An t–aontas eacnamaíoch agus airgeadaíochta

PRÍOMHPHOINTÍ

An t–aontas eacnamaíoch agus airgeadaíochta

Is éard atá san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta (AEA) próiseas chun beartais eacnamaíocha agus airgeadaíochta na mBallstát a ailíniú, agus tá sé comhdhéanta de thrí chéim.

• An chéad chéim (1990-1993). Deireadh a chur le bacainní ar shaorghluaiseacht caipitil idir na Ballstáit, feabhas a chur ar chóineasú eacnamaíoch, agus comhar níos dlúithe a chur chun cinn idir bainc cheannais náisiúnta.
• An dara céim (1994-1998). Cruthú Institiúid Airgeadaíochta na hEorpa (réamhtheachtaí an Bhainc Cheannais Eorpaigh (BCE)), ullmhúcháin chun an euro a thabhairt isteach, seachaint easnamh iomarcach agus feabhas ar chóineasú beartas (chun praghsanna cobhsaí agus airgeadas poiblí láidir a áirithiú).
• An tríú céim ((ón 1 Eanáir 1999 ar aghaidh). Socrú neamh-inchúlghairthe rátaí malairte, glacadh an euro de réir a chéile ag na Ballstáit mar a n-airgeadra, cur chun feidhme beartais airgeadaíochta aonair faoi fhreagracht BCE, teacht i bhfeidhm an tsásra rátaí malairte laistigh den Aontas (ERM II) agus teacht i bhfeidhm an Chomhshocraithe Cobhsaíochta agus Fáis.

Cé gur cuireadh an chéad dá chéim den AEA i gcrích do gach Ballstát, tá an chéim dheiridh fós ar siúl faoi láthair. Go dtí seo, tá an euro glactha mar airgeadra oifigiúil ag 21 Bhallstát (dá ngairtear le chéile an limistéar an euro).

Aistriú go dtí an euro

Sular féidir le Ballstát an euro a thabhairt isteach, ní mór dó ceanglais eacnamaíocha agus dlíthiúla áirithe a chomhlíonadh ar dtús — na critéir chóineasaithe a leagtar amach in Airteagal 140 CFAE.

• Is é is cuspóir leis na critéir um chóineasú eacnamaíoch a chinntiú go bhfuil staid eacnamaíoch agus airgeadais an Aontais Eorpaigh cobhsaí.
• Éilíonn an cóineasú dlíthiúil go mbeidh reachtaíocht náisiúnta na mBallstát, lena n-áirítear reachtanna a mbainc cheannais náisiúnta, comhoiriúnach leis an dlí ábhartha de chuid an Aontais Eorpaigh.

Nuair a chomhlíonfaidh Ballstát na ceanglais sin ar fad, socraíonn Comhairle an Aontais Eorpaigh go bhféadfaidh sé an euro a ghlacadh mar a airgeadra. Cuirtear an euro ina ionad sin agus déantar airgeadra oifigiúil an Bhallstáit sin de in ionad an airgeadra náisiúnta.

Meastar gurb iad na Ballstáit a bhfuil an euro mar airgeadra acu a chomhdhéanann limistéar an euro, ina seoltar beartas airgeadaíochta aonair faoi fhreagracht Chomhairle Rialaithe BCE.

Is Ballstáit a bhfuil maolú acu de bhun Airteagal 139 CFAE iad na Ballstáit nach bhfuil an euro glactha mar airgeadra acu go fóill. Tuairiscíonn an Coimisiún Eorpach agus BCE don Chomhairle, gach dhá bhliain ar a laghad, nó arna iarraidh sin ag an mBallstát a bhfuil maolú aige, maidir leis an dul chun cinn atá déanta acu i dtreo chomhlíonadh na gcritéar cóineasaithe. Tar éis dul i gcomhairle le Parlaimint na hEorpa agus tar éis plé sa Chomhairle Eorpach, cinníonn an Chomhairle, ar thogra ón gCoimisiún, go gcomhlíonann an Ballstát i dtrácht na coinníollacha is gá agus go bhféadfaidh sé an euro a ghlacadh mar airgeadra aige, agus aisghaireann sí an maolú don Bhallstát i dtrácht.

An Banc Ceannais Eorpach

Tá ról lárnach ag an mBanc Ceannais Eorpach san AEA. Trína chomhlacht cinnteoireachta, an Chomhairle Rialaithe, leagann sé síos an beartas airgeadaíochta don limistéar euro. Tá an ceart eisiach aige freisin nótaí bainc euro a eisiúint san Aontas Eorpach. Féadfaidh Ballstáit boinn euro a eisiúint, ach ní mór don Bhanc Ceannais Eorpach an méid bliantúil atá le heisiúint a údarú roimh ré.

Na chéad Bhallstáit i limistéar an euro

• Ar 3 Bealtaine 1998, dáta stairiúil maidir le seoladh thríú céim an AEA, ghlac an Chomhairle cinneadh inar admhaíodh gur chomhlíon 11 Bhallstát (an Bheilg, an Ghearmáin, Éire, an Spáinn, an Fhrainc, an Iodáil, Lucsamburg, an Ísiltír, an Ostair, an Phortaingéil agus an Fhionlainn) na coinníollacha riachtanacha chun an t-airgeadra aonair a thabhairt isteach an 1 Eanáir 1999.
• In 2000, rinneadh cinneadh comhchosúil don Ghréig, a chuaigh isteach sa tríú céim den AEA i mí Eanáir 2001.

• Tugadh an euro isteach in dhá chéim.
  • 1 Eanáir 1999. Tugadh an euro isteach mar airgead leabhair ¹ agus socraíodh na rátaí comhshó idir an euro agus airgeadraí na mBallstát.
  • 1 Eanáir 1999. Tugadh boinn agus nótaí bainc euro isteach sna Ballstáit ábhartha. D’fhéadfadh daoine agus gnóthais a gcuid íocaíochtaí airgid thirim a dhéanamh in euro ina dhiaidh sin.