Prawo o monitorowaniu gleby

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Okręgi glebowe i jednostki glebowe

Państwa członkowskie UE muszą podzielić swoje terytorium na jeden lub kilka okręgów glebowych, z których każdy będzie objęty właściwością odpowiedzialnego organu. Muszą one również określić jednostki glebowe, czyli podstawowe obszary wykorzystywane do monitorowania i oceny stanu zdrowia gleby. Jednostki glebowe muszą odzwierciedlać określoną jednorodność pod względem rodzaju gleby i użytkowania gruntów oraz mogą być doprecyzowywane przy użyciu dodatkowych informacji przestrzennych, takich jak strefy klimatyczne lub środowiskowe.

Unijne ramy monitorowania gleb

Gleby muszą być monitorowane w spójny i porównywalny sposób w całej UE. Monitorowanie musi obejmować główne aspekty degradacji gleby, w tym:

• zasolenie,
• utratę organicznego węgla glebowego,
• zagęszczenie gleby,
• erozję,
• nadmierne poziomy składników odżywczych,
• zanieczyszczenie,
• utratę bioróżnorodności gleby,
• retencję i infiltrację wody.

Monitorowanie musi również obejmować zasklepianie gleby oraz usuwanie gleby. Badania wyrywkowe muszą być projektowane z wykorzystaniem unijnych metod pobierania próbek gleby i jej pomiaru oraz mogą opierać się na istniejących danych dotyczących monitorowania gleby na szczeblu krajowym i unijnym.

Niewiążące docelowe wartości zrównoważenia i operacyjne wartości progowe

W dyrektywie określono niewiążące docelowe wartości zrównoważenia dla kilku kluczowych wskaźników glebowych i zobowiązano państwa członkowskie do ustalenia wartości krajowych dla innych wskaźników. Państwa członkowskie muszą również określić operacyjne wartości progowe. Na podstawie tych wartości każdą jednostkę glebową klasyfikuje się, w odniesieniu do każdego wskaźnika glebowego, jako będącą w dobrym, umiarkowanym lub złym stanie.

Oceny zdrowia gleby

Co sześć lat, przy czym pierwszą ocenę należy przeprowadzić do 17 grudnia 2031 r., państwa członkowskie muszą przeprowadzać kompleksową ocenę zdrowia gleby we wszystkich okręgach glebowych i jednostkach glebowych na podstawie przeprowadzonych pomiarów. Oceny muszą:

• oceniać zdrowie gleby w odniesieniu do unijnych i krajowych wartości docelowych i progowych;
• określać obszary, które nie są w dobrym stanie lub w przypadku których możliwa jest poprawa, w tym – w stosownych przypadkach – poprzez odsklepianie¹ lub odtwarzanie gleby;
• analizować trendy;
• stanowić podstawę odpowiednich programów, planów, celów i środków określonych w innych przepisach UE.

Cyfrowy portal danych dotyczących zdrowia gleby

Do 17 grudnia 2027 r. Komisja Europejska i Europejska Agencja Środowiska (zob. streszczenie) muszą utworzyć cyfrowy portal danych dotyczących zdrowia gleby. Zapewni on publiczny dostęp do georeferencyjnych zagregowanych danych dotyczących zdrowia gleby, wskaźników dotyczących zasklepiania i usuwania gleby oraz wyników oceny zdrowia gleby. Dane są udostępniane na poziomie jednostki glebowej lub, w miarę możliwości, na bardziej szczegółowym zanonimizowanym poziomie. Niektóre informacje mogą nie zostać ujawnione, jeżeli ich publikacja mogłaby zaszkodzić bezpieczeństwu publicznemu lub obronie narodowej.

Wsparcie na rzecz zdrowia i odporności gleby

Państwa członkowskie muszą wspierać właścicieli gruntów i zarządców gruntów w zakresie poprawy zdrowia i odporności gleby. Wsparcie może obejmować:

• bezstronne, niezależne i oparte na wiedzy naukowej usługi doradcze i szkolenia;
• podnoszenie świadomości na temat długoterminowych korzyści płynących ze zdrowych gleb oraz kosztów szkodliwych praktyk;
• informacje na temat środków dostosowanych do warunków lokalnych, na podstawie oceny stanu gleby;
• aktualne przeglądy możliwości finansowania;
• oceny potrzeb technicznych i finansowych oraz zaangażowania zainteresowanych podmiotów publicznych.

Zasady ograniczania zajmowania gruntów

Planując nowe zasklepianie lub usuwanie gleby, państwa członkowskie muszą zapewnić uwzględnienie następujących zasad:

• unikanie lub minimalizowanie utraty zdolności gleby do zapewniania wielu usług ekosystemowych;
• ograniczanie obszaru objętego oddziaływaniem, na przykład poprzez ponowne wykorzystanie już zasklepionych lub zdegradowanych gruntów;
• rekompensowanie utraty zdolności gleby do zapewniania wielu usług ekosystemowych.

Tereny zanieczyszczone

Do 17 grudnia 2029 r. państwa członkowskie muszą posiadać oparty na analizie ryzyka, etapowy system identyfikacji i badania terenów potencjalnie zanieczyszczonych oraz zarządzania terenami zanieczyszczonymi. System ten musi:

• identyfikować tereny potencjalnie zanieczyszczone związane z działalnością lub zdarzeniami mogącymi spowodować zanieczyszczenie;
• badać tereny potencjalnie zanieczyszczone zgodnie z przepisami krajowymi określającymi ramy czasowe, priorytety i przesłanki podjęcia działań;
• przeprowadzać oceny ryzyka właściwe dla danego miejsca;
• podejmować środki ograniczające ryzyko, w tym działania naprawcze, bez zbędnej zwłoki, w przypadku gdy występuje niedopuszczalne ryzyko.

Wszystkie tereny potencjalnie zanieczyszczone istniejące przed 16 grudnia 2025 r. muszą zostać zidentyfikowane do 17 grudnia 2035 r..

Do 17 grudnia 2029 r. państwa członkowskie muszą utworzyć publiczny rejestr internetowy terenów zanieczyszczonych i potencjalnie zanieczyszczonych. Musi on zawierać ujednolicone informacje na temat lokalizacji, działalności, stanu badania, wyników oceny ryzyka oraz podjętych środków. Niektóre informacje mogą nie zostać ujawnione ze względu na bezpieczeństwo publiczne lub obronę narodową.

Sprawozdawczość i ocena

Co sześć lat, począwszy od 17 czerwca 2032 r., państwa członkowskie muszą przekazywać dane z monitorowania gleby, wyniki oceny zdrowia gleby, tendencje w zakresie właściwości gleby oraz wskaźniki zasklepiania i usuwania gleby, a także informacje o postępach we wdrażaniu środków wsparcia i zarządzaniu terenami zanieczyszczonymi. Komisja musi ocenić dyrektywę do 17 czerwca 2033 r.