ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 12.7.2022
COM(2022) 342 final
Σύσταση για
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
με την οποία εγκρίνεται η έναρξη διαπραγματεύσεων εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για διεθνή συμφωνία σχετικά με τη ρύπανση από πλαστικά
EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52022PC0342
Recommendation for a COUNCIL DECISION authorising the opening of negotiations on behalf of the European Union for an international agreement on plastic pollution
Σύσταση για ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ με την οποία εγκρίνεται η έναρξη διαπραγματεύσεων εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για διεθνή συμφωνία σχετικά με τη ρύπανση από πλαστικά
Σύσταση για ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ με την οποία εγκρίνεται η έναρξη διαπραγματεύσεων εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για διεθνή συμφωνία σχετικά με τη ρύπανση από πλαστικά
COM/2022/342 final
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 12.7.2022
COM(2022) 342 final
Σύσταση για
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
με την οποία εγκρίνεται η έναρξη διαπραγματεύσεων εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για διεθνή συμφωνία σχετικά με τη ρύπανση από πλαστικά
ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ
1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ
•Αιτιολόγηση και στόχοι της πρότασης
Το ψήφισμα 5/14 με τίτλο «End Plastic Pollution: towards an international legally binding instrument» 1 (Τερματισμός της ρύπανσης από πλαστικά: προς ένα διεθνές νομικά δεσμευτικό μέσο), που εγκρίθηκε από τη Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEA) τον Μάρτιο του 2022, ορίζει εντολή για διαπραγματεύσεις από τη Διακυβερνητική Επιτροπή Διαπραγμάτευσης (ΔΕΔ) για μια διεθνή νομικά δεσμευτική πράξη για τη ρύπανση από πλαστικά, μεταξύ άλλων και στο θαλάσσιο περιβάλλον. Η ΔΕΔ αναμένεται να ολοκληρώσει τις εργασίες της έως το τέλος του 2024, με την πρώτη συνεδρίαση να πραγματοποιείται το 2022. Η UNEA μπορεί να παρατείνει την εντολή αυτήν εγκαίρως, εάν χρειαστεί.
Το ψήφισμα 5/14 εκδόθηκε έπειτα από σειρά ψηφισμάτων της UNEA από το 2014, με την τρίτη σύνοδο της UNEA (UNEA3) να αποτελεί βασικό ορόσημο, και τα κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών να στηρίζουν ορισμένες δράσεις για την εξάλειψη της απόρριψης πλαστικών απορριμμάτων και μικροπλαστικών στους ωκεανούς και τη σύσταση ad-hoc ομάδας εμπειρογνωμόνων ανοικτής σύνθεσης για τα θαλάσσια απορρίμματα και τα μικροπλαστικά (AHEG) με σκοπό τη διερεύνηση των φραγμών στην καταπολέμηση των θαλάσσιων απορριμμάτων και των μικροπλαστικών. Η AHEG ολοκλήρωσε τις εργασίες της το 2020. Προσδιόρισε ορισμένες επιλογές αντιμετώπισης της παγκόσμιας κρίσης της ρύπανσης από πλαστικά, συμπεριλαμβανομένης μιας παγκόσμιας συμφωνίας για τα πλαστικά, με την υποστήριξη της πλειονότητας των συμμετεχόντων στην ομάδα εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι εκπροσωπούν σχεδόν όλες τις περιφέρειες. Τον Οκτώβριο του 2021 η έκθεση των Ηνωμένων Εθνών με τίτλο «From Pollution to Solution: Global Assessment of Marine Litter and Plastic Pollution» 2 (Από τη ρύπανση στη λύση: Παγκόσμια αξιολόγηση της ρύπανσης από θαλάσσια απορρίμματα και πλαστικά) δημοσιεύτηκε με σκοπό την ενημέρωση της πέμπτης συνόδου της UNEA (UNEA 5.2) σχετικά με την έκταση και τις πτυχές της παγκόσμιας ρύπανσης από θαλάσσια απορρίμματα και πλαστικά.
Ύστερα από τη συνεδρίαση που διοργάνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2020, το Περού και η Ρουάντα προετοίμασαν ψήφισμα με στόχο την έναρξη διαπραγματεύσεων για μια νέα διεθνή συμφωνία σχετικά με τη ρύπανση από πλαστικά στην UNEA5. Διάφορες διεθνείς εκδηλώσεις, συμπεριλαμβανομένης υπουργικής διάσκεψης για τη ρύπανση από θαλάσσια απορρίμματα και πλαστικά που διοργανώθηκε από τη Γερμανία, τον Ισημερινό, το Βιετνάμ και την Γκάνα το 2021, συνέβαλαν στη δημιουργία δυναμικής για το ψήφισμα και τελικά κατέληξαν στην τελική έγκριση του ψηφίσματος με συναίνεση.
Στόχος της παρούσας σύστασης είναι να εξασφαλιστεί συνεπής και αποτελεσματική διαπραγματευτική θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) στις συνεδριάσεις της ΔΕΔ, με σκοπό τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη διεθνούς νομικά δεσμευτικής πράξης για τη ρύπανση από πλαστικά.
•Συνέπεια με τις ισχύουσες διατάξεις στον τομέα πολιτικής
Η έναρξη διαπραγματεύσεων για τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας για τα πλαστικά αποτελεί βασικό επίτευγμα της Πράσινης Συμφωνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία. 3 , και συνδέεται με σημαντικό αριθμό πολιτικών και νομοθετικών πράξεων της ΕΕ, μεταξύ άλλων για την προστασία του θαλάσσιου και παράκτιου περιβάλλοντος, ιδίως με την οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική (στο εξής: ΟΠΘΣ) 4 . Ως εκ τούτου, η εξασφάλιση μιας διεθνούς συμφωνίας για τα πλαστικά που θα αντιμετωπίζει τη ρύπανση από πλαστικά στην πηγή της αντί να ασχολείται με δαπανηρές και μη πλήρως αποτελεσματικές λύσεις αντιμετώπισης αποτελεί μία από τις βασικές περιβαλλοντικές προτεραιότητες της Ένωσης για παγκόσμια δράση τα τελευταία έτη.
Αυτό απορρέει από ειδικές και προοδευτικές πρωτοβουλίες πολιτικής και νομοθετικές πράξεις της Ένωσης για τα πλαστικά τα τελευταία έτη 5 . Το 2018 μια στρατηγική για τα πλαστικά 6 , η οποία αποτελεί μέρος του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία 7 , καθόρισε ένα σχέδιο στρατηγικής για την προστασία του περιβάλλοντός μας και τη μείωση των θαλάσσιων απορριμμάτων, των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της εξάρτησής μας από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. 8 Η συγκεκριμένη δράση για τα πλαστικά περιλαμβάνει τις επιπτώσεις ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον 9 , τα πλαστικά μιας χρήσης 10 , τον ρόλο των πλαστικών στην κυκλική οικονομία 11 , τις απαιτήσεις οικολογικού σχεδιασμού και την επισήμανση 12 , τα πλαστικά και τα απόβλητα συσκευασιών, 13 καθώς και τις επερχόμενες πρωτοβουλίες για τη σκόπιμη προσθήκη και την ακούσια απελευθέρωση μικροπλαστικών 14 . Η στρατηγική ανέλυσε επίσης τις δυνατότητες αξιοποίησης της παγκόσμιας δράσης, προσδιορίζοντας την ανάγκη (μεταξύ άλλων) για ανάπτυξη διεθνών προτύπων για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης της βιομηχανίας στην ποιότητα των ανακυκλώσιμων ή ανακυκλωμένων πλαστικών. Όσον αφορά τις μεταφορές αποβλήτων, επισήμανε τη σημασία της διασφάλισης ότι τα πλαστικά που μεταφέρονται στο εξωτερικό για ανακύκλωση τυγχάνουν μεταχείρισης και επεξεργασίας υπό συνθήκες ανάλογες προς αυτές που ισχύουν στην ΕΕ, υποστηρίζοντας τη δράση για τη διαχείριση των αποβλήτων σύμφωνα με τη σύμβαση της Βασιλείας, και πρότεινε τη θέσπιση ενωσιακού συστήματος πιστοποίησης των εγκαταστάσεων ανακύκλωσης. Ζήτησε παγκόσμια προσπάθεια από μέρους της βιομηχανίας για την προώθηση της ευρείας χρήσης ανακυκλώσιμων και ανακυκλωμένων πλαστικών.
Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την κυκλική οικονομία, η Επιτροπή θα προτείνει επίσης υποχρεωτικές απαιτήσεις σχετικά με το ανακυκλωμένο περιεχόμενο, και μέτρα μείωσης των αποβλήτων για βασικά προϊόντα, όπως οι συσκευασίες, τα δομικά υλικά και τα οχήματα.
Στο πλαίσιο της προαναφερθείσας ΟΠΘΣ, τον Σεπτέμβριο του 2020 15 η ΕΕ και τα κράτη μέλη της συμφώνησαν ότι δεν θα πρέπει να υπάρχουν περισσότερα από 20 απορρίμματα ανά 100 μέτρα ακτογραμμής, θέτοντας την ΕΕ σε πρωτοποριακή θέση για την εκπλήρωση του ΣΒΑ 14.1, ο οποίος απαιτεί «έως το 2025, πρόληψη και σημαντική μείωση όλων των μορφών θαλάσσιας ρύπανσης [...] συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων απορριμμάτων [...]». Οι υποστηρικτικές δραστηριότητες που στηρίζουν την εφαρμογή της οδηγίας-πλαισίου της ΕΕ για τη θαλάσσια στρατηγική, οι οποίες εκτελούνται σε στενή συνεργασία με τις συμβάσεις περιφερειακών θαλασσών, έχουν καταδείξει ότι η εναρμόνιση της παρακολούθησης, της απόκτησης και του χειρισμού δεδομένων σε διάφορα περιβαλλοντικά υποστρώματα είναι ζωτικής σημασίας για την ιεράρχηση των προσπαθειών και την επαλήθευση της αποτελεσματικότητας των μέτρων κατά των πλαστικών απορριμμάτων. Στο πλαίσιο της κοινής στρατηγικής εφαρμογής της ΟΠΘΣ, η τεχνική ομάδα για τα θαλάσσια απορρίμματα 16 , σε στενή συνεργασία με τις συμβάσεις περιφερειακών θαλασσών, παρέχει τεχνική εναρμόνιση και συνεργάζεται με το EMODnet, παρέχοντας μια πλατφόρμα δεδομένων για τα θαλάσσια απορρίμματα 17 .
Η νέα διεθνής συμφωνία θα αντιμετωπίσει τη ρύπανση από πλαστικά, μεταξύ άλλων και στο θαλάσσιο περιβάλλον. Η ρύπανση και η αντιμετώπιση των πηγών της αποτελούν επίσης βασική προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, πιο πρόσφατα στη στρατηγική της Επιτροπής για μηδενική ρύπανση των υδάτων, του αέρα και του εδάφους και στη στρατηγική για τη βιωσιμότητα των χημικών προϊόντων. Στο πρόσφατα εγκριθέν σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση τέθηκαν στόχοι μείωσης για το 2030 (δηλαδή μείωση πλαστικών απορριμμάτων στη θάλασσα κατά 50 % και μικροπλαστικών που απελευθερώνονται στο περιβάλλον κατά 30 %), ενισχύοντας περαιτέρω την αποτελεσματικότητα των πολιτικών της ΕΕ κατά των θαλάσσιων απορριμμάτων και των επιπτώσεών τους. Συνεπώς, η αντιμετώπιση της ρύπανσης από πλαστικά σε παγκόσμιο επίπεδο συμβαδίζει σε μεγάλο βαθμό με πολλαπλές υφιστάμενες πολιτικές και τη νομοθεσία της Ένωσης σχετικά με την προστασία του περιβάλλοντος από τη ρύπανση. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει απόβλητα 18 , μεταφορές αποβλήτων 19 , χημικά προϊόντα 20 , ύδατα κολύμβησης 21 και άλλα (όπως η οδηγία για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων και η οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα) 22 .
Η ΕΕ συμβάλλει σημαντικά σε διεθνείς πρωτοβουλίες που συνδέονται άμεσα με τον περιορισμό της ρύπανσης από πλαστικά, όπως η εφαρμογή της σύμβασης της Βασιλείας για τις διασυνοριακές μεταφορές αποβλήτων, όπως τροποποιήθηκε πρόσφατα με ενισχυμένους ελέγχους σε πλαστικά απόβλητα 23 , και το σχέδιο δράσης του ΔΝΟ (Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός) κατά των πλαστικών απορριμμάτων και των μικροπλαστικών. Επιπλέον, η ΕΕ συμμετέχει ενεργά σε όλες τις δράσεις κατά της ρύπανσης από πλαστικά στις θαλάσσιες περιοχές σε όλη την Ευρώπη (μέσω τεχνικής και χρηματοδοτικής στήριξης των περιφερειακών σχεδίων δράσης στη Μεσόγειο Θάλασσα, τη Μαύρη Θάλασσα, τη Βαλτική και στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό Ωκεανό) και με τους εταίρους της στο πλαίσιο της G7 και της G20. Η ΕΕ έχει επίσης συγχρηματοδοτήσει μια πρωτοβουλία στο πλαίσιο του ΠΟΕ που αφορά τη ρύπανση από πλαστικά και το βιώσιμο εμπόριο πλαστικών.
Τα πλαστικά και η ρύπανσή τους υπερβαίνουν κατά πολύ τις εκτιμήσεις της περιβαλλοντικής πολιτικής. Στο τμήμα που ακολουθεί παρουσιάζεται η εγκάρσια συνάφειά τους με διάφορες πολιτικές σε όλο το φάσμα των αρμοδιοτήτων της Ένωσης.
•Συνέπεια με άλλες πολιτικές της Ένωσης
Η προτεινόμενη σύσταση συνάδει επίσης με άλλες πολιτικές και νομοθετικές πράξεις της Ένωσης, όπως σχετικά με:
·την υγεία, ιδίως τις πολιτικές και τις δράσεις που αφορούν υλικά και αντικείμενα που προορίζονται να έρθουν σε επαφή με τρόφιμα 24 , τις πολιτικές της Ένωσης για την προστασία του θαλάσσιου και παράκτιου περιβάλλοντος,
·τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής 25 ,
·την ταξινομία της ΕΕ για τη βιώσιμη χρηματοδότηση, ιδίως όσον αφορά τα κριτήρια «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης» για τις πλαστικές συσκευασίες και άλλα πλαστικά προϊόντα,
·τη μελλοντική ανάπτυξη κριτηρίων οικολογικού σχεδιασμού, μεταξύ άλλων για τις συσκευασίες και άλλα πλαστικά προϊόντα που διατίθενται στην ενιαία αγορά της ΕΕ,
·την προτεινόμενη αναθεώρηση του κανονισμού για τις μεταφορές αποβλήτων,
·τις συμβάσεις της Βασιλείας και της Στοκχόλμης,
·την αναπτυξιακή συνεργασία και τις διεθνείς εταιρικές σχέσεις,
·τις διμερείς και πολυμερείς σχέσεις,
·την πολιτική της Ένωσης για τους έμμονους οργανικούς ρύπους στο πλαίσιο της σύμβασης της Στοκχόλμης, με διάφορα πλαστικά πρόσθετα που απαριθμούνται ή προτείνονται προς καταχώριση, και
·την πολιτική για τα χημικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των περιορισμών του κανονισμού REACH για τα μικροπλαστικά και τα πλαστικά πρόσθετα και του πρόσφατα δημοσιευμένου χάρτη πορείας για τους περιορισμούς 26 , ο οποίος στοχεύει σε ευρέως χρησιμοποιούμενα πρόσθετα (όπως φλογοεπιβραδυντικά) και στο PVC.
2.ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ, ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ
•Νομική βάση
Η διαδικαστική νομική βάση της πρότασης απόφασης είναι το άρθρο 218 παράγραφοι 3 και 4 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
Το άρθρο 218 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ προβλέπει ότι η Επιτροπή υποβάλλει συστάσεις στο Συμβούλιο, το οποίο εκδίδει απόφαση που επιτρέπει την έναρξη διαπραγματεύσεων και ορίζει τον διαπραγματευτή της Ένωσης. Σύμφωνα με το άρθρο 218 παράγραφος 4 της ΣΛΕΕ, το Συμβούλιο μπορεί να απευθύνει οδηγίες στον διαπραγματευτή και να ορίζει ειδική επιτροπή, σε διαβούλευση με την οποία πρέπει να διεξάγονται οι διαπραγματεύσεις.
Η συμφωνία θα πρέπει να βασίζεται στην αρχή της προφύλαξης και στις αρχές σύμφωνα με τις οποίες θα πρέπει να αναλαμβάνεται προληπτική δράση, θα πρέπει οι περιβαλλοντικές ζημίες να αντικατοπτρίζονται κατά προτεραιότητα στην πηγή, καθώς και στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», ενώ η συγκεκριμένη βάση θα εξεταστεί σε μεταγενέστερο στάδιο, μόλις διατεθούν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το πεδίο εφαρμογής και το περιεχόμενο της διεθνούς συμφωνίας για τη ρύπανση από πλαστικά.
•Επικουρικότητα
Μολονότι το ακριβές πεδίο εφαρμογής της δεν είναι ακόμη γνωστό, η προβλεπόμενη διεθνής συμφωνία αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της ρύπανσης από πλαστικά μέσω μέτρων καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής των πλαστικών, συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού προϊόντος, της παραγωγής, της κατανάλωσης, της χρήσης και της ορθής διαχείρισης των πλαστικών αποβλήτων. Τα προηγούμενα τμήματα σχετικά με τον τομέα πολιτικής και τους σχετικούς συνδέσμους πολιτικής που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ένωσης καταδεικνύουν εύστοχα τον ηγετικό ρόλο που έχει διαδραματίσει μέχρι σήμερα η Ένωση και την καταλληλότητα του χειρισμού των διαπραγματεύσεων για την προβλεπόμενη συμφωνία σε επίπεδο Ένωσης.
Ως εκ τούτου, η προβλεπόμενη συμφωνία θα έχει αναπόφευκτο αντίκτυπο στην άσκηση των αρμοδιοτήτων της Ένωσης και στην ενωσιακή νομοθεσία σε τομείς όπως (ιδίως) το περιβάλλον, το εμπόριο και η εσωτερική αγορά, οι οποίοι ενδέχεται να καταστούν συναφείς κατά την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων για συγκεκριμένες διατάξεις.
Με βάση τα ανωτέρω και τον πιθανό αντίκτυπο των υφιστάμενων διατάξεων της Ένωσης (ιδίως εκείνων που καλύπτουν τον «τομέα πολιτικής», οι οποίες παρατίθενται στο τμήμα 1) σε διάφορους τομείς δράσης της Ένωσης, είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί η συμμετοχή της Ένωσης στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις και στη διεθνή συμφωνία που θα προκύψει απ’ αυτές.
•Αναλογικότητα
Αυτή θα είναι η πρώτη πολυμερής συμφωνία για την αντιμετώπιση της ρύπανσης από πλαστικά με μια ολιστική προσέγγιση που θα καλύπτει τόσο το αρχικό όσο και το τελικό μέρος του κύκλου ζωής των πλαστικών. Υπάρχουν ήδη αρκετές εθνικές και περιφερειακές πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση της ρύπανσης από πλαστικά, συμπεριλαμβανομένης της θαλάσσιας ρύπανσης από πλαστικά, αλλά δεν έχουν αποδειχθεί επαρκείς ώστε να ανταποκριθούν στην παγκόσμια πρόκληση της ρύπανσης από πλαστικά. Η ad hoc ομάδα εργασίας ανοικτής σύνθεσης για τα θαλάσσια απορρίμματα και τα μικροπλαστικά, η οποία συστάθηκε κατά την τρίτη σύνοδο της UNEA σε απάντηση στο ψήφισμα UNEP/EA.3/Res.7 σχετικά με τα θαλάσσια απορρίμματα και τα μικροπλαστικά, και η οποία ολοκλήρωσε τις εργασίες της τον Νοέμβριο του 2020, προσδιόρισε μια παγκόσμια συμφωνία για τα πλαστικά ως βασική επιλογή για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας κρίσης. Εκδόθηκε το ψήφισμα 5/14 της UNEA 5 με τίτλο «End Plastic Pollution: towards an international legally binding instrument» (Τερματισμός της ρύπανσης από πλαστικά: προς ένα διεθνές νομικά δεσμευτικό μέσο), το οποίο καλούσε τον εκτελεστικό διευθυντή του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP) να συστήσει τη ΔΕΔ.
Απαιτείται απόφαση του Συμβουλίου για την έγκριση της έναρξης διαπραγματεύσεων από την Ένωση σχετικά με μια παγκόσμια συμφωνία για τα πλαστικά με σκοπό την αντιμετώπιση της ρύπανσης από πλαστικά.
Η προτεινόμενη σύσταση δεν υπερβαίνει τα απαιτούμενα για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5 παράγραφος 4 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ).
•Επιλογή της νομικής πράξης
Η επιλογή της νομικής πράξης προβλέπεται στο άρθρο 218 παράγραφοι 3 και 4 της ΣΛΕΕ.
3.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΩΝ, ΤΩΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΩΝ ΜΕ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
•Εκ των υστέρων αξιολογήσεις / έλεγχοι καταλληλότητας της ισχύουσας νομοθεσίας
Άνευ αντικειμένου.
•Διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη
Άνευ αντικειμένου.
•Συλλογή και χρήση εμπειρογνωσίας
Άνευ αντικειμένου.
•Εκτίμηση επιπτώσεων
Άνευ αντικειμένου.
•Καταλληλότητα και απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου
Άνευ αντικειμένου.
•Θεμελιώδη δικαιώματα
Σύμφωνα με το άρθρο 37 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απαιτείται η ενσωμάτωση υψηλού επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος και της βελτίωσης της ποιότητας του περιβάλλοντος στις πολιτικές της Ένωσης και η διασφάλισή τους σύμφωνα με την αρχή της αειφόρου ανάπτυξης.
Με την προτεινόμενη σύσταση ζητείται έγκριση για την έναρξη διαπραγματεύσεων με σκοπό την αντιμετώπιση της ρύπανσης από πλαστικά, όχι μόνο στο θαλάσσιο περιβάλλον, αλλά και στην ξηρά, μέσω της αντιμετώπισης ολόκληρου του κύκλου ζωής των πλαστικών. Ο στόχος αυτός θα έχει θετικό αντίκτυπο στο δικαίωμα προστασίας του περιβάλλοντος, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 37 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σύμφωνα με το άρθρο 38 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπεται ότι οι πολιτικές της Ένωσης διασφαλίζουν υψηλό επίπεδο προστασίας του καταναλωτή.
Οι προτεινόμενες συστάσεις θα έχουν εξίσου θετικό αντίκτυπο στο δικαίωμα προστασίας του καταναλωτή, λαμβάνοντας επίσης υπόψη το αρχικό μέρος του κύκλου ζωής των πλαστικών, δηλαδή τον σχεδιασμό προϊόντος, την παραγωγή και την επισήμανση των πλαστικών προϊόντων.
Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 1 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στη σωματική και διανοητική του ακεραιότητα.
Η προτεινόμενη σύσταση θα έχει επίσης θετικό αντίκτυπο στο δικαίωμα στην ακεραιότητα του προσώπου, καθώς αποσκοπεί επίσης στην αντιμετώπιση των κινδύνων που εγκυμονεί η ρύπανση από πλαστικά, ιδίως τα μικροπλαστικά, για τη σωματική υγεία του ανθρώπου.
4.ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ
Οι ακριβείς δημοσιονομικές επιπτώσεις της παρούσας πρωτοβουλίας είναι αδύνατον να προσδιοριστούν στο παρόν στάδιο, καθώς το πεδίο εφαρμογής και τα βασικά στοιχεία της θα αποτελέσουν αντικείμενο πολυμερούς διαπραγμάτευσης. Θα υπάρξει διαδικασία διαπραγμάτευσης με πολυάριθμες συνεδριάσεις της ΔΕΔ έως τη διεξαγωγή διπλωματικής διάσκεψης που δεν αναμένεται πριν από το 2024.
5.ΛΟΙΠΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
•Σχέδια εφαρμογής και ρυθμίσεις παρακολούθησης, αξιολόγησης και υποβολής εκθέσεων
Από τις 30 Μαΐου έως την 1η Ιουνίου 2022 πραγματοποιήθηκε στο Ντακάρ της Σενεγάλης προπαρασκευαστική συνεδρίαση (ομάδα εργασίας ανοικτής σύνθεσης, OEWG) για οργανωτικά θέματα που αφορούν τη ΔΕΔ.
Οι διαπραγματεύσεις για το νέο μέσο θα ξεκινήσουν κατά την πρώτη συνεδρίαση της ΔΕΔ το δεύτερο εξάμηνο του 2022 (ημερομηνία και τόπος διεξαγωγής προς επιβεβαίωση).
•Επεξηγηματικά έγγραφα (για οδηγίες)
Όχι.
•Αναλυτική επεξήγηση των επιμέρους διατάξεων της πρότασης
Η Επιτροπή συνιστά:
·το Συμβούλιο να εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να αρχίσει και να διεξαγάγει διαπραγματεύσεις για τη σύναψη νέας διεθνούς συμφωνίας σχετικά με τη ρύπανση από πλαστικά,
·να οριστεί η Επιτροπή διαπραγματευτής της Ένωσης,
·να διεξαγάγει η Επιτροπή τις διαπραγματεύσεις σε διαβούλευση με την ειδική επιτροπή, εάν αυτή οριστεί από το Συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 218 παράγραφος 4 της ΣΛΕΕ,
·να εγκρίνει το Συμβούλιο τις οδηγίες διαπραγμάτευσης που προσαρτώνται στην παρούσα σύσταση.
Σύσταση για
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
με την οποία εγκρίνεται η έναρξη διαπραγματεύσεων εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για διεθνή συμφωνία σχετικά με τη ρύπανση από πλαστικά
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδίως το άρθρο 218 παράγραφοι 3 και 4,
Έχοντας υπόψη τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)Η Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον, κατά την πέμπτη σύνοδό της από τις 28 Φεβρουαρίου έως τις 2 Μαρτίου 2022, ενέκρινε το ψήφισμα με τίτλο «End plastic pollution: towards an international legally binding instrument» (Τερματισμός της ρύπανσης από πλαστικά: προς ένα διεθνές νομικά δεσμευτικό μέσο) (ψήφισμα 5/14) για τη σύσταση διακυβερνητικής επιτροπής διαπραγμάτευσης με σκοπό τη διαπραγμάτευση νέας διεθνούς συμφωνίας για την αντιμετώπιση της ρύπανσης από πλαστικά, μεταξύ άλλων και στο θαλάσσιο περιβάλλον, με σκοπό την αντιμετώπιση ολόκληρου του κύκλου ζωής των πλαστικών.
(2)Η Ένωση θα πρέπει να συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις για την εν λόγω σύμβαση, συμφωνία ή άλλο διεθνές μέσο,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η Επιτροπή εξουσιοδοτείται να διαπραγματευθεί, εξ ονόματος της Ένωσης, μια διεθνή συμφωνία σχετικά με τα πλαστικά με σκοπό τον τερματισμό της ρύπανσης από πλαστικά, όπως ορίζεται στο ψήφισμα 5/14 της UNEA-5.2.
Άρθρο 2
Οι οδηγίες διαπραγμάτευσης παρατίθενται στο παράρτημα.
Άρθρο 3
Οι διαπραγματεύσεις διεξάγονται σε διαβούλευση με την [η ονομασία της ειδικής επιτροπής εισάγεται από το Συμβούλιο].
Άρθρο 4
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Επιτροπή.
Βρυξέλλες,
Για το Συμβούλιο
Ο Πρόεδρος
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 12.7.2022
COM(2022) 342 final
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
της
σύστασης για απόφαση του Συμβουλίου
με την οποία εγκρίνεται η έναρξη διαπραγματεύσεων εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για διεθνή συμφωνία σχετικά με τη ρύπανση από πλαστικά
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΠΟ ΠΛΑΣΤΙΚΑ
1)Στο πλαίσιο της διακυβερνητικής διαδικασίας που ορίζεται στο ψήφισμα 5/14 που εγκρίθηκε από την πέμπτη σύνοδο της Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEA), η οποία παρέχει ένα φόρουμ διαπραγματεύσεων χωρίς αποκλεισμούς σε παγκόσμιο επίπεδο, η Επιτροπή θα επιδιώξει τη διαπραγμάτευση διεθνούς συμφωνίας για τη ρύπανση από πλαστικά 1 (στο εξής: συμφωνία για τα πλαστικά).
2)Η Επιτροπή, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιδιώκει την επίτευξη ολοκληρωμένου αποτελέσματος των διαπραγματεύσεων, το οποίο θα περιλαμβάνει τους στόχους και τις αρχές που περιγράφονται κατωτέρω.
3)Η συμφωνία για τα πλαστικά θα καθορίσει νομικά δεσμευτικές και μη δεσμευτικές προσεγγίσεις για τα μέρη της με σκοπό τη μείωση της ρύπανσης από πλαστικά και την αύξηση της συνολικής βιωσιμότητας και κυκλικότητας των πλαστικών από την άποψη του κύκλου ζωής. Το ακριβές πεδίο εφαρμογής της προβλεπόμενης διεθνούς συμφωνίας δεν είναι ακόμη γνωστό, αλλά η εντολή της Διακυβερνητικής Επιτροπής Διαπραγμάτευσης τονίζει ότι θα πρέπει να περιλαμβάνει μέτρα καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής των πλαστικών, συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού, της παραγωγής, της κατανάλωσης πλαστικών και της διαχείρισης των πλαστικών αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής δευτερογενών πρώτων υλών.
4)Οι υποχρεώσεις θα πρέπει να πλαισιώνονται, μεταξύ άλλων στο προοίμιο της συμφωνίας για τα πλαστικά, από μια σειρά γενικών σκοπών, αρχών και, κατά περίπτωση, στόχων για την ενίσχυση της βιώσιμης και κυκλικής παραγωγής και κατανάλωσης, και της διαχείρισης των πλαστικών αποβλήτων, με σκοπό την προστασία, την αποκατάσταση και την προώθηση της βιώσιμης χρήσης των χερσαίων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων, τη διατήρηση και τη βιώσιμη χρήση των ωκεανών, των θαλασσών και των θαλάσσιων πόρων για τη βιώσιμη ανάπτυξη, τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που σχετίζονται με τα πλαστικά, καθώς και τη διασφάλιση βιώσιμων προτύπων κατανάλωσης και παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων βιώσιμων επιπέδων παραγωγής και κατανάλωσης πλαστικών και της απαγόρευσης ή της σταδιακής κατάργησης υλικών και προϊόντων, κατά περίπτωση. Οι αρχές θα πρέπει να περιλαμβάνουν:
–την αναγνώριση του σχεδιασμού για την κυκλικότητα και τη βιωσιμότητα ως βάση για την αποφυγή αποβλήτων και τη διασφάλιση μακροχρόνιων/ανθεκτικών πλαστικών προϊόντων που είναι εύκολα επαναχρησιμοποιήσιμα και/ή ανακυκλώσιμα σε υψηλή ποιότητα (για παράδειγμα, προώθηση της συμπερίληψης ανακυκλωμένων πλαστικών σε νέα προϊόντα)·
–την εστίαση στα πλαστικά που ευθύνονται για την πλειονότητα της παραγωγής αποβλήτων και της ρύπανσης (συμπεριλαμβανομένης της θαλάσσιας ρύπανσης) και τα οποία θα μπορούσαν ενδεχομένως να υποκατασταθούν από πιο ανθεκτικά και βιώσιμα προϊόντα, προϊόντα που έχουν λιγότερες επιπτώσεις στο περιβάλλον ή άλλα υλικά (όπου οι επιπτώσεις του κύκλου ζωής είναι λιγότερες)·
–την εξάλειψη των ενώσεων και των πρόσθετων στα πλαστικά που θέτουν σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα και την κυκλικότητά τους, συμπεριλαμβανομένων των οξοδιασπώμενων πλαστικών και των επικίνδυνων πρόσθετων [όπως ουσίες με βάση τον μόλυβδο και το κάδμιο, φλογοεπιβραδυντικά, φθαλικές ενώσεις, υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες (PFAS)]·
–την ιδιαίτερη προσοχή στις επιπτώσεις των μικροπλαστικών, τα οποία εκπέμπονται απευθείας σε μορφή που είναι βιοδιαθέσιμη σε οργανισμούς και δεν μπορούν να απομακρυνθούν μόλις βρεθούν στο περιβάλλον, και στην ανάγκη εξάλειψης της σκόπιμης εφαρμογής μικροπλαστικών σε διάφορα προϊόντα όπου υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις, καθώς και στην αντιμετώπιση της ακούσιας απελευθέρωσης μικροπλαστικών·
–την αναγνώριση της ανάγκης για διασφάλιση της κατάλληλης κυκλικής διαχείρισης και των συνολικών περιβαλλοντικών οφελών των βιοπροϊόντων και των βιοαποδομήσιμων πλαστικών, παρόλο που αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μικρό ποσοστό πλαστικών στην παγκόσμια αγορά·
–την κεντρική σημασία της χωριστής συλλογής πλαστικών αποβλήτων ως μέσου για να καταστεί βιώσιμη η περιβαλλοντικά ορθή διαχείριση των αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένης της ανακύκλωσης, και για να βελτιωθεί η συνολική διαχείριση των αποβλήτων σύμφωνα με την ιεράρχηση των αποβλήτων·
–την αναγνώριση ότι η κοινωνία (μέσω των φορολογουμένων) και το περιβάλλον δεν θα πρέπει να επιβαρύνονται με το εξωτερικό κόστος της διαχείρισης των πλαστικών αποβλήτων, της συλλογής απορριμμάτων και της ρύπανσης, και ότι θα πρέπει να εφαρμοστούν προγράμματα διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού για να διασφαλιστεί ότι το κόστος αυτό βαρύνει όσους διαθέτουν πλαστικά ή προϊόντα που περιέχουν πλαστικά στην αγορά·
–την εφαρμογή της ιεράρχησης των αποβλήτων, με απόλυτη προτεραιότητα στη μεγαλύτερη χρήση, στην επαναχρησιμοποίηση και στην πρόληψη των αποβλήτων, με ιδιαίτερη έμφαση στα μέτρα μείωσης των αποβλήτων για βασικά προϊόντα και στην καταπολέμηση των απορριμμάτων, μεταξύ άλλων στο θαλάσσιο περιβάλλον·
–τη συμφωνία ότι οι μεταφορές πλαστικών αποβλήτων θα πρέπει να απαιτούν δεσμεύσεις ότι η χώρα/εγκατάσταση προορισμού είναι σε θέση να διαχειρίζεται, να επεξεργάζεται και να ανακυκλώνει τα απόβλητα σύμφωνα με υψηλά πρότυπα, δυνάμει της σύμβασης της Βασιλείας, κατά περίπτωση.
Οι στόχοι θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη: i) το δικαίωμα σε ένα καθαρό και υγιές περιβάλλον, όπως αναγνωρίζεται από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών, ii) τη διεθνή αλληλεγγύη, iii) την έγκαιρη ανταλλαγή δεδομένων, δεικτών, αξιολογήσεων και πληροφοριών σχετικά με προϊόντα και υλικά, iv) την επαρκή και εξορθολογισμένη εθνική/περιφερειακή και παγκόσμια παρακολούθηση της προόδου, την υποβολή εκθέσεων και την επαλήθευση, v) τη διευκόλυνση της έρευνας, των αξιολογήσεων και των γνώσεων και την παροχή της δυνατότητας στο κοινό να αξιοποιεί, να χρησιμοποιεί και να κατανοεί επαληθευμένες και έγκαιρες πληροφορίες, και vi) την ανάγκη αντιμετώπισης των στενών δεσμών μεταξύ της υγείας των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος. Η αρχή της ισότητας θα πρέπει να διέπει τις εργασίες, μεταξύ άλλων, μέσω προσεγγίσεων που λαμβάνουν υπόψη την αναπηρία και τη διάσταση του φύλου.
5)Η συμφωνία για τα πλαστικά θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει διατάξεις που θα καθορίζουν:
–το θεσμικό πλαίσιο·
–κανόνες για μελλοντική θέσπιση κανόνων·
–την παρακολούθηση, τη δημόσια διάθεση δεδομένων, τους μηχανισμούς συμμόρφωσης και λογοδοσίας σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής: i) τις πρώτες ύλες για την παραγωγή πλαστικών· ii) την παραγωγή πλαστικών και πλαστικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού· iii) την κατανάλωση/χρήση πλαστικών προϊόντων· iv) τη διαχείριση αποβλήτων, τη ρύπανση από πλαστικά απορρίμματα και μικροπλαστικά·
–τις υποχρεώσεις και την ανάληψη ευθύνης ανά χώρα, καθώς και τις προσεγγίσεις «επιπέδου συνόλου διακυβέρνησης» / τις διατομεακές προσεγγίσεις που οδηγούν σε καλύτερη κινητοποίηση όλων των αρμοδιοτήτων και των πόρων, καθώς και συνοχή στην πρόληψη της ρύπανσης από πλαστικά, μείωση της παραγωγής πλαστικών αποβλήτων, μετάβαση στη βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή και αντιμετώπιση σε παγκόσμιο, περιφερειακό, εθνικό και κοινοτικό/τοπικό επίπεδο· και
–τη χρηματοδοτική στήριξη, την τεχνική βοήθεια και την ανάπτυξη ικανοτήτων με στόχο:
–την αποτελεσματική εφαρμογή της συμφωνίας για τα πλαστικά και των σχετικών δεσμεύσεων, και
–τη βελτίωση των εθνικών και περιφερειακών μηχανισμών για την πρόληψη της ρύπανσης από πλαστικά, την παρακολούθηση, τα δεδομένα, τους δείκτες, την υποβολή εκθέσεων, την επαλήθευση, την ετοιμότητα και την αντιμετώπιση (συμπεριλαμβανομένων των διυπηρεσιακών και διατομεακών μηχανισμών συντονισμού)·
–τους κανόνες για την επεξεργασία των πλαστικών αποβλήτων μέσω της εφαρμογής μέτρων όπως τα προγράμματα διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού, τα οποία επιβαρύνουν τους ρυπαίνοντες και όχι μόνο τους δημόσιους φορείς ή τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα,
οι οποίοι είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με τις ανωτέρω κατηγορίες διατάξεων ή με την αποτελεσματικότητα της συμφωνίας για τα πλαστικά υπό το πρίσμα των γενικών στόχων και αρχών της.
6)Η συμφωνία για τα πλαστικά θα πρέπει να έχει στόχο τη θέσπιση ουσιαστικών διατάξεων και δεσμεύσεων, ειδικότερα στους βασικούς τομείς που αναφέρονται ανωτέρω, χαράσσοντας ταυτόχρονα την πορεία για μελλοντικές διαπραγματεύσεις, μεταξύ άλλων, μέσω παραρτημάτων και/ή πρωτοκόλλων. Οι νομικά δεσμευτικές διατάξεις θα μπορούσαν να συμπληρωθούν από μη δεσμευτικές διατάξεις (όπως κατευθυντήριες γραμμές, πρότυπα και δηλώσεις).
7)Όλα τα κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών και οι περιφερειακοί (οικονομικοί) οργανισμοί ολοκλήρωσης στους οποίους τα κράτη μέλη τους έχουν μεταβιβάσει αρμοδιότητες για θέματα που σχετίζονται με τις διατάξεις της συμφωνίας θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να καταστούν συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας για τα πλαστικά ή οποιουδήποτε από τα πρωτόκολλά της. Η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ότι η μελλοντική συμφωνία για τα πλαστικά θα περιλαμβάνει κατάλληλες διατάξεις, σύμφωνα με εκείνες των πρόσφατων πολυμερών περιβαλλοντικών συμφωνιών, οι οποίες θα επιτρέπουν στην Ένωση να καταστεί συμβαλλόμενο μέρος της. Θα πρέπει επίσης να προβλεφθούν ειδικές ρυθμίσεις για τη συνεργασία με σχετικούς διεθνείς οργανισμούς και μη κυβερνητικούς ενδιαφερόμενους φορείς.
8)Θα πρέπει επίσης να εξεταστούν μεταβατικές περίοδοι για την εφαρμογή και τη σχετική στήριξη της εφαρμογής, με ιδιαίτερη προσοχή στις ανάγκες των χωρών χαμηλού και χαμηλότερου μέσου εισοδήματος.
9)Η Επιτροπή θα εκπροσωπήσει την Ένωση στη Διακυβερνητική Επιτροπή Διαπραγμάτευσης που είναι επιφορτισμένη με την κατάρτιση συμφωνίας για τα πλαστικά, όπως ορίζεται στο ψήφισμα 5/14 της UNEA, καθώς και σε κάθε προπαρασκευαστικό ή συναφές όργανο.
10)Η Επιτροπή θα πρέπει να προσπαθήσει να διασφαλίσει ότι η συμφωνία για τα πλαστικά συνάδει με τη σχετική νομοθεσία και τις πολιτικές της Ένωσης, καθώς και με τις δεσμεύσεις της Ένωσης στο πλαίσιο άλλων σχετικών πολυμερών συμφωνιών.
11)Η Επιτροπή θα πρέπει να διεξαγάγει διαπραγματεύσεις σύμφωνα με τη σχετική ισχύουσα νομοθεσία της Ένωσης.