Pomoc państwa – sektory rolny i leśny

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Rozporządzenie (UE) 2022/2472 ma zastosowanie do następujących kategorii pomocy krajowej:

• pomoc na rzecz mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) zgodnie z definicją zawartą w załączniku I:
  • prowadzących działalność w sektorze rolnictwa (producentów, przetwórców oraz podmiotów wprowadzających produkty do obrotu),
  • prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą na obszarach wiejskich;
• pomoc na ochronę środowiska w rolnictwie;
• pomoc na zachowanie dziedzictwa kulturowego i naturalnego znajdującego się w gospodarstwach rolnych oraz lasach;
• pomoc na wyrównanie szkód spowodowanych przez klęski żywiołowe w sektorze rolnym;
• pomoc na działalność badawczą, rozwojową i innowacyjną w sektorach rolnym i leśnym;
• pomoc na inne działania na rzecz leśnictwa.

Rozporządzenie ustanawia:

• różne progi, poniżej których pomoc nie musi być zgłaszana;
• zasady dotyczące maksymalnej wysokości pomocy i kosztów kwalifikowalnych;
• konkretne warunki dla każdej kategorii pomocy.

Pomoc musi:

• być przejrzysta, aby umożliwić dokładne obliczenie ekwiwalentu dotacji brutto (dotacje, pożyczki, gwarancje i dotacje na spłatę odsetek);
• stanowić zachętę do zmiany zachowania potencjalnego beneficjenta (przed rozpoczęciem projektu lub działania należy zwykle złożyć pisemny wniosek o przyznanie pomocy);
• zapewniać proporcjonalność i spełniać określone warunki, jeśli kumuluje się z inną pomocą lub innym finansowaniem publicznym;
• zostać ogłoszona na krajowych stronach internetowych oraz na stronach internetowych Komisji (wymogi określono w załącznikach II i III).

Zgodnie z rozporządzeniem państwa członkowskie:

• muszą przesłać Komisji zestawienie każdego rodzaju udzielonej pomocy i przedstawić sprawozdanie roczne;
• muszą prowadzić szczegółowe rejestry wraz z dokumentacją uzupełniającą przez co najmniej 10 lat;
• muszą poddać programy pomocy ocenie niezależnych ekspertów po ich wdrożeniu, jeśli wydatki przekraczają 150 mln EUR w ciągu jednego roku lub 750 mln EUR w całym okresie trwania programu.

Rozporządzenie upoważnia Komisję do zobowiązania państw członkowskich do zgłaszania przyszłej pomocy, jeśli stwierdzi, że pomoc już udzielona nie spełnia warunków określonych w przepisach.

Rozporządzenie dotyczy poniższych kategorii pomocy.

• W przypadku MŚP prowadzących działalność w zakresie podstawowej produkcji rolnej, przetwarzania produktów rolnych i wprowadzania do obrotu produktów rolnych:
  • inwestycje w gospodarstwa rolne w celu poprawy wydajności i zrównoważonego rozwoju rolnictwa, efektywności środowiskowej i infrastruktury;
  • scalanie gruntów;
  • relokacja budynków rolniczych;
  • inwestycje związane z przetwarzaniem i wprowadzaniem do obrotu produktów rolnych;
  • pomoc dla młodych rolników, grup producenckich oraz spółek na rozpoczęcie działalności;
  • pomoc na uczestnictwo w systemach jakości;
  • wymiana wiedzy oraz działania informacyjne i usługi doradcze;
  • usługi zastępowania rolników;
  • działania promocyjne dotyczące produktów rolnych;
  • naprawienie szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawiska klimatyczne, na przykład burze lub poważne susze;
  • zapobieganie chorobom zwierząt i szkodnikom roślin, ich kontrola i zwalczanie oraz wyrównanie wszelkich strat;
  • produkcja zwierzęca i pomoc dotycząca padłych zwierząt gospodarskich;
  • opłacenie składek ubezpieczeniowych i wkład finansowy na rzecz funduszy ubezpieczeń wzajemnych;
  • naprawy szkód spowodowanych przez zwierzęta chronione;
  • zachowanie zasobów genetycznych w rolnictwie;
  • dobrostan zwierząt;
  • współpraca w rolnictwie.
• Ochrona środowiska:
  • niwelowanie niedogodności związanych z obszarami objętymi unijnym programem Natura 2000 (sieć kluczowych miejsc rozrodu i odpoczynku rzadkich i zagrożonych gatunków);
  • działania rolno-środowiskowo-klimatyczne;
  • rolnictwo ekologiczne.
• Zachowanie dziedzictwa kulturowego i naturalnego znajdującego się w gospodarstwach rolnych oraz lasach.
• Naprawa szkód spowodowanych przez klęski żywiołowe.
• Badania, rozwój i innowacje:
  • działalność badawcza i rozwojowa w sektorach rolnym i leśnym;
  • koszty poniesione w związku z uczestnictwem w europejskich partnerstwach innowacyjnych.
• Leśnictwo:
  • zalesianie i tworzenie terenów zalesionych;
  • systemy rolno-leśne;
  • zapobieganie zniszczeniom lasów i odtwarzanie zniszczonych lasów;
  • inwestycje usprawniające ekosystemy leśne;
  • odszkodowanie za straty wynikające z niektórych obowiązkowych wymogów;
  • usługi leśno-środowiskowo-klimatyczne oraz ochrona lasów;
  • wymiana wiedzy oraz działania informacyjne i usługi doradcze;
  • inwestycje w infrastrukturę związane z rozwojem, modernizacją lub dostosowywaniem sektora leśnego;
  • technologie przetwarzania, transportu i wprowadzania do obrotu produktów leśnych;
  • zachowanie zasobów genetycznych w leśnictwie;
  • rozpoczęcie działalności dla grup i organizacji producentów w sektorze leśnym;
  • scalanie gruntów;
  • współpraca w sektorze leśnym.
• MŚP na obszarach wiejskich:
  • podstawowe usługi i infrastruktura;
  • rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich;
  • przystępowanie rolników do systemów jakości bawełny i środków spożywczych, w tym działania informacyjne i promocyjne;
  • współpraca MŚP;
  • projekty rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność.

Rozporządzenie (UE) 2022/2472 zastępuje rozporządzenie (UE) nr 702/2014.

Rozporządzenie (UE) nr 1408/2013:

• ma zastosowanie do pomocy dla przedsiębiorstw produkujących podstawowe produkty rolne (np. żywe zwierzęta, owoce lub warzywa);
• nie ma zastosowania do pomocy dotyczącej produktów opartej na cenie lub ilości oferowanej na sprzedaż, przeznaczonej na wywóz do krajów spoza UE lub zależnej od wykorzystania towarów krajowych;
• nakłada na państwa członkowskie wymóg:
  • zapewnienia przejrzystości pomocy poprzez ujęcie jej jako dotacji gotówkowej brutto, w przypadku dotacji lub dotacji na spłatę odsetek, lub jej ekwiwalentu w przypadku dotowanych pożyczek i gwarancji,
  • przyznawania nowej pomocy de minimis wyłącznie na podstawie przepisów rozporządzenia,
  • utrzymywania dokumentacji przez okres 10 lat,
  • przekazywania Komisji wszystkich wymaganych informacji w formie pisemnej.

Rozporządzenie zmieniające (UE) 2024/3118 wprowadza następujące zmiany do rozporządzenia (UE) nr 1408/2013:

• państwa członkowskie mogą zwiększyć kwotę pomocy udzielonej jednemu przedsiębiorstwu w trzyletnim okresie do 50 000 EUR;
• górne limity krajowe zwiększono z 1,5 % na 2 % wartości krajowej produkcji rolnej poszczególnych państw członkowskich, a okres referencyjny zmieniono z lat 2012–2017 na lata 2012–2023 w celu odzwierciedlenia zwiększonej wartości produkcji rolnej w ostatnich latach;
• zniesiono pułap sektorowy, który uniemożliwiał państwom członkowskim przyznawanie pomocy de minimis przekraczającej 50 % górnego limitu krajowego temu samemu sektorowi produktów;
• obowiązkowy centralny rejestr pomocy de minimis na poziomie krajowym lub unijnym zostanie wprowadzony od 1 stycznia 2027 r. w celu zmniejszenia obciążeń administracyjnych i zwiększenia przejrzystości.