KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 30.11.2023
COM(2023) 768 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY
Sprawozdanie dotyczące rozdziału III rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 z dnia 6 października 2022 r. w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii
Składka solidarnościowa i wprowadzone równoważne środki: podsumowanie
I.Wprowadzenie
W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono ustalenia z przeglądu przepisów określonych w rozdziale III rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 z dnia 6 października 2022 r. 1 w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii (zwanego dalej „rozporządzeniem Rady”) w świetle ogólnej sytuacji w sektorze paliw kopalnych i wytworzonych nadwyżek zysku. Sprawozdanie jest przedstawiane Radzie przez Komisję zgodnie z jej obowiązkiem sprawozdawczym określonym w art. 20 rozporządzenia Rady.
W szczególności celem sprawozdania jest dokonanie przeglądu stosowania przez państwa członkowskie składki solidarnościowej określonej w rozporządzeniu Rady lub równoważnych środków krajowych, które państwa te przyjęły jako alternatywę. W sprawozdaniu uwzględniono rozwój sytuacji w sektorze paliw kopalnych i zmiany zysków generowanych w tym sektorze. Sprawozdanie opiera się na informacjach przekazanych przez państwa członkowskie zgodnie z ich obowiązkiem sprawozdawczym wobec Komisji wynikającym z art. 19 ust. 4 rozporządzenia Rady oraz na wewnętrznej analizie przeprowadzonej przez Komisję.
II.Kontekst
Rozporządzenie Rady zostało przyjęte przez Radę 6 października 2022 r. Weszło w życie 8 października 2022 r. Było ono częścią interwencji Komisji w sytuacji nadzwyczajnej na europejskich rynkach energii w celu przeciwdziałania dramatycznym wzrostom cen w następstwie rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie 2 . Bardzo wysokie ceny na rynkach energii elektrycznej od września 2021 r. w połączeniu ze zwiększonym ryzykiem niedoboru dostaw gazu z Rosji od marca 2022 r. oraz wyjątkowo wysokie temperatury w miesiącach letnich 2022 r., które miały wpływ na zapotrzebowanie na energię elektryczną, wywarły ogólny negatywny wpływ w całej Unii. Konsumenci i przedsiębiorstwa ze wszystkich państw członkowskich borykali się z wyższymi cenami energii i energii elektrycznej, podczas gdy inflacja rosła, a gospodarka spowalniała. Rozporządzenie Rady miało wyjątkowy, ukierunkowany i tymczasowy charakter oraz dwojaki cel: podjęcie interwencji na rynku energii elektrycznej w celu zmniejszenia popytu na energię elektryczną oraz redystrybucja wyjątkowo wysokich zysków niektórych podmiotów w sektorze energetycznym, w szczególności na rzecz odbiorców końcowych. Niedawne badanie Eurobarometr Flash potwierdza silne poparcie Europejczyków (86 %) dla wprowadzonych przez UE w 2022 r. środków mających zapewnić ochronę konsumentów i przedsiębiorstw przez ograniczenie bezpośredniego wpływu zmienności cen energii 3 .
Opierając się na działaniach określonych przez Komisję w październiku 2021 r. w zestawie narzędzi dotyczących cen energii 4 , a także na komunikacie z marca 2022 r. przedstawiającym zasady planu REPowerEU 5 i późniejszym planie REPowerEU 6 przyjętym w maju 2022 r., rozporządzenie Rady było – obok innych rozporządzeń dotyczących sytuacji nadzwyczajnych (np. w sprawie zmniejszenia zapotrzebowania na gaz 7 , magazynowania gazu 8 , cen gazu znanego również jako „mechanizm korekty rynku” 9 , koordynacji zakupów gazu znanego również jako „rozporządzenie solidarnościowe” 10 oraz w sprawie zezwoleń dotyczących odnawialnych źródeł energii 11 ) – kolejnym krokiem na drodze do zagwarantowania skoordynowanej i szybkiej reakcji na sytuację nadzwyczajną, w której znalazła się UE.
W rozdziale II rozporządzenia Rady przewidziano środki mające na celu interwencję na rynku energii elektrycznej. Środki te dotyczą orientacyjnego i obowiązkowego celu zmniejszenia zapotrzebowania na energię elektryczną, wprowadzenia tymczasowego pułapu dochodów dla „inframarginalnych” producentów energii oraz zapewnienia wsparcia dla konsumentów poprzez rozszerzenie istniejącego zestawu narzędzi. Środki związane z rynkiem energii elektrycznej przewidziane w rozdziale II nie zostały przeanalizowane w niniejszym sprawozdaniu, ponieważ zostały one poddane przeglądowi w oddzielnym sprawozdaniu Komisji dla Rady 12 .
III.Rozdział III rozporządzenia Rady
W rozdziale III rozporządzenia Rady ustanowiono obowiązkową tymczasową składkę solidarnościową od nadwyżki zysku wygenerowanego w latach podatkowych 2022 lub 2023, w zależności od wyboru polityki przez państwa członkowskie, dla unijnych przedsiębiorstw i stałych zakładów prowadzących działalność w sektorze ropy naftowej, gazu ziemnego, węgla i rafinacji generujących co najmniej 75 % swoich obrotów z działalności gospodarczej w zakresie wydobycia, górnictwa, rafinacji ropy naftowej lub wytwarzania produktów koksowania węgla. Państwa członkowskie musiały wprowadzić składkę solidarnościową do dnia 31 grudnia 2022 r., chyba że do tego dnia wprowadziły równoważne środki krajowe przyczyniające się do przystępności cenowej energii. Chodzi o środki krajowe, które mają podobne cele i podlegają podobnym zasadom jak składka solidarnościowa i które generują porównywalne (lub wyższe) wpływy względem szacowanych wpływów ze składki solidarnościowej.
W rozporządzeniu Rady określono podstawę do obliczenia składki solidarnościowej oraz stawkę minimalną. W szczególności składkę solidarnościową oblicza się wyłącznie od dochodu podlegającego opodatkowaniu wygenerowanego w 2022 r. lub 2023 r., wykraczającego poza 20-procentowy wzrost średniego dochodu podlegającego opodatkowaniu wygenerowanego w czterech latach podatkowych rozpoczynających się 1 stycznia 2018 r. lub później. Minimalna stawka określona przez państwa członkowskie nie może być niższa niż 33 %. Oba te elementy zapewniają proporcjonalność składki solidarnościowej. Ponadto w rozdziale III wymieniono również cele, na które należy przeznaczyć wpływy ze składki solidarnościowej, aby środek ten przyczynił się do zmniejszenia i złagodzenia szkodliwych skutków kryzysu energetycznego dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw w całej Unii, przy jednoczesnej ochronie rynku wewnętrznego i zapobieganiu ryzyku dalszej fragmentacji.
Rozdział III rozporządzenia Rady będzie miał zastosowanie do dnia 31 grudnia 2023 r. Pozostaje to bez uszczerbku dla spoczywającego na Komisji obowiązku złożenia Radzie do dnia 15 października 2024 r. sprawozdania na temat stanu wdrożenia rozdziału III we wszystkich państwach członkowskich. Wynika to z faktu, że państwa członkowskie mogą stosować składkę solidarnościową lub wprowadzone równoważne środki krajowe również w roku podatkowym 2023, a wpływy z takich środków będą nadal generowane.
IV.Ogólna sytuacja w sektorze paliw kopalnych
W niniejszej sekcji przedstawiono rozwój sytuacji w sektorze paliw kopalnych od czasu przyjęcia rozporządzenia Rady. Jak wyjaśniono w sekcji 6.3 niniejszego sprawozdania, zmiany te miały istotny wpływ na budżety państw członkowskich. Dzięki rozdziałowi III rozporządzenia Rady, w którym ustanowiono obowiązek stosowania przez państwa członkowskie składki solidarnościowej lub alternatywnie wprowadzenia równoważnych środków krajowych, udało się pomóc państwom członkowskim w pokryciu części obciążeń finansowych związanych z kosztami środków polityki energetycznej wspierających gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa.
Pomimo panującej niepewności wzrost cen energii stanowił wyjątkowe i korzystne otoczenie działalności gospodarczej dla przedsiębiorstw z sektora paliw kopalnych. W rezultacie podczas kryzysu energetycznego w 2022 r. powstały idealne okoliczności do wygenerowania nieoczekiwanych zysków w całym łańcuchu wartości, znacznie przewyższających zyski osiągane w warunkach rynkowych sprzed kryzysu. Niektóre przedsiębiorstwa były w lepszej sytuacji niż inne, aby wykorzystać swoją strategię w zakresie umów zabezpieczeń i kontraktów długoterminowych w celu zapewnienia korzystnych warunków w obliczu niestabilności cenowej. Wraz ze stopniowym spadkiem cen energii w 2023 r. (które pozostają powyżej historycznych poziomów), warunki do generowania nieoczekiwanych zysków uległy jednak osłabieniu w porównaniu z nadzwyczajnymi warunkami z poprzedniego roku 2022, ponieważ przedsiębiorstwa muszą radzić sobie z bardziej niepewnym otoczeniem gospodarczym i rosnącymi kosztami kapitałowymi.
Tabela 1: Średnie ceny przed kryzysem w latach 2018–2021, 2022 i 2023 (do listopada) (źródła: Komisja Europejska, główny ekonomista DG ENER, na podstawie S&P Global Commodities, VaasaETT, Weekly Oil Bulletin)
|
Średnia |
Przed kryzysem (2018–2021) |
2022 |
2023 (do listopada 13 ) |
|
Sprzedaż hurtowa gazu EUR/MWh |
23 |
123 |
41 |
|
Sprzedaż detaliczna gazu EUR/MWh |
69 |
137 |
116 |
|
Węgiel EUR/t |
70 |
283 |
122 |
|
Ropa EUR/baryłkę |
54 |
97 |
77 |
|
Olej napędowy EUR/l |
1,29 |
1,83 |
1,68 |
Gaz ziemny
Środki przyjęte w 2022 r. zmniejszyły presję na rynki energii, a tym samym spowodowały obniżenie cen gazu ziemnego, które wczesną jesienią 2023 r. wahały się od 40 EUR/MWh do 50 EUR/MWh, co stanowiło spadek z poziomu ponad 200 EUR/MWh odnotowanego latem 2022 r., natomiast przed kryzysem cena wynosiła około 20 EUR/MWh 14 . Ceny pozostają jednak zmienne i wyższe niż średnie historyczne. Co więcej, nadal istnieje szereg zagrożeń, które – gdyby się zmaterializowały – znacznie pogorszyłyby sytuację. Należą do nich: wzrost popytu na skroplony gaz ziemny (LNG) w Azji, który zmniejszy dostępność gazu na światowym rynku gazu 15 , ekstremalne warunki pogodowe, które mogą mieć wpływ na magazynowanie energii wodnej lub produkcję energii jądrowej 16 , co wymagałoby zwiększenia skali produkcji energii elektrycznej z wykorzystaniem gazu, a także dalsze możliwe zakłócenia w dostawach gazu, w tym całkowite wstrzymanie przywozu gazu z Rosji lub zakłócenie istniejącej krytycznej infrastruktury gazowej. Trwający kryzys na Bliskim Wschodzie stanowi dodatkowe istotne ryzyko geopolityczne, które może wpłynąć na ceny i dostawy gazu.
UE jest bardziej odporna i lepiej przygotowana na zimę 2023 r., aby zminimalizować niestabilność cen dzięki utrzymującemu się dużemu napływowi LNG (przywóz LNG był o 98 % wyższy w czerwcu 2023 r. w porównaniu z czerwcem 2021 r.), rekordowo wysokiemu poziomowi zapełnienia magazynów (roczny cel 90 % zapełnienia magazynów został osiągnięty w połowie sierpnia, znacznie wyprzedzając listopadowy termin), wysiłkom na rzecz zmniejszenia zapotrzebowania na gaz (-17 % w okresie od sierpnia 2022 r. do lipca 2023 r., a więc powyżej celu 15 %) oraz przyspieszonemu wdrażaniu odnawialnych źródeł energii (szacuje się, że +41 GW energii słonecznej i +15 GW energii wiatrowej zainstalowanych w 2022 r. pozwoli zaoszczędzić około 11 mld m3 zapotrzebowania na gaz rocznie).
Zachęcona bezprecedensową reakcją UE częściowo zrekompensowała brakujące ilości rosyjskiego gazu, a zależność UE od rosyjskiego gazu spadła do 15 % w 2023 r. z 45 % w 2021 r. dzięki wzrostowi przywozu LNG i przepływów gazociągowych od bardziej wiarygodnych partnerów międzynarodowych.
Ropa naftowa i produkty rafinacji ropy naftowej
Światowe ceny ropy naftowej spadły ostatnio do poziomu poniżej 85 USD za baryłkę 17 w związku z ogólną poprawą zasadniczych warunków na rynku, co wskazuje na zmniejszenie napięć na rynku. Częściowo rekompensuje to premia z tytułu ryzyka na rynku związana z ostatnimi wydarzeniami na Bliskim Wschodzie, które mogą mieć wpływ na dalszą podaż. Ceny ropy wzrosły w reakcji na kryzys na Bliskim Wschodzie i przedłużenie do końca roku dobrowolnych cięć ogłoszonych przez OPEC+ na początku kwietnia i czerwca 2023 r. 18 (ruch OPEC+ był próbą odwrócenia tendencji spadkowej cen ropy): poniżej 75 USD/baryłkę w czerwcu 2023 r. z około 100 USD/baryłkę w październiku 2022 r. i około 60 USD/baryłkę w pierwszej połowie 2021 r.). Tendencji spadkowej sprzyjały zachodnie sankcje i limity cenowe na rosyjską ropę naftową 19 , a także obawy o globalne perspektywy makroekonomiczne, szczególnie po niedawnym osłabieniu gospodarczym w Chinach i zaostrzeniu globalnej polityki pieniężnej. Pod wpływem embarga UE na rosyjską ropę UE zdołała uniezależnić się od rosyjskiej ropy.
Jeśli chodzi o produkty rafinacji ropy naftowej, po gwałtownym spadku do początku lata 2023 r., w wyniku którego ceny oleju napędowego wyniosły 1,55 EUR/l w czerwcu 2023 r., spadając z poziomu powyżej 2 EUR/l w poprzednim roku 20 , ceny produktów ropopochodnych ostatnio rosną (olej napędowy na poziomie 1,75 EUR/l na początku listopada 21 ), co odzwierciedla wzrosty cen ropy naftowej w ostatnich miesiącach podtrzymywane przez silny popyt prowadzący ostatnio do wyższych marż rafineryjnych dla europejskich rafinerii. Ceny oleju napędowego wzrosły w czerwcu i październiku 2022 r. (przekraczając 2 EUR/l) ze względu na fakt, że Europa Środkowo-Wschodnia była do tego czasu zaopatrywana głównie w rosyjski olej napędowy, którego zastąpienie z innych źródeł zajęło trochę czasu.
Światowe perspektywy gospodarcze, potencjalne przedłużenie cięć OPEC+, napięcia związane z wojną Rosji przeciwko Ukrainie i konfliktem na Bliskim Wschodzie, a także tempo ożywienia gospodarczego w Chinach to cztery główne czynniki wpływające na popyt na ropę naftową, jej podaż i ceny na świecie w pozostałej części 2023 r. i w dającej się przewidzieć przyszłości.
Węgiel
Po osiągnięciu szczytowego poziomu powyżej 400 EUR/t latem 2022 r. w porównaniu z cenami sprzed kryzysu na poziomie około 50 EUR/t, ceny węgla stale spadały, aby latem 2023 r. ustabilizować się na poziomie około 100 EUR/t. Embargo na rosyjski węgiel wprowadzone przez UE w ramach piątego pakietu sankcji 22 pozwoliło Europie na całkowite uniezależnienie się od rosyjskiego węgla dzięki zapewnieniu alternatywnych dostaw od bardziej wiarygodnych partnerów, przyczyniając się tym samym do stabilizacji cen.
V.Przegląd stosowania przez państwa członkowskie rozdziału III rozporządzenia Rady
Na mocy art. 14 rozporządzenia Rady państwa członkowskie miały możliwość zastosowania składki solidarnościowej lub przyjęcia równoważnych środków krajowych. Zgodnie z art. 14 ust. 3 państwa członkowskie musiały przyjąć i opublikować środki zapewniające stosowanie składki solidarnościowej do dnia 31 grudnia 2022 r. W przypadku państw członkowskich, które chciały zastosować środki krajowe jako alternatywę, ostateczny termin, w którym taki środek kwalifikuje się jako przyjęty równoważny środek krajowy, został również ustalony na dzień 31 grudnia 2022 r. w rozporządzeniu Rady.
Do daty granicznej niniejszego sprawozdania przypadającej na 12 września 2023 r. wszystkie państwa członkowskie złożyły Komisji sprawozdanie, zgodnie ze swoimi obowiązkami wynikającymi z art. 19 ust. 4 rozporządzenia Rady, na temat wprowadzenia składki solidarnościowej lub mających zastosowanie wprowadzonych równoważnych środków krajowych, na temat zmian swoich krajowych ram prawnych wprowadzonych w tym celu, łącznej szacowanej kwoty wpływów wytworzonych przez te środki, a także na temat wpływów zebranych przez państwa jak dotąd w 2023 r.
Spośród 27 państw członkowskich, które złożyły Komisji sprawozdanie, 15 stosuje składkę solidarnościową (AT, BG, DE, DK, EL, FI, FR, HR, IE, LT, NL, PL, RO, SI, SK), a 8 państw członkowskich (BE, CZ, EE, ES, HU, IT, PT, SE) zdecydowało się na przyjęcie lub stosowanie wprowadzonych równoważnych środków krajowych, jak wyraźnie zezwala się w rozporządzeniu Rady. Ponadto trzy z 27 państw członkowskich (LU, LV, MT) zgłosiły, że nie mają przedsiębiorstw ani stałych zakładów objętych zakresem rozporządzenia Rady, do których mogłaby mieć zastosowanie składka solidarnościowa. W wyniku dyskusji ze służbami Komisji te państwa członkowskie nie przyjęły żadnych środków wykonawczych. Niektóre inne państwa członkowskie, które spodziewały się, że zakresem rozporządzenia będzie objętych niewiele przedsiębiorstw lub stałych zakładów lub że żadne przedsiębiorstwa lub stałe zakłady nie będą objęte zakresem rozporządzenia (FI, HR, SI), stosują rozporządzenie Rady i przyjęły środki wykonawcze, ale spodziewają się, że wpływy z tego tytułu będą niewielkie. Ponadto jedno państwo członkowskie (CY) jest nadal w trakcie przyjmowania środków.
Wykres 2: przegląd stosowania przez państwa członkowskie rozdziału III rozporządzenia Rady (źródło: Komisja Europejska, DG TAXUD)
W grupie państw członkowskich, które uchwaliły równoważne środki krajowe, sześć z ośmiu państw członkowskich zgłosiło, że takie środki są wzorowane na innych już istniejących środkach krajowych mających zastosowanie do innych sektorów gospodarki podlegających ich jurysdykcji, takich jak bankowość (CZ), żywność i handel detaliczny (PT) lub ramy krajowe mające zastosowanie do sprzedawców ropy naftowej i innych rodzajów działalności w sektorze energetycznym (BE, EE, HU, CZ). IT zastosowały istniejący wcześniej środek krajowy w roku podatkowym 2022 i zmieniły go w świetle wymogów rozporządzenia Rady na rok 2023. SE wzorowała się na składce solidarnościowej.
5.1 Państwa członkowskie stosujące składkę solidarnościową
Jeśli chodzi o obliczanie składki solidarnościowej, w rozporządzeniu Rady zezwala się państwom członkowskim na dokonywanie pewnych wyborów. Dotyczą one na przykład roku podatkowego, do którego środek ma zastosowanie, oraz stawki zastosowanej do podstawy. Jeżeli chodzi o wybrany rok podatkowy do zastosowania składki solidarnościowej, 6 z 15 państw członkowskich zdecydowało się na zastosowanie składki solidarnościowej zarówno w odniesieniu do roku podatkowego 2022, jak i 2023 (AT, BG, DE, IE, RO, SI). 6 państw członkowskich zgłosiło, że stosuje składkę solidarnościową wyłącznie w odniesieniu do roku podatkowego 2022 (EL, FR, NL, HR, PL, SK). 3 państwa członkowskie zgłosiły, że stosują ją wyłącznie w odniesieniu do roku podatkowego 2023 (DK, FI, LT). Jeżeli chodzi o obowiązującą stawkę, 10 państw członkowskich stosuje stawkę minimalną w wysokości 33 % (BG, DE, DK, EL, FI, FR, HR, LT, NL, PL), natomiast 5 państw członkowskich stosuje stawki wyższe. Odnotowano w szczególności następujące wyższe stawki: 40 % (AT), 55 % (SK), 60 % (RO), 75 % (IE) i 80 % (SI).
5.2 Państwa członkowskie stosujące wprowadzone równoważne środki krajowe
Jeśli chodzi o podstawę stosowaną przez państwa członkowskie stosujące wprowadzone równoważne środki krajowe, 4 z 8 państw członkowskich stosują jako podstawę dochód podlegający opodatkowaniu (CZ, IT, PT, SE), podczas gdy 4 inne państwa członkowskie wybrały inną podstawę. W przypadku tej ostatniej grupy państw członkowskich sytuacja wygląda następująco: 1 państwo członkowskie (BE) stosuje jako podstawę liczbę przetworzonych ton ropy naftowej dla rafinerii; 1 państwo członkowskie (EE) stosuje wartość wytworzoną przez surowce mineralne podlegające opłacie; 1 państwo członkowskie (ES) stosuje przychody netto ze sprzedaży; 1 państwo członkowskie (HU) wprowadziło dwa odrębne środki, do których stosuje różne podstawy, a mianowicie zmodyfikowaną podstawę podatku dochodowego od osób prawnych w odniesieniu do podatku dochodowego nałożonego na dostawców energii oraz różnicę między ceną ropy naftowej z Federacji Rosyjskiej na rynku światowym a ilością ropy naftowej z Federacji Rosyjskiej zakupionej w danym miesiącu, mierzoną w baryłkach.
Jeżeli chodzi o obowiązujące stawki mające zastosowanie do wprowadzonych równoważnych środków przyjętych przez państwa członkowskie, 2 państwa członkowskie zastosowały minimalną stawkę podatkową określoną w rozporządzeniu Rady w wysokości 33 % (PT, SE). Wyższe stawki obejmują stawkę 50 % stosowaną przez 1 państwo członkowskie (IT) i stawkę 60 % stosowaną przez 1 państwo członkowskie (CZ). Jedno państwo członkowskie stosuje stawkę 1,2 % w odniesieniu od przychodów ze sprzedaży (ES). Inne państwo członkowskie (HU) ustaliło zakres, który zmienia się w czasie: stawka dla pierwszego środka wynosi 31 % w 2022 r. i 41 % w 2023 r., a dla drugiego środka stawka wynosi 40 % do 9 grudnia 2022 r. i 95 % od 10 grudnia 2022 r. Ponadto 2 państwa członkowskie ustaliły stawki zmienne: 6,9 za tonę przetworzonej ropy naftowej (BE) lub stawkę ustalaną kwartalnie (EE) w zależności od minimalnych i maksymalnych wartości procentowych, które są ustalane za tonę energetycznego surowca mineralnego.
Jeśli chodzi o mający zastosowanie rok podatkowy, zainteresowane państwa członkowskie stosują swoje środki również w różnych latach podatkowych. W szczególności 4 państwa członkowskie stosują wprowadzone równoważne środki krajowe do lat podatkowych 2022 i 2023 (BE, PT, HU, ES). Jedno państwo członkowskie stosuje swój środek do roku podatkowego 2022 (EE), a 2 państwa członkowskie stosują wprowadzone równoważne środki krajowe do roku podatkowego 2023 (IT 23 , SE). Jedno państwo członkowskie stosuje swój środek w odniesieniu do lat podatkowych 2022–2025 (CZ).
VI.Szacowane i zebrane wpływy oraz ich wykorzystanie zgodnie z rozdziałem III rozporządzenia Rady
6.1. Zgłoszone szacowane wpływy
W ramach prowadzonego przez Komisję monitorowania stosowania przepisów rozdziału III rozporządzenia Rady w marcu 2023 r. państwa członkowskie zgłosiły pierwsze wstępne szacowane wpływy. Do celów niniejszego sprawozdania 12 państw członkowskich (BE, BG, DE, FR, EL, ES, HU, IE, IT, RO, SI, SK) przedstawiło latem 2023 r. informacje na temat swoich zaktualizowanych szacowanych wpływów za rok podatkowy 2022 24 . Szacowane wpływy za rok podatkowy 2022 (na dzień 12 września 2023 r.) wynoszą 17 574 mln EUR.
Tabela 2: Przegląd szacowanych wpływów (w mln EUR) na dzień 12 września 2023 r. zgodnie z informacjami przekazanymi Komisji przez państwa członkowskie za rok podatkowy 2022.
Z danych za rok podatkowy 2022 wynika, że chociaż większość państw członkowskich zgłosiła mniejsze szacowane wpływy (według stanu na 12 września 2023 r.) w porównaniu z marcem 2023 r., odnotowano wzrost ogólnych szacowanych wpływów o 2 254 mln EUR, głównie ze względu na fakt, że Polska przedstawiła teraz dane liczbowe.
Należy również zwrócić uwagę w odniesieniu do danych liczbowych w tabeli 2, że kilka państw członkowskich, takich jak Łotwa, Luksemburg lub Malta, nie zgłosiło żadnych przedsiębiorstw objętych zakresem stosowania rozporządzenia Rady. Inne państwa członkowskie, takie jak Finlandia i Chorwacja, poinformowały Komisję, że nie spodziewają się uzyskać żadnych dochodów lub będą one niewielkie. Ponadto niektóre państwa członkowskie będą stosować rozporządzenie Rady wyłącznie w odniesieniu do roku podatkowego 2023 (Czechy, Cypr, Dania, Włochy, Litwa). W przypadku innych państw członkowskich, takich jak Portugalia, wpływy zaczęto pobierać dopiero jesienią 2023 r. Ponadto na dzień 12 września 2023 r. Austria nie przedstawiła zaktualizowanych szacowanych wpływów za rok podatkowy 2022, chociaż wcześniej przedstawiła wstępne szacowane wpływy. Szwecja nie przedstawiła żadnej szacowanej kwoty wpływów. W związku z tym w tabeli 2 powyżej nie uwzględniono żadnych szacowanych wpływów dla tych państw członkowskich. Takie przypadki oznaczono jako „nd.”.
6.2.Zgłoszone zebrane wpływy
Do celów niniejszego sprawozdania Komisja zwróciła się również do państw członkowskich o przedstawienie – o ile jest to już możliwe w przypadku państw stosujących środek w roku podatkowym 2022 – sprawozdania na temat wszelkich pobranych wpływów ze środków na podstawie rozdziału III rozporządzenia Rady. Na dzień 30 czerwca 2023 r. pobrane wpływy za rok podatkowy 2022 zgodnie z rozdziałem III rozporządzenia Rady wyniosły 6 850 mln EUR.
Tabela 3: Zebrane wpływy (w mln EUR) na dzień 30 czerwca 2023 r. zgodnie z informacjami przekazanymi Komisji przez państwa członkowskie za rok podatkowy 2022
W przyszłości Komisja będzie nadal regularnie współpracować z państwami członkowskimi, aby uzyskać odpowiedni ogólny przegląd kwot szacowanych wpływów i zebranych wpływów uzyskanych na podstawie rozdziału III rozporządzenia Rady w odniesieniu do całego roku podatkowego 2022. Komisja zaangażuje się również w to samo działanie w przypadku roku podatkowego 2023 w odniesieniu do tych państw członkowskich, które stosują składkę solidarnościową lub wprowadzone równoważne środki krajowe w obu latach podatkowych lub tylko w roku podatkowym 2023. Umożliwi to Komisji prawidłowe wypełnienie obowiązku sprawozdawczego wobec Rady wynikającego z art. 20 ust. 2 rozporządzenia Rady jesienią 2024 r.
6.3.Wykorzystanie wpływów
Państwa członkowskie są również zobowiązane do składania sprawozdań na temat wykorzystania wpływów ze składki solidarnościowej lub wprowadzonych równoważnych środków. W art. 17 rozporządzenia Rady określono cele wydatków, na które wpływy te mogą być wykorzystywane zgodnie z celem rozporządzenia Rady, jakim jest zmniejszenie obciążenia związanego z rosnącymi cenami energii dla końcowych odbiorców energii.
Ze sprawozdań przedłożonych przez państwa członkowskie na potrzeby niniejszego sprawozdania wynika, że wiele środków zapewniających stosowanie składki solidarnościowej lub wprowadzonych równoważnych środków krajowych nie zawiera wyraźnego odniesienia do wykorzystania wpływów. Wynika to z faktu, że niektóre państwa członkowskie posiadają ogólne krajowe ramy budżetowe regulujące wydatkowanie wszelkiego rodzaju środków, które stosują (zasada uniwersalności budżetu). Zachęca się państwa członkowskie do dalszego składania Komisji sprawozdań w tej sprawie w celu zapewnienia, aby wpływy uzyskane na mocy rozporządzenia Rady były wykorzystywane do celów w nim określonych.
W przypadku tych państw członkowskich, które stosują składkę solidarnościową, siedem z 15 państw członkowskich nie umieszcza w swoich sprawozdaniach dla Komisji żadnego wyraźnego odniesienia do celów wydatkowania przewidzianych w art. 17 rozporządzenia Rady (AT, BG, FI, FR, HR, NL, SI). Siedem państw członkowskich wyraźnie odniosło się do wymogów art. 17 rozporządzenia Rady (DK, DE, EL, IE, PL, RO, SK), preferując oferowanie wsparcia finansowego konsumentom i gospodarstwom domowym. Jedno państwo członkowskie zgłosiło utworzenie funduszu w celu gromadzenia wpływów ze składki solidarnościowej, który ma być przeznaczony na zapewnienie wsparcia finansowego gospodarstwom domowym (LT).
Dwa z ośmiu państw członkowskich stosujących wprowadzone równoważne środki krajowe wymieniły identyczne przeznaczenie wpływów jak te wymienione w art. 17 (ES, PT). Dwa państwa członkowskie wspomniały o wykorzystaniu wpływów celem wsparcia gospodarstw domowych i przedsiębiorstw (BE, EE), a jedno państwo członkowskie odniosło się bardziej ogólnie do łagodzenia wysokich cen energii (CZ). Jedno państwo członkowskie poinformowało o utworzeniu funduszu w celu gromadzenia wpływów ze składki solidarnościowej, który ma być przeznaczony na zapewnienie wsparcia finansowego gospodarstwom domowym (HU). Jedno państwo członkowskie (SE) wyjaśniło w swoim sprawozdaniu, że zgodnie z krajową ustawą budżetową nie można przydzielić dochodu z podatków, państwo to zamierza jednak zrekompensować gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom wysokie rachunki za energię łączną kwotą, która według szacunków przekroczy dochody z tymczasowego środka dotyczącego zysków nadzwyczajnych. Jedno państwo członkowskie (IT) nie odniosło się w swoim sprawozdaniu do wymogów art. 17 rozporządzenia Rady.
Składka określona w rozdziale III rozporządzenia Rady nie miała na celu pełnego sfinansowania kosztów fiskalnych różnych środków z zakresu polityki krajowej łagodzących skutki gwałtownego wzrostu cen energii. Komisja przeprowadziła ocenę skutków kosztów środków polityki energetycznej z perspektywy budżetowej przy okazji swojej prognozy gospodarczej z jesieni 2022 r. (zob. ramka I.2.4 Środki polityki fiskalnej mające na celu złagodzenie skutków wysokich cen energii) 25 . Według prognozy państwa członkowskie przyjęły środki, których koszt netto wynosi blisko 200 mld EUR. Prognozowano, że koszty budżetowe netto środków polityki energetycznej na 2023 r. wyniosą ok. 144 mld EUR. Dane liczbowe dotyczące przewidywanych kosztów są znacznie wyższe niż szacowane łączne wpływy zgłoszone Komisji przez państwa członkowskie w odniesieniu do składki solidarnościowej lub równoważnych środków krajowych (zob. sekcja 6.1), co oznacza, że te ostatnie mogą wystarczyć jedynie częściowo na sfinansowanie przewidywanych wydatków.
W przyszłości Komisja będzie nadal ściśle monitorować wykorzystanie wpływów uzyskanych na mocy rozporządzenia Rady w celu zapewnienia zgodności z art. 17 tego rozporządzenia.
VII.Wnioski
Z uwagi na zmiany zachodzące na rynkach energii niniejsze sprawozdanie zawiera przegląd aktualnej sytuacji w zakresie stosowania rozdziału III rozporządzenia Rady (UE) 2022/1854 rok po jego wejściu w życie. W szczególności w sprawozdaniu omówiono zmiany na rynku i zyski w sektorze energii pochodzącej ze źródeł kopalnych, a także stosowanie środków przewidzianych w rozporządzeniu Rady. W sprawozdaniu omówiono przede wszystkim (i) rodzaj środków wdrożonych przez państwa członkowskie, które miały do wyboru wdrożenie składki solidarnościowej lub wprowadzonego równoważnego środka krajowego; (ii) specyfikę każdego środka w odniesieniu do mającego zastosowanie roku podatkowego (lat podatkowych), podstawy, obowiązującej stawki i wykorzystania zebranych wpływów; iii) szacowane łączne wpływy zgłoszone przez państwa członkowskie oraz (iv) wpływy zebrane przez państwa członkowskie, które mogły zgłosić ich zebranie do dnia 30 czerwca 2023 r.
Analiza rozwoju sytuacji na rynkach energii kopalnej pokazuje, że sytuacja jest zupełnie inna niż w momencie wejścia w życie rozporządzenia Rady w październiku 2022 roku. W związku ze spadkiem cen energii w 2023 r. oraz bardziej niepewnym otoczeniem gospodarczym i rosnącymi kosztami kapitałowymi przedsiębiorstwa z sektora naftowego, gazowego i węglowego odnotowały spadek zysków w porównaniu z nadzwyczajną nadwyżką zysków w 2022 r.
Z analizy danych przekazanych Komisji przez państwa członkowskie na temat stosowania rozdziału III rozporządzenia Rady wynika, że większość państw członkowskich zdecydowała się na stosowanie składki solidarnościowej. Jasne jest jednak również, że państwa członkowskie skorzystały z elastyczności, jaką oferuje akt prawny w odniesieniu do mających zastosowanie lat podatkowych i obowiązującej stawki. Ponadto między państwami członkowskimi, które zdecydowały się wprowadzić równoważny środek krajowy jako alternatywę dla składki solidarnościowej, istnieją różnice w odniesieniu do mającego zastosowanie roku podatkowego, obowiązującej stawki i podstawy opodatkowania.
Jeżeli chodzi o zebrane wpływy ze środków przewidzianych w rozdziale III rozporządzenia Rady, ze sprawozdań państw członkowskich wynika, że nie wszystkie państwa członkowskie zastosowały składkę solidarnościową lub wprowadzone równoważne środki krajowe do roku podatkowego 2022. Fakt ten, w połączeniu z różnymi terminami pobierania składek w poszczególnych państwach członkowskich, wyjaśnia, dlaczego pobrane kwoty zgłoszone do dnia 30 czerwca 2023 r. są nadal dalekie od szacowanych łącznych zebranych wpływów.
Ponadto państwa członkowskie zachęca się do dalszego zgłaszania, w jaki sposób zamierzają wykorzystać wpływy uzyskane dzięki środkom przewidzianym w rozdziale III rozporządzenia Rady. Ważne jest, aby w przyszłości takie dane były udostępniane Komisji, w tym wystarczająco szczegółowe informacje dotyczące różnego wykorzystania części wpływów. Te państwa członkowskie, które przekazały dane dotyczące wykorzystania wpływów, realizują cele związane z wydatkami wymienione w art. 17 rozporządzenia Rady, w szczególności mając na względzie zmniejszenie obciążenia konsumentów związanego z rosnącymi cenami energii.
Do połowy października 2024 r. Komisja przedłoży Radzie drugie sprawozdanie zawierające drugą analizę stosowania rozdziału III rozporządzenia Rady zgodnie z art. 20 ust. 2 tego rozporządzenia.
Rozporządzenie Rady (UE) 2022/1854 z dnia 6 października 2022 r. w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii, Dz.U. L 61 I z 7.10.2022, s. 1.
Biorąc pod uwagę kryzys na rynkach energii i energii elektrycznej w 2022 r., który doprowadził do wydania rozporządzenia Rady, jego genezę legislacyjną jako środka wyjątkowego i tymczasowego można znaleźć w art. 122 ust. 1 TFUE. Artykuł ten upoważnia Radę do przyjęcia w duchu solidarności środków stosownych do sytuacji gospodarczej. Chodzi w szczególności o przypadek wystąpienia poważnych trudności w zaopatrzeniu w niektóre produkty, zwłaszcza w obszarze energii.
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_23_4410
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, „Reakcja na rosnące ceny energii: zestaw działań i środków wsparcia”, COM(2021) 660 final.
„REPowerEU: Wspólne europejskie działania w kierunku bezpiecznej i zrównoważonej energii po przystępnej cenie”, COM(2022) 108 final.
„Plan REPowerEU”, COM(2022) 230 final.
Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 czerwca 2023 r. w sprawie przeglądu interwencji w sytuacji nadzwyczajnej w celu rozwiązania problemu wysokich cen energii zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1854: COM_2023_302_1_PL_ACT_part1_v2.pdf (europa.eu)
Dane na dzień 14 listopada 2023 r.
Źródło: S&P Global Commodity Insights.
Jak zauważyła MAE, „oczekuje się, iż globalne zapotrzebowanie na gaz powróci do sytuacji umiarkowanego wzrostu w 2024 r., głównie za sprawą regionu Azji i Pacyfiku oraz Bliskiego Wschodu” oraz że przewiduje się, iż popyt w regionie Azji i Pacyfiku wzrośnie „o 20 % do 2026 r. w porównaniu z rokiem 2022”, zob. Sprawozdanie średniookresowe dotyczące gazu z 2023 r.
Krajowe niedobory energii wodnej i jądrowej, spowodowane warunkami klimatycznymi i innymi czynnikami związanymi z dostępnością, doprowadziły do wzrostu napięć na rynku gazu, powodując dalszy wzrost cen latem 2022 roku. Luka pod względem produkcji energii wodnej i jądrowej w 2022 r. wyniosła odpowiednio około 60 TWh i 120 TWh w porównaniu z 2021 r.
Ceny ropy Brent na dzień 15 listopada według S&P Global Commodity Insights.
OPEC+ – 1,66 mln baryłek dziennie (mbpd) dobrowolnego cięcia ogłoszonego na początku kwietnia i dodatkowe 1 mbpd cięcia na lipiec (następnie przedłużonego do końca 2023 r.) ogłoszone przez Arabię Saudyjską 4 czerwca. Rosja również ogłosiła cięcie wywozu ropy naftowej o 0,3 mbpd we wrześniu (później przedłużone do końca 2023 r.).
5 grudnia 2022 r. weszło w życie embargo UE na rosyjską ropę naftową transportowaną drogą morską, a koalicja G7+ wprowadziła system pułapu cenowego na rosyjską ropę w wysokości 60 USD za baryłkę (system pułapu cenowego pozwoli europejskim operatorom transportować rosyjską ropę do krajów trzecich, pod warunkiem że jej cena pozostanie ściśle poniżej pułapu) – EUR-Lex - 02014R0833-20230624 - PL - EUR-Lex (europa.eu)
Źródło: Weekly Oil Bulletin wydawany przez Komisję Europejską.
Źródło: Weekly Oil Bulletin wydawany przez Komisję Europejską (6 listopada).
Jak wyjaśniono w sekcji V, Włochy poinformowały, że w 2022 r. zebrały 2,897 mld EUR w ramach poprzedniego środka krajowego.
Niderlandy i Estonia potwierdziły swoje pierwotne dane dotyczące szacowanych wpływów na potrzeby niniejszego sprawozdania. Polska po raz pierwszy podała szacowane wpływy.
https://economy-finance.ec.europa.eu/system/files/2023-02/ip187_en.pdf