EUROPESE COMMISSIE

Brussel, 3.7.2026

JOIN(2026) 15 final

GEZAMENLIJK VERSLAG AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

over de uitvoering van de strategische aanpak van de EU voor het Zwarte Zeegebied

1.Inleiding

In de gezamenlijke mededeling over de strategische aanpak van de Europese Unie voor het Zwarte Zeegebied 1 (ook de “strategie voor het Zwarte Zeegebied” of de “strategie” genoemd) worden de Europese Commissie en de hoge vertegenwoordiger/vicevoorzitter opgeroepen om na een jaar van uitvoering een voortgangsverslag in te dienen. Dienovereenkomstig wordt in dit gezamenlijk verslag uiteengezet welke vooruitgang is geboekt sinds de vaststelling van de strategie in mei 2025.

In juni 2025 heeft de Europese Raad positief gereageerd op de gezamenlijke mededeling 2 , waarin de geostrategische rol van het Zwarte Zeegebied wordt bevestigd en een visie wordt uiteengezet voor een veiligere, meer onderling verbonden, welvarende en veerkrachtige regio, verankerd in gedeelde waarden, de rechtsstaat, duurzaamheid en doeltreffende samenwerking. De EU zet zich in om deze visie samen met Armenië, Azerbeidzjan, Georgië, de Republiek Moldavië (“Moldavië”), Oekraïne en Turkije te bevorderen via wederzijds versterkende samenwerking.

Tijdens het eerste jaar van uitvoering van de strategie zijn verhevigde Russische hybride aanvallen en oorlogvoering met drones en raketten tegen militaire, civiele en kritieke infrastructuur waargenomen, onder meer in havens, met name in de regio Odesa. De Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, die reeds meer dan vier jaar duurt sinds 2022, blijft de veiligheid en de stabiliteit in het Zwarte Zeegebied ernstig ondermijnen, waardoor de negatieve gevolgen voor de regio en daarbuiten zich drastisch uitbreiden.

Ondanks de impact van de oorlog kunnen de meeste landen in de regio hun macro-economische stabiliteit in stand houden en structurele hervormingen doorvoeren 3 . Een aantal van hen werkt aan toetreding tot de EU en hun geleidelijke integratie in EU-initiatieven heeft de samenwerking, de samenhang en het gecoördineerde optreden met de EU versterkt. Het lopende vredesproces tussen Armenië en Azerbeidzjan biedt een historische kans om grensoverschrijdende samenwerking en connectiviteit in de zuidelijke Kaukasus te consolideren en de banden met Centraal-Azië te vergemakkelijken. Er is gestreefd naar complementariteiten met de EU-strategie voor Centraal-Azië, in het bijzonder wat interregionale connectiviteit betreft.

In overeenstemming met de doelstellingen van de strategie voor het Zwarte Zeegebied wordt in het huidige verslag gewezen op de grotere strategische betrokkenheid van de EU en gecoördineerde acties om: i) de veiligheid, stabiliteit en veerkracht in het gehele Zwarte Zeegebied te verbeteren (pijler 1); ii) de economische groei en vervoer, energie en digitale connectiviteit te versterken (pijler 2), en iii) veerkracht en paraatheid op het gebied van milieu en klimaat en civiele bescherming te waarborgen (pijler 3). De steun die door de EU aan Oekraïne is verstrekt, staat centraal bij deze inspanningen.

2.EU-betrokkenheid en samenwerking in het Zwarte Zeegebied bevorderen

De betrokkenheid van de EU in het Zwarte Zeegebied en met partnerlanden weerspiegelt een nieuw ambitieniveau en laat zien dat aanzienlijke stappen zijn gezet om de politieke, economische en sectorale samenwerking met partnerlanden te intensiveren. De ministeriële bijeenkomst over interregionale veiligheid en connectiviteit in Luxemburg op 20 oktober 2025 was een belangrijke stap om nauwere, wederzijds voordelige partnerschappen te bevorderen en regio-overschrijdende samenwerking inzake veiligheid en connectiviteit te stimuleren. Aan de bijeenkomst namen EU-lidstaten en partnerlanden uit het Zwarte Zeegebied, de zuidelijke Kaukasus en Centraal-Azië deel 4 . De besprekingen resulteerden in een verdieping van de politieke dialoog over veiligheid, stabiliteit en veerkracht in de regio. De bijeenkomst leidde ook tot bevordering van de regio-overschrijdende connectiviteitsagenda, die erop gericht is handel en economische groei te versterken door de EU, Oekraïne en Moldavië beter te verbinden met de zuidelijke Kaukasus en Centraal-Azië via de Zwarte Zee en Turkije. De deelnemers bekrachtigden hun vastberadenheid om de samenwerking op gebieden van gemeenschappelijk belang te intensiveren, de veerkracht te versterken en meer verbonden, veilige en welvarende regio’s te bevorderen.

Oekraïne heeft laten zien vastbesloten te zijn hervormingen door te voeren, teneinde aan de vereisten voor toetreding tot de EU te voldoen 5 en om zich voor te bereiden op toekomstige wederopbouw, hoewel Rusland zijn aanvallen tegen steden en civiele en energie-infrastructuur blijft opvoeren. De hervormingen die in het plan voor Oekraïne zijn overeengekomen, zijn op doortastende wijze uitgevoerd, waarbij tot dusver 77 stappen voor hervormingen en investeringen zijn voltooid in belangrijke sectoren, zoals de rechtsstaat, corruptiebestrijding, energiemarkten, het openbaar bestuur en het bestuur van overheidsbedrijven. Oekraïne heeft ook de mogelijkheden voor een snelle integratie in de EU-markt aangegrepen die werden geboden via de diepe en brede vrijhandelsruimte en andere overeenkomsten met de EU. Oekraïne heeft zich aangesloten bij het “roaming tegen thuistarief”-gebied, heeft wetgeving vastgesteld om een aanvang te maken met de koppeling van de elektriciteitsmarkt en heeft zijn partnerschap met de EU inzake kritieke grondstoffen geactualiseerd.

Moldavië heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt bij zijn ambitieuze hervormingsagenda 6 en op zijn traject naar EU-lidmaatschap. Ondanks grootschalige Russische inmenging, werd het toetredingstraject van het land tijdens de parlementsverkiezingen van september 2025 bekrachtigd. De samenwerking tussen de EU en Moldavië bevorderde een meer diepgaande integratie van het land met de EU, en voorzag onder meer in energiesteun, met name om de afhankelijkheid van Russische leveringen te verminderen en tot een sterkere integratie met de energiesystemen van de EU te komen. Voorts was er ook steun op het gebied van cyberbeveiliging en om meer veerkracht te ontwikkelen tegen inmenging tijdens verkiezingen.

Op 15 juni 2026 werden de onderhandelingen over cluster 1 “fundamentele kwesties” formeel geopend voor Oekraïne en Moldavië, wat een belangrijke stap vormde op het traject van de landen naar toetreding tot de EU.

De recente positieve regionale ontwikkelingen, met name het historische momentum in het vredesproces tussen Armenië en Azerbeidzjan, creëert mogelijkheden voor het nieuwe transformatieve traject van de regio. Onderling verbonden strategische industrieën, markten, vervoerscorridors, digitale netwerken en energie-interconnecties dragen bij tot het opbouwen van vertrouwen en het verbinden van buurlanden. Dit blijkt uit de vooruitgang die is geboekt bij het normaliseren van de betrekkingen tussen Armenië en Azerbeidzjan, onder meer via de parafering van een bilateraal vredesverdrag, de politieke verklaring van Washington in 2025 en het TRIPP-connectiviteitsproject 7 . Evenzo hebben Armenië en Turkije vooruitgang geboekt bij het normaliseren van hun betrekkingen, onder meer via inspanningen om bilaterale handel te bevorderen en besprekingen om spoorwegverbindingen te herstellen.

De betrekkingen van de EU met Armenië lieten opnieuw een krachtig positief momentum zien, wat tot uiting kwam in de in december 2025 vastgestelde strategische agenda 8 , waarin het ambitieniveau voor prioriteiten op korte en middellange termijn in alle sectoren van samenwerking werd opgetrokken. De eerste top EU-Armenië 9 , die op 4 en 5 mei 2026 in Jerevan werd gehouden, vormde een belangrijke mijlpaal in de betrekkingen tussen de EU en Armenië. Met de aankondiging van het connectiviteitspartnerschap tussen de EU en Armenië 10 , werd de bilaterale betrokkenheid op energie-, vervoers- en digitaal gebied versterkt, wat essentieel is voor de toekomstige betrokkenheid.
Bij de dialoog over visumliberalisering tussen de EU en Armenië zijn goede vorderingen gemaakt, want Armenië heeft de hervormingen opgestart die nodig zijn om uiteindelijk tot een visumvrije regeling met de EU te komen. Tijdens recente verkiezingen werd nogmaals bevestigd dat het land zich ertoe verbindt de weg in te slaan naar vrede, democratisch bestuur en regionale normalisering. Tegelijkertijd heeft de EU als antwoord op de economische dwangmaatregelen van Rusland een alomvattend steunpakket opgezet om de veerkracht van Armenië te versterken en de economische gevolgen van externe druk te beperken.

Het strategische belang van het partnerschap tussen de EU en Azerbeidzjan werd op het hoogste niveau bekrachtigd in maart 2026 11 , met de verbintenis om de politieke dialoog en praktische samenwerking verder te intensiveren, onder meer op energie-, vervoers- en digitaal gebied. Voortbouwend op dit positieve momentum zetten de EU en Azerbeidzjan de besprekingen over nieuwe partnerschapsprioriteiten voort en hebben ze onlangs de onderhandelingen over een alomvattende bilaterale overeenkomst weer opgestart, waaruit blijkt dat zij een gedeeld belang hebben in het moderniseren van de bilaterale betrekkingen. Azerbeidzjan speelt nog steeds een belangrijke rol bij de regionale connectiviteit en blijft een betrouwbare partner voor de diversificatie van de Europese energievoorziening en de uitbreiding van het vervoerspotentieel van regionale verbindingen. De samenwerking tussen de EU en Azerbeidzjan weerspiegelt het gedeelde belang van beide partijen en draagt bij tot de bevordering van vrede, stabiliteit, connectiviteit en duurzame ontwikkeling in het ruimere gebied van de Zwarte Zee, de zuidelijke Kaukasus en Centraal-Azië.

Door zijn geografische ligging vormt Georgië een natuurlijke doorvoercorridor die Centraal-Azië met Europa verbindt. De samenwerking van de EU met Georgië 12 ondervindt nog steeds grote gevolgen van de democratische achteruitgang in het land, wat feitelijk heeft geleid tot een stopzetting van het proces voor toetreding van het land tot de EU en in maart 2026 tot de opschorting door de EU van visumvrij reizen voor houders van Georgische diplomatieke paspoorten, dienstpaspoorten en officiële paspoorten. De rol van Georgië in de strategie zal grotendeels afhangen van de bereidheid van de autoriteiten om concrete stappen te zetten om de situatie te verbeteren.

De EU en Turkije, een belangrijke partner, een NAVO-bondgenoot en een kandidaat-lidstaat van de EU, hebben van gedachten gewisseld over de strategie voor het Zwarte Zeegebied en hebben de uitvoering ervan bij meerdere gelegenheden in het afgelopen jaar besproken, onder meer tijdens regelmatig overleg over het buitenlands en veiligheidsbeleid. De EU-strategie voor het Zwarte Zeegebied werd recent besproken tijdens het overleg tussen de EU en Turkije over het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) in 2026. Bilaterale en regionale samenwerking op het gebied van connectiviteit, waarbij Turkije een centrale rol speelt, is van wederzijds belang en vormt een pijler in de betrekkingen tussen de EU en Turkije. Beide partijen zijn met name overeengekomen om de coördinatie bij het vormgeven van de regionale connectiviteitsagenda in de sectoren energie, vervoer, digitalisering en handel te versterken om bij te dragen aan stabiliteit, veerkracht en duurzame groei in het Zwarte Zeegebied, de zuidelijke Kaukasus en Centraal-Azië. Turkije maakt werk van een investeringsplan voor connectiviteit teneinde een projectenpijplijn op te zetten. Tegelijkertijd heeft Turkije positieve maatregelen genomen voor het normaliseren van de betrekkingen met Armenië, waaronder het opheffen van beperkingen als voorbereiding op rechtstreekse bilaterale handel en de lancering van voorbereidende werkzaamheden om de spoorwegverbinding Kars-Gjoemri te herstellen. Het normaliseringsproces kan een belangrijke rol spelen bij het bevorderen van veiligheid, stabiliteit en veerkracht in de regio, en kan tegelijkertijd economische kansen en kansen op het gebied van connectiviteit creëren.

In verschillende fora werd gewezen op de relevantie van de strategie, waaronder in de Parlementaire Vergadering Euronest in Jerevan (oktober 2025) en de bijeenkomst van hoge ambtenaren van het Oostelijk Partnerschap in Brussel (maart 2026). In zijn advies van december 2025 13 heeft het Europees Economisch en Sociaal Comité gepleit voor voldoende middelen die moeten worden gebruikt om de strategie snel en doortastend uit te voeren. Het Comité van de Regio’s bracht in maart 2026 eveneens een advies uit waarin het pleitte voor gestructureerde uitvoering met toereikende middelen 14 .

3.Pijler 1: Veiligheid, stabiliteit en veerkracht

Het afgelopen jaar is het veiligheidslandschap van het Zwarte Zeegebied gevolgen blijven ondervinden van de talrijke acties van Rusland om het gebied te destabiliseren. Rusland heeft stelselmatig drone- en raketaanvallen uitgevoerd tegen Oekraïense havens en hun toegangsinfrastructuur. Met name in Odesa, Tsjornomorsk en langs de Donau-corridor hebben de aanvallen de uitvoer van graan verstoord en de risico’s voor de commerciële scheepvaart doen toenemen. Deze aanvallen hadden ook gevolgen voor naburige kuststaten zoals Roemenië, die te maken kregen met talrijke luchtruimschendingen en wrakstukken die op hun grondgebied terechtkwamen. Eind mei 2026 trof een Russische drone-inval een dichtbevolkt gebied in Galați, de grootste binnenvaart- en zeehaven van Roemenië aan de Donau en de op een na grootste haven, waarbij burgers gewond raakten. De maritieme veiligheid in het Zwarte Zeegebied wordt nog steeds getroffen door hybride aanvallen van Rusland, waaronder elektronische oorlogsvoering, alsook door verstoringen van navigatiesystemen (door middel van spoofing en stoorzenders). Deze aanhoudende aanvallen doen de kosten van handel en scheepvaart stijgen, brengen zeevarenden in gevaar en veroorzaken grote schade aan het milieu. Bovendien is de Russische schaduwvloot zich blijven inspannen om sancties te omzeilen, door middel van bedrieglijke praktijken, zoals het varen onder een valse vlag. Dit brengt bijkomende risico’s op sabotage en milieuschade met zich mee, wat de bescherming van kritieke maritieme infrastructuur, waaronder onderzeese infrastructuur, en energiecorridors verder ondermijnt.

Als reactie daarop blijft de EU zich inzetten om de regionale stabiliteit en veiligheid proactief te ondersteunen. De EU heeft verdere pakketten met sancties vastgesteld ten aanzien van de Russische militair-industriële toeleveringsketens, energie-inkomsten en vaartuigen die in verband worden gebracht met illegale activiteiten. Deze maatregelen, in combinatie met de grotere steun voor de defensie en veerkracht van Oekraïne, met name via de steunlening aan Oekraïne van 90 miljard EUR voor 2026-2027 15 , dragen bij aan de operationalisering van de veiligheidspijler van de strategie.

De EU heeft veiligheidsuitdagingen in het Zwarte Zeegebied en reacties daarop op basis van de EU-strategie naar voren gebracht tijdens de derde veiligheidsconferentie voor het Zwarte Zeegebied die in het kader van het Internationaal Krim-platform in Chisinau werd georganiseerd op 23 april 2026 16 en het derde veiligheidsforum voor het Zwarte Zeegebied in Odesa van 29 tot 31 mei 2026 17 . Er werden concrete ervaringen uitgewisseld om de aandacht te vestigen op de coherente benadering tussen Europese zeebekkens bij het aanpakken van de veiligheidsuitdagingen in de Oostzee en de Zwarte Zee, waaronder ondermijning van de navigatieveiligheid, problemen inzake maritieme veiligheid, hybride tactieken, waaronder elektronische oorlogsvoering, en verstoring van navigatiesystemen (door middel van spoofing en stoorzenders). Meer collegiale uitwisselingen op deskundigenniveau maakt de uitwisseling van ervaringen tussen de bekkens van de Oostzee en de Zwarte Zee mogelijk, met bijzondere aandacht voor civiele paraatheid en veerkracht 18 en voor het aanpakken van de Russische schaduwvloot en hybride activiteiten.

VLAGGENSCHIP 1: Maritieme beveiliging van de Zwarte Zee

3.1.Samenwerking op het gebied van mijnopruiming en maritieme veiligheid, defensie en beveiliging

Als ondersteuning van de maritieme veiligheid en beveiliging in de Zwarte Zee heeft de adviesmissie van de EU in Oekraïne (EUAM Ukraine) bijstand verleend bij het opzetten van het nationale Joint Maritime Security Centre (JMSC) in Odesa. Het JMSC heeft als doel de coördinatie tussen agentschappen te verbeteren en de operationele capaciteit van Oekraïne voor maritieme veiligheidsoperaties in de Zwarte Zee te versterken. De eerste bijeenkomst van het stuurcomité op ministerieel niveau over de oprichting van het JMSC vond plaats op 26 februari 2026, waarna op 6 mei 2026 een tweede bijeenkomst volgde, tijdens welke het stuurcomité het operationele concept bekrachtigde. De bijeenkomsten werden georganiseerd door de EUAM Ukraine en er werden Oekraïense ministers en agentschappen samengebracht die verantwoordelijk zijn voor maritieme veiligheid, alsook de International Maritime Capability Coalition en de vertegenwoordiging van de NAVO in Oekraïne. Het JMSC zorgt ervoor dat Oekraïne in de Europese samenwerkingskaders kan worden opgenomen.

In februari 2026 heeft de EU het actieplan inzake beveiliging van en tegen drones 19 vastgesteld, dat proefacties omvat om het bewustzijn van het maritiem domein en de uitrol van capaciteit op het gebied van onderwateromgevingsbewustzijn te verbeteren teneinde de kritieke maritieme infrastructuur in de Zwarte Zee en de Oostzee beter te beschermen.

Na de goedkeuring door de Raad van de financiële bijstand aan Roemenië en Bulgarije in het kader van SAFE in februari 2026 en de ondertekening van de leningsovereenkomsten, zal ongeveer 20 miljard EUR beschikbaar worden gesteld aan deze lidstaten om kritieke capaciteitstekorten aan te pakken en op die manier de veiligheid in het Zwarte Zeegebied te ondersteunen.

De steunlening aan Oekraïne met een toewijzing van 90 miljard EUR, waarvan 60 miljard EUR is gepland om tegemoet te komen aan de meest urgente behoeften inzake industriële defensiecapaciteit in 2026 en 2027, is een belangrijke pijler voor veiligheid in de Zwarte Zee. In maart 2026 heeft de EU een toewijzing van ongeveer 6 miljard EUR toegewezen voor drones van en voor Oekraïne.

In het kader van de EU-steun aan Oekraïne voor bescherming van kritieke infrastructuur werd in februari 2026 een workshop over veiligheidsbescherming voor kritieke infrastructuur georganiseerd. Met de steun van Taiex heeft Oekraïne gewerkt aan de omzetting van de richtlijn betreffende de weerbaarheid van kritieke entiteiten. Een oproep voor het indienen van voorstellen in het kader van het Fonds voor interne veiligheid over weerbaarheid van kritieke infrastructuur met een begroting van 15 miljoen EUR werd opengesteld voor deelnemers uit Oekraïne. 

Na de vaststelling van het actieplan inzake kabelbeveiliging 20 in februari 2025 en de publicatie van het verslag over de beveiliging en weerbaarheid van onderzeese kabelinfrastructuren van de EU, is in oktober 2025 door de informele deskundigengroep inzake beveiligde en weerbare onderzeese kabelinfrastructuren overeenstemming bereikt over een EU-brede inventarisatie en een gecoördineerde risicobeoordeling van onderzeese kabelinfrastructuren 21 . In het verslag wordt erop gewezen dat het belangrijk is een gecoördineerde aanpak te ontwikkelen met Turkije voor het bevorderen en beschermen van de veiligheid, stabiliteit en connectiviteit in het Zwarte Zeegebied.

In februari 2026 heeft de EU het instrumentarium voor kabelbeveiliging gepubliceerd 22 , waarin risicobeperkende maatregelen worden vastgesteld om de in het bovengenoemde verslag geïdentificeerde risicoscenario’s aan te pakken en waarin de Zwarte Zee als prioritair gebied voor kabelprojecten van Europees belang (CPEI’s) wordt voorgesteld. De Europese Commissie heeft een eerste oproep van 10 miljoen EUR gelanceerd voor de financiering van regionale kabelhubs waarvan alle zeebekkens rond de EU kunnen profiteren, waaronder de Zwarte Zee. CPEI-gebieden krijgen prioriteit bij toekomstige oproepen voor het indienen van voorstellen voor de Connecting Europe Facility (CEF) Digitaal 23 .

In het kader van het Europees Defensiefonds 2026 is de EU van plan om semiautonome maritieme systemen te ondersteunen, alsook gelaagde bescherming van kritieke zeebodeminfrastructuur. Zodra de ontwikkelde capaciteit beschikbaar is, kan deze worden ingezet voor de ondersteuning van regionale veiligheid.

Om de dreigingen en risico’s van de Russische schaduwvloot te beperken, waaronder in de Zwarte Zee, heeft de EU sancties opgelegd, waarbij tot dusver 632 schepen en meer dan 60 actoren die deze schaduwvloot mogelijk maken 24 op een lijst zijn geplaatst. De EU blijft contacten leggen met andere landen om dergelijke schepen uit hun registers te schrappen en bewustzijn te creëren over de milieurisico’s en kosten die met eventuele overloopeffecten gepaard gaan. Binnen de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) is de EU ook actief om de werkzaamheden met betrekking tot regelgevingskaders te bevorderen, niet aan de normen voldoende scheepvaart te bestrijden en verplichte positie-indicatie voor schepen en certificaten voor civielrechtelijke aansprakelijkheid in te voeren.

De EU heeft de Europese capaciteit voor mijnopruiming op zee, de vermindering van milieurisico’s en de bescherming van kritieke maritieme infrastructuur versterkt, en tegelijkertijd de regionale samenwerking op het gebied van marien herstel na conflicten ondersteund. Het Europees Oceaanpact 2025 bevat een vlaggenschipactie voor een alomvattende strategie voor de verwijdering van niet-geëxplodeerde oorlogsmunitie (unexploded ordnance, UXO), die begint in de Oostzee en de Noordzee en zich uitstrekt tot de Zwarte Zee, waarbij gebruik wordt gemaakt van geavanceerde opsporings- en verwijderingstechnologieën. Nederland en België hebben in 2025 zeven schepen voor mijnenbestrijding geschonken aan Bulgarije om de maritieme veiligheid in de Zwarte Zee te versterken.

De EU werkt aan de opschaling van technologieën en methoden voor de grootschalige opruiming van UXO die in zee is gedumpt. De huidige inspanningen zijn toegespitst op de Oostzee, maar een vergelijkbare benadering van grootschalige opruiming van UXO kan worden toegepast op de Zwarte Zee, zodra de veiligheidssituatie dit toelaat. Via door de EU gefinancierde initiatieven, met name het door het Europees Parlement ondersteunde CAMMera-project, ontwikkelt en test de EU innovatieve technologieën voor de veilige opsporing en sanering van verzonken munitie. Tijdens een workshop in Sofia in januari 2026, voerden deskundigen van de EU-lidstaten, regionale organisaties en onderzoeksinstellingen een evaluatie uit van de potentiële overdracht van technologische oplossingen en operationele lessen die in de Zwarte Zee en andere zeebekkens waren geleerd. De EU bleef Oekraïne bij de mijnopruiming ondersteunen met de overdracht van de vijfde lichting van in de EU getrainde mijnspeurhonden aan de Oekraïense autoriteiten in februari 2026.

3.2.Verbetering van de militaire mobiliteit en de infrastructuur voor tweeërlei gebruik

In november 2025 presenteerden de Commissie en de hoge vertegenwoordiger het pakket militaire mobiliteit 25 , dat bestond uit een gezamenlijke mededeling en een voorstel voor een verordening die erop gericht waren de naadloze verplaatsing van troepen, uitrusting en militaire activa in de hele EU te waarborgen. Samen met de lidstaten en ondersteund door de Militaire Staf van de EU bracht de Commissie 500 “hotspot”-projecten voor dringende investeringen in kaart om de vier prioritaire corridors voor militaire mobiliteit 26 af te stemmen op de militaire eisen en het netwerk veerkrachtiger te maken. Deze projecten hadden onder meer betrekking op het versterken van bruggen, het verbreden van tunnels en het vergroten van de capaciteit in havens en luchthavens. De Commissie overlegt met de lidstaten om te waarborgen dat investeringen snel en coherent worden uitgevoerd langs de corridors. Dit hangt ook samen met een nieuw werkterrein van de EU om industrieën voor tweeërlei gebruik in Oekraïne te ondersteunen.

Vier van de negen Europese vervoerscorridors van TEN-T lopen al door tot in Oekraïne en één daarvan ook tot in Moldavië. Daarbij wordt al een eerste reeks belangrijke investeringen in infrastructuur voor tweeërlei gebruik gedaan. Tegelijkertijd worden voorbereidingen getroffen om de Europese vervoerscorridors die Moldavië en Oekraïne met EU-lidstaten verbinden, te voorzien van spoor met Europese nominale standaardwijdte.

3.3.Hybride dreigingen bestrijden

Het veiligheidslandschap in het Zwarte Zeegebied wordt ook gekenmerkt door een niet eerder geziene toename van hybride dreigingen. Rusland is veelzijdige instrumenten blijven inzetten die zijn ontwikkeld om democratische processen te destabiliseren, het vertrouwen van het publiek te ondermijnen, kritieke infrastructuur te schaden, kwetsbaarheden op te sporen en reacties uit te testen.

De Unie blijft vastberaden bij het opleggen van kosten aan kwaadwillige actoren via de sanctieregeling 27 ten aanzien van de destabiliserende activiteiten van Rusland. Per april 2026 heeft de Raad de beperkende maatregelen uitgebreid teneinde er 69 personen en 19 entiteiten in op te nemen waarvan is vastgesteld dat zij een rol speelden in grootschalige informatiemanipulatie. Daarnaast wordt de EU-sanctieregeling voor cyberaanvallen 28 strikt gehandhaafd, waarbij momenteel beperkende maatregelen worden toegepast op 19 personen en 74 entiteiten.

De EU heeft haar responsmechanismen ook aangepast aan het veranderende dreigingslandschap en met het oog op de bestrijding van vijandige activiteiten die erop gericht zijn de integriteit van verkiezingen en democratische processen te ondermijnen. In Moldavië ondersteunt de EU de inspanningen die het land levert om zijn democratische processen tegen Russische inmenging te beschermen. De EU heeft haar steun aan democratische en institutionele veerkracht in Armenië ook actief versterkt in de aanloop naar de verkiezingen van juni. Een belangrijke verwezenlijking was de uitrol van EU-teams voor snelle reactie op hybride dreigingen in beide landen, waarbij op korte termijn op maat gesneden technisch en strategisch advies werd verleend aan nationale autoriteiten voor het versterken van de integriteit van verkiezingen.

Rechtstreekse steun aan partnerlanden in de Zwarte Zee via missies in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) blijft een belangrijk instrument voor het opbouwen van veerkracht, dat tegelijkertijd bijdraagt aan regionale veiligheid. De partnerschapsmissie van de EU in Moldavië heeft de inspanningen van Moldavische autoriteiten ondersteund om de democratische integriteit te waarborgen tijdens de verkiezingen van 2025 en blijft aandacht besteden aan de opbouw van institutionele capaciteit op lange termijn om de veerkracht van Moldavië te versterken. Evenzo breidt de EUAM Ukraine haar steun aan Oekraïense autoriteiten uit om hybride dreigingen te bestrijden in overeenstemming met de veranderende behoeften, onder meer op maritiem gebied, door de ontwikkeling van het Joint Maritime Security Centre (JMSC) te ondersteunen. De EUAM Ukraine heeft specifieke expertise ter beschikking gesteld met betrekking tot maritieme cyberbeveiliging in de Zwarte Zee en de Donau-corridor tijdens het tweede forum inzake de wederopbouw van Oekraïne in december 2025.

De partnerschapsmissie van de EU in Armenië is de meest recente civiele EU-missie in het kader van het GVDB 29 en werd opgezet op 21 april 2026 met als doel de democratische veerkracht van het land te vergroten en zijn vermogen te versterken om crises op lange termijn te beheersen. De missie zal Armenië steunen bij het aanpakken van meervoudige dreigingen, zoals buitenlandse informatiemanipulatie en inmenging (FIMI), cyberaanvallen en illegale geldstromen 30 .  

Het regionaal initiatief CyberEast+ is de cyberweerbaarheid in de landen van de Zwarte Zee en het Oostelijk Partnerschap blijven versterken door afstemming op de NIS 2-richtlijn 31 te ondersteunen, opleiding op maat en capaciteitsopbouw te verlenen, simulatieoefeningen en workshops te organiseren om cyberdreigingen, desinformatie en FIMI te bestrijden, onder meer in het kader van verkiezingen.

In Armenië heeft de EU een aantal workshops en Taiex-evenementen georganiseerd voor vertegenwoordigers van overheidsinstanties en heeft zij haar steun opgevoerd aan het lokale maatschappelijk middenveld en onafhankelijke media bij hun inspanningen om FIMI te bestrijden.

Tijdens de Partnerschapsraad EU-Armenië 32 in december werd een nieuw regionaal initiatief opgestart voor de bestrijding van FIMI en desinformatie in het oostelijke nabuurschap door het maatschappelijk middenveld en onafhankelijke media meer capaciteit te bieden om strategisch te communiceren en mediageletterdheid bij burgers te bevorderen.

Begin 2026 werd een regionale buitengewone steunmaatregel voor snelle respons van de EU ingevoerd ter ondersteuning van partnerlanden die zijn blootgesteld aan hybride dreigingen, met name in Europa en Centraal-Azië, voortbouwend op geslaagde bijstandsmodellen die werden ontwikkeld voor en nog steeds steun bieden aan Oekraïne. Op basis van het nieuwe kader wordt reeds steun verleend aan Moldavië. Via deze en andere initiatieven blijft de EU een maatschappijbrede benadering ontwikkelen door partnerschappen met overheidsinstanties, het maatschappelijk middenveld, de academische wereld en de media te bevorderen, zowel binnen landen als in de hele regio om duurzame weerbaarheid ten aanzien van hybride dreigingen te helpen waarborgen.

In Moldavië heeft de EU snel gereageerd met betrekking tot cyberbeveiliging en interne veiligheid (onder meer met relevante uitrusting). Tijdens de recente verkiezingscycli heeft snelle respons geholpen om de democratische processen in het land te beschermen tegen hybride inmenging. Voorts heeft de EU snelle respons op de been gebracht om onafhankelijke media te ondersteunen en blijft zij zich inzetten om de strategische communicatiecapaciteit van Moldavië te beschermen.

In Moldavië ondersteunt de EU ook de inspanningen die het land levert om zijn democratische processen tegen Russische inmenging te beschermen, onder meer via de activiteiten van een nieuwe regionale hub van het Europees Waarnemingscentrum voor digitale media (EDMO), dat Moldavië en andere landen ondersteunt bij het opsporen en analyseren van manipulatie- en desinformatiecampagnes, met name Russische desinformatie.

Via maatregelen voor een snelle reactie ondersteunt de EU de veerkracht van Oekraïne ten aanzien van de Russische aanvalsoorlog en hybride dreigingen, met name ook door de interne en civiele beveiliging en veiligheid te versterken, alsook de strategische communicatiecapaciteiten in het land.

3.4.Bestrijding van georganiseerde misdaad en mensenhandel

De Commissie heeft in samenwerking met het Interregionaal criminologisch en gerechtelijk onderzoeksinstituut van de Verenigde Naties (UNICRI) juridische en beleidsondersteuning geboden bij de opsporing, inbeslagname en confiscatie van criminele vermogensbestanddelen. Zij heeft bijgedragen aan hervorming van de wetgeving (met name in Oekraïne en Moldavië), het hergebruik voor maatschappelijke doeleinden van geconfisqueerde criminele vermogensbestanddelen bevorderd en de vaardigheden van beroepsbeoefenaren versterkt via opleiding en op gevallen gebaseerd mentorschap. In het kader van het regionale project “Opleiding en operationeel partnerschap tegen georganiseerde criminaliteit (Topcop II)”, heeft Cepol 33 gestructureerde samenwerking en rechtshandhavingscapaciteit ondersteund via workshops en opleiding over operationeel beheer, inlichtingen uit open bronnen, migrantensmokkel en valsemunterij. Het ondersteuningsnetwerk Empact 34 , met deskundigen van Europol en het Europees Grens- en kustwachtagentschap (“Frontex”), heeft de ontwikkeling van strategische inlichtingen ondersteund, waarbij geavanceerde analytische benaderingen en nieuwe gegevensbronnen, zoals reisgerelateerde inlichtingen, werden geïntroduceerd. Samen met Europol is de Commissie in het kader van het door de EU gefinancierde project inzake de bestrijding van georganiseerde criminaliteit in de landen van het Oostelijk Partnerschap oostelijke partners verder in Empact blijven integreren, waarbij de operationele capaciteit werd versterkt, belangrijke prioriteiten op het gebied van criminaliteit, waaronder cybercriminaliteit, werden aangepakt en onderzoeken naar oorlogsmisdaden in Oekraïne werden ondersteund.

Via de EUAM Ukraine is de EU de Oekraïense autoriteiten blijven ondersteunen bij het versterken van de samenwerking tussen instanties en de analytische capaciteit om ernstige en georganiseerde criminaliteit te bestrijden en geïntegreerd grensbeheer te versterken in overeenstemming met de EU-normen, de grensoverschrijdende coördinatie met buurlanden te verbeteren en de illegale handel in vuurwapens aan te pakken via gerichte capaciteitsopbouw en strategisch advies. De EUAM Ukraine heeft grensoverschrijdende operationele coördinatie ondersteund via driemaandelijkse trilaterale bijeenkomsten tussen Oekraïense, Roemeense en Moldavische grens- en douaneautoriteiten, en heeft zo bijgedragen aan sterkere samenwerking inzake grensoverschrijdende georganiseerde misdaad.

In het kader van de uitvoering van de EU-drugsstrategie 35 , waarin is opgenomen dat de Commissie samenwerking met kandidaat-lidstaten op het gebied van de veiligheid van havens zal onderzoeken, heeft de Commissie Oekraïne en Moldavië — naast andere derde landen — in februari 2026 als waarnemers uitgenodigd voor de deskundigenworkshop over havenveiligheid in kleinere zeehavens en binnenhavens van haar publiek-private partnerschap (ppp) van de Europese havenalliantie. Bovendien heeft de Commissie haar inzichten over de veiligheid in havens die voortvloeien uit het ppp van de Europese havenalliantie in april 2026 gedeeld tijdens een deskundigenbijeenkomst van de Donaucommissie.

4.Pijler 2: Groei en welvaart door betere connectiviteit

In de strategie voor het Zwarte Zeegebied werd de interregionale connectiviteitsagenda geïntroduceerd als een strategisch initiatief op lange termijn om de diversificatie van handelsroutes te vergemakkelijken en een einde te maken aan afhankelijkheden met een hoog risico, zodat connectiviteit meer geïntegreerd, kosteneffectiever en sneller wordt. In overeenstemming met de strategie heeft de Commissie meer inspanningen geleverd om handel, investeringen en connectiviteit te versterken. Het vlaggenschipinitiatief inzake de regio-overschrijdende connectiviteitsagenda is essentieel om het concurrentievermogen van de economieën van de landen aan de Zwarte Zee te stimuleren en regionale integratie te verdiepen.

4.1.Stimuleren van connectiviteit en energiezekerheid

Permanente politieke dialoog heeft sterke politieke steun voor de regio-overschrijdende connectiviteitsagenda opgeleverd bij partnerlanden en EU-lidstaten, waardoor belanghebbenden op één lijn komen te staan wat de noodzaak betreft om de uitvoering van concrete acties te coördineren en te versnellen. Dankzij gezamenlijke inspanningen werd in dit vlaggenschipinitiatief goede vooruitgang geboekt bij het formaliseren van gestructureerde regionale samenwerking met duidelijke prioriteiten.

VLAGGENSCHIP 2: Connectiviteitsagenda

Als toegangspoort die Europa met Turkije, de zuidelijke Kaukasus, Centraal-Azië en verder gelegen regio’s verbindt, speelt het Zwarte Zeegebied een belangrijke rol voor de Europese en algemene mondiale veiligheid, internationale handel, energie, kritieke grondstoffen en voedselzekerheid. De regio beschikt over een aanzienlijk onbenut potentieel voor economische ontwikkeling en wordt doorkruist door strategische doorvoerroutes. De versterking van de regionale samenwerking en de verbetering van economische banden zouden bijdragen tot het concurrentievermogen van de regio en van de EU. Daartoe beoogt de connectiviteitsagenda het volledige potentieel van de trans-Kaspische vervoerscorridor (TCTC) op het gebied van vervoer, waaronder handelsbevordering, te benutten en energie- en digitale verbindingen te verbeteren. Sinds de vaststelling van de strategie heeft de Commissie inspanningen geleverd om dit vlaggenschipinitiatief uit te rollen. Er is aanzienlijke vooruitgang geboekt bij het verbeteren en coördineren van de investeringsplanning ter ondersteuning van de connectiviteitsagenda:

-De Commissie heeft in februari 2026 een metastudie gepubliceerd om aanbevelingen inzake prioritaire investeringen en regelgevingshervormingen te consolideren die noodzakelijk zijn voor de operationele uitvoering van de connectiviteitsagenda. Bij deze alomvattende analyse die in het kader van het EU4Digital-programma 36 is uitgevoerd, zijn meerdere studies en meer dan tweehonderd lopende of geplande investeringsprojecten geëvalueerd, en is in kaart gebracht waar investeringen nodig zijn om vervoers-, handels-, energie- en digitale verbindingen langs de TCTC te versterken. In de studie worden belangrijke gebieden onder de aandacht gebracht waar infrastructuur in de buurlanden ontbreekt, verouderd is of niet geschikt is voor de huidige volumes, waardoor ze een strategisch uitgangspunt biedt om investeringsprioriteiten met partnerlanden en internationale financiële instellingen (IFI’s) vast te stellen. Praktische richtsnoeren voor investeringen en vereiste regelgevingsmaatregelen (“zachte connectiviteit”) geven overheden en de particuliere sector een duidelijk beeld van de gebieden waar hun kapitaal het grootste verschil kan maken om moderne en betrouwbare infrastructuur aan te leggen.

-Voortbouwend op de uitkomst van de ministeriële bijeenkomst inzake regio-overschrijdende veiligheid en connectiviteit in oktober 2025 37 heeft de Commissie het bilateraal overleg geïntensiveerd via een aantal technische werkbezoeken op hoog niveau aan partnerlanden, waaronder Turkije, Armenië en Azerbeidzjan. De besprekingen zijn erop gericht de samenwerking inzake regionale stabiliteit en connectiviteit, met inbegrip van prioritaire investeringen, te versterken.

-In overleg met partnerlanden heeft de Commissie een coördinatieplatform ontwikkeld, dat toegespitst zal zijn op partnerlanden in het Zwarte Zeegebied en de zuidelijke Kaukasus en in synergie zal functioneren met het bestaande samenwerkingskader voor Centraal-Azië. Actoren uit zowel de publieke als private sector bevestigden dat er behoefte is aan een dergelijk coördinatiemechanisme, tijdens het investeerdersforum voor de TCTC en connectiviteit in Tasjkent in november 2025 38 . Het platform voor de connectiviteitsagenda, dat op 23 juni 2026 is gelanceerd, zal als leidraad dienen voor de gezamenlijke inspanningen, projectenpijplijnen optimaliseren en efficiëntie waarborgen bij initiatieven voor harde en zachte connectiviteit.

Recente multilaterale overeenkomsten hebben connectiviteit en maritieme veiligheid een impuls gegeven. In december hebben Griekenland, Bulgarije en Roemenië het platform voor de corridor Zwarte Zee-Egeïsche Zee vastgesteld 39 . In maart 2026 zijn Roemenië, Moldavië en Oekraïne overeengekomen om samen te blijven werken aan het Actieplan voor het Donaugebied 2.0 dat in het kader van het initiatief voor solidariteitscorridors 40 van de Europese Commissie is ontwikkeld. Bij dit initiatief worden de veiligheid van de scheepvaart, de communicatie met havens en de informatie-uitwisseling geoptimaliseerd en worden verstoringen van het vervoer over de Zwarte Zee/Donau beperkt. Om de werking van de solidariteitscorridors te ondersteunen heeft het CEF in 2025 bijkomende financiering verstrekt 41 . Het herstel van wegen en spoorwegen wordt in Moldavië bevorderd in het kader van Global Gateway-projecten 42 . De uitvoering van infrastructuurprojecten in het kader van het uitgebreide TEN-T 43 zou ook moeten bijdragen aan de ontsluiting van het volledige economische potentieel van de TCTC. Het indicatieve actieplan voor investeringen van het TEN-T is in december 2025 geactualiseerd voor Moldavië en Oekraïne.

Verschillende projecten voor elektriciteitsinterconnectie tussen de EU en Oekraïne en Georgië zijn opgenomen in de tweede lijst van projecten van gemeenschappelijk belang en projecten van wederzijds belang (PWB’s) 44 in het kader van de TEN-E-verordening 45 . Via de groep op hoog niveau voor energieconnectiviteit voor Centraal- en Zuidoost-Europa (Cesec) 46 blijft de Commissie regionale energie-integratie bevorderen, waarbij zij toezicht houdt op prioritaire projecten in Oekraïne, Moldavië, Roemenië en Bulgarije.

In maart zijn bij de 12e ministeriële bijeenkomst van de adviesraad voor de zuidelijke gascorridor 47 en de 4e ministeriële bijeenkomst van de adviesraad voor groene energie in Bakoe, Azerbeidzjan, verdere mogelijkheden voor samenwerking inzake schone energie en regionale energieconnectiviteit in de zuidelijke Kaukasus geïdentificeerd. Vertegenwoordigers van regeringen van partnerlanden, toonaangevende energiebedrijven, regelgevingsinstanties en IFI’s wezen op de cruciale rol van de zuidelijke gascorridor bij de inspanningen van de EU om te diversifiëren ten aanzien van de invoer van Russisch gas. In de marge van de ministeriële bijeenkomst werd tijdens de rondetafelbijeenkomst voor investeringen in groene connectiviteit tussen de EU en Azerbeidzjan bijgedragen aan de omzetting van het beleid naar investeringskansen langs de drie groene energiecorridors, alsook in netinfrastructuur en transmissie, hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en offshore-windenergie.

De Commissie heeft in januari 2026 de derde fase van het regionale EU4Energy-programma opgestart 48 , waarbij de aandacht voor verbeterde regionale energieconnectiviteit en coördinatie van regelgevingskaders werd versterkt. Deze werkzaamheden bieden rechtstreekse ondersteuning voor de maatregelen van de strategie voor het Zwarte Zeegebied om lacunes in regelgevingskaders aan te pakken en de convergentie van regelgevingskaders en netcodes te bevorderen.

Met de vaststelling van de EU-havenstrategie en de industriële maritieme strategie van de EU 49 heeft de Commissie de middelen verstrekt die de Europese sectoren voor maritieme scheepvaart en scheepsbouw nodig hebben om de leiding te nemen bij de schone energietransitie, handel en defensie veilig te stellen en mondiaal concurrerend te blijven. Om deze doelstellingen te verwezenlijken, steunt de Commissie grootschalige energie-efficiëntieprojecten, bijvoorbeeld in de haven van Constanța.

Met steun van het Interreg NEXT-programma voor het Zwarte Zeegebied 50 werken Bulgarije, Turkije en Georgië samen om de prestaties in de logistieke sector te verbeteren. Het recent opgestarte BSB-LOGINET-project 51 beoogt uiterlijk eind 2027 een grensoverschrijdend portaal voor de uitwisseling van logistieke informatie te hebben opgezet.

Als follow-up van de top EU-Centraal-Azië (april 2025) 52 verstrekt de EU steun voor het aanpakken van knelpunten in havens in de Zwarte en de Kaspische Zee en het verminderen van doorvoerkosten, waardoor zij helpt om de handelsvolumes te doen toenemen in overeenstemming met de doelstelling in de strategie voor het Zwarte Zeegebied om de samenwerking op het gebied van kritieke grondstoffen te intensiveren en toeleveringsketens veilig te stellen. Armenië ontvangt momenteel steun van de faciliteit voor kritieke grondstoffen 53 , die wordt medegefinancierd door de EU. De faciliteit beoogt mondiale partnerschappen te versterken en internationale projecten te bevorderen teneinde duurzame en veerkrachtige waardeketens voor kritieke grondstoffen op te bouwen. Oekraïne en landen in Centraal-Azië hebben partnerschappen inzake kritieke grondstoffen gesloten met de EU en hebben toegang tot die faciliteit. Het diversifiëren van invoerroutes en het veiligstellen van toeleveringsketens blijft essentieel in het hele Zwarte Zeegebied. Tegelijkertijd verleent de EU steun voor initiatieven op het gebied van circulaire economie om de vraagzijde te beheren.

Aansluitend bij de inspanningen om digitale verbindingen te bevorderen en een betrouwbare digitale omgeving tot stand te brengen, zal de Commissie in de tweede helft van 2026 een digitale top voor de connectiviteitsagenda organiseren. Tijdens de inaugurele top zullen naar verwachting ministers, bedrijfsleiders uit de digitale sector en belangrijke investeerders uit de particuliere sector uit de hele EU en partnerlanden bijeenkomen voor een uitwisseling op hoog niveau over de toekomst van regionale digitale connectiviteit. De bijeenkomst zal een platform bieden om samenwerking te bevorderen op het gebied van opkomende technologieën, cyberbeveiliging en betrouwbare digitale infrastructuur.

4.2.Geïntegreerde ontwikkeling voor een concurrerend Zwarte Zeegebied

In 2025 zijn belangrijke stappen gezet met betrekking tot de uitvoering van de gemeenschappelijke maritieme agenda voor de Zwarte Zee 54 , waarbij gezamenlijke acties voor duurzame ontwikkeling van de blauwe economie werden versterkt onder leiding van Oekraïne. Belangrijke verwezenlijkingen zijn onder meer de operationele werkzaamheden van het steunmechanisme voor de Zwarte Zee en nationale hubs die praktische steun bieden om de doelstellingen van de blauwe economie te behalen, zoals het bijeenbrengen van de regionale gemeenschap voor de blauwe economie tijdens de conferentie voor belanghebbenden op het gebied van de gemeenschappelijke maritieme agenda in Constanța, de toegang tot financiering stimuleren, goede praktijken uitwisselen en projectontwikkeling ondersteunen. Via nationale evenementen over maritieme connectiviteit (Bulgarije) en duurzame aquacultuur (Turkije) is het bewustzijn bij lokale actoren vergroot. De technische groep inzake aquacultuur heeft een gezamenlijk programma voor de monitoring van aquacultuur voorgesteld. De technische groep inzake duurzaam toerisme heeft haar eerste volledig werkingsjaar achter de rug, waarbij de grondslagen werden gelegd voor een regionale langetermijnvisie voor duurzaam toerisme die cultureel erfgoed, innovatie en gemeenschapsgerichte ontwikkeling met elkaar zou verbinden. In alle activiteiten van de gemeenschappelijke maritieme agenda is de afstemming in het Zwarte Zeegebied op ruimere prioriteiten van de EU bevorderd, met name de EU-missie “Onze oceanen en wateren herstellen” en het oceaanpact van de EU.

Om zeebekkensamenwerking inzake maritieme ruimtelijke planning te bevorderen, heeft de Commissie in januari 2026 een oproep tot het indienen van voorstellen gelanceerd, gefinancierd in het kader van het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur 55 . Het doel van de oproep is innovatieve oplossingen te ontwikkelen voor EU-lidstaten in de Atlantische Oceaan en de Zwarte Zee om uitdagingen bij de uitvoering, monitoring en evaluatie van hun maritieme ruimtelijke plannen aan te pakken.

Om het duurzame gebruik van maritieme hulpbronnen te waarborgen, blijft de Commissie nauw samenwerken met de Algemene Visserijcommissie voor de Middellandse Zee (GFCM) 56 , waarbij bijzondere aandacht wordt geschonken aan duurzaamheid door middel van vangstbeperkingen en beheerplannen voor belangrijke soorten zoals tarbot en sprot. De EU speelt een essentiële rol bij het handhaven van naleving, door illegale visserij te bestrijden in het kader van de GFCM-strategie voor 2030. Een belangrijke mijlpaal werd bereikt tijdens de jaarvergadering van de GFCM in 2025, toen de werkgroep voor de Zwarte Zee werd aangewezen als een statutair orgaan binnen de GFCM, waarmee de cruciale rol ervan inzake adviesverlening op het gebied van beheer en instandhouding van regionale visserij werd erkend. Voor het eerst stemde de GFCM ermee in een mechanisme in te voeren om de naleving van regionale visserijmaatregelen te monitoren en waarborgen 57 . Indien regionale maatregelen niet worden nageleefd, zal de GFCM van landen aan de Middellandse Zee en de Zwarte Zee vereisen dat zij de vastgestelde tekortkomingen aanpakken.

De EU verstrekt aanzienlijke financiële steun voor initiatieven van de GFCM. Het reeds lang lopende BlackSea4Fish-project blijft doeltreffende wetenschappelijke samenwerking op het gebied van visserij bevorderen. Door een inclusief multinationaal operationeel platform te onderhouden waar belanghebbenden uit de visserijsector worden samengebracht, heeft het project gezorgd voor de versterking van nationale deskundigheid en wetenschappelijke capaciteit, en wordt er gewerkt aan de waarborging van een gelijk speelveld voor visserijbeheer. Deze inspanningen leveren meetbare resultaten op: volgens de GFCM-publicatie “The State of Mediterranean and Black Sea Fisheries” 58 van 2025 is het percentage overbeviste bestanden tot 52 % gedaald, wat het laagste niveau is dat in de tijdreeksen is geregistreerd.

Het Interreg NEXT-programma voor het Zwarte Zeegebied heeft ook verder bijgedragen aan de ontwikkeling en cohesie in de regio via samenwerkingsprojecten met meerdere landen, waarbij organisaties uit Armenië, Bulgarije, Georgië, Griekenland, Moldavië, Oekraïne, Roemenië en Turkije betrokken zijn. Sinds de vaststelling van de strategie, zijn tien projecten uitgevoerd om duurzame aquacultuur en kust- en maritiem toerisme te stimuleren, de maritieme ruimtelijke planning te verbeteren, en de samenwerking met andere zeebekkens te versterken (zie de projecten in bijlage I). Zo geeft het INTERSMARTS-project opnieuw vorm aan het toerisme in het bekken van de Zwarte Zee. Met partners uit Bulgarije, Griekenland, Moldavië en Turkije heeft het project een grensoverschrijdend netwerk tot stand gebracht en heeft het in 2025 meerdere internationale prijzen gewonnen voor het innovatieplatform voor slim toerisme en blauwe groei. Via het BlueDial-project werd het BlackBlueNET-platform met meerdere landen opgezet dat tot doel heeft maritieme governance in het hele Zwarte Zeegebied te versterken.

Bovendien heeft de EU via de in februari 2026 vastgestelde mededeling over de oostelijke regio’s van de EU die grenzen aan Rusland, Belarus en Oekraïne 59 haar steun voor de stabiliteit, welvaart en veerkracht van de oostelijke grensregio’s versterkt, onder meer langs de maritieme grens van Roemenië en Bulgarije in de Zwarte Zee, met bijzondere aandacht voor vijf prioritaire gebieden. De mededeling ging vergezeld van de eerste jaarlijkse politieke dialoog op hoog niveau en de lancering van de “EastInvest-faciliteit”, een specifiek financieel platform dat naar schatting zal voorzien in ten minste 28 miljard EUR aan particuliere en overheidsinvesteringen in die regio’s.

In het kader van Horizon Europa, het Europees kaderprogramma voor onderzoek en innovatie, is in de verslagperiode 205 miljoen EUR toegekend voor 481 subsidies in het hele Zwarte Zeegebied. De deelname van landen uit het Zwarte Zeegebied wijst op het belang dat zij hebben voor Europees onderzoek en innovatie. Het operationeel netwerk van financiers (waaronder Bulgarije, Georgië, Moldavië, Oekraïne, Roemenië en Turkije) geeft richting aan de regionale samenwerking op dit gebied en ziet erop toe dat de strategische agenda voor onderzoek en innovatie voor de Zwarte Zee doeltreffend wordt uitgevoerd. Recente mijlpalen zijn onder meer de lancering in december 2025 van specifieke oproepen in het kader van het EU-werkprogramma “Onze oceanen en wateren herstellen tegen 2030” voor 2025-2026.

Op het platform “Digitaal evenbeeld van de Zwarte Zee” dat in 2025 is opgestart via de door de EU gefinancierde projecten DOORS 60 en BRIDGE-BS 61 , en is ontwikkeld in samenwerking met belangrijke regionale belanghebbenden 62 , worden realtimegegevens uit meerdere bronnen samengevoegd met door artificiële intelligentie (AI) ondersteunde modellen van zeedynamieken. Hierdoor kunnen gebruikers de effecten van klimaatverandering en milieugerelateerde stressfactoren voorspellen, waardoor beter onderbouwde en op bewijzen gebaseerde besluitvorming mogelijk wordt.

Het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC) is een belangrijke aanbieder van methodologische richtsnoeren en analytische ondersteuning voor innovatiebeleid in het Zwarte Zeegebied, met name in Oekraïne, Moldavië en Turkije. In februari 2026 werd een workshop voor vertegenwoordigers van de economieën van alle kandidaat-lidstaten opgezet om de strategische visie inzake slimme specialisering om te zetten naar concrete grensoverschrijdende samenwerkingsacties, het innovatie-ecosysteem van de regio te versterken, en de economische integratie met de EU te bevorderen.

5.Pijler 3: Milieubescherming, klimaatbestendigheid en -paraatheid, civiele bescherming.

De EU zet zich in voor duurzame ontwikkeling en paraatheid in het Zwarte Zeegebied en versterkt milieubescherming, klimaatbestendigheid en civiele bescherming.

VLAGGENSCHIP 3: Paraatheid van kustgemeenschappen en sectoren van de blauwe economie

Kustgemeenschappen aan de Zwarte Zee hebben te maken met de gevolgen van klimaatverandering, milieuschade en, in bepaalde gebieden, veiligheidsdreigingen als gevolg van voortdurende militaire activiteiten. Samen beïnvloeden deze belastende factoren de regionale stabiliteit en zetten ze lokale bestaansmiddelen onder druk. Tegelijkertijd biedt het rijke natuurlijke en culturele erfgoed aanzienlijk potentieel voor duurzame groei en innovatie. Om hulp te bieden bij het aanpakken van uitdagingen en het aangrijpen van kansen heeft de Commissie op 10 juni 2026 twee specifieke strategieën vastgesteld: één voor EU-eilanden en één voor kustgemeenschappen in de EU 63 . Via verschillende projecten worden ter plekke maatregelen ter verbetering van de paraatheid uitgevoerd.

De EU steunt werkzaamheden om de toenemende milieuschade die Rusland blijft veroorzaken door zijn aanvalsoorlog tegen Oekraïne te monitoren en te beoordelen. In 2025-2026 zijn in het kader van het project “European Union for Improving Environmental Monitoring in the Black Sea” 64 monsters genomen om de gevolgen van de olielekkages in de Straat van Ketsj in december 2024 en de vernieling van de Nova Kachovka-dam in juni 2023 te documenteren. Hoewel bemonstering moeilijk is en beperkt blijft, leverde de analyse van de verzamelde gegevens inzichten op in de onmiddellijke en langdurige gevolgen van de oorlog voor het milieu, de gezondheid en de economie. Tijdens een rondetafelbijeenkomst over oorlogsgerelateerde verontreiniging die in juni 2025 werd gehouden in het kader van de coördinatie van de gemeenschappelijke maritieme agenda door Oekraïne, werd ernaar gestreefd prioriteiten voor monitoring en beperking in kaart te brengen, en tegelijkertijd regionale samenwerking te bevorderen.

De EU heeft de uitwisseling en analyse van gegevens versterkt om de gezamenlijke monitoring van het milieu in het Zwarte Zeegebied uit te breiden. Dit omvat het onderhoud van het e-gegevensplatform voor de Zwarte Zee 65 , dat de meeste beschrijvende elementen bestrijkt die op grond van de EU-kaderrichtlijn mariene strategie vereist zijn en bevat meerjarige gegevensreeksen. De aanwijzing van Moldavië 66 en Oekraïne 67 als landen die samenwerken met het Europees Milieuagentschap in 2026 is een volgende veelbelovende stap op weg naar het verbeteren van Europese en regionale samenwerking op milieugebied. De Commissie heeft bijgedragen aan de benutting van nieuwe technologieën om uitdagingen op het gebied van klimaat en milieu aan te pakken. Begin 2026 kan dankzij EU-steun geavanceerde analytische uitrusting worden geleverd aan Oekraïne voor analyse van de waterkwaliteit en van microplastics. Werkzaamheden voor de uitrol van innovatieve technieken zoals analyses en modellering van omgevings-DNA (environmental DNA, eDNA) werden voortgezet.

Om de regionale samenwerking en governance op milieugebied verder te versterken, is de Commissie haar werkzaamheden met betrekking tot het Verdrag van Boekarest inzake de bescherming van de Zwarte Zee tegen verontreiniging blijven voortzetten. Het permanente secretariaat van de Zwarte-Zeecommissie was actief betrokken bij de governance van verschillende door de EU gefinancierde initiatieven. Het strategische doel van de EU om toe te treden tot dit verdrag blijft geldig.

De Commissie is samen met het EMSA de partnerlanden aan de Zwarte Zee blijven steunen om mariene verontreiniging te voorkomen en te verminderen. In september namen verschillende landen aan de Zwarte Zee deel aan een oefening voor olieopruiming die door Turkije werd georganiseerd. Het EMSA zette zijn schip voor de bestrijding van olielekkages “Aktea II” en andere gespecialiseerde uitrusting in. De Oekraïense zeehavenautoriteiten ontvingen uitrusting om hun responscapaciteit te versterken. Het EMSA verleende ook steun om internationale maritieme verdragen te ratificeren, toe te passen en te handhaven, en het EU-acquis uit te voeren.

In totaal werden tijdens de verslagperiode 34 Interreg NEXT-projecten voor het Zwarte Zeegebied ter waarde van bijna 38 miljoen EUR (ongeveer 34 miljoen EUR aan EU-financiering) uitgevoerd of opgestart die bijdroegen aan pijler 3. Belangrijke initiatieven zijn onder meer: AIRQUEST, waarbij een geïntegreerd systeem voor monitoring van de luchtkwaliteit in de hele regio wordt ontwikkeld, waarbij monitoring per satelliet en monitoring aan land worden gecombineerd; MACRO CLEAN, waarbij een methodologische gids werd gepubliceerd voor het omvormen van mariene microalgen tot meststoffen en biokunststoffen, en LEARN4SEA, waarbij Bulgarije en Turkije werden geholpen om centra voor milieu-informatie op te zetten.

De Commissie heeft middelen vrijgemaakt om gezamenlijke initiatieven te bevorderen die de veerkracht op het gebied van milieu en klimaatverandering, met inbegrip van waterweerbaarheid, versterken. In 2025-2026 hebben regionale programma’s, zoals EU4ClimateResilience 68 op de natuur gebaseerde oplossingen voor klimaatadaptatie gepromoot. De stad Cantemir en de gemeente Ciadîr-Lunga in Moldavië kregen subsidies toegekend voor proefmaatregelen om de lokale veerkracht ten aanzien van klimaateffecten te versterken. In Armenië kunnen de gemeenten Gavar en Tasjir een beroep doen op dergelijke subsidies. Het Interreg-project BRIGHT steunt actoren op lokaal niveau in Bulgarije, Georgië, Moldavië en Turkije om energie- en klimaatacties uit te voeren die zijn afgestemd op de klimaatdoelstellingen van de EU voor 2050.

In de EU-waterweerbaarheidsstrategie 69 , die in juni 2025 werd goedgekeurd, werd een proactieve benadering naar voren geschoven om watercycli van bron tot zee te beschermen en te herstellen, een economie op te bouwen die slim met water omspringt, en watervoorziening veilig te stellen voor iedereen om duurzaamheid en veerkracht te waarborgen. Er wordt steun verstrekt voor beleidsacties inzake waterweerbaarheid, bijvoorbeeld via het programma EU4Green Recovery East 70 . In het programma wordt het verband tussen water en klimaat bekeken vanuit een grensoverschrijdend perspectief, met bijzondere aandacht voor de zuidelijke Kaukasus. Voorts worden in het nieuwe Interreg-project voor blauw-groene veerkracht dat in maart werd opgestart, steden in de Zwarte Zee ondersteund om waterschaarste en klimaatrisico’s aan te pakken via op de natuur gebaseerde oplossingen en sterkere grensoverschrijdende samenwerking.

De EU biedt actieve ondersteuning voor acties aan de basis, zoals opruimingen en educatieve evenementen. Voorbeelden zijn onder meer activiteiten voor de monitoring van walvisachtigen waarbij Georgische leerlingen werden betrokken, en een bootcamp over watertechnologie waar jonge innovatoren hun oplossingen voor duurzaam waterbeheer kwamen presenteren. In Oekraïne kwamen kinderen en wetenschappers tijdens de “weekendschool” over de Zwarte Zee gedurende vier maanden bijeen in 2025, waarbij 29 diploma’s werden uitgereikt op Black Sea Day.

Er is vooruitgang geboekt op het gebied van paraatheid en rampenbeheersing, in overeenstemming met de strategie voor een paraatheidsunie 71 . De vierde fase van het door de EU gefinancierde regionale programma voor civiele bescherming in de landen van het Oostelijk Partnerschap is in november van start gegaan, om de rampenbestendigheid en de responscapaciteit te verbeteren, en tegelijkertijd de integratie met het EU-mechanisme voor civiele bescherming (UCPM) te verbeteren. De Commissie is ook inspanningen voor bilaterale capaciteitsopbouw blijven leveren om de paraatheid voor en preventie van rampen te ondersteunen: In 2025 zijn zes door het UCPM gefinancierde projecten met betrokkenheid van entiteiten uit Turkije (waarvan één onder leiding van de nationale autoriteit voor civiele bescherming, met bijzondere aandacht voor een ecosysteembenadering, om kennisuitwisseling en goede praktijken te versterken die herstel van ecosystemen, op de natuur gebaseerde oplossingen, en risicopreventie en paraatheid met betrekking tot rampen met elkaar verbinden), twee projecten met entiteiten uit Roemenië (waarvan één onder leiding van de nationale autoriteit voor civiele bescherming gericht op versterking van de capaciteit voor zoek- en reddingsoperaties bij luchtvaartincidenten), en één uit Moldavië (geleid door de nationale autoriteit voor civiele bescherming, waarbij een haalbaarheidsstudie inzake een nationaal systeem voor vroegtijdige waarschuwing werd opgezet) met succes afgerond. Een ander project dat was toegespitst op het verbeteren van overstromingsbeheer in Samsun, een grote haven aan de Zwarte Zee werd uitgevoerd in de loop van 2026. In april 2026 werd een nieuw UCPM-project gelanceerd met betrokkenheid van Turkije en Roemenië, samen met Duitsland, Frankrijk, Italië en Portugal, om cultureel erfgoed tegen de gevolgen van rampen te beschermen vanuit een maatschappijbreed model. In het kader van de verdieping van het partnerschap tussen de EU en Armenië en in aanloop naar de top EU-Armenië in Jerevan op 5 mei 2026, ondertekenden de EU en Armenië een nieuwe overeenkomst over samenwerking inzake civiele bescherming die tot doel had de samenwerking op het gebied van rampenbestendigheid, paraatheid en noodrespons te versterken.

Via het UCPM kon de EU snel reageren op verzoeken om bijstand van Moldavië en Oekraïne. In 2026 hielp EU-bijstand mee bij de bestrijding van olielekkages in de grensoverschrijdende rivier de Dnister/Nistru, een belangrijke bron van drinkwater voor Moldavië, die het gevolg waren van Russische aanvallen op kritieke infrastructuur in Oekraïne. De verontreiniging van de rivier brengt niet alleen de watervoorziening in gevaar, maar ook de integriteit van aquatische ecosystemen en de algemene waterkwaliteit in de regio. België, Luxemburg en Roemenië hielpen met absorberende materialen en uitrusting. Er werd ook absorberend materiaal verstrekt via de Dienst Instrumenten buitenlands beleid van de EU. Daarnaast zette het EU-Coördinatiecentrum voor respons in noodsituaties (ERCC) persoonlijke beschermingsmiddelen in vanuit zijn strategische rescEU-voorraden die waren ondergebracht in Duitsland en Polen, en activeerde het EMSA-diensten inzake satellietbeelden om olielekkages op te sporen en te monitoren. In Oekraïne werden naar aanleiding van aanhoudende aanvallen op energie-infrastructuur generatoren en transformatoren aangeboden om het elektriciteitsnet te versterken en herstellen. De oplevering van de warmtecentrale in Vilnius was de grootste en meest complexe logistieke operatie in het kader van het UCPM tot op heden, waarbij werd voorzien in elektriciteitscapaciteit om naar schatting één miljoen mensen te bedienen.

Verschillende Interreg NEXT-projecten voor het Zwarte Zeegebied hebben bijgedragen aan regionale samenwerking inzake paraatheid en rampenbeheersing. In het kader van Impact+ werd een gemeenschappelijk plan voor respons in noodsituaties ontwikkeld om de paraatheid in noodsituaties te verbeteren in landelijke gebieden, alsook de doeltreffende coördinatie tussen autoriteiten en lokale gemeenschappen. Het project CO-RESILIENCE bood steun om in Çatalca Elbasan in Turkije een opleidingscentrum op te zetten voor deskundigen en vrijwilligers op het gebied van bosbrandbestrijding, dat essentieel zal zijn om de regionale preventie- en responscapaciteit voor natuurbranden te versterken. Vergelijkbare investeringen zijn gepland voor Kameno in Bulgarije en Nestoia in Oekraïne, alsook via een mobiel centrum voor informatie en preventie in Moldavië. Bijkomende projecten die zijn gestart in 2025, waaronder NAT-RES, BSB-BSUAND, RISCARE en ISTROS (zie bijlage I), zullen naar verwachting de regionale veerkracht en paraatheid verder stimuleren.

De Europese Commissie speelt een belangrijke rol bij de respons op radiologische incidenten via het systeem voor vroegtijdige waarschuwing van de communautaire regelingen voor snelle uitwisseling van informatie in geval van stralingsgevaar (Ecurie) en het EU-platform voor de uitwisseling van radiologische gegevens (Eurdep). Oekraïne en Turkije nemen momenteel deel aan Eurdep en Oekraïne zal in 2026 toetreden tot Eurdep.

6.Volgende stappen

Tijdens het eerste jaar van uitvoering hebben de Commissie en de hoge vertegenwoordiger belangrijke vooruitgang geboekt op het gebied van de betrokkenheid van de EU met partnerlanden in het Zwarte Zeegebied. Deze intensievere betrokkenheid was toegespitst op gemeenschappelijke belangen, zowel via nieuwe initiatieven, zoals de connectiviteitsagenda, als via gevestigde kanalen van regionale samenwerking, zoals de gemeenschappelijke maritieme agenda (CMA) voor de Zwarte Zee en de strategische agenda voor onderzoek en innovatie (SRIA) voor de Zwarte Zee.

Het Zwarte Zeegebied blijft een kernprioriteit voor de EU. Naar aanleiding van toenemende geopolitieke druk verbindt de EU zich ertoe een eendrachtige aanpak van veiligheid en connectiviteit te ontwikkelen in de hele regio.

De eerste ministeriële bijeenkomst over interregionale veiligheid en connectiviteit in oktober 2025 resulteerde in politieke vastberadenheid en een gedeelde visie op de gemeenschappelijke belangen in een diverse regio die voor grote geopolitieke uitdagingen staat. Eind 2026 is een follow-upbijeenkomst gepland om het krachtige politieke momentum vast te houden, de geboekte vooruitgang te evalueren en overeenstemming te bereiken over de volgende prioritaire acties.

Gezamenlijke inspanningen in het kader van pijler 1 “Veiligheid, stabiliteit en veerkracht” zullen zich blijven richten op het aanpakken van hybride dreigingen, het versterken van de maritieme veiligheid en beveiliging, en het beschermen van kritieke infrastructuur en handelsroutes, tegen de achtergrond van toenemende Russische aanvallen op de civiele infrastructuur van Oekraïne, zoals energie-infrastructuur, en zijn havens in de Zwarte Zee. In dit verband zal de EU kuststaten in de Zwarte Zee ondersteunen bij de uitvoering van het concept van een regionale maritieme veiligheidshub, in samenwerking met EU-lidstaten en betrokken partnerlanden.

Pijler 1 waarborgt dat de EU-strategie voor de Zwarte Zee deel uitmaakt van een nieuwe EU-beleidsmix die gebaseerd is op het beginsel van ingebouwde paraatheid, dat bijdraagt aan veerkracht op lange termijn in verschillende sectoren. Dit uitvoeringsverslag van de strategie voor de Zwarte Zee wordt in een context geplaatst waar het EU-optreden wordt afgestemd en gestroomlijnd via concrete acties, die vorm krijgen door initiatieven zoals het actieplan inzake beveiliging van en tegen drones 72 , de mededeling over de oostelijke regio’s van de EU die grenzen aan Rusland, Belarus en Oekraïne 73 of de EU-havenstrategie 74 . In de toekomst zal de EU haar toezeggingen aan het Zwarte Zeegebied op het vlak van veiligheid versterken, en zal zij zorgen voor samenhang tussen veiligheids- en defensie-initiatieven in de regio.

De uitvoering van de strategie voor de Zwarte Zee, met name via pijler 1, ondersteunt de ruimere doelstelling van de EU om capaciteiten inzake anticipatie op crises, crisisbestendigheid en gecoördineerde respons in haar beleidskader te integreren. Ze draagt ook bij tot een meer coherente en geïntegreerde benadering van acties in alle zeebekkens rond de EU. Vooruitkijkend zullen inspanningen worden geleverd om de coherentie te verbeteren, met name door de uitwisseling van ervaringen en beste praktijken tussen de bekkens van de Oostzee en de Zwarte Zee te bevorderen. Bijzondere aandacht zal worden besteed aan het aanpakken van uitdagingen die het gevolg zijn van de niet aan de normen voldoende schaduwvloot, de bescherming van kritieke maritieme infrastructuur en de bestrijding van hybride dreigingen.

In het kader van pijler 2 “Groei en welvaart”, zijn in de strategie inspanningen vastgesteld om het economisch potentieel te ontsluiten en de connectiviteit te versterken, in het bijzonder via het vlaggenschipinitiatief over de interregionale connectiviteitsagenda en de gemeenschappelijke maritieme agenda (CMA) voor de Zwarte Zee. Deze initiatieven zijn essentieel om handel, investeringen en duurzame groei te stimuleren in de hele regio. Uit de connectiviteitsagenda blijkt de strategische wil van de EU om welvaart, samenwerking en stabiliteit te bevorderen in het gebied van de Zwarte Zee en de zuidelijke Kaukasus, alsook in Centraal-Azië. De Commissie werkt nauw samen met partnerlanden en internationale financiële instellingen om prioritaire infrastructuurprojecten te identificeren en voor te bereiden, en de nodige investeringen op de been te brengen voor de uitvoering ervan. In dit verband zal het platform voor de connectiviteitsagenda dat in juni 2026 werd opgestart een nuttig coördinatiemechanisme zijn, dat een coherent ontwikkelingsplatform biedt voor de gehele trans-Kaspische vervoerscorridor. De Commissie zal de lidstaten ook ondersteunen bij het bevorderen van de betrokkenheid van de particuliere sector via de pijplijn van nieuwe projecten.

Prioritaire acties omvatten ook het bevorderen van synergieën tussen het Zwarte Zeegebied en het Donaugebied als een strategisch verband voor connectiviteit, economische samenwerking en duurzame ontwikkeling.

Bulgarije is de CMA-coördinator voor 2026 75 en volgt daarmee Oekraïne op. Komende activiteiten en de jaarlijkse conferentie voor belanghebbenden, die gepland is voor de tweede helft van 2026, zal de strategische dialoog en regionale samenwerking over maritieme veiligheid en beveiliging, milieubescherming, innovatie en de duurzame ontwikkeling van de blauwe economie van de Zwarte Zee verder helpen versterken.

In het kader van pijler 3 “Milieubescherming, klimaatbestendigheid en -paraatheid, civiele bescherming” hebben uitwisselingen en samenwerking tussen collega’s over milieu en klimaatbestendigheid geholpen om snelle oplossingen te vinden, onder meer voor verontreiniging als gevolg van de Russische aanvalsoorlog. De EU zal nauw blijven samenwerken met kustgemeenschappen en haar steun aan hen verder versterken. De Commissie zal de gehele waaier aan instrumenten die zij ter beschikking heeft inzetten om gecoördineerde acties te intensiveren teneinde het milieu te beschermen, de klimaatbestendigheid te versterken en de paraatheid en civiele bescherming in de gehele regio te verbeteren.

De EU blijft zich vastberaden inzetten voor het bevorderen van een veiliger, beter verbonden, en veerkrachtiger Zwarte Zeegebied, als een kwestie van strategisch belang voor de Unie en haar partners, en zal daarbij kansen voor duurzame groei bevorderen op een manier die wederzijds versterkend en voordelig is. Tegen de achtergrond van de Russische aanvalsoorlog en een snel veranderende geopolitieke context zal de uitvoering van de strategie flexibel en adaptief blijven, en gebaseerd zijn op de voortdurende beoordeling van de omstandigheden en uitdagingen die de uitvoering beïnvloeden. Bij elk van de drie pijlers spelen de EU-lidstaten en partnerlanden een belangrijke rol om de gedeelde doelstellingen in het kader van de strategie te verwezenlijken. Bij de volgende stappen zullen de Commissie en de hoge vertegenwoordiger prioriteit blijven toekennen aan resultaatgerichte dialoog en gezamenlijk optreden op alle samenwerkingsniveaus, met bijzondere aandacht voor strategische impact, eensgezindheid en de verwezenlijking van concrete resultaten in de regio.

Annex ABelangrijke meerlandenprojecten in uitvoering in het Zwarte Zeegebied in 2025-2026

Titel project

Duur   (begin-einde, maand, jaar)

Bij het project betrokken landen in het Zwarte Zeebekken

Instrument

Begroting (miljoen EUR)

Reikwijdte van het project

BG

EL

RO

AM

AZ

GE

MD

TR

UA

PIJLER 1

Bestrijding van georganiseerde criminaliteit in het Oostelijk Partnerschap regio II

1.2025-12.2028

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

1,8

Deelname aan Empact bevorderen

Opleiding en operationeel partnerschap tegen georganiseerde criminaliteit (Topcop) II

7.2024-6.2028

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

5,2

Samenwerking versterken om criminaliteitsdreigingen aan te pakken

Cyberweerbaarheid verbeteren in de landen van het Oostelijk Partnerschap I

12.2024-11.2027

■

■

NDICI — Europa in de wereld

1,7

Wetgevingsondersteuning voor de NIS 2-richtlijn en capaciteitsopbouw

Cyberweerbaarheid verbeteren in de landen van het Oostelijk Partnerschap II

12.2024-12.2026

■

■

NDICI — Europa in de wereld

1,8

Idem als hierboven

CyberEast+: versterkte maatregelen inzake cybercriminaliteit met het oog op cyberweerbaarheid in de landen van het Oostelijk Partnerschap

3.2024-2.2027

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

3,5

Zorgen voor een doeltreffendere strafrechtelijke respons op cybercriminaliteit

Steun aan landen van het Oostelijk Partnerschap om de ontneming van vermogensbestanddelen te verbeteren II

10.2027

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

1,00

Beleidsmaatregelen en praktijken inzake ontneming van vermogensbestanddelen ondersteunen en de operationele uitvoering bij de terugvordering van opbrengsten van georganiseerde criminaliteit vergemakkelijken

EU4MD II — EU4Monitoring Drugs II

12.2027

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

1,00

Monitoring-, beoordelings- en responscapaciteit inzake actuele drugskwesties versterken

Resilient & Connected (Veerkrachtig en verbonden)

12.2025-3.2028

■

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

5,00

Desinformatie en FIMI bestrijden en mediageletterdheid ondersteunen

Flexibel responsmechanisme (FRM)

2.2026-7.2027

■

NDICI — Crisis

18

Capaciteiten van partnerlanden versterken om te reageren op hybride dreigingen, met bijzondere aandacht voor de verstrekking van kritieke uitrusting Momenteel lopend in MD, beschikbaar in meerdere landen.

PIJLER 2

BLUE-GATES

9.2024-3.2027

■

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,40

Innovatieve instrumenten om aquacultuur te verbeteren en marine hulpbronnen te beschermen

AQUABATOR

9.2025-9.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,40

Incubator voor duurzame aquacultuur

SUSDEST-NET

11.2025-5.2028

■

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,42

Duurzame bestemmingen in het netwerk van het Zwarte Zeegebied

SUSTAIN-2

12.2025-12.2027

■

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,09

Duurzaam model voor toerisme, ondersteund door artificiële intelligentie

MARMAPS

6.2024-12.2025

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,50

Gezamenlijke maritieme ruimtelijke planning en instandhouding van mariene ecosystemen

BIOSUSTAIN

12. 2025-6.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,55

Biodiversiteit behouden via traditionele en nieuwe kennis

e-AQUAF

2.2026-8.2028

■

■

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,40

Slimme oplossingen voor aqualandbouw

EfxINNOs

8.2024-2.2027

■

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,64

Netwerk voor overdracht van mariene technologie voor de blauwe economie

BlueDial

2.2026-8.2027

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,50

Ondersteuning voor coördinatie en afstemming van nationale en regionale strategieën op de gemeenschappelijke maritieme agenda voor de Zwarte Zee en een gemeenschappelijke visie voor een duurzame blauwe economie

INTERSMARTS

6.2024-12.2025

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,55

Verbetering van duurzaamheidsprestaties en absorptie van innovatie in toerisme en diensten

Faciliteit voor investeringen in connectiviteit in de regio van het Oostelijk Partnerschap (EPIC)

12.2021-12.2028

■

■

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

Advies en technische ondersteuning om vervoersverbindingen te verbeteren

EU4Energy fasen II en II+

1.2021-12.2025

■

■

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

13,49

Bevorderen van regelgevingshervormingen voor de transitie naar schone energie en de liberalisering van de energiemarkt

EU4Innovation East

4.2024-9.2028

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

22,12

Ontwikkeling van goed presterende incubatoren, uitbreiding van financiering en marktkansen voor start-ups

EU4Digital-faciliteit

6.2022-9.2026

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

16,00

Ondersteuning van integratie in de digitale eengemaakte markt van de EU

EU4Digital: Investeren in breedbandconnectiviteit

11.2023-11.2026

■

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

5,00

Breedbandinventarisatie voor investeringsplannen inzake digitale connectiviteit

PIJLER 3

Black Sea SIERRA

10.2023-9.2026

■

■

■

■

EFMZVA

0,75

Paraatheid om te kunnen reageren op civiele en militaire verontreiniging

RESPONSE

10.2023-9.2026

■

■

■

■

■

EFMZVA

0,60

Opleiding en leerplannen voor monitoring, verslaglegging, beheer en beperking van mariene verontreiniging, met bijzondere aandacht voor verontreiniging als gevolg van gewapende conflicten

ANEMONE PLUS

9.2025-3.2028

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,48

Beoordelen van de kwetsbaarheid van de mariene ecosystemen in de Zwarte Zee voor menselijke belastende factoren

ALGAEREVIVE

9.2024-3.2027

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,47

Het vermogen van algen benutten om verontreiniging terug te dringen en voor blauwe groei

AIRQUEST

7.2024-7.2026

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,20

Gemeenschappen mobiliseren voor luchtkwaliteit

IASON+

6.2024-12.2026

■

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,40

Waarnemingscentrum voor invasieve uitheemse soorten en beoordeling van de gevolgen van de klimaatverandering en ecosysteemdiensten

BS-SEOS

10.2024-3.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,29

Slim systeem voor mariene milieuresultaten in de Zwarte Zee

LAP-BACK

9.2024-9.2026

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,46

Versterken van de lokale interventiecapaciteit voor klimaatverandering

MACRO-CLEAN

9.2024-3.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,51

Onderzoek en proeftoepassing van opruimmethoden om de bloei van macroalgen te beheren

MicroDanger

12.2025-6.2028

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,45

Publiekscampagne om verontreiniging door microplastics te verminderen

HERO

12.2025-12.2027

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,64

Milieueffecten op riffen aanpakken

AGRIPERMA

12.2025-6.2027

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,44

Uitwisseling van goede praktijken en kennis voer regeneratieve landbouw en permacultuur

STEP2CleanPlan

7.2024-1.2026

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,50

Samenwerking voor de planning en monitoring van duurzame energie- en klimaatacties

SG4Y-CLIMATE

11.2025-5.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,55

Betrokkenheid van jongeren bij klimaatactie

NAT-RES

11.2025-11.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,64

Geavanceerde technologieën voor het anticiperen op, beperken van en reageren op natuurrampen die tot technologierampen leiden

BSB-BSUAND

9.2025-3.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,50

Gezamenlijk optreden bij natuurrampen

RISCARE

9.2025-9.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,64

Gemeenschappelijke procedures en opleiding voor snelle interventie

ISTROS

9.2025-3.2028

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,28

Bescherming van de biodiversiteit versterken

CO-RESILIENCE

6.2024-8.2026

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,48

Samenwerking inzake capaciteitsopbouw voor veerkracht van gemeenschappen ten aanzien van bosbranden en systemen voor vroegtijdige waarschuwing

IMPACT+

7.2024-1.2026

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,55

Noodrespons bij natuurrampen en door de mens veroorzaakte rampen in kleine gemeenschappen verbeteren

SPEER-A

9.2025-1.2028

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,76

Noodrespons en reddingscapaciteit bij aardbevingen versterken

DARE-EU

12.2025-12.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

2,33

Hulp en respons bij rampen in Moldavië, Bulgarije en Turkije

REDA_NEXt

10.2025-3.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,50

Snelle beoordeling van schade bij aardbevingen — Uitgebreid

GREEN URBAN RESILIENCE

7.2024-9.2026

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,29

Groene oplossingen voor stedelijke gebieden om de klimaatverandering, warmtestress en thermische ongemakken aan te pakken

LEARN4SEA

6.2024-8.2026

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,82

Gezamenlijke leerprojecten om milieuvriendelijk te handelen op gemeenschapsniveau

CAGOS

6.2024-12.2026

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,49

Schone ruimten, groene en open straten

EcosySTEM

7.2024-7.2026

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,63

Kinderen sterker maken met het oog op ecologische duurzaamheid via E-STEM

EcoYOU

6.2024-12.2025

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,43

Schone en groene denkwijzen om milieuvriendelijk te handelen

UCare

8.2025-8.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,47

Groene infrastructuur voor klimaatadaptatie en herstel in steden

DIALOGUE

9.2025-12.2026

Interreg NEXT BSB

0,54

Dialoog voor innovatie en beter bestuur

easyPEST

12.2025-6.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,52

Opzetten van een monitoringsysteem voor plantenplagen

GwB

12.2025-6.2028

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,95

Beslissingsondersteunend systeem voor de mondiale waterbalans

GreenS4BlackSea

12.2025-6.2027

■

■

■

Interreg NEXT BSB

0,45

Bescherming van oerwouden als groene oplossing voor de Zwarte Zee

WISE-WASTE

12.2025-12.2027

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,48

Samenwerking inzake afvalbeheer en terugdringing van verontreiniging

Sustain BIO&CLIMA

12.2025-6.2028

■

■

■

■

Interreg NEXT BSB

1,61

Toegankelijkheid, biodiversiteit en klimaatbestendigheid versterken via duurzame praktijken

EU4EMBLAS

4.2021-6.2026

■

■

NDICI — Europa in de wereld

2,19

Monitoringonderzoeken en uitrusting, bewustmaking van het publiek en participatie

Versterking van de ecologische veerkracht en de maritieme veiligheid voor oeverstaten in de Zwarte Zee en de Kaspische Zee (BCSEA II)

9.2026

■

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

4,50

Maritieme veiligheid en milieubescherming verbeteren via opleiding, verbeterde monitoring van vaartuigverkeer en beheersing van verontreiniging

EU4ClimateResilience

1.2024-12.2027

■

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

19,58

Ontwikkeling en uitvoering van klimaatbeleid ondersteunen

EU4Green Recovery East

1.2025-12.2028

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

21,30

Waterweerbaarheid, circulaire economie, aanpassing van wetgeving en grensoverschrijdende projecten ondersteunen

Preventie, paraatheid en respons op natuurlijke en door de mens veroorzaakte rampen in de landen van het Oostelijk Partnerschap — fase 4 (PPRD East 4)

11.2025-10.2029

■

■

■

■

NDICI — Europa in de wereld

5,00

Systemen voor rampenrisicobeheer versterken en samenwerking met het EU-mechanisme voor civiele bescherming intensiveren

* De EU-financiering voor Interreg NEXT-projecten voor het Zwarte Zeegebied bedraagt 90 % van de totale projectbegroting.

(1)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=celex:52025JC0135 .

(2)     https://www.consilium.europa.eu/media/qvid3gtz/20250626-european-council-conclusions-nl.pdf .

(3)     https://www.ebrd.com/home/news-and-events/publications/economics/transition-reports/transition-report-2025-26.html .

(4)     https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2025/10/20/co-chairs-conclusions-on-strengthening-cross-regional-security-and-connectivity/ .

(5)     https://enlargement.ec.europa.eu/ukraine-report-2025_en .

(6)     https://enlargement.ec.europa.eu/moldova-report-2025_en .

(7)    De “Trump Route for International Peace and Prosperity” (TRIPP) is een doorvoercorridor door de Armeense provincie Sjoenik om Azerbeidzjan te verbinden met zijn exclave Nachitsjevan, waarbij de VS bij de totstandkoming ervan als bemiddelaar optrad.

(8)     https://enlargement.ec.europa.eu/news/european-union-and-armenia-adopt-new-strategic-agenda-deepen-partnership-2025-12-02_en .

(9)     https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/05/05/joint-declaration-following-the-first-armenia-eu-summit/ .

(10)     https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/ip_26_988 .

(11)     https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2026/03/11/joint-press-statement-by-president-of-the-european-council-antonio-costa-and-president-of-the-republic-of-azerbaijan-ilham-aliyev/ .

(12)     https://enlargement.ec.europa.eu/georgia-report-2025_en .

(13)     https://www.eesc.europa.eu/en/news-media/news/eesc-calls-ambitious-and-pragmatic-implementation-eus-strategic-approach-black-sea-region-0 .

(14)     https://www.cor.europa.eu/nl/werkzaamheden/adviezen/cdr-2757-2025 .

(15)     https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2026/04/23/council-finalises-90-billion-support-loan-to-ukraine/ .

(16)     https://crimea-platform.org/en/news/third-black-sea-security-conference-of-the-international-crimea-platform-begins-in-moldova/ ; https://mfa.gov.md/en/content/republic-moldova-host-third-edition-black-sea-security-conference-under-auspices .

(17)     https://odesaforum.org/ .

(18)    Een evenement in de marge van de Macro-Regional and Sea Basins Strategies Days (Brussel, 8 en 9 juli 2026).

(19)     https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/action-plan-drone-and-counter-drone-security .

(20)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=celex:52025JC0009 .

(21)     https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/report-security-and-resilience-eu-submarine-cable-infrastructures .

(22)     https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/submarine-cable-security-toolbox-and-cable-projects-european-interest .

(23)     https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/activities/cef-digital .

(24)     https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2026/04/23/russia-s-war-of-aggression-against-ukraine-20th-round-of-stern-eu-sanctions-hits-energy-military-industrial-complex-trade-and-financial-services-including-crypto/ .

(25)     https://defence-industry-space.ec.europa.eu/eu-defence-industry/military-mobility_en .  

(26)     https://transport.ec.europa.eu/transport-themes/military-mobility_en .

(27)     https://www.consilium.europa.eu/nl/policies/sanctions-against-russia-hybrid-threats/ .

(28)     https://www.consilium.europa.eu/nl/policies/sanctions-against-cyber-attacks/ .

(29)     https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2026/04/21/armenia-eu-establishes-a-new-civilian-mission-to-contribute-strengthening-the-country-s-resilience/ .

(30)     https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2026/04/21/armenia-eu-establishes-a-new-civilian-mission-to-contribute-strengthening-the-country-s-resilience/ .

(31)    Richtlijn (EU) 2022/2555 (PB L 333 van 27.12.2022, blz. 80, http://data.europa.eu/eli/dir/2022/2555/2022-12-27 ). 

(32)     https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/international-ministerial-meetings/2025/12/02/ .

(33)    Cepol is het Agentschap van de Europese Unie voor opleidingen op het gebied van rechtshandhaving.

(34)    Empact (het Europees multidisciplinair platform tegen criminaliteitsdreiging) is een permanent veiligheidsinitiatief van de EU, waarin lidstaten, EU-agentschappen (zoals Europol) en internationale partners worden samengebracht om ernstige georganiseerde criminaliteit te bestrijden.

(35)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=celex:52025DC0743 .

(36)     https://enlargement.ec.europa.eu/meta-study-advancing-cross-regional-connectivity-agenda_en .

(37)     https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_2452 .

(38)     https://enlargement.ec.europa.eu/news/trans-caspian-transport-corridor-and-connectivity-investors-forum-eu-advances-cross-regional-2025-11-27_en .

(39)     https://transport.ec.europa.eu/news-events/news/greece-bulgaria-and-romania-strengthen-cooperation-key-transport-links-2025-12-04_en .  

(40)     https://transport.ec.europa.eu/ukraine/eu-ukraine-solidarity-lanes_nl .

(41)     https://transport.ec.europa.eu/news-events/news/eu-support-better-transport-connections-eastern-europe-ukraine-and-moldova-2025-11-07_en .

(42)     https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-16415-2025-INIT/en/pdf .

(43)     https://transport.ec.europa.eu/transport-themes/infrastructure-and-investment/trans-european-transport-network-ten-t/tentec-information-system-and-ten-t-map-library/ten-t-maps-indicative-extension-neighbouring-countries_en .

(44)    De PWB-status geeft toegang tot versnelde vergunningsprocedures, grotere zichtbaarheid van investeerders en subsidiabiliteit in het kader van de Connecting Europe Facility.

(45)    Het ontwerp van de gedelegeerde handeling is op 1 december 2025 gepubliceerd en heeft een controleperiode voor de Raad van de EU en het Europees Parlement die tot 1 april 2026 loopt: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=PI_COM%3AC%282025 %298144&qid=1766157187792 .

(46)     https://energy.ec.europa.eu/topics/infrastructure/high-level-groups/central-and-south-eastern-europe-energy-connectivity_en .

(47)     https://energy.ec.europa.eu/news/press-statement-dan-jorgensen-european-commissioner-energy-and-housing-and-parviz-shahbazov-minister-2026-03-03_en .

(48)     https://energy.ec.europa.eu/topics/international-cooperation/key-partner-countries-and-regions/neighbourhood-east_en .

(49)     https://transport.ec.europa.eu/news-events/news/commission-unveils-eu-ports-strategy-strengthen-competitiveness-security-and-sustainability-european-2026-03-04_en .

(50)     https://blacksea-cbc.net/interreg-next-bsb-2021-2027 .

(51)     https://www.blacksea-cbc.net/interreg-next-bsb-2021-2027/projects/bsb00959 .

(52)     https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2025/04/04/joint-declaration-following-the-first-european-union-central-asia-summit/ .

(53)     https://crmfacility.eu/ .

(54)     https://black-sea-maritime-agenda.ec.europa.eu/sites/default/files/2026-03/CMA%20-%202025 %20implementation%20report%20_compressed.pdf .

(55)     https://black-sea-maritime-agenda.ec.europa.eu/node/755 .

(56)     https://www.fao.org/gfcm/en/ .

(57)     https://oceans-and-fisheries.ec.europa.eu/news/eu-leads-efforts-harmonise-fishing-rules-across-mediterranean-and-black-seas-countries-2025-11-11_en .

(58)    FAO, 2025, The State of Mediterranean and Black Sea Fisheries 2025, Algemene Visserijcommissie voor de Middellandse Zee, Rome: https://doi.org/10.4060/cd7701en .

(59)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52026DC0082 .

(60)     https://doi.org/10.3030/101000518 .

(61)     https://doi.org/10.3030/101000240 .

(62)    Europese Commissie, directoraat-generaal Onderzoek en Innovatie, Connecting the DOTs — An exploratory study of global activities and collaboration potential for Digital Ocean Twins, Kluckner, S. (red.), 2025, https://data.europa.eu/doi/10.2777/2375732 .

(63)     https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_1318 .

(64)     https://emblasproject.org/ .

(65)     https://blackseadb.org/ .

(66)     https://www.eea.europa.eu/en/newsroom/news/eea-and-eionet-welcome-moldova-as-a-cooperating-country .

(67)     https://www.eea.europa.eu/en/newsroom/news/eea-and-eionet-welcome-ukraine-as-a-cooperating-country .

(68)     https://eu4climate.eu/ .

(69)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=celex:52025DC0280 .

(70)     https://www.eu4greenrecoveryeast.eu/ .

(71)     https://commission.europa.eu/topics/preparedness_nl .

(72)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=celex:52026DC0081 .

(73)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=celex:52026DC0082 .

(74)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=celex:52026DC0112 .

(75)     https://black-sea-maritime-agenda.ec.europa.eu/bulgaria-takes-lead-coordinating-common-maritime-agenda-black-sea-2026 .