ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 24.6.2020
COM(2020) 265 final
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
Ετήσια έκθεση του 2019 για τη διαχείριση και τις επιδόσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ
Τμήμα 2 –
Εσωτερικός έλεγχος και δημοσιονομική διαχείριση
2.1.Η Επιτροπή διαχειρίζεται τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε ένα σύνθετο περιβάλλον
Η Επιτροπή αποδίδει μεγάλη σημασία στη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ, καθώς και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάπτυξης και των καταπιστευματικών ταμείων της ΕΕ. Αποτελεί χρέος της Επιτροπής να κάνει την καλύτερη δυνατή χρήση των χρημάτων των φορολογουμένων προκειμένου να στηρίζει την επίτευξη των στόχων πολιτικής της ΕΕ. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο να εξασφαλίζεται τόσο ένα υψηλό επίπεδο συμμόρφωσης με τους εφαρμοστέους κανόνες όσο και ότι η χρηματοδότηση διοχετεύεται στους δικαιούχους για τους οποίους προορίζεται κατά τρόπο αποτελεσματικό, αποδοτικό και οικονομικό. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή προσπαθεί να επιτύχει τα υψηλότερα δυνατά πρότυπα δημοσιονομικής διαχείρισης, εξασφαλίζοντας τη σωστή ισορροπία μεταξύ χαμηλού επιπέδου σφαλμάτων, ταχέων πληρωμών και εύλογου κόστους ελέγχων.
2.2.Ο προϋπολογισμός της ΕΕ: ένα ευρύ φάσμα τομέων, δικαιούχων και δαπανών
Το 2019, οι δαπάνες (
) από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ανήλθαν σε 147 δισ. EUR (βλ. διάγραμμα κατωτέρω), ποσό που αντιστοιχεί σε πληρωμές ύψους 240 000 που κυμαίνονται από λίγες εκατοντάδες ευρώ (υποτροφίες Erasmus) μέχρι εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ (μεγάλα έργα όπως ο ITER ή το Galileo και το Copernicus, καθώς και δημοσιονομική στήριξη σε αναπτυσσόμενες χώρες). Αυτές οι πληρωμές πραγματοποιήθηκαν για τη στήριξη ποικίλων δραστηριοτήτων όπως η γεωργία και η ανάπτυξη αγροτικών και αστικών περιοχών, η βελτίωση των υποδομών μεταφορών και ψηφιακών υποδομών, η έρευνα, η στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων, η προστασία του περιβάλλοντος, η κατάρτιση ανέργων, η ενσωμάτωση μεταναστών και η προστασία των συνόρων, η στήριξη χωρών που επιθυμούν να ενταχθούν στην ΕΕ, καθώς και η παροχή βοήθειας σε γειτονικές και αναπτυσσόμενες χώρες. Οι αποδέκτες των χρηματοδοτήσεων της ΕΕ καλύπτουν ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα και είναι πολυάριθμοι.
Φυσικοί πόροι
|
Συνοχή
|
Έρευνα, βιομηχανία, διάστημα, ενέργεια και μεταφορές
|
Εξωτερικές σχέσεις
|
Λοιπές εσωτερικές πολιτικές
|
Λοιπές υπηρεσίες και διοίκηση
7 δισ. EUR (5 %)
|
59 δισ. EUR (40 %)
|
47 δισ. EUR (32 %)
|
15 δισ. EUR
(10%)
|
12 δισ. EUR (8 %)
|
7 δισ. EUR (5 %)
|
|
|
|
|
|
|
|
6,2 εκατομμύρια γεωργοί έλαβαν στήριξη από τα 10,5 εκατομμύρια
|
Περιφέρειες και πόλεις
Περίπου 500 000 επιχειρήσεις έλαβαν στήριξη από το 2014
|
Περισσότερες από 12 000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις έλαβαν στήριξη,
καθώς και ερευνητές, εργαστήρια και μεγάλοι οργανισμοί
|
90 τρίτες χώρες και εδάφη λαμβάνουν άμεση ενίσχυση, καθώς και πολυάριθμες διεθνείς και μη κυβερνητικές οργανώσεις
|
Erasmus+: περίπου 360 000 σπουδαστές έλαβαν στήριξη το 2019
(περισσότερα από4,6 εκατομμύρια συμμετέχοντες από το 2014)
|
|
Σχετικές δαπάνες του προϋπολογισμού της ΕΕ υπό τη διαχείριση της Επιτροπής 2019, ανά τομέα πολιτικής, σε ποσοστό (%) και δισ. EUR
Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Η διαχείριση περισσότερων από τα δύο τρίτα του προϋπολογισμού πραγματοποιείται μέσω επιμερισμένης διαχείρισης. Τα κράτη μέλη ή οι φορείς που ορίζονται από αυτά κατανέμουν τα κονδύλια και διαχειρίζονται τις δαπάνες σύμφωνα με το ενωσιακό και εθνικό δίκαιο (π.χ. στην περίπτωση των δαπανών για τη συνοχή και τους φυσικούς πόρους). Το υπόλοιπο του προϋπολογισμού δαπανάται είτε υπό καθεστώς άμεσης διαχείρισης από την Επιτροπή είτε υπό καθεστώς έμμεσης διαχείρισης σε συνεργασία με εντεταλμένες οντότητες. Στον πίνακα που ακολουθεί περιγράφονται οι τρεις τρόποι διαχείρισης.
|
|
|
|
|
Άμεση διαχείριση
|
Η διαχείριση των κονδυλίων πραγματοποιείται από την Επιτροπή
|
22 %
|
Ορίζων 2020·
Μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη»·
διοικητικές δαπάνες
|
ά.α. (η χρηματοδότηση χορηγείται απευθείας στους δικαιούχους)
|
Έμμεση διαχείριση
|
Η διαχείριση των κονδυλίων πραγματοποιείται σε συνεργασία με εξωτερικές οντότητες
|
7 %
|
Erasmus+·
μέρος της αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής βοήθειας·
προενταξιακή βοήθεια
|
Οργανισμοί,
κοινές επιχειρήσεις,
Ηνωμένα Έθνη, Παγκόσμια Τράπεζα, Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, τρίτες χώρες
|
Επιμερισμένη διαχείριση
|
Η διαχείριση των κονδυλίων πραγματοποιείται σε συνεργασία με εθνικές και/ή περιφερειακές αρχές των κρατών μελών, οι οποίες έχουν ένα πρώτο επίπεδο ευθύνης
|
71 %
|
Γεωργικά ταμεία· Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας·
Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης· Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο·
ταμεία μετανάστευσης και ασφάλειας
|
Οργανισμοί πληρωμών για την κοινή γεωργική πολιτική: 76·
διαχειριστικές αρχές για τα ταμεία συνοχής: 492, σε όλα τα κράτη μέλη
|
Δεδομένου ότι η διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ πραγματοποιείται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, με τη συμμετοχή διαφόρων παραγόντων, οι σχετικοί κίνδυνοι διαφέρουν ανά πρόγραμμα και ανάλογα με τον τρόπο διαχείρισης (βλ. παράρτημα 3). Αυτό λαμβάνεται υπόψη κατά την ανάπτυξη στρατηγικών ελέγχου (βλ. τμήμα 2.2).
2.3.Διακυβέρνηση, λογοδοσία και διαφάνεια
Η αλυσίδα λογοδοσίας
Το σύστημα διακυβέρνησης που χρησιμοποιείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι προσαρμοσμένο στη μοναδική δομή και στον μοναδικό ρόλο της. Οι ρυθμίσεις διακυβέρνησης της Επιτροπής έχουν ενισχυθεί με την πάροδο του χρόνου και έχουν προσαρμοστεί στις μεταβαλλόμενες περιστάσεις. Πρόσφατες εργασίες των εσωτερικών και εξωτερικών ελεγκτών έχουν επιβεβαιώσει ότι αυτές οι ρυθμίσεις είναι άρτιες. Η Επιτροπή von der Leyen, η οποία ανέλαβε καθήκοντα τον Δεκέμβριο του 2019, εξακολουθεί να θέτει τη λογοδοσία και τη διαφάνεια στο επίκεντρο των εργασιών της, όπως επιβεβαιώνεται στις επικαιροποιημένες μεθόδους εργασίας (
) και στις επιστολές ανάθεσης καθηκόντων προς τα μέλη της Επιτροπής. Οι τελευταίες εξελίξεις αντανακλώνται στην επικαιροποιημένη ανακοίνωση σχετικά με τη διακυβέρνηση στην Επιτροπή, η οποία δημοσιεύτηκε μαζί με την παρούσα έκθεση (
).
Το Σώμα των Επιτρόπων αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη για τη διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ. Οι κύριες συνιστώσες της διακυβέρνησης του προϋπολογισμού της ΕΕ, η οποία βασίζεται σε μια σαφή διάκριση των αρμοδιοτήτων μεταξύ του πολιτικού και του διοικητικού επιπέδου, διαμορφώνουν μια ισχυρή αλυσίδα διασφάλισης της αξιοπιστίας και λογοδοσίας. Οι συνιστώσες αυτές παρουσιάζονται στο διάγραμμα κατωτέρω. Σε επίπεδο Επιτροπής, το πλαίσιο λογοδοσίας βασίζεται σε σαφώς προσδιορισμένες διαχειριστικές αρμοδιότητες και στην υποβολή εκθέσεων (βλ. κατωτέρω).
Αυτές οι άρτιες ρυθμίσεις διακυβέρνησης βοηθούν το Σώμα των Επιτρόπων να επιτυγχάνει τους στόχους της Επιτροπής, να χρησιμοποιεί τους πόρους αποδοτικά και αποτελεσματικά και να διασφαλίζει ότι η διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ πραγματοποιείται σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης.
Διασφάλιση της αξιοπιστίας και λογοδοσία της Επιτροπής: σαφείς ρόλοι και αρμοδιότητες
Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Λογοδοσία και υποβολή εκθέσεων σε επίπεδο υπηρεσιών
Το Σώμα Επιτρόπων αναθέτει την καθημερινή επιχειρησιακή διαχείριση στους 50 γενικούς διευθυντές (
) ή σε ισότιμους υπαλλήλους (
) (εφεξής οι «γενικοί διευθυντές»), οι οποίοι ηγούνται των διοικητικών δομών της Επιτροπής. Σύμφωνα με τους εσωτερικούς κανόνες και πρότυπα της Επιτροπής, διαχειρίζονται και διαμορφώνουν τις υπηρεσίες τους με στόχο την επίτευξη των στόχων τους, όπως καθορίζονται στα στρατηγικά τους σχέδια, λαμβάνοντας υπόψη τους διαθέσιμους πόρους. Είναι υπόλογοι για το ποσοστό του προϋπολογισμού της ΕΕ που εκτελείται στις υπηρεσίες τους.
Στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων τους, παρέχουν με διαφανή τρόπο πληροφορίες σχετικά με τις επιδόσεις και τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονται, τη λειτουργία των οικείων συστημάτων εσωτερικού ελέγχου και τη δημοσιονομική διαχείριση του ποσοστού του προϋπολογισμού της ΕΕ που τους έχει διατεθεί — λαμβάνοντας υπόψη τη δήλωση αξιοπιστίας που παρέχουν τα κράτη μέλη υπό επιμερισμένη διαχείριση. Στη δήλωση αξιοπιστίας, η οποία αποτελεί μέρος της ετήσιας έκθεσης δραστηριοτήτων, δηλώνουν κατά πόσο διαθέτουν εύλογη βεβαιότητα ότι:
·οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην έκθεσή τους παρέχουν «αληθή και δίκαιη εικόνα»·(δηλ. αξιόπιστη, πλήρη και ορθή) της κατάστασης στην υπηρεσία τους·
·οι πόροι που διατέθηκαν στην υπηρεσία τους χρησιμοποιήθηκαν για τον προβλεπόμενο σκοπό και σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης·
·οι ισχύουσες διαδικασίες ελέγχου στο τμήμα τους παρέχουν τις απαιτούμενες εγγυήσεις σχετικά με τη νομιμότητα και την κανονικότητα των υποκείμενων συναλλαγών.
Προκειμένου να αποκτήσουν αυτήν τη βεβαιότητα, οι γενικοί διευθυντές χρησιμοποιούν όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες (οι οποίες συνοψίζονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων τους), ήτοι:
·τα αποτελέσματα των ελέγχων που έχουν διενεργηθεί από τις δικές τους υπηρεσίες ή για λογαριασμό τους·
·τις πληροφορίες σχετικά με τη διαχείριση και τους ελέγχους, όπως παρέχονται από τα κράτη μέλη και άλλες εντεταλμένες οντότητες με βάση τα δικά τους συστήματα ελέγχου, στην περίπτωση επιμερισμένης ή έμμεσης διαχείρισης·
·τις εργασίες που έχει πραγματοποιήσει η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου (βλ. παράρτημα 6)·
·ελέγχους του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, του ανεξάρτητου εξωτερικού ελεγκτή της ΕΕ.
Εάν εντοπίσουν αδυναμίες με σημαντικό αντίκτυπο, οφείλουν να συνοδεύσουν τη δήλωση αξιοπιστίας τους με μια επιφύλαξη. Παράλληλα, καταρτίζουν σχέδια δράσης για τον μετριασμό μελλοντικών κινδύνων και την ενίσχυση των οικείων συστημάτων ελέγχου (βλ. τμήμα 2.3.5 και παράρτημα 4).
Λογοδοσία και υποβολή εκθέσεων σε εσωτερικό επίπεδο
Στην ετήσια έκθεση για τη διαχείριση και τις επιδόσεις για τον προϋπολογισμό της ΕΕ παρουσιάζεται η κατάσταση σε επίπεδο Επιτροπής. Η παρούσα έκθεση εντάσσεται στην ενοποιημένη δέσμη δημοσιονομικών εκθέσεων και εκθέσεων λογοδοσίας της Επιτροπής (
), η οποία εγκρίνεται από το Σώμα των Επιτρόπων και βασίζεται στην αξιοπιστία και στις επιφυλάξεις που περιέχουν όλες οι ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων.
Η επακόλουθη ετήσια διαδικασία απαλλαγής δίνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο τη δυνατότητα να καταστήσουν την Επιτροπή πολιτικά υπεύθυνη για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ. Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την απαλλαγή βασίζεται:
·στις εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου στις οποίες γνωμοδοτεί σχετικά με την αξιοπιστία των ετήσιων λογαριασμών και την κανονικότητα των εσόδων και των δαπανών και παρουσιάζει τα αποτελέσματα των ελέγχων του για συγκεκριμένες δαπάνες ή τομείς πολιτικής ή δημοσιονομικά ζητήματα ή ζητήματα διαχείρισης·
·στις ενοποιημένες δημοσιονομικές εκθέσεις και εκθέσεις λογοδοσίας της Επιτροπής
·σε ακροάσεις επιτρόπων και γενικών διευθυντών και σε απαντήσεις σε γραπτές ερωτήσεις·
·σε σύσταση του Συμβουλίου.
Η Επιτροπή υποβάλλει σε ετήσια βάση έκθεση σχετικά με την παρακολούθηση των αιτημάτων που της απηύθυναν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατά τη διάρκεια της διαδικασίας απαλλαγής.
2.4.Η Επιτροπή βασίζεται σε διάφορα μέσα προκειμένου να διασφαλίζει ότι πραγματοποιείται ορθή διαχείριση των χρημάτων των φορολογουμένων
Προκειμένου να διασφαλίζει ότι ο προϋπολογισμός εκτελείται ορθά και προστατεύεται από αδυναμίες και παρατυπίες σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η Επιτροπή έχει διάφορα μέσα στη διάθεσή της.
2.5.Ένα ισχυρό πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου
Η Επιτροπή εφαρμόζει ένα ισχυρό εσωτερικό πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου, το οποίο βασίζεται στα υψηλότερα διεθνή πρότυπα (
).
Οι γενικοί διευθυντές εφαρμόζουν αυτό το εσωτερικό πλαίσιο στις υπηρεσίες τους μέσω προσαρμοσμένων συστημάτων εσωτερικού ελέγχου, λαμβάνοντας υπόψη τα περιβάλλοντα λειτουργίας, τους κινδύνους και τις ανάγκες των υπηρεσιών τους. Για την εκπλήρωση αυτού του καθήκοντος υποστηρίζονται από τις κεντρικές υπηρεσίες (
), οι οποίες παρέχουν οδηγίες, καθοδήγηση και συμβουλές και διευκολύνουν την ανταλλαγή ορθών πρακτικών. Σε ετήσια βάση, αξιολογούν τη λειτουργία των οικείων συστημάτων εσωτερικού ελέγχου σύμφωνα με μια κοινή μεθοδολογία και συνοψίζουν τα συμπεράσματά τους στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων τους.
Επιπλέον, η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου μπορεί να πραγματοποιεί αποστολές ελέγχου σχετικά με τη λειτουργία των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου και την αξιολόγηση αυτών των συστημάτων από τις υπηρεσίες της Επιτροπής (βλ. παράρτημα 6).
Για το 2019, το 2ο έτος πλήρους εφαρμογής του ισχύοντος πλαισίου εσωτερικού ελέγχου, οι αξιολογήσεις που διενέργησαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής υποδεικνύουν ότι τα οικεία συστήματα εσωτερικού ελέγχου παραμένουν αποτελεσματικά. Η συνολική κατάσταση παρουσιάζεται στο διάγραμμα που ακολουθεί.
Η αξιολόγηση επιβεβαιώνει τις βελτιώσεις που έγιναν σε σχέση με τις δραστηριότητες ελέγχου, τον θετικό αντίκτυπο της ενισχυμένης εσωτερικής εποπτείας στον προσδιορισμό και τη διαχείριση κινδύνων, καθώς και τις βελτιώσεις στον τομέα της τεχνολογίας των πληροφοριών
Αυτά τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι η Επιτροπή έχει φτάσει σε προηγμένο επίπεδο εσωτερικού ελέγχου. Οι κεντρικές υπηρεσίες θα συνεχίσουν να παρέχουν καθοδήγηση και να διευκολύνουν την ανταλλαγή ορθών πρακτικών με στόχο την περαιτέρω προώθηση του πλαισίου εσωτερικού ελέγχου ως εργαλείου διαχείρισης που βοηθά την οργανωτική δομή στην επίτευξη των στόχων της.
Αξιολόγηση της λειτουργίας των 17 αρχών εσωτερικού ελέγχου
Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
2.6.Οι πολυετείς στρατηγικές ελέγχου διασφαλίζουν ότι τα χρήματα των φορολογουμένων δαπανώνται ορθά
Εντός του εσωτερικού πλαισίου της Επιτροπής, οι γενικοί διευθυντές, ως διαχειριστές του προϋπολογισμού της ΕΕ, θέτουν σε εφαρμογή πολυετείς στρατηγικές ελέγχου που αποσκοπούν στην πρόληψη των σφαλμάτων και, εάν δεν είναι δυνατή η πρόληψη των σφαλμάτων, στον εντοπισμό και τη διόρθωσή τους. Προς αυτό τον σκοπό, πρέπει να διασφαλίζουν την αξιοπιστία τους από τη βάση προς την κορυφή και να αξιολογούν τα σφάλματα που επηρεάζουν τις δαπάνες της ΕΕ σε λεπτομερές επίπεδο, δηλ. ανά πρόγραμμα ή άλλο σχετικό τμήμα των δαπανών. Κατά αυτό τον τρόπο παρέχεται στην Επιτροπή η δυνατότητα να εντοπίζει τις αδυναμίες και να τις διορθώνει, καθώς και να προσδιορίζει τα βαθύτερα αίτια των συστημικών σφαλμάτων (π.χ. πολυπλοκότητα των κανόνων), να λαμβάνει στοχευμένα διορθωτικά μέτρα και να εξασφαλίζει ότι τυχόν διδάγματα που έχουν αντληθεί συνεκτιμώνται στον σχεδιασμό μελλοντικών χρηματοδοτικών προγραμμάτων.
Από την πρόληψη στον εντοπισμό και τη διόρθωση
Δεδομένου ότι τα προγράμματα δαπανών της ΕΕ είναι πολυετή εκ σχεδιασμού, τα σχετικά συστήματα ελέγχου και οι κύκλοι διαχείρισης καλύπτουν επίσης πολλαπλά έτη. Αυτό σημαίνει ότι, αν και ενδέχεται να εντοπιστούν σφάλματα σε ένα συγκεκριμένο έτος, τα σφάλματα αυτά διορθώνονται κατά το τρέχον ή τα επόμενα έτη μετά την πραγματοποίηση της πληρωμής — έως το κλείσιμο στο τέλος του κύκλου ζωής ενός προγράμματος. Επιπλέον, οι στρατηγικές ελέγχου είναι διαφοροποιημένες βάσει κινδύνου, δηλ. είναι προσαρμοσμένες στους διάφορους τρόπους διαχείρισης, τομείς πολιτικής και/ή ρυθμίσεις χρηματοδότησης, καθώς και στους σχετικούς κινδύνους που συνεπάγονται.
Ο πολυετής κύκλος ελέγχου της Επιτροπής (για τα αποτελέσματα για το 2019 που αναφέρονται εντός των κύκλων, βλ. τμήμα 2.3.1 κατωτέρω)
Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Πρόληψη σφαλμάτων
Η πρόληψη είναι η πρώτη γραμμή άμυνας κατά των σφαλμάτων. Οι βασικοί προληπτικοί μηχανισμοί της Επιτροπής περιλαμβάνουν τις επαληθεύσεις από τις διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών (υπό επιμερισμένη διαχείριση), τους εκ των προτέρων ελέγχους που καταλήγουν στην απόρριψη μη επιλέξιμων ποσών προτού η Επιτροπή εγκρίνει τις δαπάνες και προχωρήσει στις πληρωμές, τους ελέγχους των συστημάτων για τον εντοπισμό αδυναμιών στα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου των εταίρων (προληπτικό μέτρο για μελλοντικές δαπάνες) και τη διακοπή και την αναστολή των πληρωμών έως ότου διορθωθούν οι ανεπάρκειες στα συστήματα.
Αυτά τα μέτρα λειτουργούν επίσης ως κίνητρα για τη διόρθωση πληρωμών από τα κράτη μέλη προτού υποβάλουν τις οικείες αιτήσεις απόδοσης δαπανών στην Επιτροπή. Το γεγονός αυτό εξηγεί γιατί, υπό επιμερισμένη διαχείριση, το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή είναι σχετικά χαμηλό όσον αφορά τις πληρωμές που πραγματοποιεί η Επιτροπή στα κράτη μέλη, καθώς τα σφάλματα έχουν ήδη διορθωθεί από τα κράτη μέλη στο επίπεδό τους προτού υποβάλουν τις αιτήσεις πληρωμής ή τους ετήσιους λογαριασμούς τους για εκκαθάριση στην Επιτροπή.
Το 2019, τα επιβεβαιωθέντα προληπτικά μέτρα ανήλθαν σε 416 εκατ. EUR. Τα εν λόγω μέτρα περιλαμβάνουν αφαιρέσεις και άλλες προσαρμογές πριν από την πληρωμή/έγκριση των λογαριασμών από την Επιτροπή, αφαιρέσεις κρατών μελών από νέες δαπάνες που έχουν δηλωθεί στην Επιτροπή (αφαιρέσεις στην πηγή) και άλλες εκ των προτέρων προσαρμογές.
Επιπλέον, όσον αφορά τα ταμεία της πολιτικής συνοχής, τα κράτη μέλη έχουν εφαρμόσει διορθώσεις οι οποίες ανέρχονται συνολικά σε 670 εκατ. EUR για την περίοδο 2014-2020. Αυτό είναι αποτέλεσμα ενισχυμένων κανονιστικών διατάξεων που αυξάνουν τη λογοδοσία των διαχειριστικών αρχών και ενισχύουν σημαντικά τη θέση της Επιτροπής όσον αφορά την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ από παράτυπες δαπάνες.
Εκτός από αυτούς τους μηχανισμούς, η καθοδήγηση που παρέχεται στους εκτελεστικούς εταίρους συμβάλλει επίσης στην πρόληψη των σφαλμάτων.
Εντοπισμός και διόρθωση σφαλμάτων που επηρεάζουν τις δαπάνες της ΕΕ
Στην περίπτωση που οι προληπτικοί μηχανισμοί δεν είναι αποτελεσματικοί, είναι σημαντικό τα σφάλματα που επηρεάζουν τις δαπάνες της ΕΕ να εντοπίζονται εκ των υστέρων, μέσω ελέγχων σε ποσά που η Επιτροπή έχει εγκρίνει και καταβάλει (εκ των υστέρων έλεγχοι).
Αυτά τα σφάλματα διορθώνονται από την Επιτροπή κατά το ίδιο ή τα επόμενα έτη, μέσω δημοσιονομικών διορθώσεων ή της αντικατάστασης μη επιλέξιμων δαπανών στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης και ανακτήσεων από τελικούς αποδέκτες στο πλαίσιο της άμεσης και έμμεσης διαχείρισης.
Το 2019, τα επιβεβαιωθέντα διορθωτικά μέτρα ανήλθαν σε 1,5 εκατ. EUR (ποσό υψηλότερο κατά 25 % σε σχέση με το 2018). Αυτά τα μέτρα σχετίζονται κυρίως με σφάλματα που επηρεάζουν τις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν κατά τα προηγούμενα έτη.
Παράλληλα, οι αδυναμίες στα συστήματα ελέγχου, οι οποίες εντοπίζονται μέσω της διενέργειας ελέγχων στα συστήματα βάσει κινδύνου, αντιμετωπίζονται στη συνέχεια και γίνονται διορθώσεις στα συστήματα ώστε να αποφευχθεί η επανεμφάνιση των ίδιων σφαλμάτων στο μέλλον. Στο πλαίσιο της επιμερισμένης και έμμεσης διαχείρισης, αυτό γίνεται σε πρώτο στάδιο από τα εκτελεστικά κράτη μέλη και εταίρους.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την προστασία του προϋπολογισμό της ΕΕ, βλ. παράρτημα 5.
Στήριξη στα συστήματα ελέγχου των εκτελεστικών εταίρων
Περίπου το 80 % του προϋπολογισμού εκτελείται σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και εντεταλμένες οντότητες ως εκτελεστικούς εταίρους (βλ. δεύτερο πίνακα στο τμήμα 2.1.1). Είναι, συνεπώς, σημαντικό να εξακριβώνεται ότι αυτοί οι εταίροι επιδεικνύουν επίπεδο προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ ισοδύναμο με εκείνο που επιτυγχάνεται όταν η Επιτροπή διαχειρίζεται η ίδια τον προϋπολογισμό. Προς αυτό τον σκοπό, η Επιτροπή διενεργεί αξιολογήσεις των συστημάτων, των κανόνων και των διαδικασιών των ατόμων ή των οντοτήτων που εκτελούν κονδύλια της ΕΕ. Αυτό αφορά ιδίως την αξιολόγηση των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου των κρατών μελών και των εντεταλμένων οντοτήτων μέσω ελέγχων των συστημάτων που συνοδεύονται από ουσιαστικούς ελέγχους των δαπανών και άλλους τύπους επαληθεύσεων, τις λεγόμενες αξιολογήσεις κατά πυλώνες ή διαδικασίες ορισμού, προτού ανατεθεί στον εταίρο η εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ για λογαριασμό της Επιτροπής.
Στο πλαίσιο της έμμεσης διαχείρισης, οι εταίροι υποβάλλουν ετησίως έκθεση σχετικά με τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση του προϋπολογισμού που τους έχει ανατεθεί μέσω διαχειριστικής δήλωσης. Αυτή είναι η βάση επί της οποίας οι σχετικές υπηρεσίες της Επιτροπής μπορούν να διασφαλίζουν την αξιοπιστία τους σε αυτό το περιβάλλον διαχείρισης και ελέγχου.
Η Επιτροπή εργάζεται επί του παρόντος για τη δημιουργία μιας αυτοματοποιημένης ροής εργασιών για τους διάφορους τύπους επαληθεύσεων, η οποία θα καλύπτει το σύνολο της διαδικασίας. Ένα τέτοιο εργαλείο θα εξασφαλίζει ότι όλα τα αναγκαία στάδια που επιτρέπουν σε μια οντότητα να υποβάλει αίτηση για συνεργασία με την Επιτροπή στο πλαίσιο έμμεσης διαχείρισης υλοποιούνται σε κεντρικό επίπεδο και κατά τρόπο συνεκτικό και συντονισμένο.
Στον τομέα της επιμερισμένης διαχείρισης, τα κράτη μέλη υποβάλλουν ετησίως έκθεση σχετικά με τους ελέγχους που διενεργούν όσον αφορά τη χρήση των κονδυλίων της ΕΕ σε εθνικό επίπεδο και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση των αντίστοιχων προγραμμάτων τους μέσω μιας δέσμης μέτρων για την εξασφάλιση της αξιοπιστίας, η οποία περιέχει μια διαχειριστική δήλωση, μια ετήσια σύνοψη των επαληθεύσεων που διενεργήθηκαν και μια ετήσια έκθεση ελέγχου η οποία περιέχει ένα ποσοστό σφάλματος με βάση αντιπροσωπευτικά δείγματα και μια ελεγκτική γνώμη σχετικά με τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών. Αυτή η έκθεση αποτελεί τη βάση για την έγκριση των λογαριασμών των προγραμμάτων από την Επιτροπή και παρέχει στις σχετικές υπηρεσίες της Επιτροπής τη δυνατότητα να διασφαλίζουν την αξιοπιστία τους. Χρησιμοποιείται επίσης για τον προσδιορισμό των δυνητικών κινδύνων για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, καθώς και για τον εντοπισμό αδυναμιών και τον προσδιορισμό των τομέων στους οποίους απαιτούνται περαιτέρω έλεγχοι.
Οι βέλτιστες πρακτικές σε θέματα εσωτερικού ελέγχου ανταλλάσσονται με τα κράτη μέλη και μεταξύ αυτών στο πλαίσιο των δικτύων για τα διαρθρωτικά και γεωργικά ταμεία, καθώς και στο πλαίσιο του δημόσιου δικτύου εσωτερικού ελέγχου της Επιτροπής υπό την ηγεσία της Επιτροπής.
Επιπλέον, η Επιτροπή έχει υποβάλει πρόταση (
) για την προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ στην περίπτωση γενικευμένων ελλείψεων όσον αφορά το κράτος δικαίου στα κράτη μέλη. Αυτή η πρόταση, ως αναπόσπαστο μέρος του μελλοντικού πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, αποτελεί επί του παρόντος αντικείμενο διαπραγματεύσεων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο.
Η Επιτροπή συνεργάζεται επίσης με τα κράτη μέλη με στόχο τη διευκόλυνση της κατανόησης και της εφαρμογής των ενισχυμένων κανόνων σχετικά με τη σύγκρουση συμφερόντων που ισχύουν από την έναρξη ισχύος του αναθεωρημένου δημοσιονομικού κανονισμού στις 2 Αυγούστου 2018. Παρακολουθεί επίσης όλους τους ισχυρισμούς που περιέρχονται σε γνώση της σε αυτό το πλαίσιο.
Η σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας των ελέγχων
Όλες οι υπηρεσίες της Επιτροπής εφαρμόζουν τα κοινά χαρακτηριστικά ελέγχου που περιγράφονται ανωτέρω, βάσει των οποίων τα προληπτικά και διορθωτικά μέτρα εφαρμόζονται σε πολυετή βάση στο επίπεδο ειδικών προγραμμάτων ή άλλων τμημάτων των δαπανών. Εντούτοις, όπως αναφέρεται στο τμήμα 2.1.1, τα επιμέρους προγράμματα δαπανών μπορεί να παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις και, κατά συνέπεια, οι στρατηγικές ελέγχου πρέπει να προσαρμόζονται σε διαφορετικούς τρόπους διαχείρισης, τομείς πολιτικής και/ή όρους χρηματοδότησης, καθώς και στους σχετικούς κινδύνους. Αυτή η διαφοροποίηση των στρατηγικών ελέγχου απαιτείται ώστε να διασφαλίζεται ότι οι έλεγχοι παραμένουν οικονομικά αποδοτικοί, δηλ. επιτυγχάνουν τη σωστή ισορροπία μεταξύ χαμηλού επιπέδου σφαλμάτων (αποτελεσματικότητα), ταχέων πληρωμών (αποδοτικότητα) και εύλογου κόστους (οικονομία). Οι τομείς που εγκυμονούν περισσότερους κινδύνους συνεπάγονται υψηλότερο επίπεδο ελέγχου και/ή συχνότητα ελέγχων, ενώ οι τομείς που εγκυμονούν λιγότερους κινδύνους θα πρέπει να οδηγούν σε λιγότερο εντατικούς, δαπανηρούς ή επαχθείς ελέγχους. Επίσης, οι πραγματικές δυνατότητες ανάκτησης αχρεωστήτως καταβληθέντων κονδυλίων της ΕΕ θα εξετάζονται κατά την ανάπτυξη της στρατηγικής ελέγχου (π.χ. την ανάλυση κόστους-οφέλους των επιτόπιων ελέγχων).
Η Επιτροπή και το Ελεγκτικό Συνέδριο: διαφορετικοί ρόλοι οδηγούν σε διαφορετικές προσεγγίσεις ελέγχου
Η Επιτροπή και το Ελεγκτικό Συνέδριο διαδραματίζουν διαφορετικούς ρόλους στην αλυσίδα ελέγχου του προϋπολογισμού της ΕΕ και, συνεπώς, οι προσεγγίσεις ελέγχου που ακολουθούν διαφέρουν σημαντικά. Το καθήκον της Επιτροπής ως διαχειριστή του προϋπολογισμού της ΕΕ είναι η πρόληψη και, εάν είναι απαραίτητο, η διόρθωση σφαλμάτων και η ανάκτηση αχρεωστήτως καταβληθέντων κονδυλίων. Για την εκπλήρωση αυτού του καθήκοντος απαιτείται ενδελεχής αξιολόγηση των συστημάτων ελέγχου από τη βάση προς την κορυφή για τον εντοπισμό των αδυναμιών, έτσι ώστε τα στοχευμένα διορθωτικά μέτρα να μπορούν να λαμβάνονται σε επίπεδο προγράμματος ή ακόμη και στο επίπεδο των εκτελεστικών εταίρων. Από την άλλη πλευρά, ο ρόλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου είναι να παρέχει μια ετήσια ελεγκτική γνώμη σχετικά με τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών της ΕΕ συνολικά, η οποία μπορεί να συμπληρώνεται από ειδικές αξιολογήσεις σημαντικών τομέων του προϋπολογισμού της ΕΕ (βλ. συγκριτικό πίνακα στην επόμενη σελίδα). Συνεπώς, παρότι αμφότερα τα θεσμικά όργανα συγκλίνουν σε διάφορες πτυχές, η μεθοδολογία της Επιτροπής διαφέρει σημαντικά από εκείνη του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Αυτές οι προσεγγίσεις μπορούν να οδηγήσουν σε διαφορές μεταξύ των ποσοστών σφάλματος που αναφέρονται από το Ελεγκτικό Συνέδριο και την Επιτροπή. Πιο συγκεκριμένα, όταν το Ελεγκτικό Συνέδριο εντοπίζει σφάλματα στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων και/ή διαπιστώνει ότι υπάρχει καθυστέρηση στην υποβολή δικαιολογητικών εγγράφων για επιχορηγήσεις, σε (μικρό αριθμό) πράξεων του δείγματος, χρησιμοποιεί κατά παρέκταση τον αντίκτυπο για το σύνολο του τομέα ή το σύνολο του προϋπολογισμού της ΕΕ, γεγονός που οδηγεί συχνά σε αύξηση της σημασίας τέτοιων σφαλμάτων. Δεδομένου του πιο αναλυτικού διαχωρισμού των δαπανών που χρησιμοποιεί σύμφωνα με προφίλ κινδύνου και συστήματα ελέγχου, η Επιτροπή, όταν εντοπίζει τέτοια σφάλματα, είναι σε θέση να τα χρησιμοποιεί κατά παρέκταση με μεγαλύτερη ακρίβεια για τον πληθυσμό που πιθανότατα επηρεάζεται. Είναι, συνεπώς, σε θέση να παρέχει μια πιο διαφοροποιημένη εικόνα του επιπέδου σφάλματος στο σύνολο των πληρωμών που έχουν καταβληθεί και να προσδιορίζει με σαφήνεια τους τομείς στους οποίους απαιτούνται βελτιώσεις.
Ορισμένα παραδείγματα αυτών των διαφοροποιήσεων παρέχονται στο πλαίσιο κατωτέρω.
Φυσικοί πόροι
Το 2018, το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε την ύπαρξη σφαλμάτων σε τρεις από τις έξι πράξεις του δείγματος που σχετίζονταν με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας. Δεδομένου ότι αυτό το ταμείο καλύπτεται από τον τομέα «Φυσικοί πόροι», το Ελεγκτικό Συνέδριο χρησιμοποίησε κατά παρέκταση τα σφάλματα για ολόκληρο τον τομέα, παρότι η αλιεία αντιπροσωπεύει μόνο το 1,3 % των δαπανών σε αυτό τον τομέα και παρά το γεγονός ότι τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου διαφέρουν από εκείνα για τις δαπάνες για την κοινή γεωργική πολιτική. Η Επιτροπή εφαρμόζει υψηλότερο επίπεδο λεπτομέρειας κατά την παρέκταση σφαλμάτων.
Πράγματι, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας αποτελεί μέρος των διαρθρωτικών ταμείων και ακολουθεί έναν πανομοιότυπο κύκλο διαχείρισης και ελέγχου με εκείνον για τις δαπάνες στον τομέα της συνοχής. Όσον αφορά τη συνοχή, το Ελεγκτικό Συνέδριο αξιολογεί τη νομιμότητα και την κανονικότητα των πράξεων μετά την ετήσια εκκαθάριση των λογαριασμών, δηλ. μόλις έχουν ολοκληρωθεί όλοι οι εκ των προτέρων έλεγχοι. Αυτό συνάδει με τη μεθοδολογία της Επιτροπής για όλες τις δαπάνες στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων, ενώ για τις πράξεις που ελέγχθηκαν στον τομέα της αλιείας, τα πορίσματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου διατυπώθηκαν πριν από την ολοκλήρωση όλων των εκ των προτέρων ελέγχων και θα μπορούσαν και πάλι να είχαν διορθωθεί πριν από την καταβολή των πληρωμών από την Επιτροπή.
Συνοχή
Παρότι το Ελεγκτικό Συνέδριο και η Επιτροπή έχουν την ίδια άποψη σχετικά με τα κύρια αίτια των σφαλμάτων στις δαπάνες στον τομέα της συνοχής, σε ορισμένες περιπτώσεις το Ελεγκτικό Συνέδριο διατυπώνει αποκλίνουσες και πιο περιοριστικές ερμηνείες των εφαρμοστέων εθνικών ή ενωσιακών κανόνων. Αυτό έχει αντίκτυπο στο υπολογιζόμενο ποσοστό σφάλματος, το οποίο, μόλις χρησιμοποιηθεί κατά παρέκταση, αυξάνει το ποσοστό σφάλματος για ολόκληρο τον τομέα.
Πέραν της ερμηνείας των εφαρμοστέων κανόνων, ο τρόπος του ποσοτικού προσδιορισμού των σφαλμάτων από το Ελεγκτικό Συνέδριο ενδέχεται να διαφέρει από εκείνον που χρησιμοποιείται από την Επιτροπή ή τα κράτη μέλη όταν λαμβάνονται αποφάσεις σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των περιπτώσεων πλημμελούς εφαρμογής των κανόνων περί δημόσιων συμβάσεων (
). Το Ελεγκτικό Συνέδριο ποσοτικοποιεί συστηματικά τα σφάλματα σε διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων στο 100 %. Η Επιτροπή, ωστόσο, αξιολογεί τον πραγματικό δημοσιονομικό αντίκτυπο με βάση τις νομικές ερμηνείες της και την καθοδήγηση (
), δηλ. μια δημοσιονομική διόρθωση ύψους 100% δεν μπορεί να θεωρηθεί αναλογική από την Επιτροπή για μια τέτοια παράβαση. Ομοίως, οι εφαρμοστέες κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής μπορεί να προβλέπουν ποσοτικοποίηση σφαλμάτων στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων ύψους 5 %, 10 % ή 25 %, τη στιγμή που το Ελεγκτικό Συνέδριο θα θεωρούσε ότι ένα σφάλμα συνιστά μόνο ζήτημα συμμόρφωσης, χωρίς αντίκτυπο στον υπολογισμό του ποσοστού σφάλματος.
Εξωτερικές σχέσεις
Κατά τα προηγούμενα έτη, η (έγκαιρη) πρόσβαση σε δικαιολογητικά έγγραφα από εντεταλμένες οντότητες, συμπεριλαμβανομένων διεθνών οργανισμών, αποτελούσε πηγή παρατυπιών. Σε αυτό το γεγονός οφείλεται, μεταξύ άλλων, το σχετικά υψηλό εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος για τα ευρωπαϊκά ταμεία ανάπτυξης (5,2 % για το 2018). Εντούτοις, αυτό το εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος υπολογίστηκε πριν από τη διενέργεια όλων των εκ των προτέρων ελέγχων, και ιδίως πριν από την παροχή των δικαιολογητικών εγγράφων. Το Ελεγκτικό Συνέδριο αναγνώρισε ότι «[α]πό τις 39 πράξεις πληρωμών που περιείχαν ποσοτικά προσδιορίσιμα σφάλματα, οι 9 (23 %) ήταν τελικές πράξεις που είχαν εγκριθεί αφού είχαν διενεργηθεί όλοι οι εκ των προτέρων έλεγχοι» (
). Κατά συνέπεια, και για τις 30 πράξεις, το επίπεδο σφάλματος ενδεχομένως να ήταν χαμηλότερο εάν το Ελεγκτικό Συνέδριο τις είχε ελέγξει αφού είχαν διενεργηθεί όλοι οι εκ των προτέρων έλεγχοι.
|
Η σκοπιά διαχείρισης
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
|
Η σκοπιά ελέγχου
του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου
|
Ρόλοι
|
·Παροχή ετήσιων εγγυήσεων αξιοπιστίας σχετικά με τη διαχείριση
·Εντοπισμός αδυναμιών και ανάληψη δράσης σε πολυετή βάση
·Προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ
|
·Παροχή ελεγκτικής γνώμης σχετικά με τη νομιμότητα και την κανονικότητα των χρηματοοικονομικών συναλλαγών ενός συγκεκριμένου έτους
|
Επίπεδο λεπτομέρειας
|
·Ποσοστό σφάλματος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ συνολικά και επιμέρους ποσοστά σφάλματος για κάθε υπηρεσία και τομέα πολιτικής στους τομείς 1 έως 5, συν για τα έσοδα
·Υπολογισμός ποσοστών σφάλματος ανά τομέα πολιτικής, πρόγραμμα και/ή σχετικό/-ά υποτμήμα/-τα
·Δαπάνες και έσοδα του έτους (ή 2 ετών για την έρευνα) με πολυετή προοπτική
|
·Ποσοστό σφάλματος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ συνολικά και επιμέρους ποσοστά σφάλματος για τους τομείς 1α, 1β, 2 και 5, συν για τα έσοδα
·Δαπάνες και έσοδα του έτους
|
Πολυετής χαρακτήρας
|
·Δύο ποσοστά σφάλματος (επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή και επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο (
))·
μελλοντική συνεκτίμηση του πολυετούς χαρακτήρα για το επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο, μέσω εκτιμώμενων μελλοντικών διορθώσεων για όλα τα προγράμματα
|
·Ένα ποσοστό σφάλματος (πιθανότερο σφάλμα)
·Αναδρομική συνεκτίμηση του πολυετούς χαρακτήρα, μόνο μέσω δημοσιονομικών διορθώσεων που εφαρμόζονται για προγράμματα που έχουν κλείσει
|
Όριο σημαντικότητας
|
·2 %
·Εξαιρουμένων των εσόδων (1 %) και του προγράμματος «Ορίζων 2020» (μεταξύ 2 % και 5 %)
|
·2 %
|
Περισσότερες πληροφορίες
|
·Παράρτημα 3 της παρούσας έκθεσης
|
·Παράρτημα 1.1 της ετήσιας έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου
|
Σύγκριση μεταξύ των προσεγγίσεων της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου
2.7.Η απάτη σε βάρος των φορολογουμένων προλαμβάνεται μέσω πολυεπίπεδων στρατηγικών και ελέγχων
Θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η απάτη αντιπροσωπεύει ένα πολύ μικρό μέρος των παράνομων ή παράτυπων δαπανών, η πλειονότητα των οποίων σχετίζεται με σφάλματα. Η Επιτροπή επιδεικνύει μηδενική ανοχή στην απάτη.
Η στρατηγική της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης εδραιώνεται
Δυνάμει του άρθρου 325 της Συνθήκης για τη λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη προστατεύουν τον προϋπολογισμό της ΕΕ από απάτη και άλλες παράνομες δραστηριότητες. Προς αυτό τον σκοπό, η Επιτροπή και οι υπηρεσίες και οι εκτελεστικοί οργανισμοί της έχουν αναπτύξει στρατηγικές για την καταπολέμηση της απάτης, οι οποίες προσδιορίζουν τα τρωτά στην απάτη σημεία και τις προτεραιότητες όσον αφορά την καταπολέμηση της απάτης.
Με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης, η Επιτροπή υιοθέτησε μια νέα εσωτερική στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης τον Απρίλιο του 2019 με τους ακόλουθους κύριους στόχους:
·την αναβάθμιση των γνώσεων της Επιτροπής σχετικά με την απάτη και τη βελτίωση της αναλυτικής της ικανότητας με στόχο την καθοδήγηση δράσεων για την καταπολέμηση της απάτης·
·την εξασφάλιση στενής συνεργασίας μεταξύ των υπηρεσιών και των εκτελεστικών οργανισμών της Επιτροπής όσον αφορά την καταπολέμηση της απάτης·
·την ενίσχυση της εσωτερικής εποπτείας της Επιτροπής όσον αφορά την καταπολέμηση της απάτης.
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης και οι υπόλοιπες υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν τη νέα στρατηγική της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης (
).
Η εμβληματική συνιστώσα της στρατηγικής ανάλυσης για την καταπολέμηση της απάτης είναι η έκθεση σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ. Με την ευκαιρία της 30ής έκδοσής της, η οποία δημοσιεύτηκε στις 11 Οκτωβρίου 2019, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης δημοσίευσε φυλλάδιο όπου παρουσιάζονται τα κυριότερα επιτεύγματα στον τομέα της καταπολέμησης της απάτης και της διαφθοράς κατά τα τελευταία 30 έτη (
).
Το σύστημα διαχείρισης παρατυπιών, μέσω των οποίων τα κράτη μέλη, οι υποψήφιες χώρες και οι εν δυνάμει υποψήφιες χώρες αναφέρουν περιπτώσεις απάτης και άλλες παρατυπίες που εντοπίζουν στην εκτέλεση των κονδυλίων της ΕΕ στην Επιτροπή, έχει αναπτυχθεί περαιτέρω, όπως προβλέπεται στο σχέδιο δράσης της στρατηγικής για την καταπολέμηση της απάτης. Τα δεδομένα που συλλέγονται στο σύστημα θα παρέχουν στους χρήστες τη δυνατότητα να διενεργούν ορισμένες προκαθορισμένες αναλύσεις σε πραγματικό χρόνο. Το εργαλείο παρέχει στους χρήστες τη δυνατότητα να αξιοποιούν δεδομένα εύκολα και διαισθητικά ώστε να αναπτύσσουν τεκμηριωμένες πολιτικές, ενισχύοντας κατά αυτό τον τρόπο τα κίνητρά τους να υποβάλλουν πληροφορίες με ακρίβεια και εγκαίρως.
Για την προαγωγή της συνεργασίας και της εποπτείας, έχει δημιουργηθεί μια δομή για τη διευκόλυνση της πρακτικής ανταλλαγής απόψεων και ορθών πρακτικών μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης των στρατηγικών τους για την καταπολέμηση της απάτης από ομοτίμους. Οι προσπάθειες ενίσχυσης της εσωτερικής εποπτείας επικεντρώνονται επί του παρόντος στη συνέχεια που δίνεται σε συστάσεις της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης από την Επιτροπή και τους εκτελεστικούς της οργανισμούς. Οι επικεφαλής των κεντρικών υπηρεσιών της Επιτροπής (
) θα συζητούν τακτικά τα συμπεράσματα αυτής της εν εξελίξει διαδικασίας.
|
Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (
) είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την καταπολέμηση της απάτης, όχι μόνο ως υπηρεσίας χάραξης πολιτικών, αλλά και ως ανεξάρτητου ερευνητικού σώματος, κάτι που είναι κρίσιμης σημασίας. Οι διοικητικές έρευνες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης σε περιπτώσεις απάτης, διαφθοράς και άλλων εγκλημάτων και παρατυπιών συμβάλλουν στο να καθίστανται υπόλογα τα άτομα που διαπράττουν απάτη, καθώς και στην αποκατάσταση της ζημίας που υφίσταται ο προϋπολογισμός της ΕΕ. Το 2019, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης περάτωσε 181 έρευνες και ολοκλήρωσε 1 174 επιλογές (
).
Η καταπολέμηση της απάτης στην πράξη
Παράδειγμα: Διερεύνηση εικαζόμενης κατάχρησης ερευνητικών κονδυλίων της ΕΕ
Η βάση αυτής της έρευνας ήταν ισχυρισμοί για πιθανή υπεξαίρεση και κατάχρηση, μεταξύ άλλων, ερευνητικών κονδυλίων της ΕΕ αρκετών εκατομμυρίων ευρώ από εταιρεία που δεν κατέβαλε, σύμφωνα με τις συμβατικές υποχρεώσεις, τα οφειλόμενα στους εταίρους της ποσά στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου, αποφεύγοντας επίσης εκ δόλου τις διαδικασίες αφερεγγυότητας.
Στο πλαίσιο των επιχειρήσεων, και σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης, οι γερμανικές αρχές διεξήγαγαν έρευνες σε εμπορικές εγκαταστάσεις και σε ιδιωτικές κατοικίες εμπλεκόμενων ατόμων σε διάφορες τοποθεσίες στη Γερμανία. Οι γαλλικές αστυνομικές αρχές διεξήγαγαν επίσης ταυτόχρονες έρευνες στη Γαλλία, με βάση αίτημα των γερμανικών δικαστικών αρχών για αμοιβαία δικαστική συνδρομή. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης συμμετείχε στις έρευνες, οι οποίες είχαν συντονιστεί εκ των προτέρων με τη βοήθεια της δικαστικής αρχής της ΕΕ, του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη συνεργασία στον τομέα της ποινικής δικαιοσύνης.
Χάρη στις συντονισμένες έρευνες, οι γερμανικές αρχές συγκέντρωσαν πάρα πολύ μεγάλο αριθμό αποδεικτικών στοιχείων που ήταν απαραίτητα για την ανάπτυξη της έρευνας, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη.
Παράδειγμα: Κοινή τελωνειακή επιχείρηση «Hygiea»
Περίπου 200 000 αρώματα, οδοντόπαστες και καλλυντικά που αποτελούσαν αντικείμενο παραποίησης/απομίμησης, 120 τόνοι απορρυπαντικών, σαμπουάν και πανών που αποτελούσαν αντικείμενο παραποίησης/απομίμησης, περισσότερα από 4,2 εκατομμύρια άλλα προϊόντα παραποίησης/απομίμησης (στοιχεία συσσωρευτών, υποδήματα, παιχνίδια, μπαλάκια τένις, ξυριστικές μηχανές, ηλεκτρονικές συσκευές κ.λπ.), 77 εκατομμύρια τσιγάρα και 44 τόνοι καπνού για ναργιλέ που αποτελούσαν αντικείμενο παραποίησης/απομίμησης κατασχέθηκαν από ασιατικές και ενωσιακές τελωνειακές αρχές στο πλαίσιο επιχείρησης υπό τον συντονισμό της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης.
Κατά τη διάρκεια αυτής της επιχείρησης, οι τελωνειακές αρχές διενέργησαν στοχευμένους φυσικούς ελέγχους ή ελέγχους με ακτίνες Χ σε αρκετές εκατοντάδες επιλεγμένες αποστολές που μεταφέρονταν σε εμπορευματοκιβώτια μέσω θαλάσσης. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης διευκόλυνε τη συνεργασία μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών παρέχοντας στήριξη μέσω μιας ομάδας 10 αξιωματικών συνδέσμων από το Μπανγκλαντές, την Κίνα, την Ιαπωνία, τη Λιθουανία, τη Μαλαισία, τη Μάλτα, την Πορτογαλία, την Ισπανία, το Βιετνάμ και τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη συνεργασία στον τομέα της επιβολής του νόμου, όλοι εκ των οποίων εργάζονταν μαζί στις Βρυξέλλες. Μια εικονική μονάδα συντονισμού επιχειρήσεων —ασφαλής δίαυλος επικοινωνιών για τέτοιες κοινές τελωνειακές επιχειρήσεις— χρησιμοποιήθηκε για τη διοχέτευση της ροής εισερχόμενων πληροφοριών. Η ανταλλαγή πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο επέτρεψε σε όλους τους εμπλεκόμενους εμπειρογνώμονες να εντοπίσουν τις ύποπτες ροές προϊόντων παραποίησης/απομίμησης στις συνήθεις εμπορικές συναλλαγές.
|
Παράλληλα, και σε μεγάλο βαθμό με βάση τις πληροφορίες που συλλέγονται μέσω των ερευνών της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης, η πρόληψη της απάτης και η επιβολή κυρώσεων πραγματοποιούνται μέσω του συστήματος έγκαιρου εντοπισμού και αποκλεισμού, το οποίο επιτρέπει τον έγκαιρο εντοπισμό και αποκλεισμό αναξιόπιστων οικονομικών φορέων από κονδύλια της ΕΕ που εκτελούνται υπό καθεστώς άμεσης και έμμεσης διαχείρισης. Το 2019, η ευαισθητοποίηση σε όλες τις υπηρεσίες της Επιτροπής ενισχύθηκε και το έτος σηματοδοτήθηκε από σημαντική αύξηση των περιπτώσεων που καταχωρίστηκαν στον τομέα του έγκαιρου εντοπισμού και των περιπτώσεων που υποβλήθηκαν για πιθανές διοικητικές κυρώσεις (δηλαδή αποκλεισμό και/ή οικονομικές κυρώσεις και, ανάλογα με την περίπτωση, τη δημοσιοποίησή τους). Οι κυρώσεις καθορίζονται σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας (δηλαδή ανάλογα με τη σοβαρότητα της κατάστασης, συμπεριλαμβανομένου του αντικτύπου στα οικονομικά συμφέροντα και την εικόνα της ΕΕ· τον χρόνο που έχει παρέλθει από την προσαπτόμενη συμπεριφορά· τη διάρκεια και την επανάληψη· την πρόθεση ή τον βαθμό αμέλειας· και το ποσό που διακυβεύεται).
2.8.Τα αποτελέσματα του ελέγχου της Επιτροπής επιβεβαιώνουν ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ προστατεύεται αποτελεσματικά
Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο προϋπολογισμός προστατεύεται αποτελεσματικά όταν το επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο δεν υπερβαίνει το 2 % των σχετικών δαπανών, το οποίο είναι το όριο σημαντικότητας που χρησιμοποιεί επίσης το Ελεγκτικό Συνέδριο.
Εάν κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής του προγράμματος εντοπιστούν αδυναμίες ή σφάλματα, η Επιτροπή λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα.
Μέχρι το κλείσιμο του προγράμματος το αργότερο — δηλαδή όταν έχουν πραγματοποιηθεί όλοι οι έλεγχοι, διορθώσεις, ανακτήσεις κ.λπ.—, το επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο θα πρέπει να είναι και εκτιμάται ότι θα είναι χαμηλότερο από 2 %.
2.9.Στο τέλος του κύκλου ζωής των προγραμμάτων, το επισφαλές ποσό είναι χαμηλότερο από 2 %
Επισφαλή ποσά κατά την πληρωμή και κατά το κλείσιμο, για ολόκληρη την Επιτροπή, για την περίοδο 2017-2019
Πηγή: Ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Με βάση τους ελέγχους και τα μέτρα ελέγχου που διενεργούνται όπως περιγράφεται ανωτέρω, κάθε υπηρεσία της Επιτροπής αξιολογεί σε ετήσια βάση τον κίνδυνο για τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών της ΕΕ σε δύο στάδια στο πλαίσιο του πολυετούς κύκλου ελέγχου: κατά την πληρωμή και κατά το κλείσιμο.
Το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή είναι μια εκτίμηση των σφαλμάτων που δεν έχουν προληφθεί και ενδέχεται να εξακολουθούν να επηρεάζουν τις πληρωμές (που καταβάλλονται σε κράτη μέλη, ενδιάμεσους οργανισμούς, δικαιούχους κ.λπ.) παρά τους εκ των προτέρων ελέγχους. Εντοπίστηκαν μέσω εκ των υστέρων μέτρων ελέγχου και ελέγχων στις πραγματοποιηθείσες πληρωμές.
Το επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο είναι μια εκτίμηση των σφαλμάτων που θα παραμείνουν στο τέλος του κύκλου ζωής των προγραμμάτων αφού έχουν πραγματοποιηθεί όλοι εκ των υστέρων έλεγχοι και διορθώσεις. Είναι ίσο με το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή μείον μια συντηρητική εκτίμηση των μελλοντικών διορθώσεων στο πλαίσιο των πολυετών διορθωτικών μηχανισμών — εκείνων που θα εφαρμοστούν μεταξύ του χρόνου της υποβολής εκθέσεων και του τέλους του κύκλου ζωής του προγράμματος.
Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με αυτές τις έννοιες και τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό αυτών των εκτιμήσεων, καθώς και για τα ποσοστά ανά τομέα πολιτικής και ανά υπηρεσία της Επιτροπής, βλ. παράρτημα 3.
Για το 2019, το συνολικό επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο εκτιμάται στο 0,7 % των σχετικών δαπανών της Επιτροπής (βλ. γράφημα).
Λόγω του υψηλότερου επισφαλούς ποσού κατά την πληρωμή στις δαπάνες στον τομέα της συνοχής κατά το τρέχον έτος, το συνολικό επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή είναι 2,1 % για το 2019 (1,7 % το 2018). Ωστόσο, καθώς οι σχετικές εκτιμώμενες μελλοντικές διορθώσεις είναι επίσης υψηλότερες (1,4 % σε σύγκριση με 0,9 % το 2018), το γεγονός αυτό οδηγεί σε ένα σταθερό και χαμηλό επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο 0,7 % (0,8 % το 2018).
Καθώς εκτιμάται ότι δεν θα υπερβαίνει το 2 %, λαμβανομένων υπόψη των μελλοντικών διορθώσεων, αυτό σημαίνει ότι, συνολικά, τα πολυετή συστήματα ελέγχου της Επιτροπής διασφάλισαν την αποτελεσματική προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ το 2019.
Η κατάσταση σχετικά με τα επισφαλή ποσά κατά την πληρωμή και κατά το κλείσιμο, ανά τομέα πολιτικής, περιγράφεται κατωτέρω για το 2019 και η εξέλιξή τους για την περίοδο 2017-2019 απεικονίζεται υπό τη μορφή γραφήματος. Για περισσότερες λεπτομέρειες, μεταξύ άλλων σχετικά με τις υπηρεσίες που καλύπτονται σε κάθε τομέα πολιτικής, βλ. παράρτημα 3.
Φυσικοί πόροι
Όσον αφορά τους φυσικούς πόρους, το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή εξακολουθεί να παρουσιάζει πτωτική τάση, σημειώνοντας περαιτέρω μείωση από 2,1 % το 2018 σε 1,9 % το 2019, ποσοστό χαμηλότερο από το όριο σημαντικότητας. Αυτό αντιστοιχεί στο επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή για τις δαπάνες στον τομέα της γεωργίας, δεδομένου ότι ο συγκεκριμένος τομέας αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών στο πλαίσιο αυτού του τομέα πολιτικής (98 %) — σε σύγκριση με τις δαπάνες για τη θάλασσα και την αλιεία (
), το περιβάλλον και το κλίμα.
Πρώτον, στην κοινή γεωργική πολιτική, το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή είναι το χαμηλότερο μεταξύ των άμεσων ενισχύσεων του Ταμείου Εγγυήσεων (1,6 %) και δεν υπερβαίνει το όριο σημαντικότητας για 3ο συνεχόμενο έτος. Αυτές οι δαπάνες, οι οποίες ανήκουν στον πυλώνα 1 της κοινής γεωργικής πολιτικής, είναι εγγενώς χαμηλού κινδύνου λόγω του μηχανισμού επιστροφής δαπανών «βάσει δικαιωμάτων» (βλ. τμήμα 2.3.2). Δεύτερον, και πάλι στον πυλώνα 1 της κοινής γεωργικής πολιτικής, το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή παραμένει υψηλότερο στις παρεμβάσεις στην αγορά του Ταμείου Εγγυήσεων (2,8 %). Τρίτον, στον πυλώνα 2 της κοινής γεωργικής πολιτικής, το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή στον τομέα της αγροτικής ανάπτυξης είναι επίσης υψηλότερο (2,7 %), ωστόσο μειώνεται συνεχώς τα τελευταία έτη.
Για αμφότερους τους πυλώνες, η συνεχής μείωση των ποσοστών σφάλματος οφείλεται στα αποδοτικά συστήματα διαχείρισης και ελέγχου που εφαρμόζονται, ιδίως στο ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου, συμπεριλαμβανομένου του συστήματος αναγνώρισης αγροτεμαχίων, καθώς και στην επιτυχή συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, στο πλαίσιο της οποίας τα σχέδια δράσης των κρατών μελών έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικό εργαλείο για την αποκατάσταση των αδυναμιών που εντοπίστηκαν σε ορισμένους οργανισμούς πληρωμών.
Λόγω του σχεδιασμού των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου σε αυτό τον τομέα πολιτικής, σχεδόν όλα τα σφάλματα που επηρεάζουν τις πληρωμές και δεν έχουν εντοπιστεί στο τέλος του έτους αναμένεται να καλυφθούν από μεταγενέστερες ανακτήσεις (από τα κράτη μέλη) ή δημοσιονομικές διορθώσεις. Αυτό εξηγεί το υψηλό επίπεδο των εκτιμώμενων μελλοντικών διορθώσεων (1,8 %). Συνεπώς, το εκτιμώμενο επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο (
) παραμένει πολύ χαμηλό στο 0,1 %.
Στο τέλος του 2019, υπήρχαν πέντε επιφυλάξεις για τμήματα δαπανών ή προγράμματα όπου είχαν εντοπιστεί αδυναμίες ελέγχου και/ή ποσοστά σφάλματος υψηλότερα του 2 % (βλ. τμήμα 2.3.5 και περισσότερες λεπτομέρειες στο παράρτημα 4), και ειδικότερα:
·τρεις επιφυλάξεις για τον τομέα της γεωργίας: τα μέτρα για την αγορά και τις άμεσες ενισχύσεις του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης και τα μέτρα του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης, οι οποίες αντιστοιχούν στα κράτη μέλη και τους οργανισμούς πληρωμών που αντιμετωπίζουν (προσωρινά) αδυναμίες ελέγχου και/ή υψηλά ποσοστά σφάλματος·
·μία επαναλαμβανόμενη μη ποσοτική επιφύλαξη για το μητρώο του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ·
·μία νέα επιφύλαξη το 2019 για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας, η οποία αντιστοιχεί σε ένα κράτος μέλος και επιχειρησιακό πρόγραμμα με σημαντικό ποσοστό σφάλματος.
Συνοχή
Όσον αφορά τη συνοχή, η υλοποίηση των τρεχόντων προγραμμάτων πραγματοποιείται με ταχύτατους ρυθμούς. Το επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο εκτιμάται σε 1,1 %, ποσοστό που συμβαδίζει με το αντίστοιχο ποσοστό του 2018 (1,3 %). Παρότι το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή έχει αυξηθεί από 1,7 % το 2018 σε ένα εύρος μεταξύ 2,2 % και 3,1 % το 2019, οι εκτιμώμενες μελλοντικές διορθώσεις έχουν αυξηθεί επίσης (από 1,1 % σε 2 %).
Η εκτίμηση της μελλοντικής διορθωτικής ικανότητας προέρχεται από το ίδιο το σύστημα ελέγχου: πράγματι, στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής (
), τα σφάλματα που εντοπίζονται από τα κράτη μέλη, την Επιτροπή ή το Ελεγκτικό Συνέδριο στο πλαίσιο των αντίστοιχων ελέγχων τους υπόκεινται συστηματικά σε δημοσιονομικές διορθώσεις. Τα επιμέρους σχετικά προγράμματα γνωστοποιούνται με πλήρη διαφάνεια στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων, οι οποίες περιέχουν επίσης πληροφορίες σχετικά με τα επακόλουθα μέτρα που θα ληφθούν για την εφαρμογή των απαιτούμενων διορθώσεων. Στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης, η Επιτροπή εφαρμόζει ετησίως περαιτέρω δημοσιονομικές διορθώσεις όταν το επίπεδο σφάλματος (που έχει αναφερθεί ή έχει υπολογιστεί εκ νέου) παραμένει πάνω από 2 % στους ετήσιους λογαριασμούς των προγραμμάτων. Στο τέλος του κύκλου ζωής του προγράμματος στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής, τα προγράμματα δεν κλείνουν μέχρι να εφαρμοστούν όλες οι απαιτούμενες δημοσιονομικές διορθώσεις.
Στον τομέα της συνοχής, διάφορα επιχειρησιακά προγράμματα στα κράτη μέλη προχώρησαν στις πρώτες πληρωμές τους το 2018 και το 2019. Αυτό σημαίνει ότι οι ελεγκτές είχαν τη δυνατότητα να εξετάσουν την πλήρη διαδικασία για μεγαλύτερο αριθμό προγραμμάτων και μεγαλύτερο αριθμό πληρωμών. Αυτό οδήγησε στον εντοπισμό αυξημένου αριθμού σφαλμάτων, καθώς και σε μεγαλύτερο ποσοστό σφάλματος. Πιο συγκεκριμένα, για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το οποίο έχει το μεγαλύτερο ποσοστό δαπανών στο πλαίσιο αυτού του τομέα πολιτικής, το επισφαλές ποσοστό κατά την πληρωμή έχει αυξηθεί από 2 % το 2018 σε επίπεδο που κυμαίνεται από 2,7 % έως 3,8 % το 2019, λαμβανομένων υπόψη όλων των πιθανών κινδύνων. Για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή κυμαίνεται από 1,7 % έως 2,4 %.
Το 2019, οι ελεγκτικές αρχές των κρατών μελών ανέφεραν παρατυπίες βάσει μιας κοινής τυπολογίας που συμφωνήθηκε με την Επιτροπή, η οποία και διατύπωσε σχετική σύσταση. Οι μη επιλέξιμες δαπάνες, οι παρατυπίες στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων και ζητήματα διαδρομής ελέγχου ήταν οι κύριες πηγές των πορισμάτων ελέγχου και των παρατυπιών που εντοπίστηκαν τόσο από τις ελεγκτικές αρχές όσο και από την Επιτροπή μέσω των ελέγχων τους.
Για την αντιμετώπιση των συχνότερων σφαλμάτων, πέραν των δημοσιονομικών διορθώσεων για παρελθούσες δαπάνες και της λήψης διορθωτικών μέτρων για το σύστημα για το μέλλον σε όλες τις περιπτώσεις, οι ελεγκτικές αρχές των κρατών μελών ενθαρρύνονται από την Επιτροπή να αναφέρουν στις οικείες αρχές διαχείρισης και πιστοποίησης τις βασικές πηγές των παρατυπιών που εντοπίζονται. Αυτό επιτρέπει στις αρχές που είναι αρμόδιες για τα προγράμματα αυτά να προσαρμόσουν τους εσωτερικούς τους ελέγχους, να ενισχύσουν τους καταλόγους ελέγχου και να παράσχουν περαιτέρω κατάρτιση στο προσωπικό τους και στους δικαιούχους. Η Επιτροπή διοργανώνει επίσης εκδηλώσεις ανάπτυξης ικανοτήτων και κοινά εργαστήρια με τις αρχές που είναι αρμόδιες για τα προγράμματα, ιδίως με τις διαχειριστικές και ελεγκτικές αρχές. Παρέχει λεπτομερείς συστάσεις ελέγχου και απαιτεί την κατάρτιση λεπτομερών σχεδίων διορθωτικών μέτρων στις περιπτώσεις που εντοπίζονται ανεπάρκειες στο σύστημα.
Δεδομένης της σημασίας των δημόσιων συμβάσεων για την πολιτική συνοχής, η Επιτροπή συνεχίζει να εφαρμόζει το επικαιροποιημένο σχέδιο δράσης της για τις δημόσιες συμβάσεις προκειμένου να βελτιωθεί η συμμόρφωση των διαδικασιών δημόσιων συμβάσεων στον συγκεκριμένο τομέα πολιτικής. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε δράσεις που συνδράμουν τα κράτη μέλη στην ενίσχυση του επαγγελματισμού των προμηθευτών, σύμφωνα με τη δέσμη μέτρων για τις δημόσιες συμβάσεις την οποία εξέδωσε η Επιτροπή τον Οκτώβριο του 2017. Η Επιτροπή παρέχει εκτενή καθοδήγηση, παραδείγματα ορθών πρακτικών και διευκρινίσεις στο διαδίκτυο. Προωθούνται ανταλλαγές μεταξύ ομοτίμων με σκοπό την παροχή στήριξης στις αναθέτουσες αρχές και στις αρχές που είναι αρμόδιες για τα προγράμματα για την αντιμετώπιση των ζητημάτων αυτών και τη μείωση των σφαλμάτων.
Οι δύο υπηρεσίες του τομέα συνοχής έχουν εκδώσει επιφυλάξεις για τα επιχειρησιακά προγράμματα της περιόδου 2014-2020 με σφάλματα που υπερβαίνουν το επίπεδο σημαντικότητας το 2019. Επιπλέον, για την περίοδο 2007-2013, εξακολουθεί να υπάρχει μικρός αριθμός επιχειρησιακών προγραμμάτων με μη ποσοτική επιφύλαξη (βλ. τμήμα 2.3.5 και περισσότερες λεπτομέρειες στο παράρτημα 4).
Εξωτερικές σχέσεις
Για τις εξωτερικές σχέσεις, τόσο το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή (1 %) όσο και το επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο (0,7 %) παρέμειναν σταθερά και είναι πολύ χαμηλότερα από το 2 %.
Το 2019, η Επιτροπή συνέχισε να καταβάλλει προσπάθειες για τη βελτίωση των διαφοροποιημένων βάσει κινδύνου στρατηγικών ελέγχου για τις δαπάνες της στον τομείς της ανάπτυξης και της γειτονίας, εστιάζοντας κατά αυτό τον τρόπο καλύτερα σε συγκεκριμένες δράσεις στα τμήματα υψηλότερου κινδύνου. Οι δύο αρμόδιες υπηρεσίες έχουν επίσης ενισχύσει περαιτέρω τη διαφάνεια των μελετών τους σχετικά με το εναπομένον ποσοστό σφάλματος (βλ. παράρτημα 3). Για παράδειγμα, για τις δαπάνες ανάπτυξης, το συνολικό επισφαλές ποσό (1,13 %) διαχωρίζεται πλέον σε ένα επισφαλές ποσό για τον προϋπολογισμό της ΕΕ (1,14 %) και σε ένα επισφαλές ποσό για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (1,13 %), γεγονός που δείχνει με σαφήνεια τα παρόμοια προφίλ κινδύνου τους.
Μεταξύ των ζητημάτων μη συμμόρφωσης, η (έγκαιρη) πρόσβαση σε δικαιολογητικά έγγραφα από εντεταλμένες οντότητες, συμπεριλαμβανομένων διεθνών οργανισμών, παραμένει πηγή παρατυπιών. Σε αυτό το γεγονός οφείλεται, μεταξύ άλλων, το σχετικά υψηλό εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (5,2 % για το 2018), το οποίο καθορίστηκε πριν από τη διενέργεια όλων των ελέγχων (διορθωτική ικανότητα 0,3 %) και ιδίως πριν από την παροχή των δικαιολογητικών εγγράφων. Συνεπώς, έχει καταρτιστεί σχέδιο δράσης με στόχο την εξασφάλιση μιας πιο ρευστής ροής πληροφοριών μεταξύ των εντεταλμένων οντοτήτων, της Επιτροπής και/ή του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Στο τέλος του 2019, η ΓΔ Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων για τη Διεύρυνση έχει διατηρήσει δύο επιφυλάξεις: μία για «επιχορηγήσεις υπό καθεστώς άμεσης διαχείρισης» (επίπεδο σφάλματος στο 2,65 %) και μία για «έργα στη Λιβύη και τη Συρία» (η διασφάλιση της αξιοπιστίας δεν είναι δυνατή για λόγους ασφάλειας) (βλ. τμήμα 2.3.5 και περισσότερες λεπτομέρειες στο παράρτημα 4).
Έρευνα, βιομηχανία, διάστημα, ενέργεια και μεταφορές
Για τον ευρύ τομέα πολιτικής της έρευνας, της βιομηχανίας, του διαστήματος, της ενέργειας και των μεταφορών συνολικά, τα επισφαλή ποσά κατά την πληρωμή (2 %) και το κλείσιμο (1,5 %) παρέμειναν σταθερά.
Εντός αυτού του τομέα πολιτικής, το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή για τα ερευνητικά προγράμματα «Ορίζων 2020» (3,3 %) παραμένει πάνω από 2 %. Αυτό το υψηλότερο επισφαλές ποσό είναι εγγενές σε επιχορηγήσεις που βασίζονται στην επιστροφή πραγματικών επιλέξιμων δαπανών (βλ. τμήμα 2.3.2) που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζων 2020» και του προγράμματος για την ανταγωνιστικότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, σύμφωνα με τις συναφείς νομικές βάσεις. Οι δυσκολίες στον καθορισμό των ακριβών δαπανών που μπορούν να καταλογιστούν σε έργα οδηγούν σε σφάλματα στις αιτήσεις απόδοσης δαπανών και στις σχετικές πληρωμές.
Προκειμένου να μετριαστεί αυτή η κατάσταση, η παγιωμένη στρατηγική εκ των υστέρων ελέγχων για το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», η οποία είναι κοινή για όλες τις υπηρεσίες που εμπλέκονται στην εφαρμογή της, έχει οδηγήσει σε σημαντικές εκ των υστέρων διορθώσεις με την πάροδο των ετών, οι οποίες χρησιμοποιούνται επίσης ως βάση για τις εκτιμώμενες μελλοντικές διορθώσεις.
Ωστόσο, οι υπηρεσίες έρευνας καταβάλλουν συνεχείς προσπάθειες για τη μείωση του επισφαλούς ποσού κατά την πληρωμή: για παράδειγμα, μέσω της περαιτέρω απλούστευσης του υποδείγματος συμφωνίας επιχορήγησης, μέσω της παροχής σαφέστερης ενημέρωσης σχετικά με τους κανόνες επιλεξιμότητας και μέσω της περαιτέρω επέκτασης της κατ’ αποκοπή χρηματοδότησης. Επιπλέον, η πρόταση της Επιτροπής για το επόμενο ερευνητικό πρόγραμμα («Ορίζων Ευρώπη» από το 2021) επεκτείνει περαιτέρω τη χρήση των απλουστευμένων επιλογών κόστους.
Όσον αφορά τα υπόλοιπα προγράμματα, τα επισφαλή ποσά κατά την πληρωμή και κατά το κλείσιμο για τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» (μεταφορές, ενέργεια και τηλεπικοινωνίες), τον οποίο διαχειρίζεται ο Εκτελεστικός Οργανισμός Καινοτομίας και Δικτύων, είναι κάτω από 2 %. Τα διαστημικά προγράμματα της ΕΕ (
), τα οποία υλοποιούνται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για τα Παγκόσμια Συστήματα Δορυφορικής Πλοήγησης, παρουσιάζουν επίσης εγγενώς χαμηλότερα επισφαλή ποσά κατά την πληρωμή και κατά το κλείσιμο χάρη στον τύπο χρηματοδότησης και στο επίπεδο του ελέγχου που διενεργείται. Παρόλα αυτά έχουν καθοριστεί, σύμφωνα με μια συντηρητική προσέγγιση, στο 0,5 %.
Όπως και τα προηγούμενα έτη, οι υπηρεσίες έρευνας και οι εκτελεστικοί οργανισμοί δεν διατύπωσαν επιφυλάξεις στις δηλώσεις αξιοπιστίας τους σε σχέση με το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» παρά το τρέχον επίπεδο σφάλματος στο 2,3 %. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι εφαρμόζουν το ειδικό όριο σημαντικότητας της τάξης του 2 %-5 % του προγράμματος ώστε να ληφθούν υπόψη οι εγγενείς του κίνδυνοι και οι περιορισμοί των ελέγχων (
).
Για το 2019, υπάρχει μόνο μία επιφύλαξη που σχετίζεται με το προηγούμενο έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη (βλ. τμήμα 2.3.5 και περισσότερες λεπτομέρειες στο παράρτημα 4).
Λοιπές εσωτερικές πολιτικές
Για τις λοιπές εσωτερικές πολιτικές, οι οποίες περιλαμβάνουν κυρίως την εκπαίδευση και τον πολιτισμό, τη μετανάστευση και τις εσωτερικές υποθέσεις και τις οικονομικές και χρηματοδοτικές υποθέσεις, τα επισφαλή ποσά κατά την πληρωμή και κατά το κλείσιμο παρέμειναν σταθερά, στο 1,0 % και στο 0,8 % αντίστοιχα, και είναι πολύ χαμηλότερα από το 2 %.
Παρότι ορισμένα προγράμματα εκπαίδευσης και πολιτισμού έχουν προφίλ υψηλότερου κινδύνου, το οποίο σχετίζεται επίσης με την πολυπλοκότητα των προγραμμάτων επιστροφής δαπανών, τα συστήματα ελέγχου τους μετριάζουν αυτούς τους κινδύνους.
Η ΓΔ Δικαιοσύνης και Καταναλωτών έχει διατηρήσει την επιφύλαξή της για σημαντικό ποσοστό σφάλματος σε επιχορηγήσεις υπό καθεστώς άμεσης διαχείρισης. Η ΓΔ Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων έχει διατηρήσει δύο επιφυλάξεις υπό καθεστώς επιμερισμένης διαχείρισης (για το Ταμείο ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης και για το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας, καθώς και για τα προγράμματα για την αλληλεγγύη και τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, με επιφύλαξη σε ορισμένα κράτη μέλη) και μία επιφύλαξη για επιχορηγήσεις υπό άμεση διαχείριση (βλ. επίσης τμήμα 2.3.5 και περισσότερες λεπτομέρειες στο παράρτημα 4).
Λοιπές υπηρεσίες και διοίκηση
Τέλος, οι υπηρεσίες του τομέα «λοιπές υπηρεσίες και διοίκηση» της Επιτροπής καλύπτουν κυρίως τύπους δαπανών χαμηλού κινδύνου, όπως οι διοικητικές δαπάνες του γραφείου πληρωμών. Παρόλα αυτά, το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή καθορίζεται, σύμφωνα με μια συνετή προσέγγιση, στο 0,5 %. Δεδομένου ότι τα περισσότερα από τα αντίστοιχα συστήματα ελέγχου περιλαμβάνουν κυρίως εκ των προτέρων ελέγχους, οι εκτιμώμενες μελλοντικές διορθώσεις καθορίζονται συχνά στο 0,0 %, σύμφωνα με μια συντηρητική προσέγγιση. Συνεπώς, το επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο είναι σχεδόν ίσο με το επισφαλές ποσό κατά την πληρωμή και παραμένει στα πολύ χαμηλά επίπεδα του 0,5 %.
Στον συγκεκριμένο τομέα πολιτικής, η ΓΔ Στήριξης Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων έχει διατηρήσει την επιφύλαξή της για ένα σημαντικό επίπεδο σφάλματος σε ένα τμήμα των επιχορηγήσεων υπό καθεστώς άμεσης διαχείρισης (βλ. τμήμα 2.3.5 και περισσότερες λεπτομέρειες στο παράρτημα 4).
2.10.Προγράμματα σχετικά χαμηλότερου και υψηλότερου κινδύνου
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι υπάρχουν προγράμματα ή τμήματα των δαπανών με αρκετά χαμηλά επίπεδα σφάλματος και άλλα με σχετικά υψηλά επίπεδα σφάλματος. Αυτό σχετίζεται στενά με τη φύση της χρηματοδότησης, και ιδίως με τη διαφορά μεταξύ μάλλον πολύπλοκων καθεστώτων βάσει επιστροφής δαπανών, αφενός, και αρκετά απλών πληρωμών βάσει δικαιωμάτων (
), αφετέρου.
Σε αυτήν τη βάση, το χαρτοφυλάκιο της Επιτροπής μπορεί να διαχωριστεί σε στρώματα χαμηλότερου κινδύνου και υψηλότερου κινδύνου (βλ. διάγραμμα κατωτέρω), όπως επεξηγείται κατωτέρω.
·Χαμηλότερου κινδύνου. Οι δαπάνες με επισφαλές ποσοστό κατά την πληρωμή κάτω από 2 % ανέρχονται σε 80 δισ. EUR (54 %). Αυτές περιλαμβάνουν τα ακόλουθα: γεωργία – άμεσες ενισχύσεις· το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας· δράσεις «Marie Skłodowska-Curie»· επιχορηγήσεις του Συμβουλίου Έρευνας· την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος και τον Οργανισμό Παγκόσμιου Δορυφορικού Συστήματος Πλοήγησης· τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη»· Erasmus+· το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης· δημοσιονομική στήριξη, επιχορηγήσεις, διοικητικές δαπάνες κ.λπ.
·Υψηλότερου κινδύνου. Οι δαπάνες με επισφαλές ποσοστό κατά την πληρωμή πάνω από 2 % ανέρχονται σε 67 δισ. EUR (46 %). Αυτές περιλαμβάνουν τα ακόλουθα: γεωργία – μέτρα για την αγορά και αγροτική ανάπτυξη· το Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης· το Κοινωνικό Ταμείο· επιχορηγήσεις έρευνας του προγράμματος «Ορίζων 2020»· σύνθετες επιχορηγήσεις άλλων υπηρεσιών κ.λπ.
Επιπλέον, λαμβανομένου υπόψη του πολυετούς χαρακτήρα των συστημάτων ελέγχου, εάν αυτός ο διαχωρισμός βασιζόταν στον κίνδυνο κατά το κλείσιμο, η διαφορά θα ήταν ακόμη μεγαλύτερη. Για παράδειγμα, οι δαπάνες του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (11,2 δισ. EUR· επισφαλές ποσό κατά το κλείσιμο 1,3 %) θα κατατάσσονταν στο στρώμα χαμηλότερου κινδύνου.
Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι αυτή η εκτίμηση προκύπτει από μια ανάλυση των ποσοστών σφάλματος στο επίπεδο των προγραμμάτων και άλλων σχετικών τμημάτων των δαπανών. Αυτός ο διαχωρισμός είναι διαφορετικός από εκείνον του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ο οποίος βασίζεται στον τύπο επιστροφών δαπανών που πραγματοποιείται —δηλαδή τα δικαιώματα που θεωρείται ότι είναι εγγενώς χαμηλού κινδύνου και τις επιστροφές που θεωρείται ότι είναι εγγενώς υψηλού κινδύνου— ανεξάρτητα από το επίπεδο ποσοστού κινδύνου που εντοπίζεται στην πραγματικότητα. Από διαχειριστική σκοπιά, χάρη στα αποτελέσματα των ελέγχων που διενεργούνται, το πραγματικό επίπεδο σφάλματος μπορεί να είναι χαμηλότερο από το όριο σημαντικότητας και τα προγράμματα που θεωρούνται υψηλού κινδύνου από το Ελεγκτικό Συνέδριο μπορούν πράγματι να είναι αρκετά χαμηλού κινδύνου στην πραγματικότητα.
Ως εκ τούτου, το ζήτημα της πολυπλοκότητας και του κατά πόσο κάτι θεωρείται ότι παρουσιάζει υψηλότερο κίνδυνο και/ή υψηλότερο ποσοστό κινδύνου έχει επίσης εξεταστεί στο πλαίσιο των προτάσεων της Επιτροπής για απλούστευση που ενσωματώνονται στα προγράμματα του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (βλ. τμήμα 2.4.2 κατωτέρω).
|
2.11.Η Επιτροπή βελτιώνει περαιτέρω την αποδοτικότητα των πράξεών της
Σε ένα πλαίσιο αυστηρών δημοσιονομικών περιορισμών, η Επιτροπή καταβάλλει προσπάθειες για τη βελτίωση της αποδοτικότητας σε όλους τους τομείς της δραστηριότητάς της, διατηρώντας παράλληλα ένα υψηλό επίπεδο επιδόσεων. Το συμβούλιο εσωτερικής διοίκησης καθοδηγεί τις εργασίες σε ολόκληρη την Επιτροπή σε τομείς όπως η διαχείριση των ανθρώπινων πόρων, η δημοσιονομική διαχείριση, η τεχνολογία και η διαχείριση των πληροφοριών, η επικοινωνία, η υλικοτεχνική υποστήριξη και η διαχείριση εκδηλώσεων. Οι μέθοδοι και οι διαδικασίες εργασίας εξορθολογίζονται ώστε να εξασφαλίζεται η πλέον αποδοτική χρήση των περιορισμένων πόρων. Αυτές οι εργασίες θα συνεχιστούν προκειμένου να εξασφαλιστεί η βέλτιστη κατανομή των πόρων και ένα υψηλό επίπεδο επιδόσεων δεδομένου του αυξανόμενου φόρτου εργασίας σε πολλούς τομείς, μεταξύ άλλων πιο πρόσφατα σε σχέση με την αντιμετώπιση της πανδημίας της νόσου COVID-19.
Στην ανακοίνωσή της με τίτλο «The synergies and efficiencies initiative: stock-taking and way forward» (Πρωτοβουλία για τις συνέργειες και την αποτελεσματικότητα: απολογισμός και μελλοντικές ενέργειες) (Μάρτιος 2019), η Επιτροπή όρισε τη ΓΔ Προϋπολογισμού ως επικεφαλής τομέα για τη δημοσιονομική διαχείριση και το πλαίσιο εσωτερικού ελέγχου. Ο στόχος είναι η συνεχής βελτίωση της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης μέσω της ενίσχυσης του επαγγελματισμού του τομέα, λαμβανομένων καλύτερα υπόψη των πρόσφατων εξελίξεων όσον αφορά τον τρόπο διαχείρισης του προϋπολογισμού της ΕΕ. Στο πλαίσιο του υφιστάμενου αποκεντρωμένου συστήματος, οι δράσεις αναλαμβάνονται προς δύο κατευθύνσεις: βελτίωση της κεντρικής διαχείρισης και εποπτείας και ενίσχυση του συντονισμού και του εκσυγχρονισμού της δημοσιονομικής διαχείρισης σε ολόκληρη την Επιτροπή. Το 2019 ελήφθησαν περαιτέρω μέτρα για την εναρμόνιση, την τυποποίηση και την απλούστευση της δημοσιονομικής διαχείρισης σε ολόκληρη την Επιτροπή, πέραν της προαγωγής της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Τα μέτρα επικεντρώθηκαν στην κατάρτιση πιο διαλειτουργικών και ευέλικτων χρηματοδοτικών προγραμμάτων για την περίοδο μετά το 2020.
Η απλούστευση μπορεί να επιτευχθεί μέσω της απλούστευσης των κανόνων· εναρμονισμένων και, στο μέτρο του δυνατού, τυποποιημένων εσωτερικών μοντέλων νομικών μέσων και σύγχρονων εσωτερικών εργαλείων τεχνολογίας των χρηματοοικονομικών πληροφοριών· καθώς και της εξασφάλισης συνοχής στις σχέσεις με τους εταίρους που εκτελούν κονδύλια της ΕΕ υπό καθεστώς έμμεσης διαχείρισης.
Οι δράσεις που αναλήφθηκαν σε εσωτερικό επίπεδο κατά τη διάρκεια του 2019 περιλαμβάνουν την ανάπτυξη πιο αποδοτικών εσωτερικών ροών εργασιών (για τις επιχορηγήσεις, τις δημόσιες συμβάσεις, τα χρηματοδοτικά μέσα) μέσω απλουστευμένων εσωτερικών μοντέλων και διαδικασιών (με την αξιοποίηση του ενιαίου χώρου ηλεκτρονικής ανταλλαγής δεδομένων). Επιπλέον, η Επιτροπή έχει ενισχύσει την καθοδήγηση και τον συντονισμό έναντι τόσο των κρατών μελών όσο και άλλων υπηρεσιών της Επιτροπής σε τομείς που είναι συναφείς με την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ (π.χ. συστήματα εσωτερικού ελέγχου στα κράτη μέλη, συγκρούσεις συμφερόντων, κράτος δικαίου, μέτρα για την καταπολέμηση της απάτης). Άλλες πρωτοβουλίες στον τομέα της τεχνολογίας των πληροφοριών είναι η ηλεκτρονική συνοχή στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχείρισης και το γεωχωρικό σύστημα που χρησιμοποιείται για τον τομέα της γεωργίας.
Αναλήφθηκαν επίσης πρωτοβουλίες για την περαιτέρω αύξηση της αποδοτικότητας της δημοσιονομικής διαχείρισης στο επίπεδο των υπηρεσιών της Επιτροπής.
·Πρώτον, πολλές υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν ψηφιοποιήσει περαιτέρω τις διαδικασίες δημοσιονομικής διαχείρισης. Αυτό συμβάλλει σε μια πιο λιτή, λιγότερο γραφειοκρατική, πιο ολοκληρωμένη και πιο ευέλικτη Επιτροπή. Ως εκ τούτου, οι πόροι επικεντρώνονται ολοένα και περισσότερο σε δραστηριότητες της πρώτης γραμμής. Επιπλέον, τα εργαλεία αυτοματοποιημένης δημιουργίας πινάκων δεικτών ενισχύουν τη διαδικασία παρακολούθησης και διευκολύνουν τη βελτιωμένη διαχείριση και την καλύτερη χρήση των δεδομένων, μειώνοντας παράλληλα τις πιθανότητες αδυναμίας αξιοποίησης ευκαιριών για έγκαιρη αντίδραση.
·Δεύτερον, αρκετές υπηρεσίες της Επιτροπής ανέφεραν επίσης ότι έχουν αναθεωρήσει τις στρατηγικές ελέγχου τους και/ή τις δημοσιονομικές ροές εργασιών τους, με στόχο την απλούστευση των διαδικασιών και την περαιτέρω ευθυγράμμιση της συχνότητας και της έντασης ελέγχου με τον κίνδυνο των πράξεων.
Οι προαναφερθείσες πρωτοβουλίες διασφαλίζουν την αποτελεσματική προστασία του προϋπολογισμού της ΕΕ, μειώνοντας παράλληλα τον χρόνο που απαιτείται για την ολοκλήρωση των δημοσιονομικών διαδικασιών. Πιο συγκεκριμένα, οι δείκτες «χρόνος έως την πληρωμή» συνέχισαν την εξαιρετικά επωφελή πτωτική τους τάση. Το 2019, ο μέσος καθαρός χρόνος πληρωμής της Επιτροπής ήταν 16 ημέρες (μειώθηκε από 20 και 18 ημέρες τα 2 προηγούμενα έτη), δηλαδή πολύ πιο κάτω από το εκ του νόμου προβλεπόμενο ανώτατο όριο των 30 ημερών). Η Επιτροπή πραγματοποίησε το 95 % των πληρωμών της εγκαίρως (ο αριθμός των πληρωμών που επηρεάστηκαν από καθυστερήσεις μειώθηκε από 10 % και 8 % τα 2 προηγούμενα έτη). Παρόλα αυτά, ο στόχος εξακολουθεί να είναι η τήρηση του εκ του νόμου προβλεπόμενου χρόνου πληρωμής για κάθε πληρωμή. Βλ. λεπτομέρειες στο παράρτημα 8.
2.12.Το κόστος των ελέγχων παραμένει αναλογικό προς τους σχετικούς κινδύνους
Συνολικά, το εκτιμώμενο κόστος ελέγχου είναι εύλογο λαμβανομένων υπόψη της φύσης των προγραμμάτων και/ή των περιβαλλόντων ελέγχου. Επιπλέον, παραμένει σταθερό λόγω της μη μεταβολής των περιβαλλόντων και στρατηγικών ελέγχου που εφαρμόζονταν για τα τρέχοντα προγράμματα.
Η άμεση σύγκριση μεταξύ των προγραμμάτων δεν είναι συχνά δυνατή λόγω των διαφορετικών χαρακτηριστικών και παραγόντων κόστους, παραδείγματα των οποίων παρέχονται στο πλαίσιο κατωτέρω.
Παραδείγματα συνήθων παραγόντων κόστους
·Ο βαθμός πολυπλοκότητας των υπό διαχείριση προγραμμάτων.
·Οι όγκοι και τα ποσά προς διεκπεραίωση: δηλαδή, η διεκπεραίωση μεγάλου αριθμού συναλλαγών χαμηλής αξίας συνεπάγεται υψηλότερη ένταση εργασίας από τη διεκπεραίωση μικρού αριθμού συναλλαγών υψηλής αξίας).
·Τα συγκεκριμένα προφίλ κινδύνου των υπό διαχείριση προγραμμάτων: για παράδειγμα, προγράμματα στον τομέα των διεθνών σχέσεων στο πλαίσιο των οποίων τα κονδύλια διατίθενται κυρίως σε τρίτες χώρες.
·Οι πιθανές αντιοικονομίες κλίμακας για ορισμένα μικρότερα προγράμματα, από άποψη ποσού χρηματοδότησης, καθώς και για προγράμματα που καταργούνται σταδιακά, ή κονδύλια τα οποία διαχειρίζονται μικρότερες εντεταλμένες οντότητες ή υπηρεσίες της Επιτροπής που διαχειρίζονται μικρότερα ποσά κονδυλιών, καθώς υπάρχει πάντα αμείωτος αριθμός ελέγχων ανεξάρτητα από τα σχετικά ποσά χρηματοδότησης.
·Ο τύπος διαχείρισης: η έμμεση και η επιμερισμένη διαχείριση συνεπάγονται ότι το κόστος των ελέγχων επιμερίζεται μεταξύ της Επιτροπής και των εκτελεστικών της εταίρων, των εθνικών αρχών ή των εντεταλμένων οντοτήτων και, κατά συνέπεια, το κόστος σε επίπεδο Επιτροπής ενδέχεται να είναι πολύ χαμηλότερο για τέτοια προγράμματα σε σύγκριση με άλλα που τελούν υπό την άμεση διαχείριση της Επιτροπής.
|
Για λόγους διαφάνειας και πληρότητας, οι υπηρεσίες που ασχολούνται με την επιμερισμένη και/ή έμμεση διαχείριση έχουν υποβάλει επίσης στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων τους στοιχεία σχετικά με το κόστος των ελέγχων στα κράτη μέλη και στις εντεταλμένες οντότητες χωριστά από το κόστος των ελέγχων της ίδιας της Επιτροπής. Για παράδειγμα, για την κοινή γεωργική πολιτική, το κόστος που ανέφεραν τα κράτη μέλη για την υλοποίηση αντιπροσώπευε το 3,5 % των δαπανών για το 2019.
Σε πρόσφατο έλεγχο σχετικά με το κόστος υλοποίησης των ταμείων συνοχής (
), το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ότι το συνολικό κόστος εκτέλεσης των κονδυλίων της πολιτικής συνοχής που παρουσίασε η Επιτροπή στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της είναι συγκριτικά χαμηλό σε σχέση με τα υπόλοιπα κονδύλια της ΕΕ και τα διεθνώς χρηματοδοτούμενα προγράμματα. Αυτό το κόστος αντιπροσώπευε, ως ποσοστό των πληρωμών που πραγματοποιήθηκαν το 2018, το 2,87 % για το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το 2,45 % για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το 2,03 % για το Ταμείο Συνοχής, αντίστοιχα.
Το 2019, κατόπιν συνδυασμένης αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας, αποδοτικότητας και οικονομίας τους, όλες οι υπηρεσίες της Επιτροπής κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, συνολικά, οι έλεγχοί τους ήταν οικονομικά αποδοτικοί.
2.13.Εγγυήσεις αξιοπιστίας, ελεγκτικές γνώμες και αρμόδια για την απαλλαγή αρχή
Αξιολογήσεις, αξιοπιστία και επιφυλάξεις των γενικών διευθυντών
Στις δηλώσεις αξιοπιστίας για το 2019 (
), και οι 50 γενικοί διευθυντές (ή ισότιμοι υπάλληλοι) δήλωσαν ότι είχαν εύλογη βεβαιότητα ότι: i) οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην έκθεσή τους παρέχουν «αληθή και δίκαιη εικόνα»·(δηλ. αξιόπιστη, πλήρη και ορθή) της κατάστασης στην υπηρεσία τους· ii) οι πόροι που διατέθηκαν για τις δραστηριότητές τους χρησιμοποιήθηκαν για τον προβλεπόμενο σκοπό και σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης· και iii) οι ισχύουσες διαδικασίες ελέγχου παρέχουν τις απαιτούμενες εγγυήσεις σχετικά με τη νομιμότητα και την κανονικότητα των υποκείμενων συναλλαγών.
Στο πλαίσιο της συνολικής τους διαδικασίας διασφάλισης της αξιοπιστίας και από τη διαχειριστική τους σκοπιά, οι γενικοί διευθυντές διενεργούν επίσης λεπτομερέστερη ανάλυση του κάθε προγράμματος ή τμήματος του χαρτοφυλακίου τους. Χρησιμοποιούν κάθε διαθέσιμη πληροφορία, ιδίως τα αποτελέσματα των ελέγχων τους, προκειμένου να εντοπίσουν ενδεχόμενη σημαντική αδυναμία σε ποσοτικούς ή ποιοτικούς όρους. Στο τέλος κάθε οικονομικού έτους, εξακριβώνουν αν ο δημοσιονομικός αντίκτυπος από τις αδυναμίες αυτές είναι πιθανό να υπερβαίνει το όριο σημαντικότητας του 2 % και/ή αν ο αντίκτυπος στη φήμη είναι σημαντικός. Σε καταφατική περίπτωση, στη δήλωση αξιοπιστίας τους διατυπώνουν επιφυλάξεις για το συγκεκριμένο τμήμα του χαρτοφυλακίου που επηρεάζεται.
Για το 2019, 11 από τους 50 γενικούς διευθυντές εξέδωσαν δήλωση με επιφύλαξη, με τον συνολικό αριθμό των επιφυλάξεων να ανέρχεται σε 18. Αυτή η σημαντική μείωση του αριθμού, σε σύγκριση με το 2018 (όταν διατυπώθηκαν 40 επιφυλάξεις από 20 υπηρεσίες), εξηγείται ως ακολούθως.
·Έξι επιφυλάξεις άρθηκαν διότι οι υποκείμενες αδυναμίες είχαν αποκατασταθεί.
·Για 17 επιφυλάξεις, εφαρμόστηκε ο κανόνας «de minimis», σύμφωνα με τον οποίο οι επιφυλάξεις δεν θεωρούνται πλέον ουσιαστικές υπό ορισμένες προϋποθέσεις, ήτοι όταν οι σχετικές δαπάνες είναι περιορισμένες (κάτω από το 5 % των πληρωμών της υπηρεσίας) και ο δημοσιονομικός αντίκτυπος που προκύπτει είναι χαμηλός (κάτω από 5 εκατ. EUR). Αυτές οι επιφυλάξεις σχετίζονταν κυρίως με προηγούμενα προγράμματα της περιόδου 2007-2013 στους τομείς της έρευνας, της ανταγωνιστικότητας, της εκπαίδευσης και του πολιτισμού, καθώς και των εξωτερικών σχέσεων.
·Συνολικά 17 επιφυλάξεις είναι επαναλαμβανόμενες από προηγούμενο/-α έτος/-η και μόνο μία είναι νέα το 2019, κυρίως λόγω του ότι τα βαθύτερα αίτια του σημαντικού επιπέδου σφάλματος μπορούν να μετριαστούν εν μέρει, αλλά όχι να εξαλειφθούν πλήρως, στο πλαίσιο των νομικών πλαισίων των τρεχόντων προγραμμάτων. Βλ. λεπτομέρειες στο τμήμα 2.3.1 και έννοιες στο παράρτημα 4.
Ο συνολικός δημοσιονομικός αντίκτυπος από όλες τις επιφυλάξεις (1 053 εκατ. EUR για το 2019· δηλαδή χαμηλότερος κατά 2 % από τα 1 078 εκατ. EUR το 2018) είναι συγκρίσιμος με το επίπεδο κατά τα προηγούμενα 2 έτη. Για κάθε επιφύλαξη, οι αρμόδιοι γενικοί διευθυντές υλοποιούν δράσεις μετριασμού για την αντιμετώπιση των υποκείμενων αδυναμιών και τον μετριασμό των σχετικών κινδύνων.
Στο παράρτημα 4 παρέχεται ο πλήρης κατάλογος των επιφυλάξεων για το 2019, καθώς και περαιτέρω επεξηγήσεις και λεπτομέρειες.
Εργασίες της Υπηρεσίας Εσωτερικού Ελέγχου και συνολική γνώμη
Για την εγγύηση της αξιοπιστίας, οι υπηρεσίες της Επιτροπής βασίστηκαν επίσης στις εργασίες της Υπηρεσίας Εσωτερικού Ελέγχου. Η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου ελέγχει τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου εντός της Επιτροπής και των εκτελεστικών οργανισμών, παρέχοντας ανεξάρτητη και αντικειμενική διασφάλιση σχετικά με την επάρκεια και την αποτελεσματικότητά τους.
Όπως απαιτείται από τον καταστατικό χάρτη αποστολής της (
), η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου εξέδωσε ετήσια συνολική γνώμη σχετικά με τη δημοσιονομική διαχείριση της Επιτροπής , με βάση τις ελεγκτικές εργασίες που είχε διεξαγάγει στον τομέα της δημοσιονομικής διαχείρισης στην Επιτροπή κατά τα προηγούμενα 3 έτη (2017-2019). Η συνολική γνώμη λαμβάνει επίσης υπόψη πληροφορίες από άλλες πηγές, κυρίως από τις εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου. Με βάση τις εν λόγω πληροφορίες ελέγχου, ο εσωτερικός ελεγκτής υποστήριξε ότι, το 2019, η Επιτροπή έθεσε σε εφαρμογή διαδικασίες διακυβέρνησης, διαχείρισης κινδύνου και εσωτερικού ελέγχου που είναι στο σύνολό τους επαρκείς ώστε να παρέχουν εύλογες εγγυήσεις αξιοπιστίας όσον αφορά την επίτευξη των δημοσιονομικών στόχων της. Ωστόσο, στην εν λόγω συνολική γνώμη ελήφθησαν υπόψη οι επιφυλάξεις που είχαν διατυπωθεί από τους κύριους διατάκτες στις δηλώσεις αξιοπιστίας οι οποίες συμπεριλήφθηκαν στις αντίστοιχες ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων.
Για να καταλήξει στην εν λόγω συνολική γνώμη, ο εσωτερικός ελεγκτής έλαβε επίσης υπόψη τον συνδυασμένο αντίκτυπο i) όλων των ποσών που εκτιμάται ότι διακυβεύονται κατά την πληρωμή, καθώς υπερβαίνουν τα ποσά για τα οποία διατυπώνονται επιφυλάξεις, και ii) των δημοσιονομικών διορθώσεων και ανακτήσεων που σχετίζονται με ελλείψεις και σφάλματα που πρόκειται να εντοπίσουν και να διορθώσουν οι υπηρεσίες της Επιτροπής κατά τα επόμενα έτη λόγω των πολυετών διορθωτικών μηχανισμών που είναι ενσωματωμένοι στα εσωτερικά συστήματα ελέγχου της Επιτροπής. Δεδομένων αυτών των στοιχείων, η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου κρίνει ότι παρέχεται επαρκής προστασία στον προϋπολογισμό της ΕΕ συνολικά, καθώς και σε βάθος χρόνου.
Το ξέσπασμα της πανδημίας της νόσου COVID-19 και η απάντηση της Επιτροπής δεν επηρέασαν την ικανότητα της Επιτροπής να προστατεύει τον προϋπολογισμό της ΕΕ κατά τη διάρκεια του 2019. Ωστόσο, αυτό ενδέχεται να συμβεί το 2020 και κατά τα επόμενα έτη, δεδομένου ότι τα εκ των υστέρων διορθωτικά μέτρα που έχουν μέχρι στιγμής οδηγήσει σε διορθώσεις μπορεί να καταστούν λιγότερο αποτελεσματικά (επηρεάζοντας τη διορθωτική ικανότητα). Αυτό μπορεί να προκύψει από την ελάφρυνση ορισμένων διαδικασιών που διέπουν τις δαπάνες και ζητήματα σχετικά με την ανάκτηση παράνομων ή παράτυπων δαπανών από τελικούς δικαιούχους που αντιμετωπίζουν χρηματοπιστωτικές και οικονομικές δυσκολίες ως απόρροια της κρίσης του κορονοϊού. Χωρίς να διατυπώνει περαιτέρω επιφυλάξεις σχετικά με τη γνώμη, ο εσωτερικός ελεγκτής προσέθεσε δύο παραγράφους για να δώσει «έμφαση επί ειδικού θέματος», οι οποίες περιλαμβάνονται στο παράρτημα 6 της παρούσας έκθεσης σχετικά με:
·την εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ στο πλαίσιο της τρέχουσας κρίσης που σχετίζεται με την πανδημία της νόσου COVID-19, και ιδίως την ανάγκη λεπτομερούς αξιολόγησης των αναδυόμενων κινδύνων και καθορισμού και εφαρμογής σχετικών μέτρων μετριασμού· και
·στρατηγικές εποπτείας για τρίτα μέρη που υλοποιούν πολιτικές και προγράμματα.
Με σκοπό να συμβάλει στην αντίληψη της Επιτροπής που βασίζεται στις επιδόσεις και δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην αξιοποίηση των πόρων, η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου διενήργησε επίσης το 2019 ελέγχους επιδόσεων στο πλαίσιο του στρατηγικού σχεδίου ελέγχου για την περίοδο 2019-2021. Από αυτούς τους ελέγχους προέκυψαν συστάσεις, όλες εκ των οποίων έγιναν αποδεκτές από τους ελεγχόμενους, σχετικά με: τις στρατηγικές εποπτείας σχετικά με την εφαρμογή των προγραμμάτων από τρίτα μέρη· τις στρατηγικές ελέγχου των επιλεγμένων υπηρεσιών· τις διαδικασίες διαχείρισης των ανθρώπινων πόρων και της τεχνολογίας των πληροφοριών· και σχετικές με τις επιδόσεις πτυχές της εκτέλεσης πράξεων και προγραμμάτων από τις υπηρεσίες. Για όλες τις συστάσεις, οι ελεγχόμενοι κατάρτισαν σχέδια δράσης που υποβλήθηκαν στην Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου, η οποία τα έκρινε ικανοποιητικά.
Τέλος, σύμφωνα με την αυστηρή πολιτική παρακολούθησης που εφαρμόζει, η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου αξιολογούσε σε τακτική βάση την πραγματική εφαρμογή των συστάσεών της από τις υπηρεσίες και τους εκτελεστικούς οργανισμούς της Επιτροπής. Οι εργασίες επιβεβαίωσαν ότι το 98 % των συστάσεων που διατυπώθηκαν κατά την περίοδο 2015-2019 και στις οποίες δόθηκε συνέχεια είχε εφαρμοστεί επαρκώς και αποτελεσματικά από τους ελεγχόμενους. Αυτό το αποτέλεσμα αποτελεί ένδειξη της επιμέλειας που επιδεικνύουν οι υπηρεσίες της Επιτροπής κατά την εφαρμογή των συστάσεων και τον μετριασμό των κινδύνων που εντοπίζει η Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου.
Το παράρτημα 6 περιλαμβάνει περισσότερες πληροφορίες όσον αφορά την εγγύηση της αξιοπιστίας που παρέχεται από την Υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 118 παράγραφος 8 του δημοσιονομικού κανονισμού, έκθεση των εργασιών του εσωτερικού ελεγκτή διαβιβάζεται από την Επιτροπή στην αρμόδια για την απαλλαγή αρχή στο πλαίσιο της ενοποιημένης δέσμης δημοσιονομικών εκθέσεων και εκθέσεων λογοδοσίας.
Οι εργασίες της επιτροπής παρακολούθησης των ελέγχων
Η επιτροπή παρακολούθησης των ελέγχων (
) επιβλέπει ζητήματα ελέγχου εντός της Επιτροπής και υποβάλλει ετησίως έκθεση στο Σώμα των Επιτρόπων. Για τον σκοπό αυτό, διασφαλίζει την ανεξαρτησία της Υπηρεσίας Εσωτερικού Ελέγχου, παρακολουθεί την ποιότητα των εργασιών εσωτερικών ελέγχου και διασφαλίζει ότι οι συστάσεις που διατυπώνονται στο πλαίσιο του εσωτερικού ελέγχου (δηλ. της Υπηρεσίας Εσωτερικού Ελέγχου) και του εξωτερικού ελέγχου (δηλ. του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου) λαμβάνονται δεόντως υπόψη από τις υπηρεσίες της Επιτροπής και ότι δίνεται σε αυτές η κατάλληλη συνέχεια.
Κατά τη διάρκεια του έτους αναφοράς, η επιτροπή παρακολούθησης των ελέγχων συνέχισε να διαδραματίζει τον σημαντικό της ρόλο στην ενίσχυση της διακυβέρνησης, των οργανωτικών επιδόσεων και της λογοδοσίας σε ολόκληρη την οργανωτική δομή. Διοργάνωσε τρεις γύρους συναντήσεων, επικεντρώνοντας παράλληλα τις εργασίες της στους τέσσερις κύριους στόχους που προβλέπονται στα προγράμματα εργασίας για το 2019 και το 2020. Η επιτροπή παρακολούθησης των ελέγχων έκρινε ικανοποιητική την ανεξαρτησία και την ποιότητα των εργασιών εσωτερικού ελέγχου και θεώρησε ότι ο σχεδιασμός του εσωτερικού ελεγκτή καλύπτει επαρκώς το περιβάλλον ελέγχου και εξακολουθεί να καλύπτει τους βασικούς τομείς κινδύνου. Η επιτροπή θεώρησε ενθαρρυντικό το γεγονός ότι το πραγματικό ποσοστό εφαρμογής των συστάσεων του εσωτερικού ελεγκτή (ήτοι το 98 % για τις συστάσεις που διατυπώθηκαν την περίοδο 2015-2019) και το γεγονός ότι μόνο στην περίπτωση έξι πολύ σημαντικών συστάσεων ελέγχου η εφαρμογή καθυστέρησε περισσότερο από 6 μήνες από τον Ιανουάριο του 2020. Η πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή των συστάσεων του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου ήταν επίσης ικανοποιητική. Μόνο μία σύσταση που διατυπώθηκε την περίοδο 2001-2014 δεν είχε εφαρμοστεί τον Φεβρουάριο του 2020. Τέλος, η επιτροπή παρακολούθησης των ελέγχων διαπίστωσε με ικανοποίηση ότι, για 12η συνεχόμενη φορά, το Ελεγκτικό Συνέδριο διατύπωσε ευνοϊκή γνώμη σχετικά με την αξιοπιστία των ενοποιημένων λογαριασμών της ΕΕ.
Το παράρτημα 7 περιλαμβάνει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις εργασίες και τα συμπεράσματα της επιτροπής.
Οι γνώμες του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τους λογαριασμούς του 2018 και τη νομιμότητα και την κανονικότητα των πράξεων
Το 2019, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διατύπωσε θετική (ευνοϊκή) γνώμη σχετικά με τους ετήσιους λογαριασμούς της ΕΕ για το 2018 για 12ο κατά σειρά έτος.
Επικύρωση των τοπικών συστημάτων
Ο υπόλογος υποχρεούται να υπογράψει τους ετήσιους λογαριασμούς, πιστοποιώντας ότι μπορεί ευλόγως να υποθέσει ότι παρέχουν πιστή εικόνα της δημοσιονομικής κατάστασης της Επιτροπής. Η επικύρωση των τοπικών συστημάτων συνίσταται σε μια σειρά ελέγχων παρακολούθησης και εποπτείας που αποσκοπούν στην παροχή της διασφάλισης ότι ο υπόλογος μπορεί να βασιστεί στις πληροφορίες που έχουν καταχωρίσει οι διάφορες υπηρεσίες της Επιτροπής στα λογιστικά συστήματα. Η επικύρωση αυτή συμπληρώνει τις αξιολογήσεις διαχείρισης που διενεργούν οι υπηρεσίες όσον αφορά τα συστήματα εσωτερικού ελέγχου που εφαρμόζονται.
Στο πλαίσιο των εργασιών που πραγματοποιήθηκαν το 2019 έχουν εντοπιστεί δυνατά σημεία, καθώς και μια σειρά αδυναμίες και ζητήματα, από τα οποία προέκυψαν συστάσεις που αποσκοπούν στη βελτίωση του περιβάλλοντος εσωτερικού ελέγχου και της λογιστικής ποιότητας στις υπηρεσίες (
) — μέσω των οποίων θα μετριαστούν οι κίνδυνοι που απειλούν την ακρίβεια της υποβολής εκθέσεων σχετικά με τη δημοσιονομική και κανονιστική διαχείριση (
). Καμία από τις αδυναμίες που εντοπίστηκαν δεν είναι πιθανό να έχει ουσιώδη αντίκτυπο στους ετήσιους λογαριασμούς.
Όσον αφορά τη νομιμότητα και την κανονικότητα των υποκείμενων πράξεων, το Ελεγκτικό Συνέδριο διατύπωσε γνώμη με επιφύλαξη (ευνοϊκή, αλλά με παρατηρήσεις) για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, αλλά αρνητική γνώμη για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης.
Η Επιτροπή δίνει συνέχεια στις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου και παρέχει πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που λαμβάνονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων της. Επιπλέον, η Επιτροπή υποβάλλει σε τακτική βάση εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή των συστάσεων προς την επιτροπή παρακολούθησης των ελέγχων, η οποία διεκπεραιώνει ορισμένες δραστηριότητες παρακολούθησης στον συγκεκριμένο τομέα που εμπίπτουν στην επικαιροποιημένη εντολή της (
).
Το Ελεγκτικό Συνέδριο παρακολουθεί την εφαρμογή των συστάσεων από την Επιτροπή και παρέχει ανάδραση που βοηθά την Επιτροπή να ενισχύει τις δραστηριότητες παρακολούθησης. Στην ετήσια έκθεσή του για το 2018, το Ελεγκτικό Συνέδριο αξιολόγησε την ποιότητα των μέτρων παρακολούθησης της Επιτροπής για 184 συστάσεις ελέγχου από 25 ειδικές εκθέσεις που δημοσιεύτηκαν το 2015. Το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή είχε εφαρμόσει περίπου τα τρία τέταρτα των συστάσεων πλήρως ή ως επί το πλείστον και ελαφρώς λιγότερο από το ένα πέμπτο μερικώς. Οι υπόλοιπες συστάσεις δεν έγιναν αποδεκτές από την Επιτροπή και, ως εκ τούτου, δεν εφαρμόστηκαν. Αυτό συνάδει εν γένει με τα προηγούμενα έτη.
Απαλλαγή 2018
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο χορήγησε απαλλαγή στην Επιτροπή για το οικονομικό έτος 2018 με σαφή πλειοψηφία στις 14 Μαΐου 2020 αφού εξέτασε τις εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, την ενοποιημένη δέσμη δημοσιονομικών εκθέσεων της Επιτροπής και τη σύσταση περί απαλλαγής του Συμβουλίου. Επίσης, η Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κάλεσε επιλεγμένους επιτρόπους και γενικούς διευθυντές για ανταλλαγές απόψεων κατά τη διαδικασία απαλλαγής. Στην απόφαση απαλλαγής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το 2018 περιλαμβάνονται συστάσεις για τη βελτίωση της εκτέλεσης του προϋπολογισμού, καθώς και συστάσεις που συνδέονται με συγκεκριμένους τομείς πολιτικής και καταστάσεις που αφορούν, για παράδειγμα, το κράτος δικαίου και εικαζόμενες συγκρούσεις συμφερόντων. Ως είθισται, η Επιτροπή λαμβάνει μέτρα για την εφαρμογή αυτών των συστάσεων και θα δώσει συνέχεια σε αυτές στο πλαίσιο ειδικής έκθεσης (
).
2.14.Περαιτέρω εξελίξεις: Προοπτικές για το 2020 και για την περίοδο 2021-2027
2.15.Επιπτώσεις της υγειονομικής κρίσης του κορονοϊού στη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση το 2020
Η Επιτροπή έχει λάβει διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης που προκάλεσε το ξέσπασμα της νόσου COVID-19, όπως οι πρωτοβουλίες επενδύσεων για την αντιμετώπιση του κορονοϊού με στόχο τον μετριασμό των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων. Η ίδια η επιδημία, με τις τεράστιες επιπτώσεις που έχει στους δικαιούχους της ΕΕ, τις εθνικές αρχές και τις υπηρεσίες της Επιτροπής, και τα μέτρα που λαμβάνονται θα έχουν αντίκτυπο στις επιδόσεις του προϋπολογισμού της ΕΕ, αλλά θα δημιουργήσουν επίσης δυνητικές προκλήσεις για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας της Επιτροπής.
Για παράδειγμα, οι ειδικές περιστάσεις της κρίσης επέβαλαν προσαρμογές στις διαδικασίες ελέγχου και περισσότερη ευελιξία στη διαχείριση των κονδυλίων (π.χ. των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων) ώστε να καθίσταται δυνατή η ταχεία διάθεση των κονδυλίων στους τομείς όπου είναι περισσότερο αναγκαία. Αυτές οι ειδικές προσαρμογές έχουν ενσωματωθεί στην τροποποιημένη νομοθεσία, η συμμόρφωση με την οποία θα μετρηθεί για την περίοδο που επηρεάστηκε από την κρίση.
Η Επιτροπή εργάζεται επί του παρόντος προκειμένου να προσδιορίσει λεπτομερώς αυτούς τους νέους κινδύνους και προκλήσεις, να αξιολογήσει τις επιπτώσεις τους και να θεσπίσει μέτρα μετριασμού, ώστε να επιτύχει ισορροπία μεταξύ της απαιτούμενης ευελιξίας για τη διάθεση κονδυλίων στα κράτη μέλη και άλλους εκτελεστικούς εταίρους και δικαιούχους προκειμένου να αντιμετωπίσουν την κρίση, αφενός, και της ανάγκης τήρησης της αρχής της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, αφετέρου.
2.16.Οι προσπάθειες για τη διασφάλιση της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης συνεχίζονται στο επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο
Η Επιτροπή καταβάλλει συνεχώς προσπάθειες προκειμένου να διασφαλίζει ότι η διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ πραγματοποιείται σύμφωνα με τα υψηλότερα πρότυπα χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Υπό τις παρούσες περιστάσεις, αυτό είναι αναγκαίο όσο ποτέ άλλοτε. Τον Μάιο, η Επιτροπή εξέδωσε τις ανανεωμένες προτάσεις της για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2017. Αυτές οι προτάσεις επιβεβαιώνουν τη δέσμευση της Επιτροπής όσον αφορά τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση, με ιδιαίτερη έμφαση στη μεγιστοποίηση της απλούστευσης, των συνεργειών και της αποτελεσματικότητας, καθώς και στην εφαρμογή διαφοροποιημένων βάσει κινδύνου και οικονομικά αποδοτικών συστημάτων ελέγχου.
Σκοπός είναι η επίτευξη τόσο των στόχων της πολιτικής/του προγράμματος όσο και των στόχων του εσωτερικού ελέγχου, ήτοι ταχείες πληρωμές, χαμηλό επίπεδο σφαλμάτων και χαμηλό κόστος ελέγχου. Παραδείγματα τα οποία μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη των τριών αυτών στόχων είναι η αυξημένη χρήση των κατ’ αποκοπή επιχορηγήσεων (με την οποία μειώνεται επίσης η ανάγκη για τήρηση αναλυτικών αρχείων) και η δυνατότητα χρηματοδότησης βάσει των εκροών ή αποτελεσμάτων (με την οποία, για παράδειγμα, δεν απαιτείται η παρακολούθηση των ωρών εργασίας μέσω καταστάσεων χρόνου εργασίας ή η υποβολή λεπτομερών τιμολογίων για τις δαπάνες που πραγματοποιούνται).
Η χρηστή δημοσιονομική διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ θα διευκολυνθεί επίσης από την παροχή υποδειγμάτων για την ιδρυτική πράξη και τις πράξεις ανάθεσης για τις μελλοντικές αναθέσεις προγραμμάτων στους εκτελεστικούς οργανισμούς κατά τη διάρκεια του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, καθώς και κατευθυντήριων γραμμών για την ίδρυση και τη λειτουργία εκτελεστικών οργανισμών.
2.17.Περαιτέρω βελτίωση και ενίσχυση της συνεργασίας με τα κράτη μέλη
Στο πλαίσιο της γενικής πρωτοβουλίας της Επιτροπής να βελτιώσει και να ενισχύσει τη συνεργασία της με τα κράτη μέλη, το Δίκτυο Καλύτερης Διάθεσης των Δαπανών (το οποίο αποτελείται από εκπροσώπους των κρατών μελών και της Επιτροπής) αναμένεται να βοηθήσει στην ανταλλαγή ορθών πρακτικών, την ανταλλαγή γνώσεων και πληροφοριών, τον εντοπισμό αδυναμιών και την εύρεση λύσεων σε πρώιμο στάδιο σχετικά με ζητήματα που αφορούν τις δημόσιες δαπάνες, μεταξύ άλλων σε τομείς όπως η σύγκρουση συμφερόντων, το κράτος δικαίου και η απάτη και η διαφθορά. Επαφές με τα κράτη μέλη θα πραγματοποιηθούν σε υψηλό επίπεδο (ετήσια διάσκεψη της ομάδας υψηλού επιπέδου του Δικτύου Καλύτερης Διάθεσης των Δαπανών) και σε τεχνικό επίπεδο, με τη διοργάνωση εργαστηρίων για συγκεκριμένα θέματα.
Το ζήτημα της σύγκρουσης συμφερόντων έχει υψηλή προτεραιότητα στο θεματολόγιο της Επιτροπής και έχει αποτελέσει συχνά αντικείμενο συζητήσεων και εκκλήσεων για ανάληψη δράσης, ιδίως από την Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ως απάντηση, και σε συνέχεια της αναθεώρησης των κανόνων περί αποφυγής σύγκρουσης συμφερόντων στον δημοσιονομικό κανονισμό του 2018, ο οποίος επεκτείνει ρητώς τη χρήση τους στο καθεστώς της επιμερισμένης διαχείρισης, η Επιτροπή καταρτίζει ένα σημείωμα καθοδήγησης σχετικά με την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων, το οποίο καλύπτει όλους τους τρόπους διαχείρισης (άμεση/έμμεση/επιμερισμένη διαχείριση). Στόχος του είναι η διευκόλυνση της κατανόησης και η ευαισθητοποίηση των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών που χρησιμοποιούν κονδύλια της ΕΕ, εντός των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και στα κράτη μέλη, σχετικά με τους κανόνες περί σύγκρουσης συμφερόντων. Η δημοσίευσή του έχει προγραμματιστεί για το τέλος του έτους.
Η Επιτροπή εξετάσει επίσης άλλα μέτρα για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων προβληματισμών που έχει θέσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, καθώς και πιθανών ζητημάτων ή κενών που εντοπίστηκαν το προηγούμενο έτος. Αυτά τα μέτρα μπορεί να περιλαμβάνουν προτάσεις για τη βελτίωση της ποιότητας και της διαλειτουργικότητας των δεδομένων σχετικά με τους δικαιούχους της ΕΕ τα οποία τίθενται στη διάθεση της Επιτροπής, καθώς και για την εξασφάλιση της επιβολής ανακτήσεων κονδυλίων της ΕΕ.
Με βάση τις δηλώσεις αξιοπιστίας και τις επιφυλάξεις που διατυπώνονται στις ετήσιες εκθέσεις δραστηριοτήτων (
), το Σώμα των Επιτρόπων εγκρίνει την παρούσα ετήσια έκθεση για τη διαχείριση και τις επιδόσεις για τον προϋπολογισμό της ΕΕ – Οικονομικό έτος 2019 και αναλαμβάνει τη συνολική πολιτική ευθύνη για τη διαχείριση του προϋπολογισμού της ΕΕ.