Dostęp do zasobów genetycznych i podział korzyści wynikających z wykorzystania tych zasobów (protokół z Nagoi)

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Zatwierdzając protokół 16 maja 2014 r. UE przyczyniła się do osiągnięcia wymaganych 50 ratyfikacji na całym świecie, co umożliwiło wejście w życie protokołu z Nagoi z dniem 12 października 2014 r. W związku z tym pierwsze posiedzenie Stron niniejszego Protokołu (COP-MOP 1) miało miejsce podczas odbywającego się co dwa lata spotkania na wysokim szczeblu w ramach Konwencji o różnorodności biologicznej (CBD) między 13 a 17 października 2014 r. w Korei Południowej i odbywało się równolegle z 12. posiedzeniem Konferencji Stron CBD (COP 12).

Dostęp i podział korzyści

• W ramach protokołu z Nagoi realizuje się trzeci cel CBD, jakim jest dostęp i podział korzyści (ABS, ang. access and benefit sharing), obejmujący uczciwy i sprawiedliwy podział korzyści wynikających z wykorzystania zasobów genetycznych, w tym poprzez odpowiedni dostęp do zasobów genetycznych i odpowiedni transfer właściwych technologii.
• Zasoby genetyczne to materiał genetyczny o rzeczywistej lub potencjalnej wartości, występujący w przyrodzie lub pochodzący z hodowli (np. z banków nasion lub ogrodów botanicznych). Zasoby te są przeważnie wykorzystywane w szerokiej gamie przyrodniczych projektów badawczych w sektorach badań i rozwoju, będąc podstawą innowacji, takich jak nowe leki, środki chemiczne lub kosmetyki.
• Zgodnie z postanowieniami CBD uznaje się suwerenne prawa państw do ich zasobów naturalnych. Dostęp i podział korzyści w kontekście protokołu z Nagoi opiera się na tej zasadzie. Strony niniejszego Protokołu mogą zdecydować, czy chcą regulować dostęp do swoich zasobów genetycznych i określić warunki podziału korzyści (np. wprowadzając zasady i procedury uzyskiwania uprzedniej świadomej zgody i podejmując negocjacje wzajemnie uzgodnionych warunków z użytkownikiem zasobów genetycznych).
• Protokół z Nagoi dotyczy wykorzystywania tradycyjnej wiedzy związanej z zasobami genetycznymi posiadanej przez społeczności tubylcze i lokalne.
• W niniejszym Protokole określono obowiązkowe zasady dotyczące przestrzegania przepisów przez wszystkie strony w celu monitorowania wykorzystywania zasobów genetycznych po opuszczeniu kraju dostarczyciela.
• Protokół przyczyni się do zwiększenia pewności prawa i przejrzystości z korzyścią dla dostarczycieli i użytkowników zasobów genetycznych, jednocześnie propagując dzielenie się korzyściami. Osiągnięte korzyści podzielone zgodnie z wytycznymi określonymi w niniejszym Protokole powinny przyczynić się do wspierania ochrony różnorodności biologicznej i zrównoważonego użytkowania jej elementów (pierwszy i drugi cel CBD).

Rozporządzenie (UE) nr 511/2014, rozporządzenie w sprawie dostępu i podziału korzyści (rozporządzenie ABS) wdrażające środki przestrzegania przepisów określone w protokole z Nagoi na szczeblu UE weszło w życie 9 czerwca 2014 r., mając zastosowanie od 12 października 2014 r., kiedy to protokół z Nagoi wszedł w życie na terenie UE.

Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2015/1866 zawiera środki dotyczące niektórych szczególnych aspektów, określonych w rozporządzeniu ABS, w szczególności rejestrowanych kolekcji, najlepszych praktyk i monitorowania przestrzegania przepisów przez użytkowników. Zostało przyjęte przez Komisję Europejską 13 października 2015 r. i weszło w życie 9 listopada 2015 r.