet minuri għandhom iwasslu għall-esklużjoni ta’ operatur ekonomiku f’ċirkostanzi eċċezzjonali. Madankollu każijiet ripetuti ta’ irregolaritajiet minuri jistgħu jwasslu għal dubju dwar l-affidibbiltà ta’ operatur ekonomiku li jistgħu jiġġustifikaw l-esklużjonijiet tiegħu”. |
5. |
L-Artikolu 57 (“Raġunijiet għall-esklużjoni”) jipprovdi li: “[…] 4. L-awtoritajiet kontraenti jistgħu jeskludu jew jistgħu jiġu obbligati minn Stati Membri li jeskludu mill-parteċipazzjoni fi proċedura tal-akkwist kwalunkwe operatur ekonomiku fi kwalunkwe waħda mis-sitwazzjonijiet li ġejjin: […]
[…]
[…] 5. Fi kwalunkwe ħin matul il-proċedura, l-awtoritajiet kontraenti għandhom jeskludu operatur ekonomiku fejn jinsab li l-operatur huwa, fid-dawl ta’ atti li saru jew li ma sarux, qabel jew inkella matul il-proċedura, f’waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fil-paragrafi 1 u 2. Fi kwalunkwe ħin matul il-proċedura, l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jeskludu jew jiġu obbligati mill-Istati Membri li jeskludu, operatur ekonomiku fejn jinsab li l-operatur huwa, fid-dawl ta’ atti li saru jew li ma sarux, qabel jew inkella matul il-proċedura, f’waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 4. 6. Kwalunkwe operatur ekonomiku li qiegħed f’waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fil-paragrafi 1 u 4 jista’ jipprovdi evidenza, bil għan li l-miżuri meħudin mill-operatur ekonomiku jkunu biżżejjed biex juru l-affidabbiltà tiegħu minkejja l-eżistenza ta’ raġuni rilevanti għall-esklużjoni. Jekk tali evidenza titqies bħala suffiċjenti, l-operatur ekonomiku kkonċernat ma għandux ikun eskluż mill-proċedura tal-akkwist. Għal dan il-għan, l-operatur ekonomiku għandu jagħti prova li hu ħallas jew impenja ruħu li jħallas kumpens fir-rigward ta’ kwalunkwe dannu maħluq mir-reat jew mill-kondotta ħażina tiegħu, li ċċara l-fatti u ċ-ċirkostanzi b’mod komprensiv billi kkollabora b’mod attiv mal-awtoritajiet investigattivi u li ħa miżuri konkreti tekniċi, organizzattivi u tal-persunal li huma adegwati sabiex jipprevjenu reati jew kondotta ħażina ulterjuri. Il-miżuri meħuda mill-operaturi ekonomiċi għandhom ikunu evalwati b’kont meħud tal-gravità u ċ-ċirkostanzi partikolari tar-reat jew tal-kondotta ħażina. Fejn il-miżuri jitqiesu bħala mhux suffiċjenti, l-operatur ekonomiku għandu jirċievi dikjarazzjoni tar-raġunijiet għal dik id-deċiżjoni. […] 7. Permezz ta’ liġi, regolament jew dispożizzjoni amministrattiva u b’kont meħud għad-dritt tal-Unjoni, l-Istati Membri għandhom jispeċifikaw il-kondizzjonijiet implimentattivi ta’ dan l-Artikolu. B’mod partikolari, huma għandhom jiddeterminaw il-perijodu massimu tal-esklużjoni jekk ma ttieħdet l-ebda miżura, kif speċifikat fil-paragrafu 6, mill-operatur ekonomiku biex juri l-affidabbiltà tiegħu. Fejn il-perijodu ta’ esklużjoni ma jkunx ġie stabbilit permezz ta’ sentenza finali, dak il-perijodu ma għandux ikun itwal minn ħames snin mid-data tal-kundanna bis-sentenza finali fil-każijiet imsemmijin fil-paragrafu 1 u tliet snin mid-data tal-avveniment rilevanti fil-każijiet imsemmijin fil-paragrafu 4.” |
B. Id-dritt Taljan. Digrit Leġiżlattiv Nru 50/2016 ( 4 )
6. |
Skont l-Artikolu 80(5)(c): “L-awtorità kontraenti teskludi mill-proċedura ta’ sejħa għal offerti lil kull operatur ekonomiku […] li fil-konfront tiegħu […] tista’ turi, permezz ta’ mezzi adegwati, li wettaq kondotta professjonali serjament skorretta, li titfa’ dubji fuq l-integrità jew l-affidabbiltà tiegħu. Fost dawn in-nuqqasijiet sinjifikattivi nsibu n-nuqqas ta’ eżekuzzjoni ta’ kuntratt jew ta’ konċessjoni preċedenti, li wasslu għat-terminazzjoni antiċipata tagħhom, mhux ikkontestata quddiem qorti jew ikkonfermata fi tmiem proċedura ġudizzjarja, jew li wasslu għall-kundanna għal kumpens tad-dannu kkawżat jew sanzjonijiet oħrajn; it-tentattiv li tiġi influwenzata indebitament il-proċedura ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet tal-awtorità kontraenti jew li tinkiseb informazzjoni rriżervata għall-benefiċċju proprju tiegħu u l-fatt li tiġi pprovduta, inkluż b’negliġenza, informazzjoni falza jew qarrieqa li tista’ tinfluwenza d-deċiżjonijiet ta’ esklużjoni, is-selezzjoni jew l-għoti, jew il-fatt li titħalla barra informazzjoni neċessarja għall-iżvolġiment tajjeb tal-proċedura tal-għażla”. |
II. Il-fatti tal-kawża u d-domanda preliminari
7. |
Fis-sena akkademika 2016/2017, il-kumpannija Sirio Srl ipparteċipat fis-sejħa għal offerti, organizzata mill-Muniċipju ta’ Napoli, għall-provvista tas-servizz ta’ canteens fl-iskejjel, u din il-kumpannija rebħet il-kuntratt. |
8. |
Matul l-eżekuzzjoni tal-kuntratt, seħħet intossikazzjoni mill-ikel, minħabba l-preżenza ta’ batterji koliformi fl-ikel ipprovdut, li affettwat minuri u membri tal-persunal. |
9. |
Fid-dawl ta’ dan il-fatt, fid‑29 ta’ Ġunju 2017, il-Muniċipju ta’ Napoli: a) issospenda s-servizz, li ta lill-kumpannija Meca, ikklassifikata fit-tieni post fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti; u b) xolja l-kuntratt ma’ Sirio u eżegwixxa l-garanzija. |
10. |
Sirio kkontestat ix-xoljiment tal-kuntratt quddiem il-qorti ċivili (it-Tribunale di Napoli (il-Qorti Ordinarja ta’ Napoli, l-Italja)), f’kawża li għadha pendenti. |
11. |
Il-Muniċipju ta’ Napoli organizza sejħa għal offerti ġdida għas-servizz ta’ canteens fl-iskejjel matul is-sena 2017/2018, maqsuma f’għaxar lottijiet, li fiha pparteċipat Sirio. |
12. |
Permezz ta’ att tal‑1 ta’ Awwissu 2017, l-awtorità kontraenti aċċettat l-offerta ta’ Sirio għal-lott Nru 7, konformement mal-Artikolu 80(5)(c) tal-KKP, mingħajr ma wettqet ebda evalwazzjoni dwar il-gravità tan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu tal-kuntratt preċedenti. |
13. |
Meca, li pparteċipat ukoll fis-sejħa għal offerti tas-servizz ta’ canteens fl-iskejjel matul is-sena 2017/2018, ikkontestat l-ammissjoni ta’ Sirio quddiem il-qorti tar-rinviju. Fil-fehma tagħha, l-awtorità kontraenti kellha tevalwa l-affidabbiltà ta’ Sirio, wara l-episodju ta’ intossikazzjoni mill-ikel, minflok sempliċement tikkonstata li din kienet appellat kontra x-xoljiment tal-kuntratt preċedenti. |
14. |
Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li, f’każijiet bħal dak inkwistjoni, l-applikazzjoni stretta tal-liġi Taljana ma tawtorizzax lill-awtorità kontraenti tevalwa l-affidabbiltà tal-offerent. Fl-opinjoni tagħha, il-leġiżlatur nazzjonali għażel li jissospendi l-evalwazzjoni amministrattiva, billi ssuġġettaha kollha kemm hija għal stħarriġ ġudizzjarju sħiħ li, barra minn hekk, jiffoka fuq il-fondatezza tax-xoljiment kuntrattwali u mhux fuq l-affidabbiltà tal-operatur ekonomiku. |
15. |
Skont il-qorti tar-rinviju, il-gravità tan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ma tiddependix minn ċirkustanza oġġettiva, iżda minn deċiżjoni suġġettiva tal-operatur ekonomiku li ġarrab ix-xoljiment antiċipat ta’ kuntratt, li għażel li jikkontestah quddiem il-qrati ċivili. L-ammissjoni awtomatika fis-sejħa għal offerti ġdida, bħala korollarju tar-rikors ġudizzjarju, tinkoraġġixxi li jiġu injorati l-kondotti professjonali serjament skorretti u, konsegwentement, tiskoraġġixxi lill-impriżi milli jieħdu l-miżuri xierqa ta’ tqegħid f’konformità (previsti fil-premessa 102 tad-Direttiva 2014/24), intiżi biex tiġi evitata r-repetizzjoni tan-nuqqasijiet li wasslu għax-xoljiment kuntrattwali preċedenti. |
16. |
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale Amministrativo Regionale della Campania (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Campania, l-Italja) tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja: “Il-prinċipji tal-Unjoni Ewropea ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi u ta’ ċertezza legali, stabbiliti mit-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), u l-prinċipji derivanti minnhom, bħall-ugwaljanza fit-trattament, in-non-diskriminazzjoni, il-proporzjonalità u l-effettività, stabbiliti fid-Direttiva 2014/24/UE, kif ukoll id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 57(4)(c) u (g) tad-direttiva msemmija, jipprekludu l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik li tinsab fl-Artikolu 80(5)(c) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 50/2016, li tgħid li l-preżentata ta’ rikors ġudizzjarju fir-rigward ta’ nuqqasijiet kbar li seħħew fl-eżekuzzjoni ta’ kuntratt pubbliku preċedenti, li wasslu għax-xoljiment antiċipat ta’ kuntratt pubbliku preċedenti, tipprekludi kull evalwazzjoni min-naħa tal-awtorità kontraenti fir-rigward tal-affidabbiltà tal-offerent, sakemm tingħata d-deċiżjoni definittiva fil-kawża ċivili, minkejja li l-impriża inkwistjoni ma tkunx ipprovat li adottat il-miżuri ta’ tqegħid f’konformità intiżi biex jiġi rimedjat il-ksur imsemmi u biex tiġi evitata r-repetizzjoni tiegħu?” |
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
17. |
Id-digriet tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari ġie rreġistrat fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑22 ta’ Jannar 2018. |
18. |
Sirio, il-Muniċipju ta’ Napoli, il-Gvern Taljan u dak Ungeriż, u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Il-Kummissjoni u l-Gvern Taljan biss kienu preżenti fis-seduta li saret fit‑13 ta’ Diċembru 2018. |
IV. Evalwazzjoni
A. L-allegat telf ta’ skop tad-domanda preliminari
19. |
Skont Sirio, l-att ikkontestat minn Meca, jiġifieri dak tal‑1 ta’ Awwissu 2017, li awtorizza lil Sirio tipparteċipa fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti, ma ostakolax l-iżvolġiment ta’ din il-proċedura, li wasslet, fis‑7 ta’ Novembru 2017, għall-għoti tal-kuntratt (ġdid) lil Sirio, għas-sena skolastika 2017/2018. |
20. |
Minħabba li dan l-aħħar ftehim amministrattiv ma ġiex appellat, Sirio ssostni li l-proċedura għal deċiżjoni preliminari ma għadx għandha skop peress li, ikun xi jkun ir-riżultat, l-għoti tat-tieni kuntratt huwa definittiv u ma huwiex ser jiġi affettwat mis-sentenza. |
21. |
Madankollu, ma naħsibx li din iċ-ċirkustanza hija biżżejjed sabiex jiġi ddikjarat li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari sar inammissibbli. Fil-fehma tiegħi, il-kontestazzjoni tal-att tal‑1 ta’ Awwissu 2017 għadha pendenti u s-soluzzjoni tagħha ma tiddependix mill-fatt li Meca aċċettat l-għoti tas‑7 ta’ Novembru 2017. |
22. |
B’mod partikolari, dikjarazzjoni eventwali ta’ invalidità tal-att tal‑1 ta’ Awwissu 2017 tista’ jew tipproduċi l-effetti tagħha li jinvalidaw l-għoti tas‑7 ta’ Novembru 2017, jew, jekk dan ma jkunx possibbli, isservi bħala bażi, konformement mad-dritt intern, skont l-Artikolu 2(1)(c) tad-Direttiva 89/665/KEE ( 5 ), sabiex jintalab kumpens għad-danni li setgħet sofriet Meca. |
23. |
Għaldaqstant, naħseb li l-proċedura għal deċiżjoni preliminari għad għandha skop. |
B. Preċiżazzjonijiet dwar l-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali
24. |
Il-qorti tar-rinviju titlaq mill-prinċipju li l-Artikolu 80(5)(c) tal-KKP, skont “l-interpretazzjoni tal-ġurisprudenza nazzjonali”, jimponi “l-obbligu legali inevitabbli” ( 6 ) li jiġi ammess fi proċedura ta’ sejħa għal offerti dak il-kandidat li, wara li ġarrab xoljiment antiċipat ta’ kuntratt preċedenti minħabba n-nuqqasijiet sinjifikattivi fit-twettiq tal-obbligi tiegħu ( 7 ), ikkontestah permezz ta’ rikors ġudizzjarju. |
25. |
Il-leġiżlazzjoni nazzjonali fis-seħħ ġiet emendata meta mqabbla ma’ dik preċedenti (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 163/2006) ( 8 ). Skont din tal-aħħar, l-awtorità kontraenti kellha d-dritt li tikkonstata, “bi kwalunkwe mezz ta’ prova”, il-kondotta professjonali serjament skorretta li tiġġustifika l-esklużjoni tal-offerent. Għall-kuntrarju, il-leġiżlazzjoni l-ġdida, li tinsab fil-KKP, tikkombina l-ittri c) u g) tal-Artikolu 57(4) tad-Direttiva 2014/24, li wassal għar-riżultat diġà spjegat. |
26. |
Fil-fatt, l-Artikolu 80(5)(c) tal-KKP jinkludi formulazzjoni ġenerali tal-kondotti professjonali serjament skorretti bħala motiv ta’ esklużjoni u, sussegwentement, “fost dawn in-nuqqasijiet” jenfasizza “[n-]nuqqasijiet sinjifikattivi fit-twettiq tal-obbligi ta’ kuntratt jew ta’ konċessjoni preċedenti li wasslu għat-terminazzjoni antiċipata tagħhom”. Madankollu, dawn in-nuqqasijiet jippermettu biss l-esklużjoni tal-offerent inkwistjoni jekk ix-xoljiment “ma [jkunx ġie] kkontestat quddiem il-qorti jew [ikun ġie] kkonfermat fi tmiem proċedura ġudizzjarja”. |
27. |
Madankollu, kif spjega l-Gvern Taljan matul is-seduta, wara li saret id-domanda preliminari, jidher li saret bidla fid-duttrina tal-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja) ( 9 ), li wasslet lil dan il-gvern sabiex jibdel l-approċċ fl-osservazzjonijiet tiegħu. |
28. |
Il-qari min-naħa tal-Gvern Taljan ta’ din l-opinjoni ( 10 ) huwa li, anki jekk it-terminazzjoni antiċipata tal-kuntratt preċedenti kienet sub iudice, li saret minħabba n-nuqqasijiet sinjifikattivi li huwa akkużat bihom min qiegħed jippreżenta ruħu bħala kandidat għal kuntratt ġdid, l-awtorità kontraenti tista’ tevalwa għad-diskrezzjoni tagħha, bħala motiv ta’ esklużjoni ta’ dan tal-aħħar, l-eżistenza ta’ dawn in-nuqqasijiet, mingħajr ma tistenna li tinqata’ s-sentenza quddiem il-qorti ċivili. |
29. |
Naturalment, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tipparteċipa f’din il-kwistjoni dwar l-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali, li hija r-responsabbiltà esklużiva tal-qorti tar-rinviju, għaldaqstant:
|
30. |
Għaldaqstant, sabiex inwieġeb għad-dubji li esprimiet il-qorti tar-rinviju, ser nindirizza l-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni interna li hija stess taċċetta. Konsegwentement, biex inpoġġih fi kliem id-domanda preliminari, ser nassumi li, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali, “il-preżentata ta’ rikors ġudizzjarju fir-rigward ta’ nuqqasijiet gravi li seħħew fl-eżekuzzjoni ta’ kuntratt pubbliku preċedenti, li wasslu għax-xoljiment antiċipat ta’ kuntratt pubbliku preċedenti, tipprekludi kull evalwazzjoni min-naħa tal-awtorità kontraenti fir-rigward tal-affidabbiltà tal-offerent, sakemm tingħata d-deċiżjoni definittiva fil-kawża ċivili”. |
C. Il-kawżi ta’ esklużjoni fakultattiva skont id-Direttiva 2014/24
31. |
Id-Direttiva 2004/18/KE ( 11 ) kienet tibda l-enumerazzjoni ta’ motivi fakultattivi ta’ esklużjoni billi tiffoka fuq l-offerent (“[k]ull operatur […] jista’ jkun eskluż minn parteċipazzjoni f’kuntratt”), filwaqt li d-Direttiva 2014/24 tiffoka iktar fuq l-awtorità kontraenti (“l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jeskludu […] l-parteċipazzjoni tal-operatur ekonomiku”). |
32. |
Wara din l-intestatura, iż-żewġ direttivi jinkludu għadd ta’ kawżi fakultattivi ta’ esklużjoni sabiex, sussegwentement, jiġi rrikonoxxut lill-Istati Membri ċertu marġni diskrezzjonali ( 12 ), meta jagħżlu li jinkluduhom fil-leġiżlazzjonijiet nazzjonali tagħhom. Lanqas f’dan l-aħħar aspett ma jvarjaw b’mod sinjifikattiv:
|
33. |
Il-Qorti tal-Ġustizzja kienet ikkonkludiet, fir-rigward ta’ dan il-marġni diskrezzjonali applikat għall-motivi fakultattivi ta’ esklużjoni koperti mid-Direttiva 2004/18, li:
|
34. |
It-teorija ta’ Sirio, tal-Muniċipju ta’ Napoli u tal-Gvern Taljan (kif dehret fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, mhux kif spjegata matul is-seduta) u tal-Gvern Ungeriż, kienet ibbażata fuq dan il-marġni diskrezzjonali: jekk huwa possibbli li ma tiġix aċċettata, fid-dritt intern, kawża fakultattiva ta’ esklużjoni, a fortiori l-leġiżlazzjonijiet nazzjonali jistgħu jillimitaw l-effettività tagħhom, billi jissuġġettawha għall-osservanza ta’ ċerti kundizzjonijiet (bħal, pereżempju, li x-xoljiment preċedenti ta’ kuntratt preċedenti, ibbażat fuq in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu tiegħu mill-offerent rebbieħ, ikun sar definittiv jekk jiġi kkontestat legalment). |
35. |
Madankollu, l-argument tagħhom ma jiħux suffiċjentement inkunsiderazzjoni li s-setgħa tal-Istati Membri, f’dan ir-rigward, ma hijiex assoluta ( 16 ). Ladarba tittieħed, minn kwalunkwe wieħed minnhom, id-deċiżjoni li tiġi inkluża waħda mill-kawżi fakultattivi ta’ esklużjoni tad-Direttiva 2014/24 ( 17 ), għandhom jiġu osservati l-karatteristiċi essenzjali tagħha, kif inhuma stabbiliti f’din tal-aħħar. |
36. |
Fil-fatt, filwaqt li jitlob li l-Istati Membri għandhom “[iqisu d-] dritt tal-Unjoni” meta jispeċifikaw “il-kondizzjonijiet implimentattivi ta’ dan l-Artikolu”, l-Artikolu 57(7) tad-Direttiva 2014/24 jipprekludi li, permezz tad-dispożizzjonijiet nazzjonali tagħhom, l-Istati Membri jbiddlu l-motivi fakultattivi ta’ esklużjoni li jidhru fih, jew li jinjoraw l-għanijiet u l-prinċipji regolatorji li jispiraw kull wieħed minn dawn il-motivi, fil-kuntest omoġenju tal-istess Direttiva 2014/24. |
37. |
Kif ser nispjega sussegwentement, il-leġiżlazzjoni Taljana li fuqha huwa bbażat ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, ma tosservax il-karatteristiċi essenzjali tal-kawża fakultattiva ta’ esklużjoni, prevista fl-Artikolu 57(4)(g) tad-Direttiva 2014/24. |
D. Fuq il-motiv ta’ esklużjoni fakultattiva previst fl-Artikolu 57(4)(g) tad-Direttiva 2014/24
38. |
L-Artikolu 57(4) tad-Direttiva 2014/24 isemmi, fost il-kondotti tal-operaturi ekonomiċi li jistgħu jiġġustifikaw l-esklużjoni tagħhom minn proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku, kemm “kondotta professjonali ħażina serja, li trendi l-integrità tiegħu dubjuża” (ittra (c)), kif ukoll “nuqqasijiet sinifikanti […] fit-twettiq ta’ rekwiżit sostantiv taħt kuntratt pubbliku preċedenti […] li wassal għat-terminazzjoni antiċipata ta’ dan il-kuntratt preċedenti” (ittra (g)). |
39. |
Mill-premessa 101 tad-Direttiva 2014/24 jirriżulta li l-kondotti professjonali skorretti tal-ittra (c) huma ta’ natura prinċipalment mhux kuntrattwali, jiġifieri, huma kondotti irregolari li jitwettqu, b’mod ġenerali, barra mill-ambitu ta’ relazzjonijiet kuntrattwali. Dan jiġri fir-rigward ta’ dawk relatati man-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi ambjentali jew soċjali, mal-ksur ta’ regoli dwar il-kompetenza jew tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali jew industrijali, jew mal-ksur tal-obbligi fiskali jew tas-sigurtà soċjali. Għall-kuntrarju, l-aġir ikklassifikat fl-ittra (g) huwa n-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali karatteristiku. |
40. |
Madankollu, huwa minnu li ċerti nuqqasijiet ta’ twettiq ta’ obbligi kuntrattwali jistgħu, fl-istess ħin, jinkorporaw modalità ta’ kondotta professjonali serjament skorretta, jiġifieri, dik imwettqa fil-kuntest ta’ kuntratt amministrattiv preċedenti, ta’ importanza suffiċjenti sabiex jiġi stabbilit il-ksur tar-relazzjoni kuntrattwali. |
41. |
Minn din il-perspettiva, ir-rabta bejn iż-żewġ ittri hija proprju dik ta’ lex generalis (ittra (c)), fil-konfront ta’ waħda lex specialis (ittra (g)), li tippermetti li wieħed jirrikorri għall-finijiet u l-ġustifikazzjonijiet tal-previżjoni ġenerali, sabiex jiġu identifikati l-prinċipji li għandha tkun konformi magħhom l-interpretazzjoni tar-regola li tinsab fl-ittra (g) ( 18 ). |
42. |
Iż-żewġ kawżi ta’ esklużjoni huma sostnuti minn element essenzjali fir-relazzjoni bejn l-offerent rebbieħ tal-kuntratt u l-awtorità kontraenti, jiġifieri, l-affidabbiltà tal-ewwel wieħed, li fuqha hija bbażata l-fiduċja li l-awtorità kontraenti għandha fih. Għalkemm id-Direttiva 2004/18 ma tagħmilx riferiment b’mod espress għal dan l-element, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ħadet l-inkarigu li tinkludih ( 19 ). |
43. |
Id-Direttiva 2014/24 diġà tinkludi l-affidabbiltà bħala komponent prinċipali tar-relazzjoni, preċiżament meta tittratta l-kondotta professjonali serjament skorretta. Skont l-ewwel paragrafu tal-premessa 101, l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jeskludu l-“operaturi ekonomiċi li wrew li mhumiex affidabbli”. Din l-istess premessa, fit-tieni paragrafu, issemmi l-imġiba f’kuntratti preċedenti “li tqajjem dubji serji dwar l-affidabbiltà tal-operatur ekonomiku”. |
44. |
L-importanza mogħtija lill-affidabbiltà tal-operatur ekonomiku tidher f’ċerti paragrafi (6 u 7) tal-Artikolu 57 tad-Direttiva 2014/24, billi dan jiġi awtorizzat li jadotta miżuri sabiex juri li huwa affidabbli, minkejja li jkun jeżisti motiv ta’ esklużjoni. B’dan il-mod, l-element affidabbiltà jinfluwenza l-motivi ta’ esklużjoni, relatati mal-kundizzjonijiet suġġettivi tal-kandidat. |
45. |
Barra minn hekk, skont l-għan tal-Artikolu 57 tad-Direttiva 2014/24, l-awtorità kontraenti għandha tgawdi mil-libertà li tevalwa dan il-komponent (l-affidabbiltà tal-kandidat), mingħajr ma neċessarjament tkun marbuta li tieħu inkunsiderazzjoni l-evalwazzjonijiet ta’ korpi pubbliċi oħrajn. Hija r-responsabbiltà tal-awtoritajiet kontraenti, u tagħhom biss, li jevalwaw il-portata tan-nuqqasijiet li jwasslu għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali tant serju li jiġġustifika x-xoljiment ta’ kuntratt preċedenti, minħabba telf ta’ fiduċja ( 20 ). |
E. Il-leġiżlazzjoni Taljana fid-dawl tal-Artikolu 57(4) tad-Direttiva 2014/24
46. |
Il-kundizzjoni li tinsab fil-leġiżlazzjoni Taljana żżid vantaġġ li la huwa konformi mal-Artikolu 57(4) tad-Direttiva 2014/24, u lanqas ma huwa koerenti mal-bqija ta’ din id-dispożizzjoni. Barra minn hekk, jista’ jwassal għal riżultati diskriminatorji fir-rigward ta’ offerenti oħrajn involuti f’kondotti serjament skorretti. Anki jekk ispirata, possibbilment, minn ċertu kunċett tad-dritt għall-protezzjoni ġudizzjarja ( 21 ), il-leġiżlazzjoni interna li hija s-suġġett inkwistjoni tinkludi, finalment, nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali gravi, li l-awtur tiegħu jiġi eżentat, de facto, mill-konsegwenzi sussegwenti tiegħu, sempliċement bi preżentata ta’ rikors. |
47. |
Fil-qosor, ser nagħmel riferiment għal dawn iż-żewġ karatteristiċi tad-dispożizzjoni Taljana. |
1. Il-kuntrast bejn il-leġiżlazzjoni nazzjonali u d-Direttiva 2014/24
48. |
Bħalma ġustament tenfasizza l-Kummissjoni, l-Artikolu 57(4)(g) tad-Direttiva 2014/24 ma jsemmix in-neċessità li wieħed jistenna li tingħata s-sentenza ġudizzjarja definittiva sabiex jiġu evalwati n-nuqqasijiet sinjifikattivi jew persistenti fl-aġir tal-offerent rebbieħ tal-kuntratt preċedenti. |
49. |
F’ċirkustanzi analogi, b’riferiment għad-dritt tal-Unjoni fis-seħħ dak iż-żmien, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddikjarat li:
|
50. |
Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet li l-evalwazzjoni ta’ motiv ta’ esklużjoni relatat ma’ kondotta professjonali skorretta tiddependi mill-eżistenza ta’ sentenza preċedenti (sakemm il-leġiżlazzjoni tad-dritt tal-Unjoni nnifisha ma tipprovdix hekk), b’interpretazzjoni tal-Artikolu 45(2) tad-Direttiva 2004/18 f’dawn it-termini. |
51. |
Din id-duttrina tista’ tiġi trasposta għall-kawża inkwistjoni sabiex jiġi enfasizzat kif l-Artikolu 80(5)(c) tal-KKP ma huwiex konformi magħha: jekk jiġi xolt kuntratt preċedenti, huwa biżżejjed li l-offerent jikkontesta dan ix-xoljiment antiċipat sabiex l-awtorità kontraenti ma tkunx tista’ tinvoka dan in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kontrih, f’sejħa għal offerti sussegwenti. |
52. |
Għaldaqstant, nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu min-naħa tal-offerent rebbieħ, li kontrih l-awtorità kontraenti tkun irreaġixxiet b’xoljiment ta’ kuntratt bilaterali (li huwa leġittimu meta wieħed ma jwettaqx l-obbligu li jaqa’ fuqu), ma jkollux konsegwenzi fi proċeduri sussegwenti, jekk l-offerent rebbieħ jikkontesta t-tmiem antiċipat tar-relazzjoni kuntrattwali quddiem il-qrati ċivili. |
53. |
Billi r-rikors ġudizzjarju jingħata dan l-effett awtomatiku, il-leġiżlazzjoni interna tneħħi s-setgħa tal-awtorità kontraenti li tevalwa b’mod sħiħ l-affidabbiltà tal-kandidat, minħabba li t-tmien antiċipat tal-kuntratt preċedenti, riżultat ta’ nuqqasijiet sinjifikattivi, ma jistax jitqies bħala fattur rilevanti. |
54. |
Ir-restrizzjoni li l-awtorità kontraenti tiġi suġġetta għaliha meta n-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali preċedenti jkun sub iudice, iċċaħħad lil din mill-possibbiltà li teskludi offerent “[f]i kwalunkwe ħin matul il-proċedura, […] fid-dawl ta’ atti li saru jew li ma sarux, qabel jew inkella matul il-proċedura, f’waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 4”, kif huwa stabbilit fl-Artikolu 57(5) tad-Direttiva 2014/24. |
55. |
Għaldaqstant, il-leġiżlazzjoni nazzjonali tikkundizzjona indebitament l-imġiba tal-awtorità kontraenti, espressament protetta mill-Artikolu 57 tad-Direttiva 2014/24 u mill-ġurisprudenza li interpretat id-dispożizzjonijiet analogi tad-Direttiva 2004/18, billi twaqqafha milli tivverifika l-preżenza ta’ motiv ta’ esklużjoni, sakemm tingħata s-sentenza ta’ kawża ċivili mibdija fir-rigward tat-terminazzjoni kuntrattwali antiċipata. |
56. |
Bl-istess mod, l-Artikolu 80(5)(c) tal-KKP jagħmilha impossibbli li l-awtorità kontraenti tevalwa jekk l-offerent adottax miżuri suffiċjenti sabiex jipprova l-affidabbiltà tiegħu, minkejja l-eżistenza ta’ motiv ta’ esklużjoni rilevanti (Artikolu 57(6) tad-Direttiva 2014/24). |
2. Id-diskriminazzjoni fir-rigward ta’ offerenti oħrajn esklużi minħabba t-twettiq ta’ kondotti serjament skorretti
57. |
Il-leġiżlazzjoni interna li hija s-suġġett inkwistjoni tista’ twassal għal diskriminazzjoni tal-offerenti li, minħabba li wettqu kondotti professjonali serjament skorretti differenti min-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali, appellaw kontra l-evalwazzjoni tagħhom. F’dan ir-rigward, l-awtorità kontraenti ma hijiex ser tkun ristretta mill-Artikolu 80(5)(c) tal-KKP, sabiex tkun tista’, liberament u raġonevolment, tgħid li ma humiex debitament affidabbli. |
58. |
Din id-differenza fit-trattament bejn l-offerenti ma hijiex iġġustifikata, bi wħud minnhom involuti f’kawżi fakultattivi ta’ esklużjoni ta’ natura analoga. L-element ta’ distinzjoni (is-suġġett ta’ kontestazzjoni sub iudice) jiddependi esklużivament mill-fatt li l-kuntrattur inadempjenti jkun ippreżenta rikors kontra t-terminazzjoni antiċipata tal-kuntratt preċedenti tiegħu, b’tali mod li jiġu mdgħajfa s-setgħat normali ta’ evalwazzjoni tal-awtorità kontraenti. |
59. |
Is-sitwazzjoni hija partikolarment sensittiva jekk il-kuntratt ikollu sinjifikat transfrontalier, peress li “b’mod partikolari, tirrigwarda lill-operaturi ekonomiċi ta’ Stati Membri oħra, li jkunu inqas familjari bil-kliem u l-modalitajiet ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali rilevanti” ( 24 ). |
60. |
Minħabba li l-preżentata tar-rikors ċivili tiddependi esklużivament mir-rieda tal-kuntrattur, il-gravità tan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali ma tiddependix mill-konstatazzjoni ta’ element oġġettiv, iżda minn fattur estern u ta’ natura iktar suġġettiva (id-deċiżjoni sempliċi ta’ preżentata ta’ rikors) li, madankollu, ma huwiex suffiċjenti għal offerenti oħrajn involuti f’kondotti professjonali serjament skorretti, partikolarment għal dawk stabbiliti fi Stati Membri oħrajn. |
V. Konklużjoni
61. |
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domanda preliminari magħmula mit-Tribunale Amministrativo Regionale della Campania (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Campania, l-Italja) kif ġej: “L-Artikolu 57(4)(c) u (g) tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE, imur kontra l-leġiżlazzjoni nazzjonali li skontha s-sempliċi kontestazzjoni quddiem qorti tat-terminazzjoni antiċipata ta’ kuntratt pubbliku preċedenti, minħabba n-nuqqasijiet sinjifikattivi fit-twettiq tal-obbligi tiegħu, tipprekludi lill-awtorità kontraenti milli tevalwa dan l-aġir u l-affidabbiltà sussegwenti tal-offerent, bħala motiv ta’ esklużjoni ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku, sakemm tingħata d-deċiżjoni definittiva fil-proċedura ġudizzjarja korrispondenti.” |
( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
( 2 ) Hemm ċerti differenzi interpretattivi fir-rigward tal-kontenut ta’ dawn ir-regoli. Ara l-punti 27 sa 29 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
( 3 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (ĠU 2014, L 94, p. 65, rettifika fil-ĠU 2015, L 275, p. 68).
( 4 ) Decreto legislativo 18 aprile 2016, n. 50. Attuazione delle direttive 2014/23/UE, 2014/24/UE e 2014/25/UE sull’aggiudicazione dei contratti di concessione, sugli appalti pubblici e sulle procedure d’appalto degli enti erogatori nei settori dell’acqua, dell’energia, dei trasporti e dei servizi postali, nonchè per il riordino della disciplina vigente in materia di contratti pubblici relativi a lavori, servizi e forniture: Codice dei contratti pubblici (GURI Nru 91, tad‑19 ta’ April 2016 – Suppliment ordinarju Nru 10) (Digriet Leġiżlattiv Nru 50 tat‑18 ta’ April 2016, b’applikazzjoni tad-Direttivi 2014/23/UE, 2014/24/UE u 2014/25/UE dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni, dwar kuntratti pubbliċi u dwar kuntratti minn entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u postali, u ta’ ristrutturazzjoni tal-leġiżlazzjoni fis-seħħ fir-rigward ta’ kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, servizzi jew provvisti: Kodiċi ta’ kuntratti pubbliċi; iktar ’il quddiem il-“KKP”).
( 5 ) Direttiva tal-Kunsill tal‑21 ta’ Diċembru 1989 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 246).
( 6 ) Digriet tar-rinviju, punt 2.3.
( 7 ) Jidher li l-qorti tar-rinviju tadotta bħala premessa li Sirio, bħala responsabbli għall-intossikazzjoni mill-ikel, wettqet wieħed min-“nuqqasijiet sinjifikattivi jew persistenti fir-rigward tal-osservanza ta’ rekwiżit sostantiv fil-kuntest ta’ kuntratt pubbliku preċedenti”. Dwar dan il-punt ma hija magħmula l-ebda domanda fil-proċedura għal deċiżjoni preliminari.
( 8 ) Li jittrasponi fid-dritt Taljan id-Direttivi 2004/17 u 2004/18/KE (Decreto legislativo 12 aprile 2006, n. 163. Codice dei contratti pubblici relativi a lavori, servizi e forniture in attuazione delle direttive 2004/17/CE e 2004/18/CE (GURI Nru 100, tat‑2 ta’ Mejju 2006 – Suppliment ordinarju Nru 107)). L-Artikolu 38(1)(f), traskritt fil-punt 8 tas-sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2014, Croce Amica One Italia (C‑440/13, EU:C:2014:2435) jipprovdi dan li ġej: “[h]uma esklużi mill-parteċipazzjoni għal proċeduri ta’ għoti […] ta’ kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi […] u ma jistgħux jikkonkludu l-kuntratti relatati magħhom il-persuni: […] f) li, skont l-evalwazzjoni mmotivata tal-awtorità kontraenti, huma responsabbli għal negliġenza gravi jew mala fide fl-eżekuzzjoni tal-prestazzjonijiet attribwiti lilhom mill-awtorità kontraenti li tkun ippubblikat l-avviż tal-kuntratt; jew li wettqu żball gravi fl-eżerċizzju tal-attività professjonali tagħhom, ikkonstatata permezz ta’ kwalunkwe mezz ta’ prova mill-awtorità kontraenti”.
( 9 ) B’mod partikolari, għamel riferiment għall-opinjoni Nru 2616/2018 tat‑13 ta’ Novembru 2018.
( 10 ) L-opinjoni, ta’ natura konsultattiva, ma hijiex ekwivalenti għal sentenza mogħtija fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet ġurisdizzjonali. Barra minn hekk, fil‑15 ta’ Mejju 2018 (jiġifieri, wara dan ir-rinviju), il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat), issa bħala qorti, għamel domanda preliminari analoga (Kawża Sicilville, C‑324/18, pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja) lill-Qorti tal-Ġustizzja.
( 11 ) Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑31 ta’ Marzu 2004 fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132).
( 12 ) Dan sostnejtu fil-konklużjonijiet tal-kawża Impresa di Costruzioni Ing. E. Mantovani u Guerrato (C‑178/16, EU:C:2017:487), punt 58: id-direttiva l-ġdida, bħal ta’ qabilha, “[t]agħti lill-Istati Membri setgħa diskrezzjonali wiesgħa sabiex jistabbilixxu l-‘kondizzjonijiet ta’ implimentazzjoni’ tal-kawżi ta’ esklużjoni fakultattiva”.
( 13 ) Għalkemm ir-riferiment għad-dritt nazzjonali huwa differenti bejn test u ieħor, jidhirli li din id-differenza hija iktar kwistjoni ta’ stil. Fi kwalunkwe każ, id-dispożizzjoni tad-Direttiva 2004/18 li tista’ tkun rilevanti għall-proċedura għal din id-deċiżjoni preliminari (jekk il-fatti ġraw meta din kienet fis-seħħ) hija l-Artikolu 45(2)(d) (kondotta professjonali ħażina ta’ ċerta gravità), li issa jinsab fl-Artikolu 57(4)(c) tad-Direttiva 2014/24, u li ma kienx jagħmel riferiment għad-dritt nazzjonali.
( 14 ) Sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 2016, Connexxion Taxi Services (C‑171/15, EU:C:2016:948), punt 29 u l-ġurisprudenza stabbilita)
( 15 ) Sentenza tal‑20 ta’ Diċembru 2017, Impresa di Costruzioni Ing. E. Mantovani u Guerrato (C‑178/16, EU:C:2017:1000), punt 32.
( 16 ) Fil-konklużjonijiet tiegħi għall-kawża Impresa di Costruzioni Ing. E. Mantovani u Guerrato (C‑178/16, EU:C:2017:487), punt 53, fakkart kif, madankollu, l-eżerċizzju tas-setgħa mill-Istati ma huwiex inkundizzjonat, b’riferiment għas-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2014, Consorcio Stabile Libor Lavori Pubblicci (C‑358/12, EU:C:2014:2063), punti 29, 31 u 32.
( 17 ) Fis-seduta, il-Gvern Taljan sostna li l-Artikolu 80(5) tal-KKP irrikonoxxa, għall-kamp ta’ applikazzjoni territorjali tiegħu, bħala kawża ta’ esklużjoni obbligatorja, dik li fid-Direttiva 2014/24 tidher biss bħala fakultattiva.
( 18 ) Fil-fatt, il-leġiżlatur Taljan għaqqad iż-żewġ dispożizzjonijiet f’waħda, għalkemm żied il-kundizzjoni proċedurali (sitwazzjonijiet sub iudice), inkwistjoni bħalissa, applikabbli biss fir-rigward ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali preċedenti.
( 19 ) Sentenzi tal‑20 ta’ Marzu 2018, Il‑Kummissjoni vs L‑Awstrija (Imprenta del Estado) (C‑187/16, EU:C:2018:194), punti 88 u 91; tal‑14 ta’ Diċembru 2016, Connexxion Taxi Services (C‑171/15, EU:C:2016:948), punt 28; u tad‑9 ta’ Frar 2006, La Cascina et (C‑226/04 u C‑228/04, EU:C:2006:94), punt 21.
( 20 ) L-irregolarità mwettqa mill-offerent kellha tkun serja biżżejjed (“sinjifikattiva”) biex tiġġustifika, mill-perspettiva tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, it-terminazzjoni antiċipata tal-kuntratt.
( 21 ) Skont il-Gvern Ungeriż, jekk l-offerent joġġezzjona x-xoljiment kuntrattwali, il-preżunzjoni ta’ innoċenza tkun favurih u jkollu jiġi awtorizzat biex jipparteċipa fil-proċedura ta’ għoti, sakemm in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kuntrattwali tiegħu ma jkunx ġie kkonstatat definittivament.
( 22 ) Sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2014, Croce Amica One Italia (C‑440/13, EU:C:2014:2435), punt 28, enfasi miżjuda.
( 23 ) Sentenza tat‑13 ta’ Diċembru 2012, Forposta u ABC Direct Contact (C‑465/11, EU:C:2012:801), punt 28, enfasi miżjuda.
( 24 ) Sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 2016, Connexxion Taxi Services (C‑171/15, EU:C:2016:948), punt 42.