Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

• FST przyczynia się do realizacji jedynego celu szczegółowego, jakim jest umożliwienie regionom i ludności łagodzenia wpływających na społeczeństwo, zatrudnienie, gospodarkę i środowisko skutków transformacji UE w kierunku osiągnięcia celów na rok 2030 w dziedzinie energii i klimatu oraz budowy neutralnej dla klimatu gospodarki do roku 2050 w oparciu o porozumienie paryskie (zob. streszczenie).
• Może również wspierać inwestycje przyczyniające się do realizacji celów platformy na rzecz technologii strategicznych dla Europy (STEP) określonych w rozporządzeniu (UE) 2024/795.
• FST to pierwszy filar mechanizmu sprawiedliwej transformacji; pozostałymi filarami są program InvestEU oraz Instrument pożyczkowy na rzecz sektora publicznego.
• Fundusz jest kluczowym elementem Europejskiego Zielonego Ładu (zob. streszczenie).

Zakres

FST wspiera zrównoważone inwestycje w:

• małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), w tym mikroprzedsiębiorstwa i start-upy;
• działania badawcze i innowacyjne, w tym działania prowadzone przez uniwersytety i publiczne organizacje badawcze;
• energię odnawialną i sprawność energetyczną;
• inteligentną i zrównoważoną mobilność lokalną, w tym dekarbonizację lokalnego sektora transportu i jego infrastruktury;
• modernizację sieci ciepłowniczych;
• innowacje cyfrowe i łączność cyfrową;
• rewitalizację terenów zdegradowanych i zieloną infrastrukturę;
• ponowne przeszkolenie pracowników i osób poszukujących pracy;
• kształcenie i włączenie społeczne, w tym inwestycje w infrastrukturę na potrzeby ośrodków szkoleniowych oraz placówek opieki nad dziećmi i osobami starszymi.

Wraz z przyjęciem rozporządzenia zmieniającego (UE) 2024/795 ustanawiającego inicjatywę STEP, FST może również wspierać inwestycje produkcyjne w przedsiębiorstwach innych niż MŚP, przy jednoczesnym zachowaniu koncentracji na MŚP, przyczyniając się do realizacji celów STEP. Inicjatywa ta ma na celu wzmocnienie suwerenności i bezpieczeństwa UE, przyspieszenie jej transformacji ekologicznej i cyfrowej, zwiększenie jej konkurencyjności i zmniejszenie jej strategicznych zależności w trzech strategicznych obszarach przemysłowych: innowacjach cyfrowych i zaawansowanych technologiach, czystych i zasobooszczędnych technologiach oraz biotechnologiach.

Wyklucza się finansowanie następujących działań w ramach FST:

• likwidacja lub budowa elektrowni jądrowych;
• działania związane z wyrobami tytoniowymi;
• inwestycje powiązane z paliwami kopalnymi;
• przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji, chyba że zezwolono na to na mocy tymczasowych zasad pomocy państwa ustanowionych w celu uwzględnienia wyjątkowych okoliczności.

Zasoby

• FST ma zasoby w wysokości 8,4 mld EUR według cen bieżących z wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027. Główna kwota może zostać odpowiednio zwiększona poprzez dobrowolne środki przekazane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.
• Kwota 10,8 miliarda euro, stanowiąca uzupełnienie planowanych zasobów, będzie pochodzić z instrumentu UE na rzecz odbudowy NextGenerationEU:
  • 2 mld EUR w 2021 r.
  • 4 mld EUR w 2022 r.
  • 2 mld EUR w 2023 r.
• Wspólne unijne zasady dotyczące funduszy polityki społeczno-gospodarczej i polityki spójności określono w rozporządzeniu (UE) 2021/1060 (zob. streszczenie).
• Załącznik I do rozporządzenia określa alokacje FST dla państw członkowskich UE, natomiast załącznik II zawiera wzór terytorialnych planów sprawiedliwej transformacji, które państwa członkowskie mają przedłożyć Komisji Europejskiej.

Dostęp do dofinansowania

• Dostęp do dofinansowania z FST zależy od tego, czy państwa członkowskie UE zobowiążą się do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 roku.
• Zaledwie 50 % krajowej alokacji będzie dostępne dla tych państw członkowskich, które jeszcze nie zobowiązały się do realizacji tego celu.

Mechanizm zielonego nagradzania

• Jeśli środki dostępne w ramach FST zostaną zwiększone po 31 grudnia 2024 r., dodatkowe środki zostaną przyznane państwom członkowskim w oparciu o mechanizm „zielonego nagradzania”.
• Oznacza to, że państwa członkowskie, które szybciej ograniczą emisje gazów cieplarnianych, otrzymają dodatkowe środki.