IL-KUMMISSJONI EWROPEA

Brussell, 15.12.2023

COM(2023) 792 final

KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI

Rapport dwar l-Istat ta’ Tħejjija b’Rabta mas-Saħħa tal-2023

1. INTRODUZZJONI

L-Unjoni Ewropea (UE) għamlet passi importanti fit-tisħiħ tal-kapaċità ta’ tħejjija tagħha biex tiflaħ għat-theddid transkonfinali serju għas-saħħa. F’Diċembru 2023 ikunu għaddew 4 snin mill-ewwel identifikazzjoni tas-SARS-CoV-2, li eventwalment żviluppat f’pandemija fuq skala kbira u fi kriżi globali tas-saħħa mingħajr preċedent. Minn dak iż-żmien ’l hawn, ġew stabbiliti ħafna inizjattivi u tagħlimiet meħuda f’leġiżlazzjoni ġdida tal-UE biex isaħħu d-difiżi kollettivi u t-tħejjija tagħna kontra l-pandemiji u theddid ewlieni ieħor għas-saħħa, bħal dawk ikkawżati mit-tibdil fil-klima.

Diċembru 2023 huwa wkoll l-ewwel anniversarju tad-dħul fis-seħħ ta’ att leġiżlattiv ewlieni fil-qafas tas-sigurtà tas-saħħa tal-UE: Ir-Regolament (UE) 2022/2371/UE dwar theddid transkonfinali serju għas-saħħa. 1 Il-Kummissjoni pproponiet ir-Regolament lura fl-2020 bħala parti mill-ewwel pilastru tal-Unjoni Ewropea tas-Saħħa, flimkien ma’ proposti għall-mandati estiżi għal żewġ aġenziji ewlenin tas-saħħa tal-UE: iċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard (ECDC) u l-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini (EMA). Ir-Regolament aġġorna l-mekkaniżmi eżistenti fil-livell tal-UE għall-prevenzjoni, it-tħejjija, is-sorveljanza, it-twissija bikrija u r-rispons tas-saħħa pubblika, u sar is-sinsla tal-arkitettura tas-sigurtà tas-saħħa tal-UE. L-Unjoni Ewropea tas-Saħħa — li l-pedamenti tagħha ġew stabbiliti waqt li kienet għaddejja l-kriżi bla preċedent tal-COVID-19 — issa hija operattiva u qed tagħti riżultati, inkluża l-Awtorità tal-Kummissjoni għat-Tħejjija u għar-Rispons f’Każ ta’ Emerġenza tas-Saħħa (HERA), li nħolqot f’Settembru 2021 2 . Dan ir-rapport jiddeskrivi dawk l-iżviluppi ewlenin sal-lum.

L-impenn politiku biex jiġi abbozzat rapport annwali dwar l-istat ta’ tħejjija għas-saħħa biex jirrifletti x-xenarju ta’ riskju li qed jinbidel b’mod ġenerali fl-UE u l-istat ta’ tħejjija għas-saħħa tħabbar fil-Komunikazzjoni tal-2021 tal-Kummissjoni “Nisiltu tagħlimiet bikrija mill-pandemija tal-COVID-19” 3 . L-ewwel edizzjoni tar-Rapport dwar l-Istat tat-Tħejjija għas-Saħħa 4 ġiet ippubblikata fl-2022 u ffukat fuq il-kapaċitajiet ta’ tħejjija relatati ma’ kontromiżuri mediċi. L-objettiv primarju tar-rapport ta’ din is-sena huwa li jiġu identifikati l-azzjonijiet tal-UE li ġew stabbiliti biex jindirizzaw theddid transkonfinali serju għas-saħħa, b’enfasi fuq dawk l-azzjonijiet li jimplimentaw ir-Regolament (UE) 2022/2371 (tali rapportar huwa, fil-fatt, rekwiżit skont l-Artikolu 9 5 ). Bħala t-tieni objettiv, ir-rapport tal-2023 jiddeskrivi inizjattivi u ħidma rilevanti għaddejjin bħalissa li huma marbta mill-qrib iżda li huma, pereżempju, ikkoordinati minn servizzi tal-Kummissjoni barra mill-qasam tal-politika tas-saħħa pubblika. Billi juri dawn l-interkonnessjonijiet, ir-rapport iqis l-isforzi tal-UE fil-qasam tas-sigurtà tas-saħħa aktar b’saħħitha, filwaqt li jenfasizza l-importanza li jittieħed approċċ ta’ “Saħħa Waħda” 6 . Il-valur tal-approċċ “Saħħa Waħda” huwa rikonoxxut mill-UE u minn ħafna gvernijiet, organizzazzjonijiet u industriji globali minħabba l-impatt kritiku tiegħu fuq il-proċessi ġenerali ta’ prevenzjoni, tħejjija u valutazzjoni tar-riskju.

2. PREVENZJONI

Il-prevenzjoni hija waħda mill-passi essenzjali fiċ-ċiklu tal-ġestjoni tal-kriżijiet, li tinkludi l-attivitajiet kollha li għandhom l-għan li jimminimizzaw il-piż tat-theddid għas-saħħa u jtaffu l-fatturi ta’ riskju assoċjati tagħhom. Ir-Regolament (UE) 2022/2371 ikkodifika bis-sħiħ il-kunċett tal-prevenzjoni minbarra t-tħejjija u r-rispons, u b’hekk ipprovda bażi legali b’saħħitha għat-tisħiħ tal-ħidma f’dan il-qasam. Ir-Regolament (UE) 2022/2371 ikopri kamp ta’ applikazzjoni wiesa’ ta’ theddid transkonfinali serju għas-saħħa pubblika: minn mard komunikabbli għal theddid kimiku u ambjentali u theddid ta’ oriġini mhux magħrufa 7 , u b’hekk jinħoloq qafas ġenerali u flessibbli għat-tħejjija u r-rispons.

It-tilqim bħala miżura ewlenija ta’ prevenzjoni

It-tilqim huwa essenzjali biex jiġi evitat it-tixrid tal-mard infettiv. Kif deher matul il-pandemija tal-COVID-19, l-Istrateġija tal-UE dwar il-Vaċċini 8 li tiżgura appoġġ għall-iżvilupp tal-vaċċini u d-disponibbiltà tagħhom għall-Istati Membri kollha u l-kampanji nazzjonali ta’ tilqim setgħu jbiddlu sostanzjalment l-avvenimenti, u salvaw għexieren ta’ miljuni ta’ ħajjiet globalment (madwar 20 miljun ħajja ġew salvati fl-ewwel sena biss  9 ). Il-COVID-19 ma għadhiex meqjusa bħala emerġenza tas-saħħa pubblika ta’ tħassib internazzjonali 10 , iżda l-ECDC jenfasizza li t-tqassim kontinwu tal-vaċċini tal-COVID-19 mill-pajjiżi (b’mod partikolari mmirati lejn adulti akbar fl-età u gruppi oħra vulnerabbli mil-lat mediku) jibqa’ essenzjali sabiex jitnaqqsu l-mard serju, l-ospitalizzazzjoni u l-imwiet mill-virus 11 . Il-Kummissjoni qed tappoġġa lill-Istati Membri fl-iżgurar ta’ aċċess kontinwu għall-vaċċini adattati tal-COVID-19.

Il-Kummissjoni għadha attiva wkoll fil-qasam tal-politika dwar it-tilqim lil hinn mill-COVID-19, billi tappoġġa lill-Istati Membri biex iżidu l-kopertura tat-tilqim tagħhom. Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni u r-Rakkomandazzjoni tal-2018 tal-Kunsill dwar kooperazzjoni msaħħa kontra l-mard li jista’ jiġi evitat bit-tilqim 12 irreferew għal għadd ta’ prijoritajiet f’dan il-qasam, li ġew implimentati mill-Kummissjoni abbażi ta’ pjan direzzjonali disponibbli għall-pubbliku 13 . Pereżempju, biex tiġi miġġielda l-eżitazzjoni għat-tilqim fil-popolazzjoni, li hija riskju dejjem akbar għas-saħħa pubblika, il-Kummissjoni nediet inizjattivi bħal studji dwar l-imġiba 14 , 15 ; il-Koalizzjoni għat-Tilqim, li tlaqqa’ flimkien l-assoċjazzjonijiet tal-professjonisti tas-saħħa u tal-istudenti tal-UE biex jippromwovu t-tilqim; kif ukoll il-Portal Ewropew ta’ Informazzjoni dwar it-Tilqim 16 , li huwa sors akkurat ta’ informazzjoni dwar it-tilqim għall-pubbliku ġenerali. Biex dawk l-isforzi jissoktaw, hemm sottogrupp tal-Grupp ta’ Esperti dwar is-Saħħa Pubblika tal-Kummissjoni (PHEG) 17 iddedikat għat-tilqim. Barra minn hekk, l-ECDC issa joffri taħriġ online lill-pubbliku dwar l-eżitazzjoni għat-tilqim u l-miżinformazzjoni dwaru permezz tal-Akkademja Virtwali 18 tiegħu u jkompli jospita l-Kollaborazzjoni tal-Grupp Konsultattiv Tekniku Nazzjonali dwar l-Immunizzazzjoni (NITAG) tal-pajjiżi fiż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE), li jivvaluta l-ħtiġijiet tat-tilqim u jagħti pariri lill-gvernijiet nazzjonali dwar l-istrateġiji tat-tilqim.

Biex timxi ’l quddiem, il-Kummissjoni qed tiżviluppa strateġija dwar il-vaċċini mmirata lejn theddidiet ta’ prijorità li għalihom ikun meħtieġ l-iżvilupp ta’ vaċċini ġodda jew it-titjib ta’ dawk eżistenti. Barra minn hekk, il-ħidma tal-Kummissjoni dwar it-tilqim għandha wkoll rabtiet qawwija mal-Pjan tal-Ewropa biex Jingħeleb il-Kanċer 19 , li jidher fi proposta futura għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar kanċers li jistgħu jiġu evitati bit-tilqim.

L-indirizzar tar-reżistenza għall-antimikrobiċi

Ir-reżistenza għall-antimikrobiċi (AMR) hija l-kapaċità tal-mikrobi bħall-batterji, il-viruses u l-fungi li jiżviluppaw reżistenza u li jegħlbu l-mediċini mfassla biex joqtluhom. L-AMR thedded li teqred il-mediċina moderna hekk kif nafuha. Is-snin li ġejjin se jkunu kruċjali biex jiġi żgurat l-użu prudenti, l-aċċess u l-iżvilupp ta’ antimikrobiċi effettivi, u b’hekk jeħtieġu għarfien akbar dwar il-ġlieda kontra l-AMR. Huwa stmat li minn tal-inqas 35 000 persuna jmutu kull sena fl-UE/fiż-ŻEE bħala konsegwenza diretta ta’ infezzjonijiet reżistenti. Dan huwa aktar mit-total ikkombinat ta’ mwiet ikkawżati mill-influwenza, mit-tuberkulożi u mill-HIV/AIDS, u dan in-numru qed jikber 20 . L-AMR ma hijiex daqshekk magħrufa fost il-pubbliku kif kienet il-COVID-19, iżda ma għadhiex pandemija silenzjuża u teħtieġ azzjoni urġenti biex jiġu evitati l-eżiti katastrofiċi attwalment imbassra.

Filwaqt li bniet fuq il-pjan ta’ azzjoni tal-UE tal-2017 dwar ir-reżistenza għall-antimikrobiċi 21 , f’April 2023, il-Kummissjoni pproponiet Rakkomandazzjoni tal-Kunsill, adottata f’Ġunju 2023 22 . Hija tirrakkomanda miżuri biex tiġi miġġielda l-AMR fl-oqsma tas-saħħa tal-bniedem, tas-saħħa tal-annimali u tal-ambjent permezz tal-approċċ ta’ “Saħħa Waħda”. Għall-ewwel darba fl-UE, ir-Rakkomandazzjoni tistabbilixxi miri tal-UE u dawk nazzjonali biex jitnaqqas il-konsum tal-mediċina antimikrobika u jiġi kkontrollat it-tixrid ta’ patoġeni kritiċi fis-saħħa tal-bniedem. Imfassla bl-appoġġ tal-ECDC, dawn il-miri rakkomandati għandhom iservu bħala xprunatur tal-azzjoni nazzjonali u l-monitoraġġ tal-progress fis-snin li ġejjin.

Sabiex tiġi indirizzata ż-żieda fl-AMR, huwa essenzjali li jiġi żgurat kemm l-aċċess għall-antimikrobiċi eżistenti kif ukoll l-iżvilupp ta’ oħrajn effettivi ġodda. Fis-26 ta’ April 2023, il-Kummissjoni adottat proposti għal direttiva u regolament ġodda biex tirrevedi u tissostitwixxi l-leġiżlazzjoni farmaċewtika ġenerali eżistenti tal-Unjoni 23 . Dawn il-proposti fihom miżuri biex jittejbu l-innovazzjoni u l-aċċess għall-mediċini fl-UE, inklużi l-antimikrobiċi. Xi miżuri jindirizzaw speċifikament l-AMR, flimkien mar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill imsemmija hawn fuq, li għandhom l-għan li jsaħħu l-użu prudenti tal-antimikrobiċi u jinkludu “vouchers ta’ protezzjoni tad-data trasferibbli” 24 biex jinċentivaw l-iżvilupp ta’ antibijotiċi ġodda. L-eliġibbiltà għall-iskema ta’ vouchers tkun ristretta għal antimikrobiċi ġodda li jindirizzaw l-AMR u l-patoġeni ta’ prijorità rikonoxxuti mill-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO). Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar it-tisħiħ tal-azzjonijiet tal-UE għall-ġlieda kontra l-AMR laqgħet ukoll l-intenzjoni tal-Kummissjoni li tfassal skema ta’ inċentivi “tat-tip pull” tal-UE għal diversi pajjiżi biex ittejjeb l-innovazzjoni, l-iżvilupp ta’ antimikrobiċi ġodda u l-aċċess għal antimikrobiċi eżistenti u ġodda, b’appoġġ finanzjarju mill-programm l-UE għas-Saħħa 25 .

Fir-rigward tad-disponibbiltà ta’ antibijotiċi eżistenti u l-prevenzjoni tan-nuqqasijiet tagħhom matul l-istaġun tal-ħarifa u tax-xitwa tal-2023, il-Kummissjoni, flimkien mal-EMA, timmonitorja l-provvista u d-domanda ta’ antibijotiċi ewlenin użati fit-trattament ta’ infezzjonijiet respiratorji 26 . Abbażi tar-riżultati ta’ dan il-monitoraġġ, il-Grupp Eżekuttiv ta’ Tmexxija tal-EMA dwar Nuqqasijiet ta’ Mediċini u s-Sikurezza Tagħhom ħareġ rakkomandazzjonijiet biex tiġi żgurata d-disponibbiltà tal-antibijotiċi f’riskju potenzjali ta’ nuqqasijiet. Kif imħabbar fil-Komunikazzjoni dwar l-indirizzar tan-nuqqasijiet tal-mediċina fl-UE 27 , il-Kummissjoni u l-EMA se jkomplu jimmonitorjaw is-sitwazzjoni mill-qrib.

Il-Kummissjoni qed tkompli tappoġġa l-iżvilupp u l-aċċess għal kontromiżuri mediċi preventivi, dijanjostiċi u terapewtiċi kontra l-AMR permezz tal-ħidma tagħha. Dan l-appoġġ jinkludi l-finanzjament ta’ korpi internazzjonali bħad-WHO, is-Sħubija Globali għar-Riċerka u l-Iżvilupp dwar l-Antibijotiċi 28 u l-inizjattiva konġunta tagħhom SECURE 29 , li qed taħdem biex jiġu żviluppati antibijotiċi u vaċċini ġodda 30 kontra l-infezzjonijiet tal-AMR 31 . Il-HERA Invest, żieda ta’ EUR 100 miljun mal-programm InvestEU, li hija mmirata lejn kumpaniji żgħar u ta’ daqs medju li jiżviluppaw kontromiżuri mediċi, ukoll se tindirizza l-AMR.

Fl-istess ħin, il-programm qafas tal-UE għar-riċerka u l-innovazzjoni, Orizzont Ewropa, qed jilħaq l-objettivi tal-pjan ta’ azzjoni tal-2017 tal-UE u r-Rakkomandazzjoni tal-2023 tal-Kunsill dwar l-AMR. F’din l-aħħar sena, huwa pprovda appoġġ permezz ta’ azzjoni ta’ koordinazzjoni u appoġġ, DESIGN OH AMR (DESIGN One Health AntiMicrobial Resistance) 32 , għall-iżvilupp ta’ sħubija Ewropea ta’ kofinanzjament dwar ir-riċerka u l-innovazzjoni tal-OH AMR, li għandha titnieda fl-2025, li għaliha l-UE hija mistennija tikkontribwixxi EUR 100 miljun 33 . Barra minn hekk, dan kompla jipprovdi riżorsi ta’ finanzjament għal azzjonijiet ta’ riċerka u innovazzjoni dwar l-OH AMR ta’ kważi EUR 200 miljun mill-bidu tal-programm Orizzont Ewropa. 34

Minbarra l-isforzi tagħha fis-saħħa tal-bniedem u tal-annimali, il-Kummissjoni tkompli tirrikonoxxi l-ambjent bħala riżerva ta’ reżistenza li teħtieġ fehim ulterjuri kif rikonoxxut fl-Approċċ Strateġiku tal-UE għall-Farmaċewtiċi fl-Ambjent 35 . Permezz ta’ inizjattivi fil-qafas tal-Patt Ekoloġiku Ewropew 36 , u b’mod partikolari l-Pjan ta’ Azzjoni ta’ Tniġġis Żero 37 , il-Kummissjoni aġixxiet f’diversi oqsma ambjentali. Fir-rigward tal-ilma, il-Kummissjoni tipproponi li tiġi rriveduta l-lista ta’ sustanzi niġġiesa fl-ilma ta’ taħt l-art u fl-ilma tal-wiċċ 38 , inkluż għadd ta’ sustanzi ta’ AMR u ġeni ta’ AMR. Il-proposta tal-Kummissjoni għal riformulazzjoni tad-Direttiva dwar it-Trattament tal-Ilma Urban Mormi 39 tistabbilixxi wkoll, fost miżuri oħra, il-monitoraġġ tal-parametri tas-saħħa fl-ilma mormi urban, inkluża s-sorveljanza obbligatorja tal-AMR biex tissaħħaħ it-tħejjija tal-UE kontra l-pandemiji jew theddid kbir ieħor għas-saħħa pubblika, kif qed isir bħalissa għall-COVID-19.

Fir-rigward tal-ħamrija, il-Kummissjoni qed teżamina l-ġeni ta’ AMR fil-mikroorganiżmi fil-ħamrija agrikola permezz tal-istħarriġ LUCAS Soil 2018 40 , b’rapporti mistennija sa tmiem l-2023. Ir-riżultati preliminari juru li aktar minn 600 kampjun kien fihom livelli traċċabbli ta’ ġeni ta’ AMR 41 . Il-Kummissjoni, permezz tal-proposta tagħha dwar il-Liġi dwar ir-Restawr tan-Natura, għandha wkoll l-għan li taġixxi fuq iż-żieda tar-reżiljenza kontra tali ġeni billi terġa’ tistabbilixxi s-saħħa tal-ekosistemi li jistgħu jaġixxu bħala ostaklu għat-tixrid tal-AMR. Barra minn hekk, permezz ta’ LUCAS Soil 2018, il-Kummissjoni qed teżamina ġeni ta’ sinteżi tal-antibijotiċi (ABG) fil-ħamrija li jistgħu jikkontribwixxu għal mediċini ġodda. Ir-riżultati kemm tal-ġeni tal-AMR kif ukoll tal-ġeni tal-ABG se jiġu ospitati fl-Osservatorju tal-Ħamrija tal-UE (EUSO) 42 .

Il-prevenzjoni ta’ mard żoonotiku bħall-influwenza tat-tjur

Aktar minn 60 % tat-theddid emerġenti ta’ mard infettiv huwa ta’ oriġini żoonotika 43 , u għalhekk irridu nibqgħu viġilanti dwar il-possibbiltà ta’ pandemija oħra li toriġina mill-annimali.

L-UE bbażat fuq żewġ biċċiet ewlenin ta’ leġiżlazzjoni biex tindirizza r-riskji ta’ mard infettiv li ġej mill-annimali. Dawn huma d-Direttiva 2003/99/KE 44 , li tiżgura monitoraġġ u evalwazzjoni xierqa taż-żoonożi, tal-aġenti żoonotiċi u tat-tifqigħat li jinġarru fl-ikel, u r-Regolament (UE) 2016/429 45 (il-“Liġi dwar is-Saħħa tal-Annimali”) li jistabbilixxi regoli għall-prevenzjoni u l-kontroll taż-żoonożi, inklużi l-identifikazzjoni bikrija, in-notifika u r-rapportar tagħhom.

L-approċċ “Saħħa Waħda” ilu jiġi kkunsidrat fl-azzjonijiet tal-UE għal għexieren ta’ snin, iżda l-pandemija tal-COVID-19 enfasizzat għal darba oħra l-importanza ta’ dan l-approċċ għall-prevenzjoni, it-tħejjija u r-rispons u l-ħtieġa għal koordinazzjoni ottimali bejn is-setturi. Ir-Regolament (UE) 2022/2371 issa jappella b’mod espliċitu għall-approċċ “Saħħa Waħda” fl-indirizzar ta’ kriżijiet attwali u emerġenti.

Fi żmien xhur mill-adozzjoni tar-Regolament (UE) 2022/2371, il-Kumitat għas-Sigurtà tas-Saħħa 46 — il-korp ewlieni tal-UE li jittratta t-theddid għas-saħħa pubblika — organizza diversi laqgħat konġunti mal-Uffiċjali Veterinarji Ewlenin tal-UE biex jiddiskutu t-theddida tal-influwenza avjarja b’Patoġeniċità Għolja (HPAI) u l-miżuri tas-saħħa tal-annimali u tal-bniedem meħtieġa biex jiġi evitat ir-riskju ta’ spillover żoonotiku għall-bnedmin. L-HPAI hija theddida kbira għas-saħħa u teħtieġ viġilanza, identifikazzjoni bikrija u rispons rapidu u bikri għal kwalunkwe spillover minn kmieni. L-istaġun tal-2022/23 ra waħda mill-akbar epidemiji tal-HPAI fl-għasafar selvaġġi u fil-pollam fl-UE sal-lum u tifqigħat kbar fost il-mammiferi. Il-leġiżlazzjoni rilevanti tal-UE 47 tipprevedi li l-Istati Membri kollha jridu jwettqu sorveljanza, biex jippermettu l-identifikazzjoni bikrija tal-HPAI fl-għasafar u fil-mammiferi. Il-liġi dwar is-saħħa tal-annimali tiżgura l-armonizzazzjoni tal-miżuri li l-Istati Membri kollha għandhom jimplimentaw ladarba jiġi identifikat il-virus tal-HPAI fl-għasafar miżmuma sabiex jiġi evitat u kkontrollat it-tixrid tiegħu; u tipprovdi l-bażi ġuridika għall-awtoritajiet kompetenti biex jieħdu l-miżuri meħtieġa meta l-virus jiġi identifikat fil-mammiferi.

Minn Settembru 2017, l-Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà fl-Ikel (EFSA) u l-ECDC ingħataw mandat mill-Kummissjoni biex jivvalutaw regolarment, flimkien mal-Laboratorju ta’ Referenza tal-UE għall-influwenza avjarja fis-saħħa tal-annimali 48 , is-sitwazzjoni epidemjoloġika tal-HPAI u l-evoluzzjoni tal-karatteristiċi ġenetiċi tal-viruses tal-HPAI identifikati fl-annimali. Ir-rapporti xjentifiċi bir-riżultati ta’ dawn il-valutazzjonijiet jiġu ppubblikati kull xahrejn sa 3 xhur 49 , u jippreżentaw għażliet għar-rispons għar-riskji identifikati għas-saħħa tal-annimali u tas-saħħa pubblika.

Flimkien ma’ xi Stati Membri, il-Kummissjoni qed taħdem fuq il-possibbiltà li tiżgura vaċċini kontra l-influwenza żoonotika fil-bnedmin permezz tal-mekkaniżmu Konġunt tal-Akkwist. L-ewwel vjeġġi ta’ tali vaċċin lejn l-Istati Membri huma ppjanati għall-bidu tal-2024. Ix-xiri komuni ta’ vaċċini żoonotiċi jsaħħaħ it-tħejjija tal-Istati Membri quddiem pandemija tal-Influwenza (tat-tjur) billi jżid maż-żewġ kuntratti qafas eżistenti — konklużi wkoll fil-kuntest tal-mekkaniżmu tal-Akkwist Konġunt — għar-riżerva ta’ aktar minn 110 miljun doża ta’ vaċċin pandemiku. Id-dożi tal-vaċċin pandemiku jitqassmu lill-Istati Membri li jipparteċipaw fil-kuntratti ta’ riżerva wara d-dikjarazzjoni ta’ pandemija tal-influwenza mid-WHO.

Il-prevenzjoni tat-theddid għas-saħħa relatat mat-tibdil fil-klima u mal-ambjent, u t-tħejjija għalihom

L-effetti tat-tibdil fil-klima u tad-degradazzjoni ambjentali nħassu bil-kbir fis-sajf tal-2023, peress li avvenimenti estremi tat-temp ikkawżaw għargħar devastanti fil-Bulgarija, fil-Kroazja, fil-Greċja, fi Spanja, fl-Italja, fir-Rumanija u fis-Slovenja, u mewġa ta’ sħana kkawżat xi wħud mit-temperaturi l-aktar sħan li qatt ġew irreġistrati fl-UE. Hija meħtieġa azzjoni tas-saħħa pubblika biex jiġu protetti il-persuni l-aktar vulnerabbli b’mod partikolari, u biex jiġu evitati kemm jista’ jkun imwiet relatati mas-sħana. Il-klima tal-UE li qed tisħon malajr qed issir ukoll dejjem aktar adatta għal ċertu mard infettiv sensittiv għall-klima, b’mod partikolari dak li jinġarr minn vettur. Barra minn hekk, it-tibdil fil-klima qed iħaffef it-taħlil tal-permafrost, li jista’ jirrilaxxa mikroorganiżmi ta’ tħassib li ilhom inattivi.

Patoġeni suxxettibbli għall-pandemiji li jinġarru wkoll minn vettur, bħad-deni isfar, id-deni dengue, iz-zika, iċ-chikungunya u d-deni tal-Punent tan-Nil, ġew identifikati mill-HERA bħala theddid ta’ prijorità u għaddejja ħidma biex titwessa’ l-ħażna tal-kontromiżuri mediċi billi jsiru investimenti fir-riċerka u fl-iżvilupp ta’ għodod mediċi innovattivi għat-tħejjija għall-pandemija permezz tal-programmi Orizzont Ewropa u l-UE għas-Saħħa. Pereżempju, il-Kummissjoni qiegħda tiffinanzja l-Koalizzjoni għall-Innovazzjonijiet fit-Tħejjija għall-Epidemiji (CEPI) permezz tal-Programm Orizzont Ewropa biex twettaq studji dwar l-effettività u aktar studji xjentifiċi biex tespandi l-użu potenzjali ta’ vaċċini taċ-chikungunya liċenzjati għat-tfal, għall-persuni immunokompromessi u għan-nisa tqal. Il-Kummissjoni qed tesplora wkoll modi kif tappoġġa miżuri differenti ta’ kontroll tal-vetturi (eż. tekniki bl-insetti sterili). 

Ħidma riċenti oħra biex tiġi appoġġata t-tħejjija għas-saħħa fir-rigward tat-tibdil fil-klima u r-riskji ambjentali tinkludi inter alia:

·prodotti ġodda tal-Osservatorju Ewropew tal-Klima u s-Saħħa 50 , imħaddem mill-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent u mill-Kummissjoni Ewropea, irrilaxxati fl-2023 (b’mod partikolari indikaturi, skedi informattivi u tbassir dwar is-saħħa tas-sħana, il-mard infettiv, is-saħħa okkupazzjonali u t-tniġġis tal-arja);

·id-Dikjarazzjoni tas-Seba’ Konferenza Ministerjali dwar l-Ambjent u s-Saħħa (id-Dikjarazzjoni ta’ Budapest) 51  ta’ Lulju 2023, li tifformola impenji u azzjonijiet politiċi biex jiġu indirizzati r-riskji għas-saħħa kkawżati mit-tibdil fil-klima, mit-tniġġis u mit-telf tal-bijodiversità;

·id-Dikjarazzjoni tal-COP28 dwar il-Klima u s-Saħħa, skedata li tiġi ffirmata fl-okkażjoni tal-ewwel Jum tas-Saħħa fit-28 sessjoni tal-Konferenza tal-Partijiet għall-Konvenzjoni Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima (COP28) fit-2 ta’ Diċembru 2023 52 ;

·it-tnedija ta’ aġġornament kbir tal-gwida dwar il-pjanijiet ta’ azzjoni għas-saħħa tas-sħana għar-Reġjun Ewropew tad-WHO 53 , li l-UE tappoġġa bħala parti mill-programm LIFE tagħha 54 ;

·l-iżvilupp tal-ewwel Valutazzjoni tar-Riskju Klimatiku tal-UE 55 li qatt saret, li tkun tinkludi kapitoli ddedikati dwar is-saħħa u li hija skedata li tiġi ppubblikata mill-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent fir-rebbiegħa tal-2024;

·il-pubblikazzjoni ta’ rapport integrat ta’ monitoraġġ u ta’ prospettiva dwar it-tniġġis żero f’Diċembru 2022, li d-data aġġornata fuq bażi biannwali tiegħu se tikkontribwixxi regolarment għar-Reġistru tal-Inugwaljanzi b’rabta mal-Kanċer u għall-Atlas tad-Demografija, biex jiġu identifikati aħjar ix-xejriet fir-rigward ta’ mard ieħor relatat mat-tniġġis, tippermetti lin-nies iqabblu kemm it-tniġġis jaffettwa s-saħħa tagħhom madwar ir-reġjuni tal-UE u tgħin biex jiġu mmirati l-interventi fil-livell tal-UE, nazzjonali u lokali biex jittejbu l-kosteffettività u t-tħejjija.

Fil-qafas tal-pjan ta’ azzjoni għal tniġġis żero, il-Kummissjoni ħadet azzjoni ulterjuri biex tindirizza t-tniġġis tal-arja, tal-ilma u tal-ħamrija. Minkejja titjib sinifikanti fil-kwalità tal-arja matul l-aħħar ftit deċennji, it-tniġġis tal-arja għadu l-akbar riskju għas-saħħa relatat mal-ambjent, b’mortalità assoċjata sinifikanti (b’madwar 230.000 mewta prematura stmata fl-UE kull sena) u morbidità. 56 Fis-26 ta’ Ottubru 2022, il-Kummissjoni pproponiet l-allinjament tal-istandards tal-kwalità tal-arja tal-UE aktar mill-qrib mar-rakkomandazzjonijiet tad-WHO bħala element ewlieni għall-pakkett tagħha ta’ politika dwar it-tniġġis żero. 57

Minbarra l-proposti diġà msemmija dwar it-trattament tal-ilma mormi u s-sustanzi niġġiesa tal-ilma 58 , il-Kummissjoni adottat ukoll proposti dwar ir-reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Emissjonijiet Industrijali, kif ukoll Direttiva ġdida dwar is-Saħħa u r-Reżiljenza tal-Ħamrija li t-tnejn għandhom l- 59 60 għan li jġibu benefiċċji tanġibbli għas-saħħa.

3. TĦEJJIJA

It-tħejjija — li jkun hemm fis-seħħ l-istrutturi u l-kapaċitajiet fil-livell nazzjonali u tal-UE biex jiġi antiċipat u indirizzat it-theddid għas-saħħa pubblika, u jkun hemm irkupru b’mod effettiv minnu — hija element essenzjali fil-qafas tas-sigurtà tas-saħħa tal-UE. In-nuqqas ta’ tħejjija jfisser tħejjija għall-falliment.

Tħejjija, rapportar u valutazzjoni: rekwiżiti aktar b’saħħithom

L-adozzjoni reċenti tar-Regolament (UE) 2022/2371 ippermettiet li l-attivitajiet ta’ tħejjija jissaħħu fil-livell tal-UE u kemm fi ħdan l-Istati Membri kif ukoll madwarhom. B’mod partikolari, ir-Regolament jeħtieġ rapportar estiż dwar l-ippjanar tat-tħejjija nazzjonali u jintroduċi l-possibbiltà ta’ rieżami u valutazzjoni mill-UE tal-kapaċitajiet ta’ tħejjija nazzjonali biex jiġi żgurat li dawn jinżammu b’mod adegwat. Ġie introdott ċiklu ġdid ta’ rapportar: rapportar estiż dwar il-kapaċitajiet ta’ tħejjija tal-Istati Membri lill-Kummissjoni, segwit minn valutazzjonijiet imwettqa mill-ECDC u rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill. L-ewwel att ta’ implimentazzjoni skont ir-Regolament ġie adottat f’Settembru 2023, u pprovda l-ispeċifikazzjonijiet għall-Istati Membri li jirrapportaw dwar il-prevenzjoni, it-tħejjija u l-ippjanar tar-rispons fil-livell nazzjonali 61 .

Ir-Regolament jintroduċi wkoll il-pjan tal-Unjoni dwar il-Prevenzjoni, it-Tħejjija u r-Rispons, li se jiġi żviluppat fl-2024. Il-pjan se jkopri l-ħidma u l-attivitajiet relatati mat-tħejjija u mar-rispons għas-saħħa, fis-servizzi kollha tal-Kummissjoni, fil-Kunsill u fl-aġenziji u fil-korpi tal-UE, kif ukoll l-interazzjonijiet u l-koordinazzjoni ma’ korpi internazzjonali rilevanti.

F’kooperazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri, il-Kummissjoni qed issaħħaħ ukoll l-ippjanar tas-saħħa ta’ emerġenza permezz tal-Mekkaniżmu tal-Unjoni għall-Protezzjoni Ċivili (UCPM) 62 . Dan isir bl-iżvilupp ta’ pjanijiet speċifiċi ta’ tħejjija u ta’ rispons għas-saħħa f’emerġenza, bħall-pjan ta’ tħejjija għall-ħruq, li jiddeskrivi l-linji gwida dwar l-evakwazzjoni medika li għandhom jiġu segwiti f’ 63 każ ta’ diżastru li jinvolvi ammont kbir ta’ pazjenti bi ħruq. Barra minn hekk, il-Kummissjoni qed tiżviluppa, taħt il-UCPM u f’kooperazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri, żewġ xenarji ta’ diżastri madwar l-UE li jiffukaw kompletament fuq ix-xenarju ta’ emerġenza tas-saħħa, bħal pandemija jew diżastru nukleari 64 .

Il-Kummissjoni enfasizzat ukoll, fil-Komunikazzjoni tagħha adottata fil-kuntest tas-Semestru Ewropew tal-2023 dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir sostenibbli għall-2023 65 , il-ħtieġa għal aktar viġilanza u investiment fl-Istati Membri kollha biex jiġi żgurat li s-sistemi tas-saħħa jkunu mħejjija kif xieraq biex jindirizzaw kriżijiet futuri tas-saħħa.

It-taħriġ u l-ittestjar tal-kapaċitajiet ta’ tħejjija

It-taħriġ u l-bini tal-kapaċitajiet fl-Istati Membri huma aspetti ta’ tħejjija fejn l-UE tista’ toffri valur miżjud. L-attivitajiet ta’ taħriġ huma organizzati mill-Kummissjoni f’kooperazzjoni mill-qrib mal-aġenziji u l-korpi rilevanti tal-UE, kif ukoll mal-organizzazzjonijiet professjonali u tal-pazjenti. Dawn l-attivitajiet jipprovdu lill-persunal tal-kura tas-saħħa u tas-saħħa pubblika l-għarfien u l-ħiliet meħtieġa għall-iżvilupp u għall-implimentazzjoni tal-pjanijiet nazzjonali ta’ prevenzjoni, tħejjija u rispons.

Barra minn hekk, l-ittestjar tar-reżiljenza tas-sistemi tas-saħħa kontra xenarji speċifiċi ta’ xokkijiet (eż. pandemiji, mewġiet tas-sħana u nuqqas ta’ ħaddiema tas-saħħa) jista’ jtejjeb it-tħejjija għall-kriżijiet. Proġett, immexxi b’mod konġunt mill-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD) u mill-Osservatorju Ewropew dwar is-Sistemi u l-Politiki tas-Saħħa u appoġġat mill-programm l-UE għas-Saħħa, qed jiżviluppa metodoloġija ta’ ttestjar tar-reżiljenza għas-sistemi tas-saħħa. Il-metodoloġija se tippermetti lill-Istati Membri jirrieżaminaw regolarment it-tħejjija għall-kriżijiet tas-saħħa u jivverifikaw ir-reżiljenza tas-sistemi tas-saħħa tagħhom ma’ xenarji speċifiċi ta’ pressjoni kbira u sfidi strutturali fit-tul.

Tħejjija fil-kontromiżuri mediċi

It-tħejjija fil-kontromiżuri mediċi tinvolvi koordinazzjoni strateġika għall-iżvilupp tagħhom. F’Lulju 2022, il-Kummissjoni kkonkludiet l-ewwel eżerċizzju ta’ prijoritizzazzjoni biex tidentifika l-akbar tliet theddidiet għas-saħħa li għalihom għandhom ikunu disponibbli kontromiżuri mediċi f’każ ta’ bżonn, u li jeħtieġu koordinazzjoni tal-miżuri fil-livell tal-UE: (1) patoġeni b’potenzjal għoli ta’ pandemija; (2) theddid kimiku, bijoloġiku, radjoloġiku u nukleari; u (3) theddid li jirriżulta mir-reżistenza għall-antimikrobiċi 66 . Il-HERA tal-Kummissjoni ngħatat il-kompitu li tikkontribwixxi għall-iżvilupp, għall-produzzjoni u għad-distribuzzjoni ta’ kontromiżuri mediċi f’każ ta’ emerġenza. L-iżgurar ta’ akkwist u kumulazzjoni ta’ riżerva effiċjenti ta’ kontromiżuri mediċi jibqa’ element ewlieni ta’ strateġija ta’ tħejjija tajba.

Il-Ftehim ta’ Akkwist Konġunt (JPA) għall-Akkwist ta’ Kontromiżuri Mediċi, li ġie konkluż fl-2014 bħala rispons għall-pandemija tal-influwenza A/H1N1, kellu rwol essenzjali biex jgħin lill-Istati Membri jiksbu prodotti u provvisti mediċi kritiċi matul il-pandemija tal-COVID-19 (terapewtika kontra l-COVID-19, tagħmir protettiv personali, ventilaturi, provvisti tat-tilqim, apparat għall-ittestjar, eċċ.) permezz ta’ aktar minn 200 kuntratt b’valur totali li jaqbeż EUR 12-il biljun 67 . Il-Kummissjoni, l-Istati Membri u pajjiżi oħra firmatarji tal-JPA issa qed jibnu fuq din l-esperjenza ta’ kooperazzjoni matul emerġenza biex itejbu l-użu tal-JPA għat-tħejjija u r-rispons. Kif imħabbar fil-Komunikazzjoni dwar l-indirizzar tan-nuqqasijiet ta’ mediċini fl-UE, il-Kummissjoni steżamina wkoll l-użu ta’ akkwist konġunt għall-antibijotiċi u t-trattamenti għall-viruses respiratorji qabel ix-xitwa 2024/2025.

Il-JPA jista’ jintuża b’mod flessibbli u b’hekk, għandu rwol importanti fit-tħejjija għall-kriżijiet tas-saħħa billi jiffaċilita l-aċċess għall-Kummissjoni u għall-Istati Membri għal kontromiżuri mediċi rilevanti għat-tħejjija, inklużi kontromiżuri mediċi ġodda jew rari.

Ir-Regolament (UE) 2022/2371 introduċa qafas raffinat għall-akkwist konġunt, inkluż il-possibbiltà li l-Kummissjoni tipproponi klawżola ta’ esklużività għal akkwist konġunt partikolari (jiġifieri ladarba l-pajjiżi jkunu għażlu li jipparteċipaw f’akkwist konġunt tal-UE, huma jridu jibqgħu lura milli jwettqu akkwist nazzjonali parallel għall-istess kontromiżura medika). F’każijiet ġustifikati (u jekk l-Istati Membri parteċipanti kollha u l-pajjiżi l-oħra tal-JPA jaqblu), l-applikazzjoni tal-klawżola ta’ esklużività għandha ssaħħaħ il-pożizzjoni ta’ negozjar tal-UE u s-sigurtà tal-provvista. Il-Kummissjoni se jkollha twettaq valutazzjoni preliminari konġunta tal-akkwist li tindika l-kundizzjonijiet ġenerali previsti tal-proċedura ta’ akkwist konġunt, inkluż fir-rigward tal-ħtieġa possibbli għal esklużività fuq bażi ta’ każ b’każ.

L-antiċipazzjoni tat-theddid potenzjali għal ktajjen tal-provvista ta’ kontromiżuri mediċi, u l-vulnerabbiltajiet tagħhom, hija fattur importanti fit-tħejjija, kif inhuma l-kumulazzjoni ta’ riżerva u l-iffaċilitar tal-iżvilupp ta’ kontromiżuri mediċi ġodda u mtejba. Fl-2022, il-Kummissjoni nediet l-EU FAB, network ta’ kapaċitajiet ta’ produzzjoni tal-vaċċini “dejjem lesti”, li jistgħu jiġu attivati malajr f’każ ta’ emerġenza tas-saħħa pubblika. Fit-30 ta’ Ġunju 2023, ġew iffirmati erba’ kuntratti tal-EU FAB ma’ manifatturi farmaċewtiċi biex iżommu l-kapaċità li jipproduċu sa 325 miljun vaċċin ta’ tipi differenti kull sena. Il-Kummissjoni taħżen ukoll kontromiżuri mediċi fil-qafas ta’ rescEU — riżerva strateġika ffinanzjata mill-UE tal-aħħar istanza, li minnha l-Istati Membri u l-pajjiżi assoċjati jistgħu jitolbu l-assistenza. Sal-lum, ġew investiti EUR 1,2 biljun fil-bini ta’ ħażniet kontra t-theddid transkonfinali serju għas-saħħa, inkluż theddid kimiku, bijoloġiku, radjoloġiku u nukleari (CBRN). L-ewwel sejħa għall-offerti fl-2022 wasslet biex Franza, il-Kroazja, il-Polonja u l-Finlandja jintgħażlu biex jospitaw il-ħażniet. Ir-riżultati tat-tieni sejħa se jitħabbru lejn tmiem l-2023.

3. SISTEMI TA’ SORVELJANZA U TA’ TWISSIJA BIKRIJA

Is-sorveljanza tas-saħħa pubblika tal-mard komunikabbli

Mingħajr is-sorveljanza tas-saħħa pubblika, ma nistgħux nimmonitorjaw ix-xejriet tal-mard komunikabbli, nidentifikaw tifqigħat kmieni jew nevalwaw l-effettività tal-miżuri u l-politiki tas-saħħa pubblika. Dan kien aspett ewlieni ieħor tas-saħħa pubblika li l-importanza tiegħu ġiet enfasizzata matul il-pandemija tal-COVID-19. Studju reċenti 68 eżamina t-tagħlimiet meħuda mis-sorveljanza fl-UE matul il-pandemija tal-COVID-19. Għad hemm xi varjazzjoni fil-kwalità tad-data rrapportata mill-Istati Membri f’oqsma ta’ mard, minkejja l-isforzi tal-ECDC biex jipprovdi appoġġ metodoloġiku lill-Istati Membri u protokolli ta’ rapportar. Hemm ukoll lok għal titjib fir-rigward tal-avvanzi teknoloġiċi, bħall-pjattaformi diġitali għas-sorveljanza, minkejja l-isforzi kbar li saru matul is-snin tal-pandemija.

Ir-Regolament (UE) 2022/2371 jintroduċi sistema ġdida ta’ sorveljanza epidemjoloġika bi prestazzjoni għolja fil-livell tal-UE. Dan jinkorpora l-użu tal-intelliġenza artifiċjali u ta’ għodod diġitali għall-validazzjoni tad-data, l-analiżi u r-rapportar awtomatizzat, li jiżgura mmudellar u valutazzjonijiet tar-riskju akkurati. Sabiex jikkomplementaw is-sorveljanza epidemjoloġika tal-mard komunikabbli, ir-Regolament (UE) 2022/2371 jirrikjedi li l-Istati Membri jżidu r-rapportar tagħhom tal-indikaturi tas-sistemi tas-saħħa, inkluża l-kapaċità tas-sistema tas-saħħa (eż. id-disponibbiltà tas-sodod fl-isptarijiet, il-kapaċità tal-kura speċjalizzata u tal-kura intensiva, u l-għadd ta’ persunal imħarreġ fuq livell mediku). Il-Kummissjoni qed tirrevedi l-lista ta’ mard komunikabbli u kwistjonijiet speċjali tas-saħħa (eż. l-AMR) li huma notifikabbli fil-livell tal-UE. Il-lista aġġornata hija ppjanata li tkun fis-seħħ sa nofs l-2024. Il-Kummissjoni qed tappoġġa l-aġġornament tas-sistemi nazzjonali ta’ sorveljanza tal-Istati Membri billi tipprovdi kważi EUR 100 miljun f’għotjiet diretti għall-iżvilupp tal-infrastruttura, il-bini tal-kapaċitajiet u prijoritajiet nazzjonali speċifiċi.

It-tisħiħ tal-kapaċitajiet tal-laboratorju għas-sorveljanza u l-iżvilupp ta’ kontromiżuri mediċi

Laboratorji ta’ referenza tal-UE fil-qasam tas-saħħa pubblika

Novità oħra li ġab ir-Regolament (UE) 2022/2371 hija l-ħolqien ta’ laboratorji ta’ referenza tal-UE (EURLs) għas-saħħa pubblika, biex jiġi pprovdut appoġġ lil-laboratorji ta’ referenza nazzjonali u biex jiġu promossi prattiki tajbin u allinjament fuq bażi volontarja rigward id-dijanjostika, il-metodi ta’ ttestjar u l-użu ta’ ċerti testijiet għas-sorveljanza uniformi, in-notifika u r-rapportar tal-mard mill-Istati Membri. Il-Kummissjoni u l-ECDC qed jaħdmu flimkien mill-qrib fl-implimentazzjoni tal-EURLs. L-ewwel sitt EURLs se jiġu nnominati kmieni fl-2024 u ffinanzjati taħt il-programm l-UE għas-Saħħa 69 .

DURABLE

Il-Kummissjoni nediet il-proġett ta’ network tal-laboratorju DURABLE (2023-2027) 70 magħmul minn laboratorji tas-saħħa pubblika u dawk akkademiċi biex jappoġġa r-riċerka u l-iżvilupp ta’ kontromiżuri mediċi. DURABLE, iffinanzjat taħt il-programm l-UE għas-Saħħa, jimmobilizza l-kapaċitajiet sperimentali tal-membri tiegħu biex jitħaffef l-iżvilupp ta’ kontromiżuri mediċi, inklużi d-dijanjostika, it-terapewtika, u l-vaċċini. DURABLE għandu fokus globali, bis-saħħa tal-parteċipazzjoni ta’ membri b’kapaċitajiet tal-laboratorju madwar id-dinja u huwa komplementari għall-EURLs. 

Pjattaformi diġitali moderni mtejba għas-sorveljanza

L-iżvilupp rapidu tal-għodod diġitali qed jiffaċilita l-ġbir u l-kondiviżjoni f’waqthom tad-data. Sabiex jissaħħu s-sistemi ta’ sorveljanza tal-UE, ir-Regolament (UE) 2022/2371 itejjeb ukoll l-użu ta’ pjattaformi diġitali.

F’Ġunju 2021, l-ECDC nieda l-portal Ewropew ta’ sorveljanza għall-mard infettiv (EpiPulse), pjattaforma li tippermetti sorveljanza f’ħin reali tal-mard infettiv 71 . EpiPulse huwa portal online għall-awtoritajiet tas-saħħa pubblika tal-UE/taż-ŻEE u għall-organizzazzjonijiet sħab biex jiġbru, janalizzaw, jikkondividu u jiddiskutu d-data dwar il-mard infettiv. Dan jappoġġa l-identifikazzjoni, il-monitoraġġ, il-valutazzjoni tar-riskju tat-theddid u r-rispons għat-tifqigħat. EpiPulse se jiġi żviluppat ulterjorment biex iqis ir-rekwiżiti tar-Regolament (UE) 2022/2371, u se jintegra wkoll għodod oħra ta’ rapportar bħas-Sistema Ewropea ta’ Sorveljanza għas-sorveljanza bbażata fuq l-indikaturi (TESSy) 72 . L-ECDC qed jaħdem fuq l-integrazzjoni tal-Intelligence Epidemika minn Sorsi Miftuħa (EIOS) –— għodda ewlenija għall-identifikazzjoni tat-theddid li ġiet żviluppata f’kollaborazzjoni mad-WHO 73 — ma’ EpiPulse sabiex jiġi ssimplifikat il-proċess ta’ identifikazzjoni, monitoraġġ u valutazzjoni tat-theddid.

Il-Kummissjoni qed tiżviluppa s-sistema tal-IT ATHINA (Advanced Technology for Health INtelligence and Action – Teknoloġija Avvanzata għall-Intelliġenza u l-Azzjoni dwar is-Saħħa) biex tappoġġa l-attivitajiet tagħha ta’ kuljum ta’ valutazzjoni tat-theddid u 74 biex tiġġenera għarfien utli għat-teħid tad-deċiżjonijiet. ATHINA se tgħin lill-Kummissjoni biex tidentifika sinjali rilevanti dwar theddid possibbli għas-saħħa li jirrikjedi rispons ta’ kontromiżura medika bbażat fuq l-analiżi tal-katina tal-provvista u l-vulnerabbiltajiet identifikati fil-provvista ta’ kontromiżuri mediċi, inkluż ir-riskju ta’ nuqqasijiet u dipendenzi strateġiċi. Għal dan il-għan, ATHINA se tiġbor l-intelligence billi tiskambja d-data dwar kontromiżuri mediċi u theddid għas-saħħa pubblika ma’ bażijiet tad-data rilevanti (eż. dawk tal-ECDC u tal-EMA); l-użu mill-ġdid ta’ sistemi eżistenti (eż. il-pjattaforma EIOS tad-WHO) u sorsi oħra; u l-iżgurar tal-interoperabbiltà fost is-soluzzjonijiet diġitali.

It-tisħiħ ta’ sistemi integrati ta’ sorveljanza “Saħħa Waħda”

Il-Kummissjoni qed tappoġġa sistemi integrati ta’ sorveljanza “Saħħa Waħda” li jkopru r-rabtiet bejn is-saħħa tal-bniedem u tal-annimali u l-ambjent. Waħda minn dawn hija l-azzjoni konġunta ta’ EUR 7,8 miljun “Bini tal-Kapaċitajiet tal-Unjoni u Nazzjonali għas-Sorveljanza IntegraTED (UNITED4Surveillance)” 75 , iffinanzjata bħala parti mill-programm l-UE għas-Saħħa u mnedija fi Frar 2023 mal-awtoritajiet nazzjonali kompetenti biex tiġi promossa l-integrazzjoni tas-sistemi ta’ sorveljanza fil-livell tal-UE billi jiġi appoġġat titjib fis-sistemi nazzjonali ta’ sorveljanza. UNITED4Surveillance tiffoka fuq id-definizzjoni ta’ linji gwida għall-integrazzjoni ta’ sorsi differenti ta’ data elettronika dwar is-saħħa u reġistri/bażijiet tad-data diġitali, il-bini tal-kapaċitajiet ta’ sorveljanza fl-UE u lil hinn minnha, u t-titjib tas-sigurtà tas-saħħa globali.

Barra minn hekk, ingħatat għotja diretta oħra ta’ EUR 20 miljun lill-Istati Membri għal sistema ta’ sorveljanza koordinata skont l-approċċ “Saħħa Waħda” għall-patoġeni transfruntiera 76 . Din l-għotja se tgħin lill-awtoritajiet tal-Istati Membri jikkontribwixxu għall-istabbiliment u għat-tkabbir tas-sistema ta’ sorveljanza tal-annimali u ambjentali għaż-żoonożi, inkluż il-ġbir u l-valutazzjoni kontinwi sistematiċi tad-data mill-EFSA f’kollaborazzjoni mal-ECDC. Se tipprovdi l-elementi tas-saħħa tal-annimali u ambjentali biex tikkomplementa l-azzjoni ta’ hawn fuq min-naħa tal-bniedem, għal sorveljanza integrata ta’ Saħħa Waħda.

Il-Kummissjoni se tniedi studju ta’ fattibbiltà fil-bidu tal-2024 dwar is-sistemi ta’ sorveljanza integrati għall-AMR u l-użu antimikrobiku mis-settur tal-bniedem, dak veterinarju u dak ambjentali. Dan l-istudju se jappoġġa lill-Istati Membri fl-iżvilupp ta’ sistemi integrati ta’ sorveljanza biex jidentifikaw b’mod effiċjenti u rapidu infezzjonijiet u tifqigħat reżistenti emerġenti; u wkoll biex jiġu ddeterminati x-xejriet fil-preżenza tal-ġeni ta’ AMR u tal-antimikrobiċi fil-ħamrija u fl-ilmijiet, u t-tossiċità tagħhom. Dan se jtejjeb il-fehim tal-epidemjoloġija kumplessa tal-AMR biex jiggwida r-rakkomandazzjonijiet ta’ politika futuri biex jirrispondu għar-riskji tal-AMR qabel ma jsiru emerġenzi fuq skala kbira.

Il-proġetti ta’ riċerka ta’ Orizzont 2020 bħal MOOD 77 u VEO 78 kkontribwew għall-iżvilupp ta’ approċċi innovattivi għat-titjib tas-sorveljanza tal-mard permezz ta’ approċċ “Saħħa Waħda”, bl-użu tal-big data minn sorsi differenti u data dwar xprunaturi tal-feġġa tal-mard, inkluż il-movimenti tal-bnedmin u t-tibdil fil-klima. Il-PHIRI 79 żviluppa portal ta’ informazzjoni dwar is-saħħa li jiċċentralizza d-data dwar is-saħħa u l-kura tas-saħħa u jippermetti lir-riċerkaturi jikkollegaw u jużaw sorsi differenti ta’ data minn madwar l-UE.

Sistemi ta’ twissija bikrija

Is-Sistema ta’ Twissija Bikrija u ta’ Rispons tal-UE (EWRS) ġiet stabbilita fl-1998 (id-Deċiżjoni Nru 2119/98/KE) 80 . Din hija għodda ta’ aċċess ristretta użata biex jiġu nnotifikati t-twissijiet u biex jiġu mmonitorjati t-theddidiet għas-saħħa pubblika. Matul is-snin, kienet il-mezz għan-notifika rapida ta’ eluf ta’ twissijiet. Il-Kummissjoni pposponiet l-ewwel twissija dwar il-COVID-19 lura fil-bidu ta’ Jannar 2020. Sabiex tiġi allinjata mar-Regolament (UE) 2022/2371, l-EWRS għandha tiġi ristrutturata skont il-kategoriji ewlenin ta’ theddid għas-saħħa, jiġifieri relatati ma’ sorsi bijoloġiċi, kimiċi u ambjentali kif ukoll dawk ta’ oriġini mhux magħrufa.

Bħalissa qed tiġi implimentata azzjoni preparatorja 81 għall-iżvilupp il-ġdid tal-EWRS. L-għan huwa li jiġu indirizzati l-prijoritajiet għal aktar żvilupp tal-EWRS f’konformità mar-Regolament (UE) 2022/2371: l-introduzzjoni ta’ governanza, arkitettura u funzjonalitajiet ġodda biex jappoġġaw l-espansjoni tal-istrutturi u ta’ gruppi u rwoli ġodda tal-utenti; it-tisħiħ tas-sigurtà u tal-protezzjoni tad-data wara valutazzjoni tal-impatt fuq il-protezzjoni tad-data; l-iżvilupp ta’ moduli ġodda biex jappoġġaw it-tħejjija u l-ippjanar tar-rispons u l-kapaċitajiet ta’ ġestjoni tal-kriżijiet; u t-titjib ta’ servizzi ta’ appoġġ għall-utenti (taħriġ u gwida integrata għall-utenti). Fil-qafas ta’ din l-azzjoni, bħalissa qed tiġi ffinalizzata l-valutazzjoni tal-fattibbiltà għall-interkonnessjoni mal-UE u ma’ sistemi internazzjonali oħra ta’ twissija u informazzjoni. Ġew ivvalutati 13-il sistema bħal dawn u 10 se jingħataw prijorità għall-interkonnessjoni mal-EWRS. Sabiex tiġi żgurata l-interoperabbiltà ma’ sistemi oħra ta’ informazzjoni ta’ twissija, qed tiġi rieżaminata wkoll it-tassonomija tal-EWRS għal theddid bijoloġiku, kimiku u ambjentali.

Il-koordinazzjoni ma’ sistemi oħra ta’ twissija hija essenzjali meta wieħed jiffaċċa, pereżempju, patoġeni li jinġarru fl-ikel (eż. il-każ ta’ salmonella reżistenti fil-bajd taċ-ċikkulata fl-2022) jew żoonożi, bħall-influwenza avjarja (kif imsemmi aktar kmieni f’dan ir-rapport). Il-bidliet li ġejjin mitluba mir-Regolament (UE) 2022/2371 jinkludu l-interoperabbiltà tal-EWRS ma’ sistemi oħra bħal (i) is-Sistema ta’ Informazzjoni tal-UE dwar il-Mard tal-Annimali (ADIS) sabiex jiġi mmonitorjat il-mard infettiv tal-annimali; (ii) is-Sistema ta’ Twissija Rapida għall-Ikel u l-Għalf (RASFF) għar-riskji għas-saħħa pubblika li jirriżultaw mill-katina alimentari; (iii) WebECURIE, is-sistema tal-UE ta’ notifika bikrija u ta’ skambju ta’ informazzjoni fil-każ ta’ emerġenza radjoloġika inklużi inċidenti nukleari; (iv) RASCHEM għal theddid ta’ natura kimika; u (v) Safety Gate għat-theddid ta’ natura bijoloġika jew kimika fi prodotti tal-konsumatur mhux tal-ikel. L-EWRS għandha tkun interoperabbli wkoll ma’ EpiPulse għan-notifika ta’ twissijiet u l-iskambju ta’ sommarji epidemjoloġiċi jew valutazzjonijiet tar-riskju bħala parti mill-modulu ta’ sensibilizzazzjoni dwar is-sitwazzjoni tal-EWRS.

Fi ħdan il-Kummissjoni, l-ARGUS huwa l-mekkaniżmu ewlieni għall-ġestjoni u l-koordinazzjoni tal-kriżijiet. Dan jiżgura li l-informazzjoni rilevanti mis-servizzi tal-Kummissjoni u mill-aġenziji tal-UE, kif ukoll mill-Istati Membri, tinġabar u tintuża biex tifforma stampa tas-sitwazzjoni f’waqtha u aġġornata biex tgħin fl-ippjanar ta’ kontinġenza, fil-koordinazzjoni xierqa u fit-teħid ta’ deċiżjonijiet. Matul il-pandemija tal-COVID-19, ARGUS kien strumentali fil-koordinazzjoni tal-parteċipazzjoni tal-Kummissjoni fil-laqgħat tal-mekkaniżmu Integrat ta’ Rispons għall-Kriżijiet Politiċi (IPCR) tal-Kunsill, fejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri ddiskutew kwistjonijiet ewlenin b’mod estensiv bħall-użu tal-Istrument ta’ Appoġġ ta’ Emerġenza, korsiji ekoloġiċi, protokolli tas-saħħa għat-trasport u t-traċċar tal-kuntatti, miżuri għall-ivvjaġġar lejn u fl-UE, Re-Open EU, l-akkwist konġunt għall-vaċċini u l-kondiviżjoni tal-vaċċini, iċ-ċertifikat COVID Diġitali tal-UE, u l-komunikazzjoni u l-ġlieda kontra d-diżinformazzjoni. L-interkonnessjoni ta’ ARGUS u l-EWRS ilha effettiva mill-2022, u żgurat l-iskambju ta’ informazzjoni dwar theddid transkonfinali serju għas-saħħa mal-maniġers tal-kriżijiet tal-UE. L-ARGUS kien ukoll il-mezz għall-koordinazzjoni tar-rapporti dwar l-Għarfien u l-Analiżi Integrati tas-Sitwazzjoni (ISAA), li kienu strument ewlieni għall-promozzjoni ta’ għarfien tas-sitwazzjoni kondiviż matul il-pandemija tal-COVID-19.

Traċċar tal-kuntatti: il-formoli tas-Servizz Ewropew ta’ Federation Gateway u tal-Lokalizzazzjoni tal-Passiġġieri

Fiż-żmien tal-pandemija tal-COVID-19, 22 awtorità tas-saħħa pubblika nedew applikazzjonijiet nazzjonali ta’ traċċar u twissija bħala parti minn pakkett ta’ miżuri biex jipprevjenu t-tixrid tal-virus. F’Ottubru 2020, l-Istati Membri tal-UE u l-Kummissjoni nedew is-Servizz Ewropew ta’ Federation Gateway (EFGS) biex jippermettu l-interoperabbiltà tal-apps nazzjonali madwar l-UE. Sal-ħarifa tal-2021, 19-il Stat Membru kienu qed jiskambjaw informazzjoni dwar il-kuntatt tar-riskju permezz tal-EFGS, li jirrappreżentaw għexieren ta’ miljuni ta’ utenti attivi fl-UE u fil-bqija tal-Ewropa.

F’April 2022, l-EFGS ġie ttrasferit lill-ECDC. Dan saħħaħ il-kapaċitajiet diġitali ta’ traċċar tal-kuntatti tal-UE, f’konformità mal-mandat il-ġdid tal-ECDC, billi ġabar flimkien l-għarfien espert meħtieġ fl-ECDC. Minn dak iż-żmien, l-EFGS ġie rtirat mis-servizz, iżda l-ECDC u l-Kummissjoni ħejjew proċedura ta’ riattivazzjoni biex jagħmluh disponibbli għall-Istati Membri tal-UE jekk ikun hemm il-ħtieġa.

Bejn l-1 ta’ Ġunju 2021 u l-31 ta’ Mejju 2022, saret disponibbli Pjattaforma ta’ Skambju ta’ Formoli tal-Lokalizzazzjoni tal-Passiġġieri (ePLF) 82 biex tgħaqqad lill-Istati Membri u biex tippermetti l-iskambju sikur tad-data dwar il-passiġġieri għat-traċċar tal-kuntatti transfruntier fil-modi kollha tat-trasport fl-UE. 83 Abbażi tal-feedback mill-Istati Membri, il-Kummissjoni bdiet taħdem mal-ECDC dwar l-integrazzjoni teknika bejn il-funzjonalità tal-iskambju selettiv tal-EWRS u l-ePLF, u b’hekk ippermettiet l-interoperabbiltà tagħhom. 84 Filwaqt li l-ePLF bħala tali ġie tterminat, l-għarfien miksub permezz tal-iżvilupp tiegħu u l-integrazzjoni mal-funzjonalità tal-iskambju selettiv tal-EWRS jagħmlu lill-UE mgħammra aħjar f’każ ta’ ħtiġijiet futuri.

4. RISPONS

Matul il-fażijiet bikrija ħafna tal-pandemija tal-COVID-19, il-Kumitat għall-Koordinazzjoni tal-Kriżijiet (CCC) tlaqqa’ permezz ta’ ARGUS fit-23 ta’ Jannar 2020 biex jiddiskuti aġġornamenti tas-sitwazzjoni kif ukoll korsijiet possibbli ta’ azzjoni. Dawn il-laqgħat tas-CCC kienu ppreseduti mill-Kummissarju Lenarčič u mis-Segretarju Ġenerali u attendew għalihom id-Direttorati Ġenerali u l-Aġenziji rilevanti kollha tal-UE. Sussegwentement ġew imsejħa bosta laqgħat ta’ koordinazzjoni addizzjonali fil-qafas tal-mekkaniżmu tal-Kummissjoni ta’ rispons għall-ġestjoni tal-kriżijiet fil-livelli kollha, minn sejħiet ta’ kuljum tal-President ma’ Kummissarji rilevanti, għal koordinazzjoni aktar operazzjonali fil-livell tad-Diretturi Ġenerali jew tas-servizzi.

Wara l-pandemija tal-COVID-19, sar għadd ta’ titjib fil-mekkaniżmi tal-UE għar-rispons għat-theddid transkonfinali serju għas-saħħa. Dawk ewlenin huma bbażati fuq ir-Regolament (UE) 2022/2371 u jinkludu rwol imsaħħaħ għall-Kumitat tas-Sigurtà tas-Saħħa tal-UE u kapaċità tal-UE li għadha kif ġiet stabbilita biex tiddikjara emerġenza tas-saħħa pubblika fil-livell tal-UE.

Kumitat tal-UE għas-Sigurtà tas-Saħħa

Il-Kumitat tal-UE għas-Sigurtà tas-Saħħa (HSC) huwa forum ewlieni għall-iskambju ta’ informazzjoni dwar theddid transkonfinali serju għas-saħħa fil-livell tal-UE. Huwa magħmul minn rappreżentanti mill-awtoritajiet tas-saħħa tal-Istati Membri. Maħluq lura fl-2001 wara l-attakki tad-9/11, l-HSC ilu jiffaċilita l-koordinazzjoni tal-miżuri tas-saħħa pubblika madwar l-UE matul is-snin, u laħaq il-quċċata tiegħu f’laqgħat ta’ kull ġimgħa matul il-qofol tal-pandemija tal-COVID-19 85 . L-HSC kellu rwol ewlieni fid-deċiżjonijiet rigward il-miżuri tas-saħħa pubblika. Eżempji matul il-pandemija tal-COVID-19 jinkludu l-koordinazzjoni dwar l-istrateġiji tat-tilqim, l-ittestjar u s-sorveljanza u l-komunikazzjoni tar-riskju. Kriżijiet tas-saħħa sussegwenti li fihom l-HSC iltaqa’ regolarment u ta kontribut importanti għall-koordinazzjoni tar-rispons jinkludu t-tifqigħa tal-Ebola fl-Uganda u t-tifqigħa tal-MPOX fl-UE fl-2022, kif ukoll koordinazzjoni mill-qrib dwar it-theddida tal-influwenza avjarja fl-2023 (spiss b’mod konġunt mal-kontropartijiet tal-HSC fis-saħħa tal-annimali bħall-Uffiċjali Veterinarji Ewlenin tal-UE).

Bidla introdotta mir-Regolament (UE) 2022/2371 hija s-setgħa tal-HSC biex formalment jadotta opinjonijiet u gwida. Matul il-pandemija, l-HSC ħareġ għadd ta’ dokumenti ta’ opinjoni, li jikkristallizzaw il-fehmiet tal-Istati Membri dwar suġġetti partikolari. Dawn l-opinjonijiet ikkontribwew għad-deċiżjonijiet tal-IPCR tal-Kunsill, bħal pereżempju stabbilixxa miżuri kkoordinati dwar l-ivvjaġġar miċ-Ċina lejn l-UE b’rispons għal deterjorament fis-sitwazzjoni tal-COVID-19 taċ-Ċina.

L-aktar opinjoni reċenti 86 tal-HSC tiffoka fuq il-ħtieġa għal viġilanza kontinwata madwar il-COVID-19, l-influwenza staġunali u viruses oħra li qed jiċċirkolaw fl-istaġun tal-ħarifa/tax-xitwa.

Emerġenza tas-saħħa pubblika fil-livell tal-Unjoni

Sal-2022, l-UE bbażat kompletament fuq il-valutazzjoni tad-WHO tas-sitwazzjonijiet ta’ pandemija u d-dikjarazzjoni ta’ emerġenza tas-saħħa pubblika ta’ tħassib internazzjonali. Ir-Regolament (UE) 2022/2371 issa ta s-setgħa lill-Kummissjoni biex tirrikonoxxi formalment emerġenza tas-saħħa pubblika fil-livell tal-Unjoni, meta theddida transkonfinali serja għas-saħħa titqies li tipperikola s-saħħa pubblika fl-UE. Ladarba tiġi rikonoxxuta emerġenza tas-saħħa pubblika fil-livell tal-Unjoni, tista’ tiġi attivata miżura waħda jew aktar tar-Regolament (UE) 2022/2372 jekk dan ikun xieraq għas-sitwazzjoni ekonomika, li tinkludi l-istabbiliment ta’ Bord għall-Kriżijiet tas-Saħħa biex jiġu żgurati l-koordinazzjoni u l-integrazzjoni ta’ approċċi għal kontromiżuri mediċi rilevanti għall-kriżijiet fil-livell tal-UE, u li jistgħu jinkludu l-istabbiliment ta’ mekkaniżmi għall-monitoraġġ, l-attivazzjoni ta’ finanzjament ta’ emerġenza, l-akkwist u x-xiri ta’ kontromiżuri mediċi u materja prima rilevanti għall-kriżijiet; l-attivazzjoni tal-faċilitajiet EU FAB, tal-pjanijiet ta’ riċerka u innovazzjoni ta’ emerġenza, u l-użu ta’ networks u ta’ provvisti ta’ provi kliniċi madwar l-Unjoni kollha u pjattaformi għall-kondiviżjoni rapida tad-; u miżuri li jikkonċernaw il-produzzjoni ta’ kontromiżuri mediċi rilevanti għall-kriżijiet. Ir-rikonoxximent ta’ emerġenza tas-saħħa pubblika jippermetti wkoll l-introduzzjoni ta’ miżuri relatati ma’ prodotti mediċinali u apparat mediku, previst fir-Regolament (UE) 2022/12, l-attivazzjoni ta’ appoġġ mill-ECDC biex jiġu mmobilizzati u implimentati esperti għaż-żoni affettwati taħt Task Force tal-UE dwar is-Saħħa, u l-attivazzjoni tal-IPCR tal-Kunsill.

Sabiex jappoġġa lill-Kummissjoni fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet rigward ir-rikonoxximent formali ta’ avveniment bħal dan, l-Artikolu 24 tar-Regolament (UE) 2022/2371 jipprevedi l-istabbiliment ta’ Kumitat Konsultattiv dwar emerġenzi tas-saħħa pubblika. Id-deċiżjoni tal-Kummissjoni li jiġi stabbilit il-Kumitat Konsultattiv ġiet adottata f’Settembru 2023 87 u l-ħatra finali tal-kumitat hija ppjanata għar-rebbiegħa tal-2024. Il-Kumitat Konsultattiv se jkun grupp ta’ esperti multidixxiplinari li jista’ jagħti pariri lill-Kummissjoni u lill-Kumitat għas-Sigurtà tas-Saħħa dwar aspetti ta’ saħħa pubblika, bijomedika, mġiba, soċjali, ekonomika, aspetti kulturali u internazzjonali. Dan se jinkludi rappreżentanti tal-ECDC u tal-EMA bħala osservaturi permanenti. Rappreżentanti tad-WHO jistgħu jipparteċipaw ukoll bħala osservaturi. Ir-rappreżentanti ta’ aġenziji u korpi oħra tal-UE rilevanti għat-theddida speċifika jistgħu jipparteċipaw fil-Kumitat Konsultattiv bħala osservaturi mhux permanenti. Barra minn hekk, u fuq bażi ad hoc, il-Kummissjoni tista’ tistieden, jew l-Istati Membri jistgħu jipproponu, il-ħatra ta’ esperti b’għarfien espert rilevanti biex jieħdu sehem fil-ħidma tal-kumitat, b’mod partikolari mill-pajjiżi fejn tkun inħolqot it-theddida.

Barra minn hekk, il-kapaċitajiet ta’ rispons ta’ emerġenza tal-UE, mhux limitati għas-saħħa pubblika, jinżammu taħt il-UCPM fejn il-Kummissjoni, f’kooperazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri, mhux biss tiżgura koordinazzjoni tar-rispons ta’ emerġenza għall-prodotti u l-apparati mediċinali, iżda tikkoordina wkoll timijiet mediċi ta’ emerġenza mgħammra bis-sħiħ u awtosuffiċjenti fil-livell tal-UE. Jekk il-kapaċitajiet mediċi ta’ pajjiż affettwat minn emerġenza ma jkunux biżżejjed, l-UCPM jista’ jimmobilizza appoġġ mediku ta’ emerġenza differenti mir-Riżerva Ewropea ta’ Protezzjoni Ċivili (ECPP) tiegħu, inklużi timijiet mediċi ta’ emerġenza (EMTs).

Bħala parti mir-rescEU, ġew allokati EUR 106,2 miljun lil tmien pajjiżi biex jiżviluppaw rescEU EMTs. L-objettiv huwa li tingħata spinta lill-appoġġ mediku ta’ emerġenza lill-popolazzjonijiet affettwati minn diżastri naturali jew ikkawżati mill-bniedem fuq skala kbira. Din il-kapaċità ta’ rescEU EMT se ssir operattiva gradwalment mill-2024 u se tippermetti rispons għal firxa wiesgħa ta’ xenarji ta’ diżastri. It-timijiet se jkunu jistgħu joperaw b’mod awtonomu u jappoġġaw faċilitajiet nazzjonali tal-kura tas-saħħa eżistenti f’każ li dawn tal-aħħar ma jkunux jistgħu jlaħħqu ma’ emerġenza partikolari. Barra minn hekk, ir-rescEU tinvolvi wkoll kapaċitajiet tal-MEDEVAC għall-evakwazzjoni medika f’każ ta’ ħtiġijiet ta’ emerġenza għall-pazjenti affettwati minn mard infettiv ħafna, inklużi ajruplani dedikati.

Prodotti mediċinali u apparat mediku sikuri u effettivi

Il-pandemija tal-COVID-19 tenniet l-importanza li jiġu żgurati s-sikurezza u l-effettività, kif ukoll id-disponibbiltà, ta’ apparat mediku, ta’ dijanjostika u ta’ mediċini fi żminijiet ta’ kriżi tas-saħħa.

Anke barra minn sitwazzjonijiet ta’ emerġenza, ir-Regolamenti (UE) 2017/745 u 2017/746 dwar l-apparati mediċi u d-dijanjostika ħolqu qafas regolatorju robust, li jarmonizza u jsaħħaħ ir-rekwiżiti għall-manifatturi. Dawn ir-regolamenti jiżguraw li l-apparat mediku fis-suq tal-UE jkun sigur u effettiv. Matul il-pandemija tal-COVID-19, is-suq tal-UE ġie miżgħud b’testijiet rapidi tal-antiġeni, li ma kinux meħtieġa li jgħaddu minn rieżami indipendenti minn parti terza. Bil-qafas regolatorju l-ġdid (applikabbli minn Mejju 2021 għall-apparat mediku u minn Mejju 2022 għad-dijanjostika), l-apparat mediku jrid jgħaddi minn valutazzjoni tal-konformità aktar stretta qabel ma jkun jista’ jiġi introdott fis-suq tal-UE. Fl-istess ħin, f’sitwazzjonijiet eċċezzjonali, l-Istati Membri jistgħu jagħtu derogi mill-valutazzjoni tal-konformità jekk dan ikun fl-interess tas-saħħa pubblika (l-Artikolu 59 tar-Regolament (UE) 2017/745 u l-Artikolu 54 tar-Regolament (UE) 2017/746).

Barra minn hekk, il-kwistjonijiet tal-provvista tal-mediċini huma ta’ tħassib kontinwu fl-UE u jaffettwaw lill-Istati Membri kollha tal-UE barra minn emerġenza tas-saħħa pubblika ddikjarata jew avveniment kbir. Hemm fis-seħħ sistema b’diversi aspetti biex jiġi mmitigat in-nuqqas. Dik is-sistema ġiet attivata wkoll meta l-UE ġarrbet nuqqas ta’ antibijotiċi fix-xitwa tal-2022/2023. Sabiex jiġi żgurat li ma jerġax ikun hemm sitwazzjoni simili, il-Kummissjoni u l-EMA jimmonitorjaw kontinwament il-provvista ppjanata ta’ sett ta’ antibijotiċi ewlenin u d-domanda stmata għalihom, sabiex jidentifikaw b’mod proattiv kwalunkwe nuqqas fil-kapaċitajiet tal-provvista. F’Ottubru 2023, il-Kummissjoni adottat komunikazzjoni dwar l-indirizzar tan-nuqqasijiet tal-mediċina fl-UE, li għandha l-għan li ssaħħaħ is-sigurtà tal-provvista fl-UE b’azzjonijiet komplementari biex tkompli ttejjeb id-disponibbiltà u s-sigurtà tal-provvista tal-mediċini.

Mill-introduzzjoni ta’ mandat imsaħħaħ għall-EMA fl-2022 88 , l-EMA stabbiliet korpi u strutturi ġodda biex tipprovdi rispons rapidu għan-nuqqasijiet tal-mediċina. Il-Grupp Eżekuttiv ta’ Tmexxija dwar Nuqqasijiet ta’ Mediċini u s-Sikurezza Tagħhom u l-Grupp Eżekuttiv ta’ Tmexxija dwar l-Apparati Mediċi nħolqu biex jikkoordinaw l-azzjonijiet tal-UE biex itaffu l-kwistjonijiet ta’ provvista bil-mediċini u bl-apparat mediku. Barra minn hekk, issa hemm żewġ Partijiet ta’ Ħidma ta’ Punt Uniku ta’ Kuntatt (SPOC) biex jimmonitorjaw u jirrapportaw dwar in-nuqqasijiet, kemm għan-nuqqas ta’ mediċina kif ukoll għal nuqqas ta’ apparat mediku. Hemm ukoll network ta’ punt uniku ta’ kuntatt għall-industrija (i-SPOC) biex jipprovdi gwida lid-detenturi tal-awtorizzazzjonijiet għall-kummerċjalizzazzjoni. Fl-2025 hija mistennija Pjattaforma Ewropea għall-monitoraġġ tan-nuqqasijiet, biex jiġi ffaċilitat il-ġbir ta’ informazzjoni dwar in-nuqqasijiet u dwar il-provvista u d-domanda għall-prodotti mediċinali.

Il-protezzjoni tal-infrastruttura kritika u t-tisħiħ tar-reżiljenza tal-entitajiet kritiċi

Id-Direttiva (UE) 2022/2557 dwar ir-reżiljenza tal-entitajiet kritiċi 89  (id-Direttiva CER) daħlet fis-seħħ f’Jannar 2023 u se tissostitwixxi d-Direttiva 2008/114/KE dwar l-identifikazzjoni u l-indikazzjoni tal-Infrastrutturi Kritika Ewropea 90  mit-18 ta’ Ottubru 2024. Id-Direttiva CER tapplika għal 11-il settur, u ssaħħaħ ir-reżiljenza tal-entitajiet li joperaw servizzi essenzjali f’dawk is-setturi, inkluża s-saħħa.

F’Settembru 2023, il-Kummissjoni adottat proposta għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill 91 dwar Pjan ta’ Azzjoni biex jikkoordina rispons fil-livell tal-UE għal tfixkil ta’ infrastruttura kritika b’rilevanza transfruntiera sinifikanti. Dan se jikkomplementa l-qafas attwali dwar il-protezzjoni tal-infrastruttura kritika u r-reżiljenza tal-entitajiet kritiċi billi jispjega l-interazzjoni bejn arranġamenti eżistenti differenti fil-livell tal-UE u jippreżenta l-elementi ta’ rispons ikkoordinat fil-livell tal-UE fil-każ ta’ inċident sinifikanti fl-infrastruttura kritika.

Task forces għall-emerġenzi

Task Force tal-UE għas-Saħħa

Skont ir-Regolament Nru 851/2004 li jistabbilixxi ċentru Ewropew għall-prevenzjoni u l-kontroll tal-mard kif emendat bir-Regolament (UE) 2022/2370, l-ECDC għandu jistabbilixxi t-Task Force tal-UE għas-Saħħa biex jipprovdi appoġġ rapidu fuq talba f’każ ta’ emerġenzi flimkien ma’ assistenza lill-Istati Membri biex iħejju l-pjanijiet relatati mal-ippjanar ta’ prevenzjoni, tħejjija u rispons, rispons lokali għal tifqigħat ta’ mard komunikabbli u rieżamijiet ta’ wara l-azzjoni f’pajjiżi tal-UE u f’pajjiżi mhux tal-UE, f’kooperazzjoni mad-WHO. It-Task Force tal-UE għas-Saħħa se tinkludi esperti mill-Istati Membri, il-persunal tal-ECDC, is-sħab attwali u preċedenti tal-Programm Ewropew għat-Taħriġ fl-Epidemjoloġija tal-Intervent u lista ta’ esperti li għadha kif ġiet stabbilita. It-Task Force tal-UE dwar is-Saħħa tista’ tipprovdi assistenza kemm lill-pajjiżi tal-UE kif ukoll lil dawk mhux tal-UE.

L-ECDC ħoloq grupp ta’ ħidma ad hoc (magħmul minn esperti tal-Istati Membri, rappreżentanti tal-Kummissjoni u tad-WHO) biex jagħti pariri lill-ECDC dwar l-istabbiliment tat-Task Force tal-UE għas-Saħħa. Ladarba jkun operattiv, l-ECDC se jistabbilixxi grupp konsultattiv permanenti u tim biex jikkoordina l-ħidma tat-Task Force dwar is-Saħħa.

It-Task Force tal-EMA għall-Emerġenzi

It-Task Force tal-EMA għall-Emerġenzi (l-ETF) hija korp konsultattiv u ta’ appoġġ li jwettaq attivitajiet regolatorji bi tħejjija għal emerġenza tas-saħħa pubblika u matulha, bħal pandemija. Ir-Regolament (UE) 2022/123, li saħħaħ il-mandat tal-EMA 92 , u li sar applikabbli mill-1 ta’ Marzu 2022, stabbilixxa l-ETF bħala korp konsultattiv u ta’ appoġġ formali li jiffoka fuq il-mediċini għal emerġenzi tas-saħħa pubblika u t-tħejjija għalihom. F’April 2022, l-ETF ħadet f’idejha l-attivitajiet tat-Task Force tal-EMA għall-pandemija tal-COVID-19, li l-EMA kienet laqqgħet f’Marzu 2020 biex tindirizza l-pandemija tal-COVID-19. Ir-Regolament (UE) 2022/123 għamel il-grupp permanenti u fdah bi rwol importanti fit-tħejjija għall-kriżijiet. Fl-2023, l-ETF kompliet tappoġġa lill-kumitati xjentifiċi tal-EMA bl-awtorizzazzjoni u bil-monitoraġġ tas-sikurezza tal-mediċini u b’rakkomandazzjonijiet dwar l-użu tal-mediċini qabel l-awtorizzazzjoni. L-ETF eżaminat l-għażliet ta’ trattament disponibbli biex tiġġieled il-pandemija tal-COVID-19 u t-tifqigħa tal-MPOX, bħall-iffaċilitar tal-provi kliniċi u l-ħidma mas-sħab tal-UE.

5. IRKUPRU

L-effetti ta’ kriżi serja tas-saħħa jistgħu jkunu profondi u dejjiema. Il-pandemija tal-COVID-19 poġġiet is-sistemi tas-saħħa taħt pressjoni severa, u anke f’riskju ta’ kollass. Huwa essenzjali li l-irkupru tal-Istati Membri u tas-sistemi tas-saħħa rispettivi tagħhom fil-livelli kollha jiġi appoġġat. Dan jista’ jsir mhux biss permezz ta’ għajnuna finanzjarja, iżda anke permezz ta’ għajnuna diretta lil dawk l-aktar affettwati mill-miżuri stabbiliti fi żminijiet ta’ kriżi. Fil-każ tal-COVID-19, huwa magħruf li s-saħħa mentali ta’ ħafna nies iddeterjorat bħala riżultat tal-pandemija u li ħafna għadhom qed ibatu minn COVID fit-tul. Fl-istess ħin, l-irkupru jinvolvi wkoll rendikont tal-avvenimenti tal-passat, biex nitgħallmu kif nistgħu nkomplu ntejbu l-prevenzjoni u t-tħejjija tagħna għat-theddid transkonfinali serju għas-saħħa u r-rispons għalih.

L-irkupru u l-effettività tal-miżuri tas-saħħa pubblika

L-ECDC qed ikompli jivvaluta l-bażi tal-evidenza mill-pandemija tal-COVID-19 billi jwettaq rieżamijiet sistematiċi tal-letteratura dwar diversi mistoqsijiet operazzjonali u xjentifiċi li rriżultaw matul il-pandemija, inklużi l-effiċjenza u l-kosteffettività tal-interventi mhux farmaċewtiċi, it-trażmissjoni tas-SARS-CoV-2 fuq l-inġenji tal-ajru, il-COVID fit-tul, l-użu tal-maskri fl-ambjenti tal-komunità, eċċ. L-ECDC wettaq bosta rieżamijiet ta’ wara l-azzjoni dwar it-teħid tad-deċiżjonijiet abbażi tal-evidenza fl-UE/fiż-ŻEE u fil-pajjiżi tal-Viċinat tal-UE matul il-pandemija tal-COVID-19, b’enfasi fuq il-faċilitajiet ta’ kura fit-tul u l-għeluq tal-iskejjel. Ippubblika wkoll gwida rilevanti 93 biex tgħin lill-pajjiżi jfasslu r-rieżamijiet ta’ wara l-azzjoni tagħhom stess.

Irkupru tas-sistema tas-saħħa

Fl-ambitu tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, ġew allokati aktar minn EUR 43 biljun fil-qafas ta’ 27 pjan nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza (RRPs) biex tissaħħaħ il-kura tas-saħħa. Dan jinkludi aktar minn EUR 14-il biljun iddedikati għal miżuri għall-avvanz tat-tranżizzjoni diġitali tas-sistemi tas-saħħa. Barra minn hekk, l-isfidi tar-riforma tas-sistema tas-saħħa (bħal dawk identifikati fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi (CSRs) tas-Semestru Ewropew tal-2019 u tal-2020) li ma humiex indirizzati biżżejjed fl-ambitu tal-pjanijiet għall-irkupru u r-reżiljenza jistgħu jiġu indirizzati permezz tas-CSRs tas-Semestru Ewropew. Dawn is-CSRs jiggwidaw ukoll il-prijoritajiet ta’ investiment għall-fondi ta’ koeżjoni. Skont l-aktar Semestru Ewropew reċenti (2023), sitt Stati Membri rċevew CSR tal-kura tas-saħħa, inkluż dwar sfidi relatati mal-aċċess, mal-forza tax-xogħol u mal-kura primarja. Barra minn hekk, l-Istati Membri qed jippjanaw li jinvestu madwar EUR 16-il biljun fil-kura tas-saħħa 94 , inkluż aktar minn EUR 2 biljun fit-tranżizzjoni diġitali tas-sistemi tas-saħħa. Kif imsemmi f’Health at a Glance: Europe 2022 95 , huwa importanti li s-sistemi tas-saħħa jegħlbu x-xokk kbir u t-tnaqqis fl-għoti tal-kura matul il-pandemija. L-għadd pendenti ta’ operazzjonijiet kirurġiċi għadu sinifikanti f’xi pajjiżi.

Is-Saħħa Mentali u l-COVID fit-tul

Huwa magħruf li l-problemi tas-saħħa mentali qed jaffettwaw aktar u aktar nies fl-UE. Anke qabel il-pandemija tal-COVID-19, il-problemi tas-saħħa mentali affettwaw madwar 84 miljun persuna (individwu minn kull sitta) b’kost stmat ta’ aktar minn EUR 600 biljun (aktar minn 4 % tal-PDG). Barra minn hekk, il-konsegwenzi tal-pandemija u ta’ kriżijiet globali oħra jkomplu jżidu l-prevalenza tal-ansjetà u tad-depressjoni madwar id-dinja. L-effetti devastanti tal-pandemija tal-COVID-19, l-invażjoni tal-Ukrajna fuq skala sħiħa mir-Russja, il-kriżi klimatika, iż-żieda fid-diġitalizzazzjoni, il-qgħad u ż-żieda fil-kostijiet tal-għajxien komplew jaggravaw il-livelli diġà baxxi ta’ saħħa mentali. Il-gruppi vulnerabbli u l-persuni f’sitwazzjonijiet soċjoekonomikament żvantaġġati jbatu aktar minn oħrajn. Ir-Rapport Health at a Glance: Europe 2022 enfasizza li l-pandemija kienet affettwat is-saħħa mentali taż-żgħażagħ b’mod partikolarment qawwi: wieħed minn kull żewġ żgħażagħ Ewropej irrapportaw ħtiġijiet mhux issodisfati u d-depressjoni fost iż-żgħażagħ żdiedet b’aktar mid-doppju. Fl-2022, id-WHO nediet sejħa globali ta’ segwitu lill-pajjiżi kollha biex jiżdiedu s-servizzi tas-saħħa mentali u tal-appoġġ 96 .

L-UE stabbiliet triq ċara ta’ rkupru billi nediet approċċ komprensiv għas-saħħa mentali 97 u appoġġat l-attivitajiet ta’ riċerka għal tħejjija aħjar għas-saħħa 98 . Wara li l-President von der Leyen ħabbret “inizjattiva ġdida dwar is-saħħa mentali” fid-diskors tagħha tal-2022 dwar l-Istat tal-Unjoni Ewropea, il-Kummissjoni adottat komunikazzjoni dwar approċċ komprensiv għas-saħħa mentali fis-7 ta’ Ġunju 2023 99 . Din timmarka l-punt tat-tluq għal approċċ ġdid għas-saħħa mentali: tħares lil hinn mis-saħħa, filwaqt li tinvolvi bil-qawwa oqsma bħall-edukazzjoni, id-diġitalizzazzjoni, l-impjiegi, ir-riċerka, l-iżvilupp urban, l-ambjent u l-klima. Il-Komunikazzjoni għandha 20 inizjattiva ewlenija, tidentifika EUR 1,23 biljun f’opportunitajiet ta’ finanzjament u tiffoka fuq gruppi vulnerabbli (tfal, żgħażagħ, anzjani). Pereżempju, inizjattiva ewlenija partikolari tindirizza l-appoġġ għas-saħħa mentali għal persuni spostati mill-Ukrajna, u oħra tappoġġa t-tixrid ta’ pakkett ta’ servizzi minimi biex tingħata kura ta’ kwalità f’emerġenzi umanitarji. Fil-fażi tal-implimentazzjoni, il-Kummissjoni qed tkompli taħdem mill-qrib mal-Istati Membri (is-sottogrupp dwar is-saħħa mentali tal-Grupp ta’ Esperti dwar is-Saħħa Pubblika) u mal-partijiet ikkonċernati (in-network fil-Pjattaforma tal-Politika tas-Saħħa tal-UE). Barra minn hekk, it-Triju ta’ Presidenzi tal-Kunsill poġġa s-saħħa mentali fuq quddiem nett fl-aġenda tiegħu u l-Presidenza Spanjola se tħejji sett ta’ erba’ konklużjonijiet tal-Kunsill (wieħed li jistabbilixxi approċċ ġenerali u tlieta li jindirizzaw l-oqsma ta’ politika speċifiċi tax-xogħol prekarju, id-drogi u ż-żgħażagħ).

Il-Kummissjoni ħolqot in-Network ta’ livell għoli ta’ Għarfien Espert dwar il-COVID fit-tul (NELC), li jlaqqa’ flimkien lill-istituzzjonijiet nazzjonali li jiffunzjonaw bħala ċentru ta’ referenza għal istituzzjonijiet oħra tal-kura tas-saħħa. L-għan tal-NELC huwa li jiffaċilita skambju tal-aktar informazzjoni rilevanti u tal-aħjar prattiki ta’ ġestjoni twila tal-COVID b’rispons għall-aktar żviluppi xjentifiċi reċenti relatati mal-COVID fit-tul bħala kriżi tas-saħħa pubblika li qed tikber 100 . Se jikkontribwixxi wkoll għall-koordinazzjoni ta’ inizjattivi fil-livell nazzjonali, tal-UE u tad-WHO. L-NELC iltaqa’ għall-ewwel darba fit-2 ta’ Mejju 2023 biex jiddiskuti l-ideat inizjali u l-prijoritajiet tiegħu. L-identifikazzjoni tal-ħtiġijiet u n-nuqqasijiet tar-riċerka, flimkien mal-kondiviżjoni tal-linji gwida u tal-intelliġenza dwar id-dijanjożi u t-trattament, ġew identifikati bħala l-aktar żewġ suġġetti urġenti li għandhom jiġu indirizzati. Barra minn hekk, l-NELC enfasizza l-ħtieġa għal linji gwida u għal rakkomandazzjonijiet kliniċi.

Il-programm Orizzont Ewropa jappoġġa proġetti (inklużi studji kbar ta’ koorti dwar il-COVID-19) biex jiġu ddeterminati l-konsegwenzi u s-sintomi fit-tul tal-infezzjonijiet tas-SARS-CoV-2 għal fehim, dijanjożi u trattament potenzjali aħjar tal-COVID fit-tul.

6. RIĊERKA

Il-Kummissjoni tiffinanzja l-innovazzjoni u r-riċerka ta’ rilevanza għas-sigurtà tas-saħħa permezz ta’ Orizzont Ewropa u HERA Invest 101 f’firxa ta’ oqsma, bħat-tħejjija u r-rispons.

Riċerka fit-tħejjija

Il-programm Orizzont Ewropa qed jappoġġa proġetti biex jiżdied l-għarfien dwar l-immunità kkawżata mill-vaċċini għall-viruses b’potenzjal għoli ta’ epidemija jew pandemiji, kif ukoll biex jiġi ddefinit l-aħjar tfassil ta’ vaċċini kontra l-patoġeni, fejn tkun magħrufa l-informazzjoni dwar l-interazzjoni tal-patoġeni ospitanti u l-istrutturi tal-wiċċ virali. Azzjonijiet oħra ta’ riċerka għal kontromiżuri mediċi jiffokaw fuq l-avvanz ta’ komposti antivirali bi spettru wiesa’ u l-iżvilupp ta’ approċċi ġodda għall-iżvilupp ta’ tali komposti, li jimmiraw viruses b’potenzjal epidemiku jew pandemiku għoli għall-UE.

Il-Kummissjoni nediet ukoll il-HERA Invest biex tippromwovi r-riċerka u l-iżvilupp avvanzati ta’ kontromiżuri mediċi u t-teknoloġiji relatati għall-indirizzar tat-theddid transkonfinali prijoritarju għas-saħħa. Parti mill-InvestEU 102 – il-programm tal-UE li jappoġġa l-investiment sostenibbli, 
l-innovazzjoni u l-ħolqien tal-impjiegi fl-Ewropa, il-HERA Invest, timla nuqqas vitali fil-qasam b’EUR 100 miljun biex tappoġġa lill-SMEs innovattivi fil-fażijiet bikrija u tard tal-provi kliniċi. Il-HERA Invest għandha l-għan li tnaqqas il-fallimenti tas-suq u li ttejjeb l-awtonomija strateġika tal-UE.

Il-programm Orizzont Ewropa qed jappoġġa wkoll l-iżvilupp tad-dijanjostika in vitro u l-aċċess għaliha, għall-identifikazzjoni u għall-karatterizzazzjoni ta’ patoġeni b’potenzjal pandemiku u qed jappoġġa wkoll l-aċċess għal apparati mediċi u għal apparati mediċi dijanjostiċi in vitro għat-theddid transkonfinali għas-saħħa. Barra minn hekk, il-Kummissjoni, permezz tal-Kunsill Ewropew tal-Innovazzjoni 103 — il-programm ta’ innovazzjoni ewlieni tal-Ewropa stabbilit fl-ambitu ta’ Orizzont Ewropa, qed tippromwovi l-iżvilupp u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ soluzzjonijiet teknoloġiċi għall-ġestjoni tal-epidemiji/pandemiji, (inklużi, pereżempju, sistemi avvanzati għall-qbid tal-aerosol, għad-diżattivazzjoni tal-patoġeni u għall-ottimizzazzjoni taċ-ċirkolazzjoni tal-arja, maskri tal-wiċċ tal-ġenerazzjoni li jmiss u tagħmir ta’ dekontaminazzjoni rapida tal-wiċċ).

Rispons u riċerka ta’ emerġenza

Il-programmi ta’ ħidma ta’ Orizzont Ewropa għas-saħħa jkomplu jipprevedu l-possibbiltà li jiġu mmobilizzati l-fondi ta’ riċerka f’każ ta’ emerġenzi tas-saħħa pubblika. Din l-għażla ntużat fl-2022 biex tappoġġa n-network EU RESPONSE 104 għall-implimentazzjoni ta’ prova klinika biex jiġi vvalutat it-trattament għall-MPOX, kif ukoll il-koorti mill-proġett VERDI 105 għal fehim aħjar tal-marda.

Il-Kummissjoni, permezz ta’ Orizzont Ewropa, se tibni wkoll fuq il-provi pjattaforma eżistenti adattivi u l-istudji ta’ koorti biex iżżomm u ssaħħaħ il-mekkaniżmi ta’ koordinazzjoni strateġika fl-UE u lil hinn minnha. Dawn in-networks jagħmlu possibbli t-twettiq ta’ provi pjattaforma perpetwi, l-iffukar ta’ koorti strateġiċi perpetwi għal mard emerġenti fil-każ ta’ tifqigħa ta’ epidemija, u l-ġenerazzjoni ta’ evidenza xjentifika dwar kontromiżuri mediċi possibbli differenti.

Il-Kummissjoni, f’kooperazzjoni mal-Istati Membri, hija involuta fil-fażi preparatorja tas-Sħubija tal-UE dwar it-Tħejjija għall-Pandemiji, li se tiżviluppa aġenda konsolidata ta’ riċerka dwar it-tħejjija għal pandemiji li ssaħħaħ il-kollaborazzjoni bejn l-Istati Membri kif ukoll tħejji għall-ġestjoni tar-rispons għar-riċerka matul kriżi billi tistabbilixxi network tal-UE ta’ siti ta’ provi kliniċi dejjem sħan u tallinja l-investimenti għat-tħejjija u r-rispons għall-pandemija, minn riċerka bażika, għar-riċerka preklinika u klinika.

Meta wieħed iqis li f’pandemija “ħadd ma huwa sikur sakemm kulħadd ikun sikur kullimkien”, l-Istrateġija tal-UE għas-Saħħa Globali 106 mnedija f’Novembru 2022 tirrappreżenta d-dimensjoni esterna tal-Unjoni Ewropea tas-Saħħa. L-UE qed tinvesti fit-titjib tal-kapaċità ta’ tħejjija u ta’ rispons għall-prevenzjoni tal-pandemija f’Pajjiżi b’Introjtu Medju Inferjuri b’enfasi partikolari fuq l-Afrika sub-Saħarjana permezz ta’ diversi strumenti bħala parti mill-istrateġija Global Gateway 107 . L-Impriża Konġunta dwar is-Sħubija għall-Provi Kliniċi bejn Pajjiżi Ewropej u Pajjiżi li qed Jiżviluppaw 108 , qed tiffinanzja r-riċerka għall-iżvilupp u għall-ittestjar ta’ kontromiżuri mediċi kif ukoll għall-iżvilupp ta’ networks u ta’ koorti ta’ provi kliniċi, fejn qed torbot l-eżitu ta’ din ir-riċerka mal-Inizjattiva ta’ Tim Ewropa dwar il-Manifattura u l-Aċċess għall-Vaċċini, mediċini u teknoloġija tas-saħħa fl-Afrika (MAV+) u s-Sħubija UE-LAC dwar il-produzzjoni tal-vaċċini u r-reżiljenza tas-sistemi tas-saħħa.

7. DIMENSJONI INTERNAZZJONALI

Sħubijiet internazzjonali biex jissaħħaħ il-qafas globali għas-sigurtà tas-saħħa

L-emerġenzi tas-saħħa fil-passat urew li l-mard ma jirrispettax il-fruntieri. L-UE hija involuta fl-indirizzar tal-emerġenzi tas-saħħa fil-livell internazzjonali biex jittaffa t-tixrid possibbli tar-riskji għas-saħħa fl-UE. Id-dimensjoni esterna tal-Unjoni Ewropea tas-Saħħa, l-Istrateġija tal-UE għas-Saħħa Globali, ġiet adottata fit-30 ta’ Novembru 2022 u hija maħsuba biex tiggwida l-azzjoni kollha tal-UE biex tiżgura saħħa u benesseri aħjar tan-nies tul il-ħajja permezz, minn naħa waħda, tat-tisħiħ tas-sistemi tas-saħħa u l-avvanz tal-kopertura universali tas-saħħa, u min-naħa l-oħra, il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra t-theddid għas-saħħa, inklużi l-pandemiji, l-applikazzjoni ta’ approċċ “Saħħa Waħda”.

It-tliet dikjarazzjonijiet politiċi relatati mas-saħħa li għaddew matul il-Laqgħat ta’ Livell Għoli fl-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti fi New York matul Settembru 2023 dwar it-Tuberkulożi, il-Kopertura tas-Saħħa Universali u l-Prevenzjoni, it-Tħejjija u r-Rispons għall-Pandemiji enfasizzaw l-urġenza għal azzjonijiet biex jissaħħu s-sistemi tas-saħħa nazzjonali u biex tittejjeb is-sigurtà tas-saħħa globali biex jintlaħqu l-għanijiet ta’ żvilupp sostenibbli relatati mas-saħħa. F’dan il-kuntest, l-UE tibqa’ impenjata bis-sħiħ fin-negozjati li għaddejjin għall-adozzjoni ta’ konvenzjoni, ftehim jew strument internazzjonali ieħor tad-WHO dwar il-prevenzjoni, it-tħejjija u r-rispons għall-pandemiji (“Ftehim dwar il-Pandemiji”) u fin-negozjati komplementari dwar ir-reviżjoni tar-Regolamenti Internazzjonali tas-Saħħa. L-UE għamlet proposti ambizzjużi li jippromwovu l-ekwità u jinkludu dispożizzjonijiet operattivi dwar iċ-ċiklu kollu ta’ prevenzjoni, tħejjija u rispons, bil-għan li twassal titjib sinifikanti u konkret fl-interess u għall-benefiċċju ta’ kulħadd. Il-kisba ta’ eżitu ta’ suċċess għaż-żewġ proċessi sal-Assemblea Dinjija tas-Saħħa ta’ Mejju 2024 hija prijorità għall-UE.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni hija membru fundatur u kontributur għall-Fond għall-Pandemiji mniedi mill-G20 fl-2022 u ospitat mill-Bank Dinji. Il-Fond jipprovdi finanzjament fit-tul għat-tisħiħ tal-kapaċità u tal-kapaċitajiet ta’ prevenzjoni, tħejjija u rispons għall-pandemiji (PPR) f’pajjiżi b’introjtu baxx u medju, u jindirizza nuqqasijiet kritiċi permezz ta’ investimenti u appoġġ tekniku fil-livelli nazzjonali, reġjonali u globali.

Filwaqt li tirrikonoxxi l-opportunità importanti biex jissaħħu l-impenji globali kontra r-reżistenza għall-antimikrobiċi, l-UE ppreżentat proposta komprensiva għal dispożizzjonijiet konkreti tal-AMR bħala parti min-negozjati għal ftehim internazzjonali tad-WHO dwar il-prevenzjoni, it-tħejjija u r-rispons għall-pandemiji. L-UE hija impenjata għall-kooperazzjoni globali dwar l-AMR u ospitat laqgħa fiżika tat-Task Force Trans-Atlantiku dwar ir-Reżistenza għall-Antimikrobiċi fl-14 u l-15 ta’ Novembru 2023 li laqqgħet flimkien awtoritajiet mill-UE, mill-Istati Uniti, mill-Kanada, min-Norveġja u mir-Renju Unit, biex jikkollaboraw u jikkondividu l-aħjar prattiki ħalli jissaħħu l-isforzi domestiċi u dawk globali. L-UE qed tappoġġa wkoll l-isforzi internazzjonali biex tiġi miġġielda l-AMR fil-kuntesti tal-G7 u tal-G20, u hija involuta fit-tħejjijiet għal laqgħa ta’ livell għoli tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-AMR ta’ suċċess fl-2024. Permezz tal-kontribuzzjoni finanzjarja tagħha għall-Fond Fiduċjarju Multidonatur tal-AMR, l-UE qed tappoġġa l-isforzi f’pajjiżi b’introjtu baxx u medju biex issaħħaħ il-kapaċitajiet tagħhom fil-ġlieda kontra l-AMR.

Il-Mekkaniżmu tal-UE għall-Protezzjoni Ċivili (UCPM)

L-UCPM huwa impenjat li jipprovdi assistenza lil kwalunkwe pajjiż li jitolbu, kemm ġewwa l-UE kif ukoll barra minnha. Sa issa fl-2023, waslu 10 talbiet permezz tal-UCPM minn pajjiżi mhux tal-UE għal oġġetti relatati mal-COVID-19 (vaċċini, tagħmir mediku, eċċ.) u kollha ġew issodisfati bis-sħiħ b’offerti mill-Istati Membri tal-UE u mill-Istati Parteċipanti tal-UCPM. Barra minn hekk, jekk ikun meħtieġ, il-Kummissjoni tista’ wkoll tappoġġa direttament lis-sħab tas-saħħa umanitarja permezz tal-Kapaċità ta’ Rispons Umanitarju Ewropew bil-forniment ta’ kits ta’ emerġenza komplementari (jiġifieri kits ta’ kenn, ta’ iġjene u ta’ kontra l-kolera) kif ukoll billi jintbagħtu esperti tas-saħħa (f’kollaborazzjoni mill-qrib mal-ECDC) fil-każ ta’ emerġenza tas-saħħa f’kuntest umanitarju.

Dimensjoni internazzjonali fir-riċerka u fl-innovazzjoni ffinanzjati mill-UE

Biex tikkoordina aħjar ir-riċerka dwar it-tħejjija u r-rispons għall-pandemiji, l-UE għenet fl-istabbiliment ta’ kollaborazzjoni globali ta’ riċerka għat-tħejjija għall-mard infettiv (GloPID-r), u qed tiffinanzjaha. Il-pjan direzzjonali ħaj tagħha għall-koordinazzjoni tal-provi kliniċi jiddefinixxi n-networks u l-pjattaformi tal-provi kliniċi lesti għall-epidemiji, rispons aġli u effettiv għall-provi kliniċi u ambjent ta’ riċerka ekwu bħala l-qalba tal-gwida għall-finanzjaturi. Iċ-ċentri reġjonali tal-GloPID-r fl-Afrika u fl-Asja-Paċifiku jappoġġaw koordinazzjoni aktar b’saħħitha f’livell reġjonali.

Biex tippromwovi l-kollaborazzjoni globali dwar il-provi kliniċi, l-Assoċjazzjoni tal-EDCTP iffinanzjata mill-UE tlaqqa’ flimkien 26 pajjiż fl-Afrika u 15 fl-Ewropa fi sħubija ta’ provi kliniċi li ġiet stabbilita fl-2003 biex tippromwovi networks ta’ provi kliniċi f’diversi pajjiżi fl-Afrika u f’kollaborazzjoni mal-Ewropa. Attwalment, l-EDCTP tinsab fit-tielet iterazzjoni tagħha, bħala Impriża Konġunta, u tejbet il-kapaċità tar-riċerka u ħaffet l-iżvilupp ta’ interventi mediċi ġodda jew imtejba għall-identifikazzjoni, għat-trattament u għall-prevenzjoni ta’ mard infettiv relatat mal-faqar, inkluż mard emerġenti u li qiegħed jerġa’ jfeġġ fl-Afrika sub-Saħarjana, permezz tal-fażijiet kollha tal-provi kliniċi u b’enfasi fuq il-provi tal-fażi II u III.

L-involviment u l-kollaborazzjoni mill-qrib mal-partijiet ikkonċernati internazzjonali huma fundamentali għat-tisħiħ tat-tħejjija għall-pandemiji u għall-isforzi ta’ rispons globalment. Matul is-sena li għaddiet, kompliet l-implimentazzjoni tal-arranġament amministrattiv tal-2022 mal-Amministrazzjoni tal-Istati Uniti għat-Tħejjija u għar-Rispons Strateġiku (ASPR), inkluż permezz ta’ skambju ta’ esperti u sħubija li qed tiżviluppa dwar il-finanzjament tal-innovazzjoni fis-settur tad-dijanjostika, speċifikament dwar teknoloġiji għall-identifikazzjoni ta’ tifqigħat bikrija. Il-HERA qed tespandi wkoll il-kooperazzjoni mas-sħab fl-Asja u dan l-aħħar iffirmat arranġamenti amministrattivi mal-Ministeru tas-Saħħa u l-Benesseri tar-Repubblika tal-Korea u mal-Aġenzija tal-Ġappun għar-Riċerka u l-Iżvilupp Mediku.

Qed titkompla wkoll il-kooperazzjoni mill-qrib mal-Ukrajna u ma’ pajjiżi ġirien oħra, kif ukoll mas-sħab fin-Nofsinhar globali, b’mod partikolari fl-Afrika. L-objettivi ewlenin fil-fażi ta’ tħejjija huma t-titjib tal-kapaċità tas-sekwenzjar tas-sorveljanza, l-iffaċilitar tal-iskambju tad-data u l-appoġġ ta’ kapaċitajiet ta’ produzzjoni u distribuzzjoni sostenibbli għal kontromiżuri mediċi rilevanti sabiex is-sħab ikunu jistgħu, fi żminijiet ta’ kriżi, jidentifikaw u jikkaratterizzaw malajr il-patoġeni ta’ tħassib u jkollhom aċċess wiesa’ u rapidu għal kontromiżuri mediċi.

Dan jinkludi l-ħidma permezz ta’ sħubijiet internazzjonali (eż. GH-EDCTP3JU trid tavvanza l-iżvilupp ta’ kontromiżuri mediċi għal mard infettiv li jaffettwa l-Afrika). B’mod partikolari fir-rigward tal-inizjattivi globali, reġjonali jew nazzjonali fil-qasam tat-tħejjija għall-pandemija, il-Kummissjoni investiet madwar EUR 25 miljun mill-programm l-UE għas-Saħħa. L-azzjonijiet jinkludu appoġġ għal provi kliniċi fi stadju tard ta’ vaċċini u trattamenti kontra theddid prijoritarju għas-saħħa (eż. il-virus tal-Ebola u l-virus Marburg); it-tisħiħ tal-kapaċitajiet ta’ sekwenzjar fl-Afrika, f’kollaborazzjoni maċ-Ċentru tal-Afrika għall-Kontroll u l-Prevenzjoni tal-Mard (CDC); u l-ġbir tad-data dwar patoġeni emerġenti fl-Afrika f’kollaborazzjoni maċ-ċentru tal-pandemija tad-WHO u d-WHO AFRO.

Iċ-Ċertifikati COVID Diġitali tal-UE u n-Network Globali tad-WHO għaċ-Ċertifikazzjoni tas-Saħħa Diġitali

L-iżvilupp u l-użu taċ-ċertifikati COVID Diġitali tal-UE kienu kruċjali fil-ġlieda kontra l-pandemija tal-COVID-19. Matul il-pandemija, iċ-ċertifikat COVID Diġitali tal-UE ffaċilita l-ivvjaġġar fl-UE meta tqiesu li kienu meħtieġa restrizzjonijiet fuq l-ivvjaġġar. Dan ippermetta wkoll it-tneħħija kkoordinata ta’ dawn ir-restrizzjonijiet ladarba dan sar possibbli.

Iċ-Ċertifikat COVID Diġitali tal-UE kellu wkoll dimensjoni internazzjonali importanti. Abbażi ta’ teknoloġiji u standards b’sors miftuħ, dan ippermetta l-konnessjoni ma’ pajjiżi mhux tal-UE li ħarġu ċertifikati skont l-istandards u l-ispeċifikazzjonijiet taċ-ċertifikat COVID Diġitali tal-UE. Bi 78 pajjiż u territorju konnessi, is-sistema taċ-ċertifikat COVID Diġitali tal-UE saret l-aktar soluzzjoni użata b’mod wiesa’ għall-ħruġ u għall-validazzjoni taċ-ċertifikati diġitali tal-COVID-19. Permezz ta’ din is-sistema, aktar minn 1,8 biljun persuna kellhom aċċess għal ċertifikati diġitali interoperabbli, u aktar minn 2,3 biljun ċertifikat inħarġu fl-UE biss.

Mill-bidu tal-pandemija, id-WHO impenjat ruħha mar-reġjuni kollha tad-WHO biex tiddefinixxi linji gwida ġenerali għaċ-ċertifikati tal-COVID-19, filwaqt li rrikonoxxiet lakuna eżistenti u l-ħtieġa kontinwa għal mekkaniżmu globali li jappoġġa l-verifika bilaterali tal-provenjenza u tal-awtentiċità tad-dokumenti tas-saħħa għat-tħejjija għall-pandemija u għall-kontinwità tal-kura. Filwaqt li użat l-esperjenza taċ-ċertifikat COVID Diġitali tal-UE, f’Ġunju 2023 id-WHO nediet Network Globali ta’ Ċertifikazzjoni tas-Saħħa Diġitali (GDHCN), li jibni fuq il-pedamenti sodi tal-qafas, il-prinċipji, l-ispeċifikazzjonijiet u t-teknoloġiji miftuħa taċ-ċertifikat COVID Diġitali tal-UE. Id-WHO u l-Kummissjoni qablu fuq sħubija biex jiffaċilitaw l-adozzjoni taċ-ċertifikat COVID Diġitali tal-UE u dwar il-kollaborazzjoni fl-operat u fl-iżvilupp ulterjuri tal-GDHCN. Il-GDHCN se jippermetti lid-dinja tibbenefika mill-konverġenza taċ-ċertifikati diġitali, filwaqt li jirrispetta u jippromwovi valuri komuni u l-prinċipji tat-trasparenza u tal-ftuħ, l-inklużività, ir-responsabbiltà, il-protezzjoni tad-data u l-privatezza, is-sigurtà, l-iskalabbiltà f’livell globali u l-ekwità. Is-sħubija tal-Kummissjoni/WHO għandha l-għan li taħdem biex tiżviluppa teknikament is-sistema tad-WHO b’approċċ gradwali biex tkopri każijiet ta’ użu addizzjonali fil-futur (dan jista’ jinkludi, pereżempju, id-diġitalizzazzjoni taċ-Ċertifikat Internazzjonali tat-Tilqim jew tal-Profilassi). L-espansjoni ta’ dawn is-soluzzjonijiet diġitali se tkun essenzjali biex iċ-ċittadini madwar id-dinja jkollhom titjib fis-saħħa.

Ir-rispons tal-UE b’appoġġ għall-Ukrajna

Il-gwerra tar-Russja kontra l-Ukrajna hija kriżi umanitarja kbira li affettwat is-sistema tal-kura tas-saħħa tal-Ukrajna u ħolqot riskji għas-saħħa pubblika kemm fl-Ukrajna kif ukoll lil hinn minnha. L-Istati Membri tal-UE u l-Kummissjoni bagħtu kontromiżuri mediċi permezz tal-UCPM biex jipproteġu kontra attakki u emerġenzi kimiċi, bijoloġiċi, radjoloġiċi u nukleari fl-Ukrajna. Il-Kummissjoni stabbiliet ukoll skema biex tiffaċilita l-loġistika għad-donazzjonijiet ta’ prodotti mediċi minn kumpaniji tal-UE lejn l-Ukrajna permezz tal-UCPM.

Minn Marzu 2022 bdiet topera sistema ta’ evakwazzjoni medika (MEDEVAC) stabbilita mill-UCPM. Sa issa din ippermettiet l-evakwazzjoni sikura ta’ aktar minn 2 800 pazjent Ukren feruti u morda b’mod kritiku, kemm mill-Ukrajna kif ukoll mill-pajjiżi ġirien lejn l-isptarijiet f’21 pajjiż Ewropew. Din is-sistema kollettiva ta’ MEDEVAC hija mingħajr preċedent fil-livell tal-UE. Il-Kummissjoni stabbiliet ukoll faċilità medika f’ċentru ddedikat fil-Polonja biex iżżid il-benesseri tal-pazjenti li jkunu qed jistennew biex jiġu ttrasportati lejn sptarijiet Ewropej u biex iżżid l-affidabbiltà u l-prevedibbiltà tal-MEDEVAC. Mir-riżerva strateġika tar-rescEU u mill-bidu tal-invażjoni fuq skala sħiħa tal-Ukrajna mir-Russja, intużaw aktar minn EUR 56 miljun ta’ oġġetti u tagħmir mediċi u ta’ CBRN fl-Ukrajna, inklużi maskri, pilloli tal-jodur tal-potassju, ventilaturi u oġġetti oħra.

8. KONKLUŻJONIJIET

Dan ir-rapport identifika l-azzjonijiet u l-kapaċitajiet tal-UE stabbiliti biex jindirizzaw it-theddid transkonfinali serju għas-saħħa wara l-pandemija tal-COVID-19 u kompla jibbaża fuq l-arkitettura tas-sigurtà tas-saħħa tal-UE ta’ qabel il-COVID-19. L-enfasi kienet fuq dawk l-azzjonijiet li jimplimentaw ir-Regolament (UE) 2022/2371, bi tweġiba għar-rekwiżit tal-Artikolu 9 tiegħu li jsir rapportar dwar l-ippjanar tal-UE għall-prevenzjoni, it-tħejjija u r-rispons. Barra minn hekk, dan ir-rapport iddeskriva inizjattivi u ħidma li għaddejjin li huma relatati mill-qrib mas-saħħa pubblika f’oqsma ta’ politika oħra tal-UE, eż. ir-riċerka, l-assistenza ta’ emerġenza, il-kooperazzjoni internazzjonali, eċċ.

Il-pandemija tal-COVID-19 tat bidu għal taqlib kbir fis-sistemi tas-saħħa u fil-ħajja tagħna kif nafuha; iżda ġabet magħha wkoll opportunità mhux mistennija biex intejbu l-qafas tas-sigurtà tas-saħħa tagħna biex ikun imħejji aħjar ħalli jilqa’ għal theddid maġġuri futur għas-saħħa. Filwaqt li ma nistgħux inkunu nafu x’inhu l-futur — minkejja l-aħjar sforzi tagħna biex nantiċipaw u nippjanaw — l-UE introduċiet strutturi aġġornati għall-prevenzjoni, għat-tħejjija u għar-rispons, li saħħew ħafna l-kapaċitajiet kollettivi tagħna biex nirreaġixxu għal kwalunkwe emerġenza futura. Il-qafas tas-sigurtà tas-saħħa fil-livell tal-UE jżid saff addizzjonali importanti għall-funzjonijiet ewlenin tal-Istati Membri fil-qasam tas-saħħa u l-forniment tal-kura tas-saħħa. It-theddid għas-saħħa ma jirrispettax il-fruntieri, iżda aħna ninsabu, b’mod kollettiv, imħejjija aħjar biex niġġilduh, fost l-oħrajn billi nimpenjaw ruħna fi sħubijiet fuq livell globali.

(1)

Ir-Regolament (UE) 2022/2371 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Novembru 2022 dwar theddid transkonfinali serju għas-saħħa u li jħassar id-Deċiżjoni Nru 1082/2013/UE, ĠU L 314, 6.12.2022, p. 26 (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2371/oj) .

(2)

Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tistabbilixxi l-Awtorità għat-Tħejjija u għar-Rispons f’Każ ta’ Emerġenza tas-Saħħa, COM(2021) 6712 final.

(3)

COM(2021) 380 final.

(4)

COM(2022) 669 final.

(5)

L-Artikolu 9 tar-Regolament 2022/2371 jipprevedi li sas-27 ta’ Diċembru 2023 u kull 3 snin wara din id-data, il-Kummissjoni għandha tibgħat lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill rapport dwar is-sitwazzjoni attwali u l-progress dwar il-prevenzjoni, it-tħejjija u l-ippjanar tar-rispons fil-livell tal-UE.

(6)

Kif iddefinit fl-Artikolu 3(7) tar-Regolament (UE) 2022/2371:    

“Saħħa Waħda” tfisser approċċ multisettorjali li jirrikonoxxi li s-saħħa tal-bniedem hija konnessa mas-saħħa tal-annimali u mal-ambjent, u li l-azzjonijiet biex jiġi indirizzat it-theddid għas-saħħa jridu jqisu dawk it-tliet dimensjonijiet.

(7)

Ara l-Artikolu 2(1) tar-Regolament (UE) 2022/2371.

(8)

  https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/coronavirus-response/public-health/eu-vaccines-strategy_en  

(9)

  https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(22)00320-6/fulltext  

(10)

  https://www.who.int/publications/i/item/9789241580496  

(11)

  https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/interim-public-health-considerations-covid-19-vaccination-roll-out-during-2023  

(12)

Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tas-7 ta’ Diċembru 2018 dwar kooperazzjoni msaħħa kontra l-mard li jista’ jiġi evitat bit-tilqim, ĠU C 466, 28.12.2018, p. 1–7 ( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/HTML/?uri=CELEX:32018H1228(01 ).

(13)

  https://health.ec.europa.eu/system/files/2022-12/2019-2022_roadmap_en.pdf  

(14)

  https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/8ba3bd75-7c38-11ed-9887-01aa75ed71a1/language-en  

(15)

  https://knowledge4policy.ec.europa.eu/projects-activities/behavioural-insights-eu-bi4eu_en  

(16)

  https://vaccination-info.eu/mt  

(17)

  https://health.ec.europa.eu/non-communicable-diseases/expert-group-public-health_mt  

(18)

  https://eva.ecdc.europa.eu/  

(19)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=COM:2021:44:FIN  

(20)

  https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/Health-burden-infections-antibiotic-resistant-bacteria.pdf

(21)

  https://health.ec.europa.eu/system/files/2020-01/amr_2017_action-plan_0.pdf  

(22)

Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar it-tisħiħ tal-azzjonijiet tal-UE għall-ġlieda kontra r-reżistenza għall-antimikrobiċi f’approċċ “Saħħa Waħda” (2023/C 220/01), ĠU C 220, 22.6.2023, p. 1–20.

( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=CELEX%3A32023H0622%2801%29 ).

(23)

  https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/promoting-our-european-way-life/european-health-union/reform-eu-pharmaceutical-legislation_en

(24)

Il-voucher se joffri lill-iżviluppatur sena addizzjonali ta’ protezzjoni tad-data mill-kompetizzjoni għall-mediċina li għaliha jintuża l-voucher.

(25)

  https://health.ec.europa.eu/funding/eu4health-programme-2021-2027-vision-healthier-european-union_mt

(26)

Ara wkoll it-taqsima ta’ hawn taħt dwar prodotti mediċinali u apparat mediku sikuri u effettivi.

(27)

Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: L-indirizzar tan-nuqqas ta’ mediċini fl-UE, COM(2023) 672 final ( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM:2023:672:FIN ).

(28)

  https://gardp.org/  

(29)

  https://www.who.int/groups/secure-expanding-sustainable-access-to-antibiotics

(30)

Total ta’ EUR 8 miljun ġie pprovdut fil-qafas tal-azzjoni CP-g-06.7: “It-tisħiħ tat-tħejjija u tar-rispons għat-theddid transkonfinali għas-saħħa fil-livell globali” (il-Programm ta’ Ħidma tal-2021 tal-UE għas-Saħħa).

(31)

Il-Kummissjoni ħarġet sejħa għall-offerti ta’ EUR 82 miljun: “It-tħaffif tal-Iżvilupp ta’ Kontromiżuri Mediċi Innovattivi u l-Aċċess għalihom”.

(32)

  https://www.jpiamr.eu/activities/one-health-amr/design-oh-amr/  

(33)

https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal/screen/opportunities/topic-details/horizon-hlth-2024-disease-09-01  

(34)

  Horizon Europe (europa.eu)

(35)

  eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/PDF/?uri=CELEX:52019DC0128

(36)

  https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal_mt

(37)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=CELEX:52021DC0400  

(38)

  https://environment.ec.europa.eu/publications/proposal-amending-water-directives_en

(39)

  https://environment.ec.europa.eu/publications/proposal-revised-urban-wastewater-treatment-directive_en

(40)

L-Istħarriġ Qafas Statistiku tal-Użu tal-Art taż-Żona Koperta (LUCAS) huwa stħarriġ armonizzat regolari organizzat mill-Uffiċċju Ewropew tal-Istatistika (EUROSTAT) f’kooperazzjoni ma’ servizzi oħra tal-Kummissjoni, biex tinġabar informazzjoni dwar l-użu tal-art u l-kopertura tal-art madwar l-Istati Membri kollha.

(41)

  https://esdac.jrc.ec.europa.eu/projects/lucas

(42)

  https://esdac.jrc.ec.europa.eu/

(43)

  https://www.nature.com/articles/nature06536  

(44)

Id-Direttiva 2003/99/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Novembru 2003 rigward il-monitoraġġ taż-żoonożi u tal-aġenti żoonotiċi, temenda d-Deċiżjoni tal-Kunsill 90/424/KEE u tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 92/117/KEE, ĠU L 325, 12.12.2003, p. 31–40 ( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=celex:32003L0099 ).

(45)

Ir-Regolament (UE) 2016/429 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-9 ta’ Marzu 2016 dwar il-mard trażmissibbli tal-annimali u li jemenda u jħassar ċerti atti fil-qasam tas-saħħa tal-annimali (“Liġi dwar is-Saħħa tal-Annimali”), ĠU L 84, 31.3.2016, p. 1-208.

( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=CELEX%3A32016R0429&qid=1699617422821 ).

(46)

Ara wkoll it-taqsima ta’ hawn taħt dwar il-Kumitat għas-Sigurtà tas-Saħħa.

(47)

  https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_del/2020/689/oj  

(48)

  https://www.izsvenezie.com/reference-laboratories/avian-influenza-newcastle-disease/  

(49)

 Ir-Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 2020/689 tas-17 ta’ Diċembru 2019 li jissupplimenta r-Regolament (UE) 2016/429 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill fir-rigward tar-regoli għas-sorveljanza, għall-programmi ta’ eradikazzjoni u għall-istat ta’ ħelsien mill-mard għal ċertu mard elenkat u emerġenti, ĠU L 174, 3.6.2020, p. 211-340 ( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=CELEX%3A32020R0689&qid=1699963567960 ).

(50)

  https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/observatory  

(51)

  https://www.who.int/europe/publications/i/item/EURO-Budapest2023-6  

(52)

  https://www.cop28.com/en/cop28-uae-declaration-on-climate-and-health  

(53)

  https://www.who.int/publications/i/item/9789289071918  

(54)

  https://cinea.ec.europa.eu/programmes/life_en  

(55)

  https://www.eea.europa.eu/en/about/who-we-are/projects-and-cooperation-agreements/european-climate-risk-assessment  

(56)

  Ara, pereżempju, https://www.eea.europa.eu/publications/air-quality-in-europe-2022/health-impacts-of-air-pollution

(57)

  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_22_6278    

(58)

Ara t-taqsima dwar l-AMR hawn fuq.

(59)

  https://environment.ec.europa.eu/publications/proposal-revision-industrial-emissions-directive_en

(60)

  https://environment.ec.europa.eu/topics/soil-and-land/soil-health_en

(61)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=OJ:L:2023:234:TOC

(62)

Il-UCPM jinkludi kemm l-Istati Membri kif ukoll 10 stati parteċipanti mhux tal-UE.

(63)

SWD(2020) 3 final.

(64)

Ix-xenarji ta’ diżastru madwar l-Ewropa kollha huma waħda mill-inizjattivi ewlenin mill-Għanijiet tal-UE marbuta mar-Reżiljenza għad-Diżastri tal-UE tal-Kummissjoni introdotti fi Frar 2023: https://civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu/what/civil-protection/european-disaster-risk-management/european-disaster-resilience-goals_en .

(65)

COM(2022) 780 final.

(66)

  https://health.ec.europa.eu/publications/hera-factsheet-health-union-identifying-top-3-priority-health-threats_en

(67)

  https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/public-health_en#ensuringtheavailabilityofsuppliesandequipment

(68)

Ara “Surveillance during the COVID-19 epidemic and other epidemics: lessons learnt”, https://www.nivel.nl/en/project/1920 .

(69)

  https://health.ec.europa.eu/health-security-and-infectious-diseases/surveillance-and-early-warning/eu-reference-laboratories-public-health-calls-application_en

(70)

   https://www.pasteur.fr/en/home/institut-pasteur/institut-pasteur-throughout-world/international-research-programs/durable-large-scale-project-emerging-diseases-within-eu4health-european-program

(71)

  https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/epipulse-european-surveillance-portal-infectious-diseases

(72)

  https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/european-surveillance-system-tessy  

(73)

  https://www.who.int/initiatives/eios  

(74)

  https://health.ec.europa.eu/latest-updates/hera-it-system-athina-collect-intelligence-and-assess-threats-call-tender-published-2023-04-25_en  

(75)

  https://united4surveillance.eu/  

(76)

CP-g-22-04.01. L-iffirmar tal-għotjiet huwa mistenni lejn tmiem l-2023.

(77)

  https://mood-h2020.eu/  

(78)

  https://www.veo-europe.eu/

(79)

  https://www.phiri.eu/  

(80)

Id-Deċiżjoni Nru 2119/98/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Settembru 1998 dwar l-istabbiliment ta’ network għas-sorveljanza epidemoloġika u kontroll ta’ mard li jinxtered fil-Komunità, ĠU L 268, 3.10.1998, p. 1–7 ( https://eur-lex.europa.eu/eli/dec/1998/2119/oj ).

(81)

Kuntratt speċifiku mal-Konsorzju Alboris fil-qafas ta’ BEACON FWC DIGIT/2020/OP/0005 – BEACON Lott 2.

(82)

Stabbilit permezz taż-żewġ atti ta’ implimentazzjoni adottati mill-Kummissjoni f’ Mejju (C/2021/3921) u f’Lulju 2021 (C/ 2021/5595).

(83)

Fl-aqwa tiegħu, l-ePLF għaqqad ħames Stati Membri: l-Italja, Malta, is-Slovenja, Spanja u – għal perjodu qasir – Franza. Madankollu, l-użu reali tiegħu baqa’ limitat ħafna, b’256 messaġġ biss skambjati bejn tmiem l-2021 u l-bidu tal-2022.

(84)

B’riżultat ta’ dan l-isforz, il-messaġġi mibgħuta mill-Istati Membri konnessi mal-ePLF jistgħu jitwasslu teknikament lill-Istati Membri bl-użu tal-funzjonalità ta’ messaġġi selettivi tal-EWRS. Għadha għaddejja ħidma fi ħdan l-ECDC biex il-messaġġi mibgħuta permezz tal-funzjonalità ta’ skambju selettiv tal-EWRS ikunu jistgħu jaslu għand l-Istati Membri bl-użu tal-ePLF jekk is-sistema terġa’ tiġi attivata matul kriżi futura.

(85)

  https://health.ec.europa.eu/health-security-and-infectious-diseases/crisis-management/list-authorities-represented-health-security-committee/health-security-committee-reports_en

(86)

  https://health.ec.europa.eu/publications/preparing-winter-20232024-address-respiratory-infections-caused-sars-cov-2-and-other-viruses_en  

(87)

 Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-11.9.2023 li tistabbilixxi l-grupp ta’ esperti “Kumitat Konsultattiv dwar l-emerġenzi tas-saħħa pubblikaʼ (C(2023) 6017) ( https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_23_4442 ).

(88)

Ir-Regolament (UE) 2022/123 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Jannar 2022 dwar rwol imsaħħaħ għall-Aġenzija Ewropea għall-Mediċini fit-tħejjija għall-kriżijiet u fil-maniġġar tagħhom għall-prodotti mediċinali u għall-apparati mediċi, ĠU L 20, 31.1.2022, p. 1–37 ( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=CELEX%3A32022R0123 ).

(89)

Id-Direttiva (UE) 2022/2557 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar ir-reżiljenza tal-entitajiet kritiċi u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 2008/114/KE, ĠU L 333, 27.12.2022, p. 164 ( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=CELEX%3A32022L2557&qid=1699961915719 ).

(90)

Id-Direttiva tal-Kunsill 2008/114/KE tat-8 ta’ Diċembru 2008 dwar l-identifikazzjoni u l-indikazzjoni tal-Infrastruttura Kritika Ewropea u l-valutazzjoni tal-ħtieġa għat-titjib tal-ħarsien tagħhom, ĠU L 345, 23.12.2008, p. 75 ( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=CELEX%3A32008L0114&qid=1699961985226 ).

(91)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=CELEX:52023DC0526  

(92)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=CELEX:32022R0123  

(93)

  https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/conducting-after-action-reviews-public-health-response-covid-19-update-0  

(94)

  https://cohesiondata.ec.europa.eu/2021-2027-Categorisation/2021-2027-Finances-details-categorisation-multi-fu/hgyj-gyin  

(95)

  https://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/health-at-a-glance-europe-2022_507433b0-en;jsessionid=-ZyVma6ABAN0VaaG5paqz-epR3sPXjuLlFsJ5MXW.ip-10-240-5-108  

(96)

  https://www.who.int/news/item/02-03-2022-covid-19-pandemic-triggers-25-increase-in-prevalence-of-anxiety-and-depression-worldwide  

(97)

  https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/promoting-our-european-way-life/european-health-union/comprehensive-approach-mental-health_mt  

(98)

  https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe/european-partnerships-horizon-europe/health_en  

(99)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/?uri=CELEX:52023DC0298  

(100)

  https://www.thelancet.com/journals/lanres/article/PIIS2213-2600(23)00268-0/fulltext  

(101)

  https://health.ec.europa.eu/health-emergency-preparedness-and-response-hera/hera-invest_en  

(102)

  https://investeu.europa.eu/index_en  

(103)

  https://eic.ec.europa.eu/system/files/2023-08/EIC-WP2023-amended.pdf  

(104)

  https://eu-response.eu/  

(105)

  https://verdiproject.org/  

(106)

  https://health.ec.europa.eu/system/files/2023-03/international_ghs-report-2022_en.pdf  

(107)

  https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/stronger-europe-world/global-gateway_mt  

(108)

  https://research-and-innovation.ec.europa.eu/research-area/health/edctp_en