KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 25.9.2024

COM(2024) 420 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Wdrażanie strategii na rzecz równości osób LGBTIQ 2020-2025

Walka o równość osób LGBTIQ

Nadeszła chwila, by pokazać młodym ludziom, że możemy zbudować kontynent, na którym mogą być sobą, kochać, kogo chcą, i mierzyć tak wysoko, jak tylko zapragną.

Ursula von der Leyen (przewodnicząca Komisji Europejskiej) 
Orędzie o stanie Unii, 13 września 2023 r.

12 listopada 2020 r. Komisja Europejska przyjęła strategię na rzecz równości osób LGBTIQ 1 na lata 2020–2025 2 – pierwsze w historii ramy strategiczne na szczeblu UE, odnoszące się do nierówności i wyzwań, przed którymi stoją osoby LGBTIQ. Strategia przyczynia się do budowania Unii równości 3 , jednego z kluczowych priorytetów Komisji Europejskiej, uznanego jako taki w wytycznych politycznych przewodniczącej Ursuli von der Leyen z 2019 r. Strategia opiera się na wizji Europy, w której ludzie, w całej swojej różnorodności, są równi – w której mogą swobodnie żyć bez względu na swoją orientację seksualną, tożsamość i ekspresję płciową czy cechy płciowe 4 . Uzupełnia ona bieżące i przyszłe inicjatywy na rzecz promowania unijnego wymiaru równości 5 we wszystkich dziedzinach życia i w obliczu wszelkich powodów dyskryminacji.

Od czasu przyjęcia strategii przez Komisję w całej UE stale rośnie akceptacja społeczna osób LGBTIQ. Według specjalnego badania Eurobarometr z 2023 r. na temat dyskryminacji w UE 6 Europejczycy częściej niż w 2019 r. czują się komfortowo w towarzystwie koleżanki lub kolegi, którzy są lesbijką, gejem lub osobą biseksualną – opinię taką wyraża 75 % ankietowanych, co stanowi wzrost o 3 punkty procentowe. Podobnie w sytuacji, w której jedno z dzieci pozostaje w związku z osobą tej samej płci (59 %, wzrost o 4 punkty procentowe). Wyniki są jednak niższe w przypadku akceptacji osób transpłciowych i interseksualnych.

Z trzeciego badania LGBTIQ 7 przeprowadzonego przez Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) wynika również, że osoby LGBTIQ są bardziej otwarte, jeśli chodzi o swoją orientację seksualną, tożsamość płciową lub cechy płciowe w swoim środowisku społecznym, w porównaniu z 2019 r. (52 %, wzrost o 6 punktów procentowych), przy czym tendencja ta jest bardziej widoczna w przypadku respondentów transpłciowych, niebinarnych, płciowo nienormatywnych i interseksualnych.

Jednocześnie, jak wynika z badania FRA, wśród respondentów częste były niezgłoszone przypadki dyskryminacji, przemocy i molestowania w połączeniu z utrzymującym się brakiem zaufania do rządowych działań na rzecz przeciwdziałania uprzedzeniom i nietolerancji. Zaledwie jedna czwarta respondentów (26 %) uważa, że rząd kraju ich zamieszkania skutecznie zwalcza uprzedzenia i nietolerancję wobec osób LGBTIQ, co wskazuje na znaczny spadek w porównaniu z wynikami badania z 2019 r. (33 %).

Zdaniem zainteresowanych stron, z którymi Komisja skonsultowała się na potrzeby tego sprawozdania, nienawiść wobec osób LGBTIQ nasila się w związku z coraz częstszymi narracjami wymierzonymi przeciwko pojęciu gender oraz osobom LGBTIQ. Jak potwierdza badanie FRA 8 , większość osób LGBTIQ (63 %) często lub zawsze styka się z nienawistnymi wypowiedziami na temat społeczności LGBTIQ w internecie, najczęściej przywołującymi „propagandę LGBTIQ” lub „ideologię gender”. Przekłada się to na znaczny wzrost liczby przypadków nękania motywowanego nienawiścią, skierowanego w szczególności przeciwko osobom transpłciowym, niebinarnym, płciowo nienormatywnym i interseksualnym. 

W grudniu 2023 r. Komisja Europejska i Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa przyjęli wspólny komunikat, który jest impulsem w zwalczaniu przez UE nienawiści we wszystkich jej formach, również skierowanej przeciwko osobom LGBTIQ. Komunikat jest zatytułowany „Europa zjednoczona przeciwko nienawiści” 9 .

Niniejsze sprawozdanie służy ocenie praktycznego wdrożenia obecnej strategii. Przeanalizowano w nim, w jaki sposób zmieniła się sytuacja osób LGBTIQ w UE, jakie zrobiono postępy i które obszary wymagają większej uwagi, aby w pełni wdrożyć strategię do 2025 r. Sprawozdanie zawiera również przegląd postępów na szczeblu krajowym (w stosownych przypadkach krajowych planów działania) oraz konsultacji przeprowadzonych z kluczowymi zainteresowanymi stronami.

Konsultacje obejmowały: (i) zaproszenie do zgłaszania uwag w portalu „Wyraź swoją opinię” 10 ; (ii) ukierunkowane konsultacje z 43 zainteresowanymi stronami, w tym z państwami członkowskimi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego LGBTIQ; (iii) spotkanie z organizacjami patronackimi LGBTIQ w ramach regularnego dialogu Komisji ze społeczeństwem obywatelskim; (iv) oddzielną debatę w podgrupie ds. równości osób LGBTIQ 11 , 12 .

Najważniejszy wniosek z konsultacji: strategia jest kamieniem milowym w poprawie równości osób LGBTIQ w Europie. Strategia zawiera wyraźny cel polityczny i zobowiązanie do zapewnienia równości. Ma pozytywny wpływ na sytuację osób LGBTIQ w całej Europie 13 ., 14

Niniejsze sprawozdanie opiera się również na sprawozdaniu z postępów we wdrażaniu strategii z 2023 r. 15 i jest uporządkowane na podstawie struktury samej strategii wraz z ostatnim rozdziałem poświęconym realizacji strategii.

I)Walka z dyskryminacją osób LGBTIQ

Odsetek osób LGBTIQ, które czuły się dyskryminowane w życiu codziennym, spadł z 42 % w 2019 r. do 36 % w 2023 r.

31 % osób interseksualnych doświadczyło dyskryminacji przy poszukiwaniu pracy w porównaniu z 27 % w 2019 r.

Odsetek osób LGBTIQ, które uważają, że ich rząd skutecznie zwalcza nietolerancję wobec osób LGBTIQ, spadł z 33 % w 2019 r. do 26 % w 2023 r.

Chociaż dyskryminacja osób LGBTIQ utrzymuje się na wysokim poziomie, powoli spada w całej UE. Według badania FRA z 2023 r. 36 % respondentów czuło się dyskryminowanych w życiu codziennym w roku poprzedzającym badanie (w porównaniu z 42 % w 2019 r.). Najczęściej dyskryminacji doświadczają jednak nadal osoby transpłciowe i interseksualne.

Wyniki konsultacji przeprowadzonych przed sporządzeniem niniejszego sprawozdania potwierdziły, że Komisja powinna nadal nakłaniać państwa członkowskie do zapewniania ochrony prawnej przed dyskryminacją ze względu na orientację seksualną. Stwierdzono również, że potrzebne jest rozszerzenie ochrony z kilku powodów w kluczowych obszarach takich jak tożsamość płciowa oraz ekspresja płciowa i cechy płciowe.

Przyjęcie w maju 2024 r. dyrektyw 2024/1499 16 i 2024/1500 17 ustanawiających wiążące normy dla organów ds. równości (organów krajowych wspierających ofiary dyskryminacji) to zdecydowany postęp w zwalczaniu dyskryminacji osób LGBTIQ. Rozszerzono w ten sposób kompetencje organów ds. równości na dyskryminację ze względu na orientację seksualną w dziedzinie zatrudnienia i pracy. Celem jest również zapewnienie, aby organy ds. równości mogły skutecznie uczestniczyć w egzekwowaniu unijnych dyrektyw dotyczących równości 18 na podstawie sprawozdania ze stosowania dyrektywy w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy z 2021 r. 19  

Priorytetem Komisji jest nadal przyjęcie proponowanej dyrektywy w sprawie równego traktowania 20 , która ma zamknąć lukę w unijnych przepisach antydyskryminacyjnych. Dyrektywa rozszerzyłaby zakres ochrony prawnej przed dyskryminacją ze względu na orientację seksualną poza obszar zatrudnienia i pracy, który jest obecnie uregulowany w dyrektywie w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy 21 . Wniosek jest nadal przedmiotem negocjacji w Radzie, ponieważ nie osiągnięto póki co wymaganej jednomyślności 22 .

Ochrona prawna przed dyskryminacją została dodatkowo wzmocniona w odpowiedzi na wyzwania związane z nowymi technologiami. Akt w sprawie sztucznej inteligencji (AI), przyjęty w czerwcu 2024 r., zakazuje oddawania do użytku systemów sztucznej inteligencji, w których wykorzystuje się dane biometryczne do kategoryzacji osób fizycznych ze względu na ich orientację seksualną 23 .

Ponadto w 2022 r. Komisja przeprowadziła kampanię #RightHereRightNow dotyczącą Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Najważniejsze przesłania i materiały wizualne w kampanii dotyczyły niedyskryminacji ze względu na orientację seksualną i powiązania dyskryminacji z konkretnymi mechanizmami dochodzenia roszczeń we wszystkich państwach członkowskich UE.

Za pośrednictwem unijnej platformy Kart różnorodności 24 Komisja wspiera różnorodność i włączenie społeczne w miejscu pracy, co jest kluczową kwestią wskazaną przez zainteresowane strony w konsultacjach. W ramach wymiany doświadczeń i dobrych praktyk za pośrednictwem platformy w 2021 r. Komisja zorganizowała dwa warsztaty poświęcone równości osób LGBTIQ oraz włączeniu społecznemu osób transpłciowych i interseksualnych.

Jeśli chodzi o własnych pracowników, Komisja urzeczywistnia zobowiązanie do integracyjnego i wolnego od dyskryminacji środowiska pracy. W 2021 r. powstało Biuro ds. Różnorodności i Włączenia, które prowadzi regularny dialog ze związkami zawodowymi i stowarzyszeniem pracowników Égalité 25 . Komisja zapewnia również wsparcie i wytyczne dla pracowników LGBTIQ w ramach planu działania Komisji na rzecz różnorodności i włączenia na lata 2023-2024 26 , w tym doradztwo oraz wsparcie prawne i administracyjne.

W dziedzinie zdrowia Komisja podjęła działania mające wypełnić luki w badaniach naukowych dotyczących osób LGBTIQ. Ogłoszono zaproszenia do składania wniosków dotyczące dostępu do świadczeń zdrowotnych i usług opiekuńczych dla osób w niekorzystnej sytuacji 27 w ramach programu prac „Horyzont Europa” na lata 2023–2024 28 , 29 – łączny orientacyjny budżet tego działania wynosi 30 mln EUR.

Ponadto w europejskim planie walki z rakiem zobowiązano się do uwzględnienia sytuacji szczególnie wrażliwych grup społecznych, w tym osób LGBTIQ. Europejski rejestr nierówności w przeciwdziałaniu nowotworom (ECIR) 30 to przewidziana w tym planie inicjatywa przewodnia, której celem jest określenie tendencji i różnic w profilaktyce nowotworów i opiece onkologicznej, w tym nierówności, na jakie napotykają szczególnie wrażliwe grupy społeczne.

W kontekście prac nad utworzeniem do 2025 r. europejskiego obszaru edukacji 31 grupa robocza ds. równości i wartości w kształceniu i szkoleniu 32 opublikowała w 2023 r. dokument tematyczny 33 poświęcony zwalczaniu dyskryminacji ze względu na orientację seksualną, tożsamość lub ekspresję płciową oraz cechy płciowe. W dokumencie tym przedstawiono inspirujące praktyki oraz zachęca się państwa członkowskie do poprawy bezpieczeństwa i inkluzywności edukacji dzieci i młodzieży LGBTIQ. W maju 2024 r. grupa ekspertów ds. tworzenia sprzyjających warunków do nauki dla grup zagrożonych osiąganiem słabych wyników w nauce oraz na rzecz wspierania dobrostanu w szkole opublikowała dwa zestawy wytycznych dotyczących dobrostanu i zdrowia psychicznego w szkole 34 . Obejmowały one zalecenia dotyczące ochrony dzieci LGBTIQ przed różnymi formami przemocy oraz zapobiegania marginalizacji i wykluczeniu takich dzieci; zalecenia zawierają również konkretne działania dla szkół dotyczące zwalczania ewentualnych stereotypów i błędnych wyobrażeń na temat osób LGBTIQ.

Jeśli chodzi o dziedzinę badań naukowych, sprawozdanie 35 opublikowane przez Komisję w 2022 r. w kontekście programu polityki w zakresie europejskiej przestrzeni badawczej na lata 2022–2024 zawiera przegląd nowych praktyk i polityk na szczeblu krajowym i unijnym, które mają wspierać włączenie społecznego i równe szanse dla studentów, naukowców i pracowników z grup zmarginalizowanych, w tym społeczności LGBTIQ. W sprawozdaniu zachęca się do realizacji działań krajowych przy wsparciu w ramach programu „Horyzont Europa”. Wiele projektów jest już w trakcie realizacji 36 , 37 .

11 czerwca 2024 r. wszedł w życie pakt o migracji i azylu 38 . Zawiera on szczególne gwarancje dotyczące przyjmowania i gwarancji proceduralnych dla osób ubiegających się o ochronę międzynarodową wymagających szczególnego traktowania. Ponadto w planie działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027 39 uznano, że migranci LGBTIQ mogą napotykać różne formy dyskryminacji. Celem planu jest budowanie synergii ze strategią na rzecz równości osób LGBTIQ.

Komisja kontynuowała również współpracę z Agencją Unii Europejskiej ds. Azylu (EUAA) i państwami członkowskimi w celu zapewnienia dostępności niezbędnych zasobów i wiedzy fachowej, tak aby osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową wymagające szczególnego traktowania były jak najszybciej identyfikowane i kierowane do osób, które mogą im udzielić odpowiedniej pomocy 40 . W szczególności EUAA opracowuje ścieżkę szkoleniową 41 dla organów ds. azylu i przyjmowania, której tematem są osoby o różnej orientacji seksualnej, tożsamości lub ekspresji płciowej lub cechach płciowych, ubiegające się o ochronę międzynarodową. Ponadto EUAA przygotowuje praktyczny przewodnik wspierający kraje UE+ 42 w analizie szczególnych potrzeb i cech osób LGBTIQ ubiegających się o ochronę międzynarodową.

II)Zapewnienie bezpieczeństwa osób LGBTIQ

W 2023 r. 55 % osób LGBTIQ doświadczyło nękania motywowanego nienawiścią w porównaniu z 37 % w 2019 r.

Odsetek osób LGBTIQ, które były nękane w szkole, wzrósł z 46 % w 2019 r. do 67 % w 2023 r.

Odsetek osób LGBTIQ, które uważają, że ich rząd skutecznie zwalcza nietolerancję wobec osób LGBTIQ, spadł z 33 % w 2019 r. do 26 % w 2023 r.

Od czasu przyjęcia strategii na rzecz równości osób LGBTIQ nastąpił znaczny wzrost liczby przypadków nękania motywowanego nienawiścią wobec osób LGBTIQ (55 % z nich zgłosiło, że doświadczyło takich sytuacji, wzrost o 18 punktów procentowych). W większości państw członkowskich wzrosła także liczba ataków fizycznych i seksualnych, które dotykają w szczególności osoby transpłciowe, niebinarne, płciowo nienormatywne i interseksualne. Z danych zgromadzonych w 2023 r. w 23 państwach członkowskich w ramach unijnego badania na temat wykorzystania technologii informacyjnych wynika, że 18 % respondentów widziało w internecie wrogie lub poniżające wiadomości, które ich zdaniem były wymierzone w konkretne osoby ze względu na ich orientację seksualną 43 .

W grudniu 2021 r. Komisja przyjęła komunikat oraz wniosek dotyczący decyzji Rady, zgodnie z którymi mowa nienawiści i przestępstwa z nienawiści mają zostać włączone do wykazu „europrzestępstw” na podstawie art. 83 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Po przyjęciu decyzji Rady Komisja będzie mogła zaproponować uzupełniające przepisy w celu zapewnienia ochrony wszystkim osobom i grupom zagrożonym przestępstwami z nienawiści i mową nienawiści 44 . W Radzie trwają dyskusje, które mają doprowadzić do jednomyślności wymaganej do przyjęcia tych przepisów.

Grupa Wysokiego Szczebla ds. Zwalczania Mowy Nienawiści i Przestępstw z Nienawiści przyjęła wytyczne dla organów krajowych, które mają zachęcać do zgłaszania przestępstw z nienawiści, propagować współpracę między organami ścigania a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz usprawniać rejestrowanie i gromadzenie danych dotyczących przestępstw z nienawiści, w tym przestępstw motywowanych uprzedzeniami wobec osób LGBTIQ. Państwa członkowskie mogą również korzystać z pomocy technicznej i budowania zdolności w zakresie przestępstw z nienawiści, oferowanych przez Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej lub Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE i finansowanych przez Komisję 45 . 

Komisja kontynuowała współpracę z Agencją Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL) w ramach Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zwalczania Mowy Nienawiści i Przestępstw z Nienawiści oraz jej różnych grup roboczych, w tym grupy skupiającej się na szkoleniach dla organów ścigania. W kwietniu 2024 r. CEPOL i Komisja zorganizowały konferencję z udziałem przedstawicieli organów ścigania z całej UE. Celem była poprawa zdolności organów ścigania do reagowania na przestępstwa z nienawiści i mowę nienawiści, w tym wobec osób LGBTIQ.

Komisja pracuje również nad przyjęciem przez ustawodawców wniosku dotyczącego zmiany dyrektywy o prawach ofiar 46 , opublikowanego 12 lipca 2023 r. Celem wniosku jest dalsze wzmocnienie praw ofiar przestępstw w UE, w tym praw ofiar należących do grup najbardziej wrażliwych, takich jak ofiary przestępstw z nienawiści wobec osób LGBTIQ.

Ponadto w 2023 r. Komisja przeprowadziła kampanię „Będę mieć oczy szeroko otwarte”, która miała upowszechnić wiedzę na temat praw ofiar oraz propagować specjalistyczne wsparcie i ochronę ofiar o szczególnych potrzebach, takich jak ofiary przestępstw z nienawiści wymierzonych przeciwko osobom LGBTIQ.

W maju 2024 r. prawodawca UE przyjął dyrektywę w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej 47 . W dyrektywie tej uznaje się, że lesbijki, geje, osoby biseksualne, transpłciowe lub interseksualne są bardziej narażeni na przemoc ze względu na płeć, i zobowiązuje się państwa członkowskie do zapewnienia takim ofiarom szczególnego wsparcia i ukierunkowanych środków zapobiegawczych.

W kwietniu 2023 r. Komisja przyjęła zalecenie w sprawie rozwoju i wzmocnienia zintegrowanych systemów ochrony dziecka w najlepszym interesie dziecka 48 . Zachęca się w nim państwa członkowskie do wprowadzania odpowiednich środków, dzięki którym dzieci będą zawsze traktowane w sposób wolny od jakiejkolwiek dyskryminacji i chroniący ich godność, oraz do zapewnienia im ochrony, zwłaszcza w kontekście strategii na rzecz równości osób LGBTIQ.

UE angażuje się w zapewnienie osobom LGBTIQ bezpieczniejszego środowiska internetowego. Akt o usługach cyfrowych 49 odnosi się do wszelkich fałszywych lub zmanipulowanych informacji, które mają wyrządzić szkodę użytkownikom zagrożonym mową nienawiści lub dyskryminacją, w tym osobom LGBTIQ. W miarę postępów we wdrażaniu aktu o usługach cyfrowych Komisja będzie zwracać szczególną uwagę na ocenę zagrożeń związanych z płcią i intersekcjonalnością na platformach internetowych i skupi się na ograniczeniu takich zagrożeń.

Platformy internetowe, które przed 2016 r. podpisały kodeks postępowania w zakresie zwalczania nielegalnego nawoływania do nienawiści w internecie zajmują się obecnie aktualizacją kodeksu, żeby skuteczniej zapobiegał on nawoływaniu do nienawiści i żeby dopasować go do ram aktu o usługach cyfrowych. Przestrzeganie kodeksu będzie nadal monitorowane, między innymi z udziałem sieci organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Wiele z tych organizacji zajmuje się zwalczaniem nawoływania do nienawiści przeciwko osobom LGBTIQ.

Ponadto Komisja ściśle monitoruje wdrażanie w państwach członkowskich zmienionej dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych 50 . Dyrektywa wzmacnia ochronę przed treściami nawołującymi do nienawiści lub przemocy oraz zakazuje handlowych przekazów audiowizualnych, które zawierają treści dyskryminujące ze względu na płeć, lub orientację seksualną lub promują taką dyskryminację.

Komisja ułatwia skuteczny i niedyskryminacyjny dostęp do wymiaru sprawiedliwości dla wszystkich, udostępniając środki finansowe na ten cel w ramach programu „Sprawiedliwość”. Przykładowo Komisja zapewnia środki finansowe na szkolenie pracowników wymiaru sprawiedliwości w zakresie prawa cywilnego, karnego i praw podstawowych (w tym niedyskryminacji) zgodnie ze strategią UE na rzecz praw ofiar na lata 2020–2025 51 . Wspierane projekty przyczyniły się do wzmocnienia ochrony prawnej osób LGBTIQ przed przestępstwami z nienawiści, mową nienawiści i przemocą 52 , a także do poprawy warunków osób LGBTIQ, które zostały pozbawione wolności 53 . 

W uzupełnieniu wsparcia finansowego udzielanego w ramach programu „Sprawiedliwość” program „Obywatele, równość, prawa i wartości” zapewnia istotną pomoc w walce z dyskryminacją osób LGBTIQ oraz w promowaniu równości osób LGBTIQ i praw podstawowych. W latach 2023–2024 Komisja – w ramach dwóch zaproszeń do składania wniosków – wyasygnowała 32 mln EUR na wsparcie organizacji społeczeństwa obywatelskiego w budowaniu zdolności i promowaniu wdrażania Karty praw podstawowych, w tym przez ochronę praw osób LGBTIQ oraz zwalczanie przestępstw z nienawiści i mowy nienawiści skierowanych przeciwko osobom LGBTIQ 54 . Jednym z czterech priorytetów zaproszenia do składania wniosków w dziedzinie promowania równości i zwalczania rasizmu, ksenofobii i dyskryminacji (20 mln EUR w 2023 r.) było zwalczanie dyskryminacji osób LGBTIQ i promowanie równości osób LGBTIQ. Komisja współfinansowała również projekt realizowany przez Radę Europy, poświęcony zwalczaniu przemocy i mowy nienawiści wobec osób LGBTIQ oraz propagowaniu uwrażliwiających, opartych na faktach narracji na temat osób LGBTIQ.

Ponadto w ramach swojego zobowiązania do ochrony i promowania zdrowia fizycznego i psychicznego osób LGBTIQ Komisja przyjęła 7 czerwca 2023 r. komunikat w sprawie kompleksowego podejścia do zdrowia psychicznego 55 . W komunikacie podkreślono, że należy zapewnić dostosowaną do potrzeb opiekę osobom wymagającym szczególnego traktowania, w tym osobom LGBTIQ.

III)Budowanie społeczeństw inkluzywnych wobec osób LGBTIQ

Odsetek osób LGBTIQ, które unikają trzymania się za ręce w miejscach publicznych, spadł z 61 % w 2019 r. do 54 % w 2023 r.

W 2023 r. w 21 państwach członkowskich obowiązywała równość małżeńska w porównaniu z 13 w 2019 r.

Prawne uzgodnienie płci w oparciu o samostanowienie miało zastosowanie w 11 państwach członkowskich w 2023 r. w porównaniu z 4 w 2019 r.

Chociaż dane te świadczą o pozytywnej tendencji, różnice w przepisach prawnych między państwami członkowskimi mogą również prowadzić do dyskryminacyjnego traktowania osób LGBTIQ. Więzi rodzinne mogą przykładowo być nieuznawane, gdy tęczowe rodziny przekraczają granice państw członkowskich. Z badania FRA z 2023 r. 56 wynika, że 14 % respondentów z rodzin, w których rodzice są osobami LGBTIQ, napotkało problemy z prawnym uznaniem rodzicielstwa w innym państwie członkowskim.

Komisja zobowiązała się do zapewnienia prawidłowego stosowania przepisów dotyczących swobodnego przepływu osób do wszystkich obywateli UE, w tym osób LGBTIQ i ich rodzin. Zmienione wytyczne dotyczące swobodnego przemieszczania się 57 opublikowano w ramach pakietu z okazji 30. rocznicy praw obywatelskich UE w grudniu 2023 r. Odzwierciedlają one różnorodność rodzin i ułatwiają wszystkim rodzinom, również tęczowym, korzystanie z prawa do swobodnego przemieszczania się. W wytycznych przypomniano również, że język dyrektywy w sprawie swobodnego przemieszczania się jest neutralny pod względem płci. Komisja będzie nadal dbać o prawidłowe wdrażanie przepisów dotyczących swobodnego przepływu. Obejmuje to dialog z państwami członkowskimi na temat wdrożenia wyroków w sprawach Coman 58 i VMA 59 , w których Trybunał Sprawiedliwości doprecyzował niektóre aspekty dyrektywy w sprawie swobodnego przemieszczania się 60 w odniesieniu do tęczowych rodzin.

Aby chronić i wzmacniać prawa wszystkich dzieci w sytuacjach transgranicznych, w grudniu 2022 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący rozporządzenia 61  mającego ułatwić uznawanie w państwach członkowskich pochodzenia dziecka ustalonego w innym państwie członkowskim przez harmonizację przepisów prawa prywatnego międzynarodowego państw członkowskich. Wniosek obejmuje uznawanie pochodzenia wszystkich dzieci, niezależnie od tego, w jaki sposób zostały one poczęte lub urodzone, oraz niezależnie od rodzaju rodziny, a zatem obejmuje również uznawanie pochodzenia dziecka mającego rodziców tej samej płci, ustalonego w innym państwie członkowskim. W Radzie trwają negocjacje w sprawie proponowanych przepisów, co do których wymagana jest jednomyślność.

W ramach programu „Obywatele, równość, prawa i wartości” sfinansowano projekty i inwestowano w długoterminowe partnerstwa na rzecz promowania praw osób LGBTIQ i zwalczania szkodliwych praktyk wobec nich. W latach 2021–2024 w ramach zaproszenia do składania wniosków „EQUAL” Komisja przyznała 5 mln EUR na 24 projekty propagujące prawa osób LGBTIQ. Finansowanie unijne przyznano również projektom dotyczącym dyskryminacji i przemocy w perspektywie intersekcjonalnej 62 , m.in. dyskryminacji i przemocy wobec osób LGBTIQ.

W tym samym okresie Komisja zawarła również czteroletnie umowy ramowe z europejskimi organizacjami parasolowymi LGBTIQ 63 . W pierwszych trzech latach wdrażania strategii na rzecz równości osób LGBTIQ organizacje te uzyskały wsparcie w wysokości blisko 12,4 mln EUR. Niektóre z nich działają jako pośrednicy finansujący i udzielają wsparcia finansowego bezpośrednio swoim lokalnym i regionalnym organizacjom członkowskim, które mogą nie mieć możliwości bezpośredniego dostępu do finansowania UE. Ponadto w rozporządzeniu dotyczącym programu „Obywatele, równość, prawa i wartości” wskazano EQUINET, europejską sieć organów ds. równości, jako partnera strategicznego i podmiot opiniotwórczy w dziedzinie równości, w tym równości osób LGBTIQ.

Komisja nadal prowadzi i wspiera zorganizowany, otwarty dialog oraz konsultacje ze społeczeństwem obywatelskim, aby angażować je we wdrażanie strategii. W marcu 2024 r. Komisja zorganizowała trzecią dyskusję okrągłego stołu z organizacjami parasolowymi LGBTIQ, poświęconą wdrażaniu strategii.

IV)Przewodzenie staraniom o zapewnienie równości osób LGBTIQ na całym świecie

W różnych częściach świata osoby LGBTIQ nadal doświadczają poważnego naruszania swoich praw i nadużyć, takich jak prześladowania, pozbawienie wolności, a nawet morderstwa i kary śmierci. Tak było również w przypadku rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie: osoby LGBTIQ były bardziej niż inni narażone na poważne trudności podczas ucieczki z Ukrainy, w tym na ataki fizyczne z użyciem broni lub bez broni, groźby napaści fizycznej, poniżanie i zastraszanie 64 .

UE nadal wspiera osoby LGBTIQ na całym świecie, w szczególności osoby doświadczające przemocy i nadużyć. Zgodnie z planem działania na rzecz praw człowieka i demokracji na lata 2020–2024 65 oraz z wytycznymi UE na rzecz promowania i ochrony wszystkich praw człowieka przysługujących osobom LGBTI 66 , kwestie praw człowieka przysługujących osobom LGBTIQ były poruszane w dialogach na temat praw człowieka prowadzonych z krajami we wszystkich regionach.

Prawa człowieka osób LGBTIQ są również poddawane systematycznej ocenie w sprawozdaniach w ramach pakietu „rozszerzenie” i omawiane z poszczególnymi państwami na posiedzeniach w ramach procesu stabilizacji i stowarzyszenia z Bałkanami Zachodnimi oraz w ramach układu o stowarzyszeniu między UE a Turcją. Kwestie te są również poruszane w dialogach z krajami partnerskimi korzystającymi z unijnego ogólnego systemu preferencji taryfowych i systemu „wszystko oprócz broni”, a także podczas spotkań na szczeblu roboczym między Komisją a organami krajowymi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i naukowcami.

UE wciąż finansuje organizacje społeczeństwa obywatelskiego i obrońców praw człowieka w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej oraz programu tematycznego poświęconego prawom człowieka i demokracji w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej. Przykładowo na promowanie równości, włączenia społecznego i różnorodności 67 przeznaczono 15 mln EUR w ramach programu tematycznego poświęconego prawom człowieka i demokracji na lata 2022–2024. UE oferuje mechanizm szybkiego reagowania na potrzeby ochrony zagrożonych obrońców praw człowieka będących osobami LGBTIQ. Unijny mechanizm na rzecz obrońców praw człowieka zarządzany w ramach instrumentu na rzecz ochrony obrońców praw człowieka 68 , 69 nadal zapewnia finansowanie nadzwyczajnych dotacji, tymczasowej relokacji, budowania zdolności i szkoleń. 

Wyniki prac ESDZ służących analizie przypadków zagranicznych manipulacji informacjami i ingerencji w informacje, wymierzonych w osoby LGBTIQ, przedstawiono w sprawozdaniu 70 , które miało pomóc obrońcom praw w zrozumieniu charakteru takich manipulacji i ingerencji, a także w poznaniu taktyk, technik i procedur wymierzonych przeciwko społeczności LGBTIQ+. W sprawozdaniu tym wyrażono również poparcie dla dalszych prac nad tą kwestią. W sprawozdaniu stwierdzono, że nadal pilnie potrzebnych jest więcej badań nad zagranicznymi manipulacjami informacjami i ingerencjami w informacje, wymierzonymi w osoby LGBTIQ+, oraz nad ich wpływem na społeczności lokalne i szerzej rozumiany proces demokratyczny.

Depenalizacja stosunków seksualnych za obopólną zgodą między osobami tej samej płci pozostaje celem polityki zagranicznej UE. Przykładowo wysoki przedstawiciel/wiceprzewodniczący potępił ogłoszenie ugandyjskiej ustawy o zwalczaniu homoseksualizmu z 2023 r. 71 , stwierdzając, że ustawa jest sprzeczna z prawem międzynarodowym praw człowieka i zobowiązaniami Ugandy wynikającymi z Afrykańskiej karty praw człowieka i ludów. UE nadal monitoruje rozwój sytuacji za pośrednictwem swoich delegatur w krajach, w których zaproponowano podobne przepisy, i prowadzi dwustronne rozmowy w tych krajach.

W marcu 2023 r. ESDZ przyjęła program na rzecz różnorodności i włączenia społecznego na lata 2023–2025 72 , w którym określono cele działań w ESDZ i poza UE oraz skoncentrowano się na promowaniu niedyskryminacji przez propagowanie powszechnych praw człowieka na forach wielostronnych.

V)Realizacja strategii: pełne wykorzystanie inicjatyw UE

1.Lepsze uwzględnianie problematyki równości w głównym nurcie polityki

Aby osiągnąć cele określone w strategii, Komisja połączyła wyznaczone w niej ukierunkowane działania z lepszym uwzględnianiem problematyki równości w głównym nurcie polityki, tak aby zwalczanie dyskryminacji osób LGBTIQ i promowanie równości stały się elementem wszystkich unijnych polityk, przepisów i programów finansowania.

W dziedzinie transportu opublikowano podręcznik dotyczący uwzględniania aspektu równości 73 , który ma pomóc pracownikom i zainteresowanym stronom w uwzględnianiu kwestii równości w polityce transportowej i w pokrewnych działaniach oraz zwrócić większą uwagę na obawy dotyczące bezpieczeństwa konkretnych grup użytkowników transportu, w tym osób LGBTIQ.

Państwa członkowskie muszą zapewnić zarządzanie funduszami UE zgodnie z horyzontalnym warunkiem podstawowym odnoszącym się do Karty praw podstawowych. Państwa członkowskie muszą spełniać warunki podstawowe 74 przez cały okres programowania funduszy.

W ramach przeglądu rozporządzenia finansowego 75 76 Komisja zaproponowała dodanie „nawoływania do dyskryminacji, nienawiści lub przemocy” jako nowej, wyraźnie sformułowanej „sytuacji wykluczenia”. Jeżeli do organizacji ma zastosowanie „sytuacja wykluczenia”, Komisja może wszcząć procedurę wykluczenia tej organizacji z udziału w postępowaniach o przyznanie finansowania i podjąć wszelkie środki niezbędne do ochrony interesów finansowych UE, takie jak zawieszenie lub zakończenie wszelkich bieżących zobowiązań prawnych. W grudniu 2023 r. Rada i Parlament Europejski osiągnęły wstępne porozumienie w sprawie zmiany rozporządzenia finansowego.

Komisja zintensyfikowała działania na rzecz uwzględnienia kwestii równości osób LGBTIQ w dziedzinie gromadzenia danych. W realizacji tego zadania Komisję wspierały FRA i Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE), które regularnie uczestniczyły w gromadzeniu wiarygodnych i porównywalnych danych dotyczących równouprawnienia oraz służyły swoją wiedzą w przygotowaniach do gromadzenia danych i w samym gromadzeniu danych w państwach członkowskich. Przykładowo badanie FRA z 2021 r. dotyczące Romów w 10 krajach europejskich zawierało informacje na temat doświadczeń związanych z dyskryminacją ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową 77 .

Ponadto FRA i EIGE ciągle zapewniają państwom członkowskim pomoc techniczną i wsparcie metodologiczne w zakresie opracowywania i realizacji gromadzenia danych dotyczących osób LGBTIQ. Praktyczne wytyczne, takie jak wytyczne z 2023 r. dotyczące gromadzenia i wykorzystywania danych na temat równości osób LGBTIQ 78 , pomogą państwom członkowskim usprawnić gromadzenie danych zdezagregowanych według orientacji seksualnej, tożsamości płciowej, ekspresji płciowej i cech płciowych.

W czerwcu 2023 r. Eurostat powołał grupę zadaniową ds. statystyk dotyczących równości i niedyskryminacji, która ma ułatwić postępy w gromadzeniu zharmonizowanych danych dotyczących równouprawnienia, ze szczególnym uwzględnieniem konkretnych przyczyn dyskryminacji, które są trudne do zmierzenia (np. religia lub przekonania, pochodzenie rasowe lub etniczne, orientacja seksualna i tożsamość płciowa). Grupa zadaniowa ma zakończyć swoje prace do końca 2026 r.

Aby zapewnić jak najpełniejszą realizację strategii na rzecz równości osób LGBTIQ w pozostałym do jej zakończenia okresie, zainteresowane podmioty, z którymi się skonsultowano, wskazały dwa szczególnie ważne obszary. Pierwszym z nich jest poprawa w zakresie gromadzenia danych, co umożliwiłoby planowanie i wdrażanie skuteczniejszych polityk. W tym celu podgrupa ds. danych dotyczących równouprawnienia współpracuje z grupą zadaniową Eurostatu ds. statystyk dotyczących równouprawnienia, jeśli chodzi o gromadzenie lepszych i bardziej porównywalnych statystyk dotyczących równości. Komisja również współpracuje z podgrupami ds. danych dotyczących równouprawnienia i ds. równości osób LGBTIQ w celu zbudowania synergii w ich pracach, w szczególności w odniesieniu do opracowywania narzędzi wspierających państwa członkowskie w opracowywaniu, wdrażaniu i monitorowaniu krajowych strategii i planów działania na rzecz osób LGBTIQ.

Drugim obszarem, na którym należy się skupić, jest zwiększenie widoczności działań na rzecz równości osób LGBTIQ, ponieważ wiele zainteresowanych stron – w tym krajowe organizacje LGBTIQ, władze lokalne i ogół społeczeństwa – nie wie o istnieniu strategii. W tym celu na stronie internetowej poświęconej priorytetom politycznym Komisji dodano nową sekcję poświęconą działaniom na rzecz równości osób LGBTIQ 79 . Trwają również dyskusje na temat sposobów poprawy rozpowszechniania istotnych informacji, na przykład za pośrednictwem biuletynu informacyjnego zawierającego aktualne informacje na temat wdrażania strategii na rzecz równości osób LGBTIQ.

Na szczeblu lokalnym Komisja nadal wspiera i promuje działania miast na rzecz solidnej polityki włączenia społecznego – odbywa się to za pośrednictwem corocznych nagród „Europejskie Stolice Inkluzywności i Różnorodności”, które miały dotychczas trzy edycje. W kwietniu 2023 r. miała miejsca druga edycja przyznania nagród. Trzy europejskie miasta i regiony zostały docenione za swoje inicjatywy na rzecz wspierania równości osób LGBTIQ na szczeblu lokalnym i otrzymały specjalną nagrodę 80 .

2.Aktualna sytuacja w zakresie krajowych planów działania i strategii

Komisja w swojej strategii wyraźnie zachęca państwa członkowskie do przyjęcia krajowych planów działania. Celem jest zwiększenie ochrony osób LGBTIQ przed dyskryminacją, zapewnienie działań następczych na szczeblu krajowym w odniesieniu do celów i działań określonych w strategii na rzecz równości osób LGBTIQ oraz uzupełnienie ich o środki służące wspieraniu równości osób LGBTIQ w obszarach wchodzących w zakres kompetencji państw członkowskich.

Jak dotąd 12 państw członkowskich (Belgia 81 , Dania 82 , Niemcy 83 , Irlandia 84 , Grecja 85 , Francja 86 , Włochy 87 , Luksemburg 88 , Malta 89 , Niderlandy 90 , Portugalia 91  i Szwecja 92 ) ma krajowe strategie lub plany działania 93 . Te 12 państw członkowskich odpowiedziało na kwestionariusz internetowy w ramach ukierunkowanych konsultacji i przekazało dodatkowe informacje na temat opracowania, wdrażania, monitorowania i oceny krajowych strategii i planów działania.

Ponadto Hiszpania przygotowuje dwie strategie: krajową strategię na rzecz równego traktowania i niedyskryminacji osób LGBTI oraz krajową strategię na rzecz włączenia społecznego osób transpłciowych. Ponadto, jak wyjaśniono w sprawozdaniu tematycznym Europejskiej Sieci Prawa Równości 94 , Cypr przygotowuje plan działania na rzecz równości osób LGBTIQ, który miałby być częścią szerszej krajowej strategii na rzecz praw człowieka z 2021 r. W sprawozdaniu tematycznym wskazano kilka powtarzających się tematów, występujących w celach i środkach zawartych w krajowych planach działania i strategiach. Obejmują one podnoszenie świadomości, gromadzenie danych, dobrostan i opiekę zdrowotną, zwalczanie dyskryminacji i przemocy, uznawanie tęczowych rodzin, usprawnienie procedur prawnego uzgadniania płci, uwzględnianie równości osób LGBTIQ we wszystkich politykach oraz promowanie praw osób LGBTIQ w polityce zagranicznej. Ponadto we wszystkich krajowych planach działania i strategiach zwrócono uwagę na intersekcjonalność i najsłabsze grupy wśród osób LGBTIQ.

Z odpowiedzi udzielonych przez państwa członkowskie podczas konsultacji wynika, że ponad dwie trzecie państw posiadających krajowy plan działania lub strategię posiada stałą rządową strukturę koordynacyjną do spraw osób LGBTIQ. Państwa członkowskie zapewniają również finansowanie strukturalne na rzecz organizacji społeczeństwa obywatelskiego LGBTIQ oraz mają specjalny przydział środków budżetowych, harmonogram i obowiązki w zakresie wdrażania polityki dotyczącej osób LGBTIQ. Dwie trzecie państw mających krajowy plan działania lub strategię opracowało wskaźniki lub wymierne cele służące ocenie wdrażania polityki dotyczącej osób LGBTIQ. W tym względzie wielu respondentów wypowiedziało się, że konieczna jest poprawa w zakresie gromadzenia danych na temat równości osób LGBTIQ w ramach strategii na rzecz równości osób LGBTIQ.

Większość państw członkowskich mających krajowy plan działania lub strategię stwierdziła, że na szczeblu krajowym istnieją mechanizmy monitorowania i oceny, ale ramy proceduralne różnią się od siebie 95 . Ponad połowa respondentów potwierdziła, że w monitorowanie i ocenę zaangażowani są decydenci polityczni i społeczeństwo obywatelskie.

W maju 2021 r. w ramach Grupy Wysokiego Szczebla ds. Niedyskryminacji, Równouprawnienia i Różnorodności utworzono podgrupę ds. równości osób LGBTIQ, która ma usprawnić wdrażanie strategii. W jej pracach uczestniczy również FRA, a sama podgrupa współpracuje ze społeczeństwem obywatelskim i organizacjami międzynarodowymi. Podczas konsultacji dotyczących przygotowania niniejszego sprawozdania z zadowoleniem przyjęto fakt utworzenia podgrupy i prowadzone przez nią prace.

Podgrupa ds. równości osób LGBTIQ przygotowała wytyczne dotyczące strategii i planów działania na rzecz zwiększenia równości osób LGBTIQ 96 , które mają wesprzeć działania państw członkowskich służące utrwaleniu równości osób LGBTIQ w sposób strategiczny i oparty na dowodach 97 .

Komisja nadal zachęca wszystkie państwa członkowskie do przyjęcia krajowych planów działania na rzecz zwiększenia równości osób LGBTIQ. Wymiana dobrych praktyk i dyskusje w podgrupie ds. równości osób LGBTIQ pomogą państwom członkowskim w przyjmowaniu, wdrażaniu, monitorowaniu i ocenie ich krajowych planów działania i strategii.

3.Monitorowanie wdrożenia prawa UE

Komisja, wypełniając swoją rolę „strażniczki Traktatów”, nadal monitorowała wdrażanie prawa UE w państwach członkowskich i wszczynała postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w przypadkach, w których doszło do naruszenia prawa UE. W lipcu 2022 r. Komisja wniosła do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej sprawę przeciwko Węgrom w związku z przepisami krajowymi dyskryminującymi osoby ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową 98 . Węgierskie prawo zakazuje dostępu i ogranicza dostęp małoletnich do treści, które „propagują lub przedstawiają” to, co przepisy te określają jako „rozbieżność w stosunku do tożsamości odpowiadającej płci w chwili urodzenia, zmianę płci lub homoseksualizm”. Komisja uznała, że prawo to narusza szereg przepisów UE, zarówno zasady jednolitego rynku, jak i prawa podstawowe jednostek, w szczególności osób LGBTIQ, a także wspólne wartości leżące u podstaw UE. Skarga została wniesiona do Trybunału Sprawiedliwości w grudniu 2022 r 99 .

W latach 2019–2020 około 197 samorządów lokalnych i regionalnych w Polsce przyjęło uchwały, których celem była ochrona rodzin i dzieci przed „ideologią LGBT” i w których ich obszar nazwano „strefą wolną od LGBT”. W lipcu 2021 r. Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, ponieważ Polska nie zareagowała w odpowiedni sposób na zapytania Komisji dotyczące charakteru takich stref i konsekwencji ich istnienia. W styczniu 2023 r. Komisja zamknęła postępowanie, ponieważ w międzyczasie władze polskie przekazały wymagane informacje.

VI)Podsumowanie

Wdrożenie strategii na rzecz równości osób LGBTIQ ma pozytywny wpływ na sytuację osób LGBTIQ w Europie. Pomaga ona w uwzględnianiu kwestii równości osób LGBTIQ w różnych obszarach polityki w perspektywie intersekcjonalnej.

Komisja będzie nadal ściśle współpracować nad wdrażaniem strategii z państwami członkowskimi i wszystkimi zainteresowanymi stronami. Będzie nadal wspierać unijnych prawodawców w ich pracach nad oczekującymi na przyjęcie wnioskami ustawodawczymi w dziedzinie równości osób LGBTIQ. Pełniąc rolę strażniczki Traktatów, Komisja będzie nadal zapewniać prawidłowe wdrażanie i egzekwowanie przepisów UE chroniących prawa osób LGBTIQ.

Do tej pory 12 państw członkowskich ma krajowe strategie lub plany działania. Większość z nich przyznaje, że strategia na rzecz równości osób LGBTIQ wnosi wartość dodaną, jeśli chodzi o działania na szczeblu krajowym w wielu różnych obszarach. Komisja będzie nadal zachęcać wszystkie państwa członkowskie do przyjęcia krajowych planów działania na rzecz równości osób LGBTIQ. Zacieśniona zostanie współpraca z państwami członkowskimi przez wymianę dobrych praktyk w zakresie opracowywania i wdrażania krajowych planów działania.

Ponadto Komisja będzie nadal wspierać, również przez finansowanie unijne, działania i projekty organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zgodnie z celami określonymi w strategii.

Chociaż UE i jej państwa członkowskie poczyniły znaczne postępy w realizacji Unii równości, pozostaje jeszcze wiele do zrobienia, jeśli chcemy zbudować przyjazne dla wszystkich i równe społeczeństwo. Postępy na drodze do równości osób LGBTIQ są nie zawsze trwałe i nie są nieodwracalne. Kryzys związany z COVID-19 i rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie pogłębiły polaryzację w społeczeństwie, również w zakresie praw osób LGBTIQ. Polaryzacja taka zagraża ciężko wypracowanym postępom. UE musi zachować czujność i nadal współpracować z państwami członkowskimi oraz w ramach polityki zagranicznej w celu ochrony praw osób LGBTIQ.

W swoich wytycznych politycznych na następną kadencję Komisji Europejskiej (2024–2029) 100 przewodnicząca Ursula von der Leyen zapowiedziała aktualizację strategii na rzecz równości osób LGBTIQ w ramach działań na rzecz budowania Unii równości.

(1)

     Osoby LGBTIQ definiuje się w omawianej strategii jako osoby: które odczuwają popęd płciowy do innych osób tej samej płci (lesbijki, geje) lub każdej płci (osoby biseksualne); których tożsamość lub ekspresja płciowa nie odpowiadają płci przypisanej przy urodzeniu (osoby transpłciowe i niebinarne); które urodziły się z cechami płciowymi, które nie odpowiadają typowej definicji mężczyzny lub kobiety (osoby interseksualne); lub których tożsamość nie odpowiada binarnej klasyfikacji seksualności lub płci (queer).

(2)

      Komunikat Komisji w sprawie Unii równości: strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025 , 12 listopada 2020 r., COM (2020) 698.

(3)

     Inne strategie Unii równości to: strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 (COM(2020)152), unijne ramy strategiczne na rzecz równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów (COM(620)2020), unijny plan działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025 (COM(2020)565) oraz strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami (COM(2021)101).

(4)

     COM (2020) 698, s. 22.

(5)

     Inicjatywy te obejmują: Strategię UE w zakresie praw ofiar (COM(2020)258), Europejski filar praw socjalnych ; strategię na rzecz praw dziecka (COM(2021)142) i strategię w sprawie zwalczania antysemityzmu (COM(2021)615).

(6)

     Specjalne badanie Eurobarometr 535: Dyskryminacja w Unii Europejskiej (kwiecień-maj 2023 r., QB6R.2).

(7)

     FRA, LGBTIQ at a crossroads: progress and challenges [LGBTIQ na rozdrożu: postępy i wyzwania] (14 maja 2024 r.).

(8)

     Jak powyżej.

(9)

     Wspólny komunikat, Europa zjednoczona przeciwko nienawiści , 6 grudnia 2023 r., JOIN(2023) 51.

(10)

      https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13927-2020-2025-LGBTIQ-equality-strategy-mid-term-review_pl . 

(11)

     Więcej informacji na temat podgrupy ds. równości osób LGBTIQ w rozdziale V.

(12)

   Więcej informacji na temat konsultacji zawarto w sprawozdaniu zbiorczym dostępnym pod adresem: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/combatting-discrimination/lesbian-gay-bi-trans-and-intersex-equality/lgbtiq-equality-strategy-2020-2025_en .  

(13)

     W lutym 2024 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie realizacji unijnej strategii na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025 (2023/2082(INI)). W rezolucji pochwalono strategię i najnowsze sprawozdanie z postępów oraz wezwano wszystkie państwa członkowskie do przyjęcia krajowych planów działania i strategii na rzecz osób LGBTIQ.

(14)

     W maju 2024 r. 20 państw członkowskich podpisało deklarację ministerialną , w której państwa te zobowiązały się, wraz z 12 państwami spoza UE, do współpracy z Komisją Europejską w zakresie przyszłego odnowienia strategii na rzecz równości osób LGBTIQ. Ponadto 18 państw członkowskich i współprzewodniczący intergrupy Parlamentu Europejskiego ds. LGBTI podpisali w maju 2024 r.  deklarację , w której zwrócono się do Komisji o opracowanie na kolejną kadencję nowej strategii na rzecz osób LGBTIQ, obejmującej odpowiednie inicjatywy, ukierunkowane działania i polityki, a także jasne cele i wskaźniki na potrzeby przeprowadzania ocen skutków.

(15)

     Sprawozdanie z postępów z wdrażania strategii na rzecz równości osób LGBTIQ 2020–2025. 

(16)

      Dyrektywa Rady (UE) 2024/1499 z dnia 7 maja 2024 r. w sprawie norm dotyczących funkcjonowania organów ds. równości w obszarze równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, równego traktowania osób w dziedzinie zatrudnienia i pracy bez względu na wyznawaną religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną, równego traktowania kobiet i mężczyzn w sprawach zabezpieczenia społecznego oraz w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług (Dz.U. L, 2024/1499, 29.5.2024).

(17)

      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1500 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie norm dotyczących organów ds. równości w obszarze równego traktowania i równości szans kobiet i mężczyzn w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. L, 2024/1500, 29.5.2024).

(18)

     Przepisy te zapowiedziano również w unijnym planie działania przeciwko rasizmowi oraz w unijnych ramach strategicznych na rzecz równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów.

(19)

      Sprawozdanie w sprawie stosowania dyrektywy Rady 2000/43/WE („dyrektywa w sprawie równości rasowej”) oraz dyrektywy Rady 2000/78/WE („dyrektywa w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy”) , 19 marca 2021 r., COM(2021) 139.

(20)

    Wniosek dotyczący dyrektywy Rady w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania osób bez względu na religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną , 2 lipca 2008 r., COM(2008) 426.

(21)

      Dyrektywa Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. L 303 z 2.12.2000, s. 16).

(22)

     Ostatnie sprawozdanie z postępu prac z czerwca 2024 r.: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9043-2023-INIT/pl/pdf .

(23)

      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (akt w sprawie sztucznej inteligencji) (Dz.U. L, 2024/1689, 12.7.2024).

(24)

      Unijna platforma Kart różnorodności .

(25)

     Égalité to stowarzyszenie zrzeszające pracowników LGBTI+ pracujących w instytucjach UE. Powstało w 1993 r. w celu zwalczania wszelkich form dyskryminacji ze względu na orientację seksualną, tożsamość płciową, ekspresję płciową lub cechy płciowe.

(26)

      Zestawienie informacji na temat planu działania na rzecz różnorodności i włączenia na lata 2023-2024 .

(27)

      https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal/screen/opportunities/topic-details/horizon-hlth-2024-care-04-04-two-stage .

(28)

      https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en .

(29)

      https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal/screen/opportunities/topic-details/horizon-hlth-2024-care-04-04-two-stage .

(30)

      Europejski rejestr nierówności w przeciwdziałaniu nowotworom (ECIR).

(31)

      Komunikat Komisji z dnia 30 września 2020 r. w sprawie utworzenia europejskiego obszaru edukacji do 2025 r.  oraz rezolucja Rady z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz europejskiego obszaru edukacji i w szerszej perspektywie (2021–2030) .

(32)

     Grupy robocze działające w strategicznych ramach europejskiego obszaru edukacji | Europejski obszar edukacji (europa.eu).

(33)

      Przeciwdziałanie różnym formom dyskryminacji w kształceniu i szkoleniu oraz za ich pomocą

(34)

      Guidelines for school leaders, teachers and educators to address wellbeing and mental health at school [Wytyczne dla kadry kierowniczej szkół, nauczycieli i wychowawców w zakresie dobrostanu i zdrowia psychicznego w szkole] oraz Guidelines for policymakers to address wellbeing and mental health at school [Wytyczne dla decydentów politycznych dotyczące dobrostanu i zdrowia psychicznego w szkole].

(35)

      Approaches to inclusive gender equality in research and innovation (R & I) [Podejścia do inkluzywnej równości płci w badaniach naukowych i innowacjach].

(36)

      https://inspirequality.eu/ .

(37)

      https://genderaction.eu/ .

(38)

      Komunikat Komisji dotyczący nowego paktu o migracji i azylu , 23 września 2020 r., COM(2020) 609.

(39)

      Komunikat Komisji „Plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027” , 24 listopada 2020 r., COM(2020) 758.

(40)

      https://lsa.euaa.europa.eu/euaa-products .

(41)

      https://euaa.europa.eu/training-catalogue/applicants-diverse-sogiesc .

(42)

     Państwa członkowskie Unii Europejskiej i państwa stowarzyszone.

(43)

     Eurostat ( isoc_ci_hm ).

(44)

     Obecne przepisy UE, a mianowicie  decyzja ramowa Rady 2008/913/WSiSW z dnia 28 listopada 2008 r. w sprawie zwalczania pewnych form i przejawów rasizmu i ksenofobii za pomocą środków prawnokarnych (Dz.U. L 328 z 6.12.2008, s. 55), uznają mowę nienawiści za przestępstwo, tylko jeśli jest motywowana rasizmem lub ksenofobią.

(45)

      https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/combatting-discrimination/racism-and-xenophobia/combating-hate-speech-and-hate-crime_en  

(46)

     COM(2023) 424, 12.7.2023.

(47)

  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej , (Dz.U. L, 2024/1385, 24.5.2024).

(48)

      Zalecenie Komisji w sprawie rozwoju i wzmocnienia zintegrowanych systemów ochrony dziecka w najlepszym interesie dziecka, 23 kwietnia 2024 r. , C(2024) 2680.

(49)

      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych (akt o usługach cyfrowych) (Dz.U. L 277 z 27.10.2022, s. 1).

(50)

      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (Dz.U. L 95 z 15.4.2010, s. 1).

(51)

      Komunikat Komisji: Strategia UE w zakresie praw ofiar (2020–2025) , 24 czerwca 2020 r., COM(2020) 258.

(52)

     Przykładowo projekt „Przeciwko nienawiści: lepsza pomoc dla ofiar przestępstw z nienawiści dzięki podejściu intersekcjonalnemu skoncentrowanemu na ofiarach” pomógł w udzielaniu pomocy ofiarom przestępstw z nienawiści, w tym osobom LGBTIQ, ponieważ przyczynił się do przyjęcia intersekcjonalnego, skoncentrowanego na ofiarach podejścia w przepisach i kierunkach polityki oraz do poprawy wymiany informacji między specjalistami na temat skutecznych środków. Dodatkowe informacje można znaleźć pod adresem: Unijny portal Funding & Tenders .

(53)

     Przykładowo projekt „Więźniowie LGBTIQ” koncentruje się na wzmocnieniu praw osób LGBTIQ pozbawionych wolności w UE przez analizę obowiązujących ram prawnych i politycznych mających zastosowanie do tych osób. Dodatkowe informacje można znaleźć pod adresem: Unijny portal Funding & Tenders .

(54)

      Zaproszenie do składania wniosków CERV-2023-CHAR-LITI .  

(55)

      COM(2023)298.

(56)

      LGBTIQ at crossroads: progress and challenges [LGBTIQ na rozdrożu: postępy i wyzwania].

(57)

      Wytyczne dotyczące prawa obywateli Unii i ich rodzin do swobodnego przemieszczania się  (C/2023/1392).

(58)

     Wyrok TSUE z dnia 5 czerwca 2018 r., Coman, C-673/16, ECLI:EU:C:2018:385. W wyroku tym Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że pojęcie „współmałżonka” (stosowane w dyrektywie w sprawie swobodnego przemieszczania się) ma zastosowanie również do osoby tej samej płci co obywatel UE, z którym osoba ta zawarła małżeństwo. 

(59)

     Wyrok TSUE z dnia 14 grudnia 2021 r. V.M.A. / Stolichna obshtina, rayon ‘Pancharevo’, C-490/20, ECLI:EU:C:2021:296. W wyroku tym Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że państwa członkowskie UE są zobowiązane do uznania – do celów unijnego prawa dotyczącego swobodnego przemieszczania się – więzi rodzinnych ustanowionych w innym państwie członkowskim UE między dzieckiem a jego rodzicami będącymi parą osób tej samej płci.

(60)

      Dyrektywa 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich (Dz.U. L 158 z 30.4.2004, s. 77).

(61)

      Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania orzeczeń i przyjmowania dokumentów urzędowych dotyczących pochodzenia dziecka oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia pochodzenia dziecka , 7 grudnia 2022 r., COM(2022) 695.

(62)

     Na przykład: w ramach zaproszenia do składania wniosków poświęconego prawom dziecka promuje się równość osób LGBTIQ w perspektywie intersekcjonalnej przez promowanie praw wszystkich dzieci. Zaproszenie do składania wniosków poświęcone Karcie praw podstawowych i strategicznemu powództwu również wykorzystuje podejście intersekcjonalne do równości osób LGBTIQ.

(63)

     Europejski oddział Międzynarodowego Stowarzyszenia Lesbijek, Gejów, Osób Biseksualnych, Transseksualnych i Interseksualnych (ILGA-Europe); Transgender Europe (TGEU); europejska filia Międzynarodowej Organizacji Osób Interpłciowych (OII Europe); Międzynarodowa Organizacja Młodzieżowa i Studencka Lesbijek, Gejów, Osób Biseksualnych, Transpłciowych i Queer (IGLYO) oraz Eurośrodkowoazjatycka Społeczność Lesbijek (EL*C).

(64)

     Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA), Fleeing Ukraine: Displaced people’s experiences in the EU [Ucieczka z Ukrainy: Doświadczenia wysiedleńców w UE], Urząd Publikacji, 2023.

(65)

      Plan działania UE dotyczący praw człowieka i demokracji 2020–2024 .

(66)

      Wytyczne UE na rzecz promowania i ochrony wszystkich praw człowieka przysługujących osobom LGBTI .

(67)

      Decyzja wykonawcza Komisji w sprawie finansowania wieloletniego planu działania dotyczącego programu tematycznego dotyczącego praw człowieka i demokracji na lata 2022–2024 , 25 lipca 2022 r., C(2022) 5452.

(68)

     Jest to konsorcjum dwunastu międzynarodowych organizacji pozarządowych działających w dziedzinie ochrony zagrożonych obrońców praw człowieka.

(69)

     Przed 2022 r. za pośrednictwem Europejskiego Instrumentu na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka.

(70)

      https://www.eeas.europa.eu/eeas/fimi-targeting-lgbtiq-people_en?s=73 .

(71)

      https://www.eeas.europa.eu/eeas/uganda-statement-high-representative-josep-borrell-promulgation-anti-homosexuality-bill_en .

(72)

      https://www.eeas.europa.eu/eeas/diversity-and-inclusion-agenda-eeas-2023-2025_en .

(73)

      Handbook for equality mainstreaming at DG MOVE [podręcznik dotyczący uwzględniania aspektu równości] (maj 2024 r.).

(74)

     Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wspólnych przepisów: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. (Dz.U. L 231 z 30.6.2021, s. 159).

(75)

      COM(2022)223 .  

(76)

     Należy zauważyć, że ten nowy przepis rozporządzenia finansowego nie ma zastosowania do zarządzania dzielonego.

(77)

     FRA, Roma in 10 European countries. Main results , [Romowie w 10 europejskich krajach. Podsumowanie wyników], 2022.

(78)

      Guidance note on the collection and use of data for LGBTIQ equality [Wytyczne dotyczące gromadzenia i wyk orzystania danych na temat równości osób LGBTIQ].

(79)

  Działanie na rzecz równouprawnienia osób LGBTIQ - Komisja Europejska (europa.eu) .

(80)

      Laureaci nagród za inkluzywność i różnorodność w 2023 r. (europa.eu) .

(81)

     Zob.: Pour une Belgique LGBTIQ+ Friendly - Plan d'Action Fédéral 2021-2024 .

(82)

     Zob.: Plads til forskellighed i fælleskabet – LGBT+ handlingsplan 2022-2025 .

(83)

     Zob.: Aktionsplan „Queer leben”.  

(84)

     Zob.: LGBTI+ Inclusion Strategy 2019-2021 .

(85)

     Zob.: Εθνική Στρατηγική για την Ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+ .

(86)

     Zob.: Plan national pour l’égalité, contre la haine et les discriminations anti LGBT+ (2023-2026) .

(87)

     Zob.: Strategia Nazionale LGBT+ 2022-2025 .

(88)

     Zob.: Plan d’action national pour la promotion des droits des personnes lesbiennes, gays, bisexuelles, transgenres et intersexes .

(89)

     Zob.: LGBTIQ+ Equality Strategy & Action Plan 2023-2027 .

(90)

     Zob.: Emancipatienota 2022-2025 .

(91)

     Zob.: Resolução do Conselho de Ministros n.º 61/2018, de 21 de maio .

(92)

     Zob.: Action plan for equal rights and opportunities for LGBTIQ people .

(93)

     Dodatkowe informacje na temat tych konkretnych krajowych planów działania i strategii można znaleźć w sprawozdaniu tematycznym Europejskiej Sieci Prawa Równości. Zob.: P. Cannoot and C. Van de Graaf (2023), Charting progress: A comparative analysis of national LGBTIQ equality action plans in the EU [Kierunek postępów: analiza porównawcza krajowych planów działań na rzecz równości osób LGBTIQ w UE].

(94)

     P. Cannoot and C. Van de Graaf (2023), Charting progress: A comparative analysis of national LGBTIQ equality action plans in the EU  [Kierunek postępów: analiza porównawcza krajowych planów działań na rzecz równości osób LGBTIQ w UE.] – publikacja zawiera dogłębną analizę wszystkich 12 krajowych planów działania lub strategii oraz sytuacji w Hiszpanii i na Cyprze.

(95)

     Sprawozdanie tematyczne zawiera dodatkowe informacje na temat konkretnych procedur monitorowania i oceny obowiązujących we wszystkich analizowanych państwach członkowskich.

(96)

      Guidelines for Strategies and Action Plans to Enhance LGBTIQ Equality [Wytyczne dotyczące strategii i planów działania na rzecz poprawy równości osób LGBTIQ] (kwiecień 2022 r.).

(97)

     Ogólnie rzecz biorąc, z konsultacji przeprowadzonych z państwami członkowskimi wynika, że wytyczne są postrzegane jako ważne narzędzie polityki, które wnosi wartość dodaną w prace różnych zainteresowanych stron. Najważniejsze wnioski z konsultacji z państwami członkowskimi na temat krajowych planów działania opisano bardziej szczegółowo w sprawozdaniu podsumowującym dostępnym pod adresem:  https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/combatting-discrimination/lesbian-gay-bi-trans-and-intersex-equality/lgbtiq-equality-strategy-2020-2025_en .

(98)

      Komisja kieruje sprawę przeciwko Węgrom do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (europa.eu) .

(99)

     Skarga wniesiona 19 grudnia 2022 r.,  Komisja Europejska/Węgry , C-769/22 (Dz.U. C 54 z 13.2.2023, s. 16).

(100)

      Wytyczne polityczne na następną kadencję Komisji Europejskiej (2024–2029).