Οδηγία για την παρακολούθηση του εδάφους

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Εδαφικές περιοχές και εδαφικές μονάδες

Τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να διαιρέσουν την επικράτειά τους σε μία ή περισσότερες εδαφικές περιοχές και να ορίσουν αρμόδιες αρχές υπεύθυνες για την καθεμία. Πρέπει επίσης να ορίσουν εδαφικές μονάδες, δηλαδή τις βασικές περιοχές που χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση και την εκτίμηση της υγείας του εδάφους. Οι εδαφικές μονάδες πρέπει να αντικατοπτρίζουν έναν ορισμένο βαθμό ομοιογένειας ως προς τον τύπο του εδάφους και τη χρήση γης και μπορούν να εξειδικεύονται περαιτέρω με τη χρήση πρόσθετων χωρικών πληροφοριών, όπως κλιματικές ή περιβαλλοντικές ζώνες.

Πλαίσιο της ΕΕ για την παρακολούθηση του εδάφους

Τα εδάφη πρέπει να παρακολουθούνται με συνεκτικό και συγκρίσιμο τρόπο σε ολόκληρη την ΕΕ. Η παρακολούθηση πρέπει να καλύπτει τις κύριες πτυχές της υποβάθμισης του εδάφους, στις οποίες περιλαμβάνονται οι εξής:

• αλάτωση,
• απώλεια οργανικού άνθρακα του εδάφους,
• συμπύκνωση του εδάφους,
• διάβρωση,
• υπερβολικά επίπεδα θρεπτικών συστατικών,
• μόλυνση,
• απώλεια βιοποικιλότητας του εδάφους,
• κατακράτηση των υδάτων και διήθηση.

Η παρακολούθηση πρέπει επίσης να καλύπτει τη σφράγιση του εδάφους και την αφαίρεση του εδάφους. Οι δειγματοληπτικές έρευνες πρέπει να σχεδιάζονται με τη χρήση μεθοδολογιών της ΕΕ για τη δειγματοληψία και τη μέτρηση του εδάφους και μπορούν να βασίζονται σε υπάρχοντα δεδομένα παρακολούθησης του εδάφους σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο.

Μη δεσμευτικές τιμές-στόχοι βιωσιμότητας και λειτουργικές τιμές ενεργοποίησης

Η οδηγία προβλέπει μη δεσμευτικές τιμές-στόχους βιωσιμότητας για διάφορα βασικά χαρακτηριστικά περιγραφής του εδάφους και απαιτεί από τα κράτη μέλη να καθορίσουν εθνικές τιμές για άλλα. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να ορίσουν λειτουργικές τιμές ενεργοποίησης. Με βάση αυτές τις τιμές, κάθε εδαφική μονάδα ταξινομείται, για κάθε χαρακτηριστικό περιγραφής του εδάφους, ως μονάδα που βρίσκεται σε καλή, μέτρια ή κακή κατάσταση.

Εκτιμήσεις της υγείας του εδάφους

Κάθε έξι χρόνια, με την πρώτη εκτίμηση να διενεργείται έως τις 17 Δεκεμβρίου 2031, τα κράτη μέλη διενεργούν ολοκληρωμένη εκτίμηση της υγείας του εδάφους σε όλες τις εδαφικές περιοχές και τις εδαφικές μονάδες, με βάση τις μετρήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί. Οι εκτιμήσεις πρέπει:

• να αξιολογούν την υγεία του εδάφους σε σχέση με τις ενωσιακές και εθνικές τιμές-στόχους και τιμές ενεργοποίησης·
• να προσδιορίζουν τις περιοχές στις οποίες η κατάσταση του εδάφους δεν είναι υγιής ή μπορεί να βελτιωθεί, μεταξύ άλλων μέσω της αποσφράγισης¹ ή της ανασύστασης του εδάφους, κατά περίπτωση·
• να αναλύουν τάσεις·
• να παρέχουν ενημερωμένες πληροφορίες για σχετικά προγράμματα, σχέδια, στόχους και μέτρα που προβλέπονται σε άλλη νομοθεσία της ΕΕ.

Ψηφιακή πύλη δεδομένων για την υγεία του εδάφους

Μέχρι τις 17 Δεκεμβρίου 2027 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (βλέπε σύνοψη) πρέπει να δημιουργήσουν μια ψηφιακή πύλη δεδομένων για την υγεία του εδάφους. Η πύλη θα παρέχει στο κοινό πρόσβαση σε συγκεντρωτικά δεδομένα για την υγεία του εδάφους με γεωαναφορά, σε δείκτες για τη σφράγιση και την αφαίρεση του εδάφους, καθώς και σε αποτελέσματα εκτιμήσεων της υγείας του εδάφους. Τα δεδομένα εμφανίζονται σε επίπεδο εδαφικής μονάδας ή, όπου είναι δυνατόν, σε λεπτομερέστερο ανωνυμοποιημένο επίπεδο. Ορισμένες πληροφορίες μπορούν να μη δημοσιοποιούνται όταν η δημοσίευσή τους θα έβλαπτε τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική άμυνα.

Στήριξη της υγείας και της ανθεκτικότητας του εδάφους

Τα κράτη μέλη πρέπει να παρέχουν στήριξη στους ιδιοκτήτες γης και στους διαχειριστές γης για τη βελτίωση της υγείας και της ανθεκτικότητας του εδάφους. Η στήριξη μπορεί να περιλαμβάνει:

• αμερόληπτες, ανεξάρτητες και επιστημονικά τεκμηριωμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες και υπηρεσίες κατάρτισης·
• ευαισθητοποίηση σχετικά με τα μακροπρόθεσμα οφέλη των υγιών εδαφών και το κόστος των επιβλαβών πρακτικών·
• πληροφορίες σχετικά με μέτρα κατάλληλα για τις τοπικές συνθήκες, με βάση εκτιμήσεις της υγείας του εδάφους·
• επικαιροποιημένες επισκοπήσεις των ευκαιριών χρηματοδότησης·
• αξιολογήσεις των τεχνικών και οικονομικών αναγκών και συνεργασία με τους ενδιαφερόμενους φορείς του δημόσιου τομέα.

Αρχές μετριασμού της δέσμευσης γης

Όταν προγραμματίζεται νέα σφράγιση ή αφαίρεση εδάφους, τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι λαμβάνονται υπόψη οι ακόλουθες αρχές:

• αποφυγή ή ελαχιστοποίηση της απώλειας της ικανότητας του εδάφους να παρέχει πολλαπλές υπηρεσίες οικοσυστήματος·
• μείωση της επηρεαζόμενης έκτασης, για παράδειγμα με την επαναχρησιμοποίηση ήδη σφραγισμένων ή υποβαθμισμένων εδαφών·
• αντιστάθμιση της απώλειας της ικανότητας του εδάφους να παρέχει πολλαπλές οικοσυστημικές υπηρεσίες.

Μολυσμένοι χώροι

Μέχρι τις 17 Δεκεμβρίου 2029 τα κράτη μέλη πρέπει να δημιουργήσουν σταδιακό σύστημα με βάση τον κίνδυνο για τον εντοπισμό και τη διερεύνηση δυνητικά μολυσμένων χώρων και τη διαχείριση μολυσμένων χώρων. Το σύστημα αυτό πρέπει να:

• προσδιορίζει δυνητικά μολυσμένους χώρους που συνδέονται με δραστηριότητες ή ατυχήματα τα οποία είναι πιθανό να προκαλέσουν μόλυνση·
• διερευνά δυνητικά μολυσμένους χώρους με τη χρήση εθνικών κανόνων που καθορίζουν προθεσμίες, προτεραιότητες και τιμές ενεργοποίησης·
• διενεργεί ειδικές ανά χώρο εκτιμήσεις κινδύνου·
• λαμβάνει μέτρα μείωσης των κινδύνων, συμπεριλαμβανομένης της αποκατάστασης, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, όταν υπάρχουν μη αποδεκτοί κίνδυνοι.

Όλοι οι δυνητικά μολυσμένοι χώροι που υπήρχαν πριν από τις 16 Δεκεμβρίου 2025 πρέπει να έχουν προσδιοριστεί έως τις 17 Δεκεμβρίου 2035.

Μέχρι τις 17 Δεκεμβρίου 2029 τα κράτη μέλη πρέπει να δημιουργήσουν δημόσιο, επιγραμμικό μητρώο μολυσμένων και δυνητικά μολυσμένων χώρων. Το μητρώο πρέπει να περιλαμβάνει τυποποιημένες πληροφορίες σχετικά με τις τοποθεσίες, τις δραστηριότητες, το στάδιο διερεύνησης, τα αποτελέσματα της εκτίμησης κινδύνου και τα μέτρα που έχουν ληφθεί. Ορισμένες πληροφορίες μπορούν να μη δημοσιοποιούνται για λόγους δημόσιας ασφάλειας ή εθνικής άμυνας.

Υποβολή εκθέσεων και αξιολόγηση

Κάθε έξι χρόνια, από τις 17 Ιουνίου 2032, τα κράτη μέλη πρέπει να υποβάλλουν δεδομένα παρακολούθησης του εδάφους, αποτελέσματα της εκτίμησης της υγείας του εδάφους, τάσεις όσον αφορά τα χαρακτηριστικά του εδάφους και τους δείκτες σφράγισης/αφαίρεσης, καθώς και πληροφορίες σχετικά με την πρόοδο των μέτρων στήριξης και τη διαχείριση των μολυσμένων χώρων. Η Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει την οδηγία μέχρι τις 17 Ιουνίου 2033.