EUROPESE COMMISSIE

Brussel, 2.7.2024

COM(2024) 260 final

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

Staat van het digitale decennium 2024

Inhoudsopgave

1. Inleiding: resultaten van het digitale decennium    

2. De EU staat bekend als wereldwijde beleidsinnovator    

3. Een sterkere digitale industriële basis van de EU om de vooruitgang in het digitale decennium te versnellen    

4. Staat van het digitale decennium: vooruitgang in 2024    

4.1 Een wake-upcall    

4.1.1. Vooruitgang op weg naar een concurrerende, soevereine en veerkrachtige EU op basis van technologisch leiderschap    

4.1.2. Vooruitgang in de richting van de bescherming en versterking van de positie van de bevolking en de samenleving van de EU    

4.1.3 Het benutten van de digitale transformatie voor slimme vergroening    

4.2 De strategische nationale stappenplannen voor het digitale decennium en hun rol bij het verwezenlijken van de ambitie van de EU    

4.3 Aanbevelingen voor de toekomst    

5. Internationale dimensie    

6. Conclusies    

1. Inleiding: resultaten van het digitale decennium 

Deze mededeling bevat het verslag over de staat van het digitale decennium 2024. In dit verslag worden de ontwikkelingen onderzocht op het gebied van digitaal beleid sinds het verslag van 2023 1 en worden de vooruitgang die de EU heeft geboekt bij de verwezenlijking van de overeengekomen doelstellingen en streefcijfers voor een succesvolle digitale transformatie voor mensen, bedrijven en het milieu, gepresenteerd, zoals uiteengezet in het besluit tot vaststelling van het beleidsprogramma voor het digitale decennium tot 2030 2 . Figuur 1 toont een momentopname van deze analyse per streefcijfer voor het digitale decennium.

Figuur 1. Overzicht van de vooruitgang ten aanzien van de streefcijfers van het digitale decennium voor 2030 3

Voor het eerst bevat dit verslag een beoordeling van de nationale strategische stappenplannen voor het digitale decennium. Op basis hiervan worden de individuele bijdragen van de lidstaten aan de collectieve verwezenlijking van de doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium geschetst en in het algemeen de bevindingen van het verslag over de staat van het digitale decennium 2023 bevestigd:

-De afgelopen jaren heeft de EU haar daadkracht aanzienlijk vergrootdoor middel van regelgevende en niet-regelgevende maatregelen, om voor zichzelf een governancekader en een duidelijke visie op de toekomst te ontwikkelen, op basis van specifieke streefcijfers en doelstellingen, en zich de middelen te verschaffen om deze te bereiken. Het beleidsprogramma voor het digitale decennium is ontworpen als het belangrijkste instrument om deze inspanningen te coördineren: het berust op nauwe samenwerking met de lidstaten en belanghebbenden op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau, om collectieve vooruitgang te waarborgen 4 .

-Dankzij dit faciliterende kader en gezamenlijk optreden is reeds enige vooruitgang geboekt. Met name de uitvoering van de herstel- en veerkrachtfaciliteit heeft een belangrijke bijdrage geleverd tot de verwezenlijking van het beleidsprogramma voor het digitale decennium. Deze instrumenten en het governancekader zijn complementair met elkaar en met het Europees Semester voor coördinatie van het economisch en sociaal beleid. 

-Zoals blijkt uit figuur 2 5 , is bij het huidige tempo van de interventie van de lidstaten naar verwachting echter soms ruim meer tijd dan het overeengekomen tijdsbestek voor 2030 nodig om de doelstellingen te halen. Het is daarom van cruciaal belang dat de lidstaten het tijdpad volgen en hun bijdrage tot de verwezenlijking van de doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium opvoeren door concrete maatregelen en beleidsmaatregelen te treffen, te beginnen met de aanpassing van hun stappenplannen.

Figuur 2. Verwachte streeftijd op basis van de laatste jaarlijkse gemiddelde vooruitgang voor elke KPI

Deze mededeling bevat een overzicht van de belangrijkste bevindingen van de analyse en gaat vergezeld van drie bijlagen: bijlage 1 bevat een uitgebreide analyse van de vooruitgang die is geboekt bij de verwezenlijking van de doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium en bevat horizontale aanbevelingen voor alle lidstaten; op basis van de recentst beschikbare gegevens worden in bijlage 2 de trajecten voor de EU geactualiseerd om elk streefcijfer van het digitale decennium en elke kernprestatie-indicator (KPI) tijdig te bereiken; bijlage 3 bevat een samenvatting van de analyse voor elke lidstaat en bevat landspecifieke aanbevelingen. Zowel de horizontale als de landspecifieke aanbevelingen hebben tot doel de collectieve vooruitgang van de EU te versnellen en voorstellen te doen voor aanpassingen van de nationale strategische stappenplannen 6 .

2. De EU staat bekend als wereldwijde beleidsinnovator

De afgelopen vijf jaar heeft de EU haar strategie steeds meer gericht op een assertiever digitaal beleidskader, waarbij zij erkent dat de digitale ruimte dringend moet worden vormgegeven met gerichte investeringen en, indien nodig, robuuste regelgevingsmechanismen. Deze aanpak betekent een aanzienlijke breuk met het verleden, waardoor de EU nu een voortrekkersrol speelt op het gebied van wereldwijde digitale governance en beleidsinnovatie. Met haar geavanceerde digitale rulebook moet de EU, door een gelijk speelveld in de lidstaten tot stand te brengen, bijdragen tot de toekomstige verwezenlijking van de doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium.

De jaren 2023 en 2024 waren cruciaal wat betreft het leiderschap van de EU in het digitale tijdperk en haar rol als meer doortastende regelgever van wereldformaat, waarmee zij andere regio’s van de wereld inspireert om actie te ondernemen. Tijdens het vijfjarige mandaat van de Europese Commissie (2019-2024) is het digitale beleidslandschap ingrijpend gewijzigd door het voorstellen en uitonderhandelen van 23 wetgevingsdossiers 7 die hebben bijgedragen tot de versterking van de positie van de EU in het digitale decennium. 

Nieuwe EU-brede regels hebben bijgedragen tot de doelstellingen van het digitale decennium, namelijk het concurrentievermogen en de ontwikkeling van een mensgerichte digitale ruimte, door de bescherming van mensen te versterken, de groei van ondernemingen via een verdieping van de eengemaakte markt te bevorderen en de digitale economie ver buiten haar grenzen vorm te geven. Een van de belangrijkste stukken wetgeving die in het kader van dit mandaat is vastgesteld, is de verordening artificiële intelligentie (AI-verordening) 8 , het eerste initiatief ter wereld waarmee het specifieke gebruik van AI op basis van het potentiële risiconiveau wordt gereguleerd. De verordening richt zich op maatschappelijke uitdagingen, rechten en veiligheid, met inbegrip van ethische overwegingen, en stelt tegelijkertijd doeltreffende maar lichte vereisten vast voor AI-systemen die in de EU worden gebruikt. Andere initiatieven zoals de datagovernanceverordening 9 , de dataverordening 10 of de verordening betreffende de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens (EHDS) 11 , het technisch systeem voor de toepassing van het eenmaligheidsbeginsel (OOTS) 12 in het kader van de verordening inzake één digitale toegangspoort 13 en de verordening Interoperabel Europa 14 hebben de fundamenten gelegd van onze data-economie. De EU versterkt de bescherming tegen gevaren online en desinformatie om de digitale ruimte veiliger en transparanter te maken. Daarbij initieert zij onderzoeken en informatieverzoeken om de digitaledienstenverordening 15 uit te voeren. Grote onlineplatforms hebben al wijzigingen doorgevoerd om te voldoen aan de digitalemarktenverordening 16 , waardoor EU-gebruikers meer keuze krijgen en het bestaan van eerlijke en betwistbare digitale markten waar onze ondernemingen kunnen groeien, wordt gewaarborgd. Tot slot zijn tijdens dit mandaat ook essentiële stappen gezet om richting te geven aan de toepassing van belangrijke wetgevende bouwstenen van de digitale eengemaakte markt, zoals het Europees wetboek voor elektronische communicatie van 2018 17 , de auteursrechtrichtlijn van 2019 en de herziene richtlijn audiovisuele mediadiensten 18 .

De doelstellingen van het digitale decennium op het gebied van veerkracht en cyberbeveiliging zijn ook versterkt door middel van verbeterde kaders, zoals de actualisering van de richtlijn inzake de beveiliging van netwerk- en informatiesystemen (NIS2) 19 , de verordening cybersolidariteit 20  en de verordening cyberweerbaarheid 21 . Via de verordening inzake het Europees kader voor digitale identiteit (EUDI) 22 faciliteert de EU de toegang tot en het gebruik van betrouwbare onlinediensten met de Europese portemonnee voor digitale identiteit (EDIW). De EU heeft met de verordening gigabitinfrastructuur 23 de economische en maatschappelijke ontwikkeling gestimuleerd door de uitrol van hogesnelheidsnetwerken te versnellen. De EU versterkt de Europese energiezekerheid door de invoering van een netcode voor cyberbeveiliging voor grensoverschrijdende elektriciteitsstromen.

Na deze golf van krachtige regelgevingsinspanningen zal de EU nu werk moeten maken van de uitvoering en handhaving, met meer consistentie en samenhang en betere synergieën tussen de regelgevende instanties om het digitale beleid van de EU efficiënt te kunnen sturen. Dit zal van essentieel belang zijn om een evenwicht te vinden tussen innovatie en regeldruk en om bij te dragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen en streefcijfers van de EU voor het digitale decennium.

3. Een sterkere digitale industriële basis van de EU om de vooruitgang in het digitale decennium te versnellen

De afgelopen vijf jaar zijn aanzienlijke vorderingen gemaakt op het gebied van digitale innovatie en industriebeleid, wat een uniek en dynamisch Europees ecosysteem heeft bevorderd. Dit ecosysteem, dat gebaseerd is op connectiviteit, edge nodes, high-performance computing (HPC), kwantumtechnologie, chips en start-ups, ondersteunt de groene transitie en de digitale transformatie van de EU en verbetert zo haar concurrentievermogen. Het versterken van het technologische leiderschap van de EU is van cruciaal belang om de doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium sneller te kunnen halen.

Zoals blijkt uit Table 1 , heeft de EU de afgelopen jaren een geraamde wereldwijde inspanning geleverd voor een bedrag van 205 miljard EUR. Daarmee heeft zij haar financieringscapaciteit ten volle benut om het digitale decennium te ondersteunen. Aangezien het een van de belangrijkste politieke prioriteiten van de Commissie is om de welvaart, het economisch herstel en de veerkracht van de EU te vergroten, krijgt de digitale transformatie over de hele linie aanzienlijke gecoördineerde steun vanuit EU-middelen. Uit een eerste inventarisatie bleek dat 131,9 miljard EUR van de EU-begroting voor 2021 en 2022 (met inbegrip van NextGenerationEU) is toegewezen aan de digitale transitie, wat neerkomt op bijna 17,4 % van de totale EU-begroting 24 . Met name de herstel- en veerkrachtplannen, waarin investeringen en hervormingen ter waarde van 651,7 miljard EUR worden gecombineerd 25 , dienen voor veel lidstaten als belangrijke financieringsbron voor de digitale transformatie op nationaal niveau en zorgen voor de voltooiing van de grootschalige strategische Europese projecten die worden gefinancierd in het kader van het programma Digitaal Europa (DIGITAL), Horizon Europa en de Connecting Europe Facility (CEF).

Tabel 1. Relevante EU-begroting voor de streefcijfers van het digitale decennium (MFK 2021-2027, incl. herstel- en veerkrachtfaciliteit 2020-2026, miljoen EUR) 26   27

Meer in het bijzonder is de herstel- en veerkrachtfaciliteit een ongekende en in veel gevallen de grootste financieringsbron voor de digitale transformatie in de lidstaten. Ondanks belangrijke herzieningen van de plannen, waaronder de opname van REPowerEU om nieuwe uitdagingen aan te pakken, is de totale begroting van de herstel- en veerkrachtfaciliteit voor digitale hervormingen en investeringen begin 2024 gestegen tot ongeveer 150 miljard EUR, wat neerkomt op 26 % van de totale financiering vanuit de faciliteit 30 .

Met een begroting van 1,7 miljard EUR ondersteunt de Connecting Europe Facility (CEF 2) Digitaal investeringen in belangrijke Europese digitale infrastructuurprojecten die bijdragen tot de streefcijfers van het digitale decennium voor veerkrachtigere en soevereine infrastructuur.

Met een begroting van 7,9 miljard EUR is het programma Digitaal Europa het belangrijkste programma voor de financiering van strategische investeringen waarmee digitale ecosystemen worden gecreëerd en de digitale autonomie en het mondiale concurrentievermogen van de EU worden gewaarborgd. Het programma heeft al verschillende belangrijke resultaten opgeleverd als het gaat om de uitrol van innovatieve nieuwe digitale oplossingen, capaciteiten en aanverwante diensten. De gemeenschappelijke onderneming EuroHPC heeft onder meer de aanbesteding gegund van Jupiter, het eerste systeem in Europa om exaschaalprestaties te behalen, d.w.z. het vermogen om meer dan één miljard berekeningen per seconde uit te voeren. Er worden momenteel in belangrijke sectoren initiatieven op het gebied van dataruimte 35 opgezet, meest recent nog het Europees initiatief voor kankerbeeldvorming en de Europese infrastructuur voor genomische gegevens. Via Digitaal Europa zijn talrijke test- en experimenteerfaciliteiten gefinancierd.

Horizon Europa zal naar verwachting in de hele periode 2021-2027 35 % van zijn begroting van 95 miljard EUR aan de digitale transitie besteden 38 ; er bestaat een wettelijke verplichting om ten minste 13 miljard EUR te reserveren voor digitale kerntechnologieën (voor algemene doeleinden) 39 .

Het programma InvestEU zorgt voor een aanzienlijke versterking van investeringen in digitale infrastructuur en technologieën, met inbegrip van media-inhoud en -vaardigheden.

Tot slot biedt het instrument voor technische ondersteuning 41  op verzoek technische expertise op maat voor het ontwerpen en uitvoeren van structurele hervormingen in de EU-lidstaten, met een begroting van 864 miljoen EUR.

De EU is dankzij belangrijke initiatieven die tijdens dit mandaat zijn ontplooid ook begonnen haar strategische afhankelijkheden in kritieke sectoren te verminderen. De chipverordening heeft geleid tot een golf van nieuwe investeringen in de fabricage van halfgeleiders in Europa. Er wordt vooruitgang geboekt met de belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang (IPCEI) van de EU, met opvallende recente goedkeuringen van het tweede IPCEI inzake micro-elektronica en communicatietechnologieën en van het IPCEI inzake cloudinfrastructuur en -diensten van de volgende generatie. Er zijn verschillende industriële allianties opgezet op het gebied van batterijen, gegevens, edge- en cloudcomputing, processoren en halfgeleidertechnologieën, en cybertechnologieën 44 . Dankzij de investeringen van de EU in de afgelopen jaren is Europa een leider op het gebied van supercomputing geworden; drie van de tien krachtigste supercomputers ter wereld bevinden zich hier 45 . In januari 2024 heeft de EU het AI-innovatiepakket goedgekeurd om start-ups en kmo’s op het gebied van AI te ondersteunen 46 . Deze initiatieven worden gesteund met aanzienlijke investeringen in de ontwikkeling van geavanceerde digitale vaardigheden op belangrijke strategische digitale gebieden.

Met de in juni 2023 aangenomen strategie voor economische veiligheid 47 coördineert de Commissie de beoordelingen van vier risicocategorieën: 1) risico’s voor de veerkracht van toeleveringsketens; 2) risico’s voor de fysieke en cyberveiligheid van kritieke infrastructuur; 3) risico’s voor de technologieveiligheid en het uitlekken van technologie die relevant is voor de veiligheid; en 4) risico’s voor de inzet van economische afhankelijkheid als wapen of economische dwang. Dankzij deze beoordelingen krijgt de EU inzicht in de zich ontwikkelende, nieuwe en opkomende risico’s in deze uitdagende geopolitieke context en kan zij manieren te vinden om deze te beperken; zij neemt maatregelen om het concurrentievermogen van de EU te bevorderen en de economische veiligheid van de EU te beschermen, onder meer door samen te werken met een zo breed mogelijk scala van partners. Met de vaststelling van de strategie is met name een begin gemaakt met de risicobeoordelingen om de risico’s op het gebied van technologiebeveiliging en het uitlekken van technologie te evalueren op vier technologiegebieden die uiterst kritiek zijn voor de EU (van de tien gebieden die in de aanbeveling van de Commissie van 3 oktober zijn vastgesteld) 48 , namelijk geavanceerde halfgeleidertechnologie, kwantumtechnologie, AI-technologie en biotechnologie.

Om de strategische soevereiniteit van de EU verder te versterken en haar technologisch leiderschap te ondersteunen, heeft de Commissie in juni 2023 voorgesteld het platform voor strategische technologieën voor Europa (STEP) op te richten, een instrument voor de ontwikkeling van kritieke opkomende technologieën die relevant zijn voor de groene en de digitale transitie en voor de strategische soevereiniteit van de EU. Het platform heeft tot doel de productiecapaciteit op het gebied van digitale technologieën en deeptech-innovatie, schone en hulpbronnenefficiënte technologieën en biotechnologieën te stimuleren, waardeketens te versterken en tekorten aan arbeidskrachten en vaardigheden in deze sectoren aan te pakken.

Tot slot, maar daarom niet minder belangrijk, wordt er snel vooruitgang geboekt bij concrete samenwerkingen om grootschalige projecten te ontwikkelen die één lidstaat niet alleen kan uitvoeren. Eind mei 2024 zijn drie Europese consortia voor digitale infrastructuur (EDIC’s) opgericht: het EDIC voor de alliantie voor taaltechnologie, het EDIC voor netwerkgebonden lokale digitale tweelingen naar het CitiVERSE en het EDIC voor een Europees blockchainpartnerschap en het EDIC voor blockchaindiensten (Europeum-EDIC). Er zijn nog acht andere EDIC’s in voorbereiding en er worden enkele aanvullende initiatieven overwogen 49 .

Zoals in dit hoofdstuk wordt aangetoond, zijn gezamenlijke en gecoördineerde investeringen in digitale technologieën van cruciaal belang om sneller vooruitgang te boeken in de richting van de doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium, en zo innovatie en economische groei te stimuleren, met name in een tijdperk waarin industrieën en samenlevingen door de digitale transformatie worden hervormd. Overheidsinvesteringen zorgen, in combinatie met inspanningen van de private sector, voor een synergetisch effect dat de technologische vorderingen versnelt en de impact ervan vergroot. Wil de Europese Unie mondiaal concurrerend blijven, dan is het absoluut noodzakelijk dat de prioriteiten bij financiering sterk gericht blijven op het benutten van het stimulerende effect van publieke en private investeringen ter verbetering van de digitale infrastructuur, het bevorderen van digitale vaardigheden en het ondersteunen van digitale innovatie in alle sectoren. Door prioriteit te geven aan digitale investeringen kan de EU haar positie als leider in het digitale tijdperk veiligstellen en zo duurzame groei en een robuuste, toekomstbestendige economie waarborgen.

4. Staat van het digitale decennium: vooruitgang in 2024

4.1 Een wake-upcall

Ondanks de belangrijke initiatieven die op EU-niveau zijn opgezet, komen uit de gedetailleerde analyse van de vooruitgang met betrekking tot de doelstellingen en streefcijfers in de bijlagen 1 en 3 50 twee belangrijke punten van zorg naar voren: onvoldoende vooruitgang bij het bereiken van de doelstellingen en streefcijfers en aanzienlijke versnippering tussen de lidstaten. Hieruit blijkt dat de lidstaten meer inspanningen moeten leveren om te waarborgen dat de EU de controle houdt over haar eigen toekomst. 

4.1.1. Vooruitgang op weg naar een concurrerende, soevereine en veerkrachtige EU op basis van technologisch leiderschap

In de eerste plaats worden in de analyse van 2024 van de vooruitgang met betrekking tot de doelstellingen en streefcijfers de bevindingen van het verslag van 2023 bevestigd en wordt benadrukt dat er verder moet worden gewerkt aan het behoud van een leidende positie op het gebied van digitale technologieën: dit is van essentieel belang voor de toekomstige welvaart van de EU, aangezien zo meer dan 3,4 biljoen EUR aan economische waarde zou kunnen worden ontsloten, wat neerkomt op een aanzienlijk aandeel van 21 % van de huidige economie van de EU, en een grote bijdrage tot de verwezenlijking van de streefcijfers en doelstellingen van het digitale decennium zou kunnen worden geleverd 51 .

Het volledige potentieel van de (digitale) eengemaakte markt blijft onbenut: de handel in diensten binnen de EU vertegenwoordigt slechts 8 % van het bbp, in schril contrast met de handel in goederen, die meer dan 25 % omvat. Het benutten van de eengemaakte markt is van essentieel belang om grote onevenwichtigheden in de productie van digitale diensten aan te pakken. Momenteel wordt 80 % van de technologieën en diensten die nodig zijn voor de digitale transformatie van Europa in derde landen ontworpen en vervaardigd 52 en Europese platforms hebben de afgelopen tien jaar moeite gehad om meer dan 5 % van de mondiale marktwaarde te veroveren. Meer in het algemeen zien we Europese bedrijven amper terug in de groep van grootste ICT-bedrijven ter wereld; in de top 50 van ICT-bedrijven op basis van marktkapitalisatie staan slechts drie Europese bedrijven 53 .

Wat betreft de vooruitgang vergeleken met de streefcijfers op basis van de gegevens voor 2023, laat het verslag zien dat de EU op het gebied van HPC en kwantumtechnologie een sterke positie inneemt en beperkte vooruitgang boekt op het gebied van connectiviteitsdekking, met name wat betreft kwaliteit. Slechts 64 % van de huishoudens heeft toegang tot glasvezeldiensten en het stijgingspercentage (13,5 %) is veel lager dan wat nodig is om de gigabitdoelstelling tegen 2030 te halen. Bovendien is het gebruik van gigabitverbindingen extreem laag; dit ligt op slechts 18,5 %. Slechts 50 % van het grondgebied van de EU heeft 5G-dekking van hoge kwaliteit (op basis van de belangrijkste pioniersband), waarbij de uitrol van 5G in verreweg de meeste gevallen niet autonoom is. Om de connectiviteitsdoelstellingen te halen, zijn nog steeds aanzienlijke investeringen nodig, namelijk voor een bedrag van 200 miljard EUR. Bovendien is de uitrol van naar schatting 1 186 edge nodes ontoereikend en daarbij worden deze voornamelijk gebruikt voor tests en onderzoek, in plaats van dat zij volledig operationeel zijn en beschikbaar zijn voor algemeen gebruik.

In de halfgeleiderindustrie zijn de inkomsten van de EU tussen 2022 en 2023 met 3 % gedaald (van 90 miljard EUR tot 87 miljard EUR), terwijl de mondiale inkomsten met 14 % zijn gedaald (van 918 miljard EUR tot 791 miljard EUR), wat wijst op een relatief grotere veerkracht van de EU-markt.

Op het gebied van kwantumtechnologieën zal de eerste mijlpaal van het streefcijfer van het digitale decennium – dat in 2025 de eerste versnelde kwantumcomputer is gerealiseerd – naar verwachting dit jaar al worden bereikt. Het aandeel private investeringen is echter nog steeds laag en vertegenwoordigt slechts 5 % van het totaal aan financiering.

Door de beperkte jaarlijkse vooruitgang blijft de invoering van digitale technologieën door bedrijven een belangrijke uitdaging. Het gebruik van clouddiensten is met slechts 7 % toegenomen, wat onder de 9 % ligt die nodig is om het streefcijfer te halen. Het gebruik van AI is niet merkbaar toegenomen, en slechts 32 % van de Europese bedrijven past gegevensanalyse toe. De digitalisering van kmo’s vordert ook te langzaam en ongelijkmatig in de EU, met een jaarlijkse stijging van slechts 2,5 %, wat de helft is van het groeipercentage dat nodig is om het streefcijfer te halen. Ondanks enige vooruitgang – een groei van 5,6 % van het aantal eenhoorns – blijft de ontwikkeling van het ecosysteem van start-ups achter. De EU telt slechts 263 eenhoorns (13 % van het totaal), tegenover 387 in China en 1 539 in de VS, deels als gevolg van een gebrek aan privaat kapitaal.

4.1.2. Vooruitgang in de richting van de bescherming en versterking van de positie van de bevolking en de samenleving van de EU

Hoewel de Europese bevolking het belang van de digitale transformatie steeds meer erkent, merken mensen steeds sterker wat de gevolgen van het snelle tempo van de veranderingen voor hun leven betekenen. Om de digitale transformatie te laten slagen, is het van essentieel belang dat mensen bij de digitale transformatie betrokken blijven en daarover positief blijven. 88 % van de EU-bevolking verwacht dat overheidsinstanties adequate ondersteuning zullen bieden om burgers te helpen om te gaan met de gevolgen van de digitale transformatie in hun leven. In dit verband moet de verklaring over digitale rechten en beginselen 55 , die tot doel heeft burgers een duidelijk referentiepunt te bieden wat betreft het soort digitale transformatie dat de EU wil, meer worden gepromoot en sneller worden uitgevoerd.

Er moet nog heel veel werk worden verzet om de streefcijfers voor 2030 op het gebied van digitale vaardigheden te halen: slechts 55,6 % van de EU-bevolking beschikt over ten minste digitale basisvaardigheden en in het huidige tempo zullen er tegen 2030 slechts 12 miljoen ICT-specialisten zijn – veel minder dan het streefcijfer van 20 miljoen, en dat terwijl de concurrentie om digitaal geschoold talent toeneemt. De jaarlijkse vooruitgang die in 2023 is geboekt, is schrikbarend ontoereikend en ligt tussen de 2,5 en 3 keer lager dan nodig is om de streefcijfers tegen 2030 te halen.

De beschikbaarheid van eID-regelingen, digitale overheidsdiensten en toegang tot online-patiëntendossiers neemt toe, maar er zijn nog steeds aanzienlijke verschillen tussen de landen, aangezien de invoering van eID varieert. De verlening van volledig gebruikersgerichte, toegankelijke 56 en soevereine digitale overheidsdiensten schiet sterk tekort. 

De risico’s op internet nemen toe en desinformatie is aangemerkt als een van de meest destabiliserende factoren voor onze samenlevingen, wat een alomvattend, gecoördineerd optreden van actoren over grenzen heen vereist. Het cyberbeveiligingslandschap van de EU heeft nog steeds te kampen met de enorme gevolgen van geopolitieke gebeurtenissen en het aantal cyberaanvallen neemt toe: Enisa heeft tussen juli 2022 en juni 2023 meer dan 2 500 cyberincidenten geregistreerd, waarbij 220 incidenten specifiek gericht waren op twee of meer EU-landen 57 . In 2023 58 meldde 33,5 % van de ondervraagde personen in de EU dat zij vijandige of vernederende berichten op internet hadden gezien, die gericht waren op specifieke groepen vanwege hun politieke en sociale opvattingen, ras of etnische afkomst of seksuele geaardheid, wat aangeeft dat haatzaaiende uitlatingen op het internet veel voorkomen. Daarnaast is de publieke steun voor een betere bescherming van kinderen online met 10 procentpunten toegenomen, wat wijst op een toenemende nadruk op de bescherming van kinderen in de digitale ruimte. De aanzienlijke tijd die kinderen online doorbrengen in combinatie met de geavanceerde, invasieve digitale technieken die door adverteerders worden gebruikt, brengt nieuwe en ernstige uitdagingen met zich mee voor de bescherming van kinderen in de onlineruimte, waaronder risico’s voor hun geestelijke gezondheid of van ongezonde voeding, tabak of alcohol. Bovendien was er onlangs veel aandacht voor de gezondheidsdimensie van digitalisering vanwege de negatieve gevolgen die met name bepaalde ontwerpen van online-interfaces kunnen hebben voor de gezondheid in het algemeen, en voor de geestelijke gezondheid in het bijzonder.

Een van de grootste uitdagingen voor de digitale transformatie van de EU is, zoals blijkt uit de monitoring van de doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium, de beperkte verspreiding van digitale technologieën buiten grote steden, wat in verband wordt gebracht met de toenemende digitale kloof en de trage digitalisering van ondernemingen, met name kmo’s. De convergentie verloopt nog steeds relatief langzaam, omdat investeringen, menselijk kapitaal en digitale infrastructuur vaak zijn geconcentreerd in de grote bevolkingscentra, terwijl kleine steden, afgelegen gebieden en plattelandsgebieden moeite hebben om economische activiteit te stimuleren en demografische uitdagingen het hoofd te bieden. Een succesvol digitaal decennium zal daarom niet mogelijk zijn zonder meer aandacht te besteden aan inclusiviteit en participatie van alle actoren op alle niveaus, met inbegrip van de regio’s en de steden. Het beleidsprogramma voor het digitale decennium biedt met het oog hierop een kader voor samenwerking tussen actoren met nieuwe samenwerkingsmogelijkheden.

4.1.3 Het benutten van de digitale transformatie voor slimme vergroening

De digitale sector is momenteel goed voor 7-9 % van het wereldwijde elektriciteitsverbruik, wat tegen 2030 naar verwachting zal stijgen tot 13 % als gevolg van de groeiende vraag op mondiaal niveau naar internetdiensten en AI. Inspanningen om het energieverbruik van digitale diensten terug te dringen, zullen van cruciaal belang zijn, en er moet bijzondere aandacht zijn voor energie-efficiënte halfgeleiders en klimaatneutrale edge nodes. Ondanks dat het belangrijk is om een circulaire economie te verwezenlijken, worden digitale apparaten nog beperkt gerecycled: slechts 10,4 % van de mensen geeft aan een mobiele telefoon/smartphone, en respectievelijk 9,7 % en 12,8 % een laptop/tablet en desktopcomputer, te hebben gerecycled.

De toenemende rol van de digitale transformatie en toepassing van technologie bij het verkleinen van de ecologische voetafdruk van ICT, het stimuleren van productiviteitsgroei en efficiëntieverbeteringen voor bedrijven, alsook het bevorderen van doorbraken op het gebied van energie, nettonultechnologieën en schone technologieën, wordt steeds duidelijker. Deze sector heeft inderdaad het potentieel om de totale uitstoot van broeikasgassen in de hele economie vóór 2030 met 15-20 % te verminderen. Een belangrijk resultaat in 2023 is de ontwikkeling en uitvoering van een wetenschappelijk onderbouwde methode voor het meten van de netto-milieueffecten van digitale oplossingen, gefaciliteerd door de Europese groene digitale coalitie.

Tot slot is de herstel- en veerkrachtfaciliteit van groot belang voor de ondersteuning van de dubbele, digitale en groene transitie, met inbegrip van slimme mobiliteit en slimme energiesystemen (zoals slimme netwerken en ICT-systemen).

4.2 De strategische nationale stappenplannen voor het digitale decennium en hun rol bij het verwezenlijken van de ambitie van de EU

Zoals vermeld, wordt bij de analyse van de vooruitgang van de EU in de richting van het digitale decennium voor het eerst gebruikgemaakt van een analyse van de gecombineerde nationale ambities zoals gepresenteerd in de nationale stappenplannen 59 van alle lidstaten. Deze eerste reeks nationale stappenplannen vormt een succesvol uitgangspunt voor een gezamenlijke inspanning van de lidstaten om bij te dragen tot het digitale decennium.

In hun nationale stappenplannen stellen de lidstaten 1 623 maatregelen voor om de streefcijfers en doelstellingen van het digitale decennium te verwezenlijken, waarvoor een bedrag van 251,9 miljard EUR aan investeringen nodig is (waaronder 168 miljard EUR uit de overheidsbegroting, wat neerkomt op 1 % van het bbp van de EU). De voorgestelde maatregelen zijn voornamelijk gericht op halfgeleiders (overheidsbegroting 40 miljard EUR, 24 %), connectiviteit (29 miljard EUR, 17 %) en digitale basisvaardigheden (25 miljard EUR, 15 %). Hoewel de verwijzingen naar algemene doelstellingen in de nationale stappenplannen minder goed uitgewerkt zijn dan de specifieke streefcijfers, omvatten zij nog steeds 414 maatregelen die gericht zijn op het concurrentievermogen (overheidsbegroting 56,8 miljard EUR), technologisch leiderschap (22,3 miljard EUR) en cyberbeveiliging (5,9 miljard EUR).

De stappenplannen bevatten ook nationale streefcijfers die overeenstemmen met de streefcijfers en ambities van het digitale decennium, zoals geïllustreerd in figuur 3. Slechts 70 % van de verwachte streefcijfers werd echter opgenomen in de nationale stappenplannen, en 52 % van de streefcijfers was in overeenstemming met de streefcijfers op EU-niveau. Het ambitieniveau van de lidstaten is alleen vergelijkbaar met het digitale decennium van de EU in het geval van digitale basisvaardigheden, VHCN 60 , 5G 61 en de digitale-intensiteitsindex, maar is veel lager voor FTTP, ICT-specialisten, gegevensanalyse, cloud en AI.

Figuur 3. Nationale streefcijfers voor 2030 ten opzichte van de EU-streefcijfers

Uit een analyse van de collectieve inspanning op basis van de stappenplannen en de verwezenlijking van de streefcijfers (zie tabel 2) blijkt dat in het huidige scenario de collectieve inspanningen van de lidstaten voor ten minste acht van de twaalf KPI’s achterblijven bij het ambitieniveau van de EU.

Tabel 2. Totaal van de verbintenissen van de nationale stappenplannen

Uit een grondiger beoordeling 64 blijkt dat er aanzienlijke verbeteringen en aanpassingen van de nationale stappenplannen nodig zijn om ze af te stemmen op de ambities en benchmarks van het beleidsprogramma voor het digitale decennium, overeenkomstig de richtsnoeren van de Commissie van 2023 65 . Met name moeten alle streefcijfers worden gedekt door nationale streefcijfers en trajecten die het ambitieniveau van de EU weerspiegelen, zoals vastgesteld door de medewetgevers, en moeten zij worden vertaald in ambitieuzere maatregelen, met inbegrip van begrotingsoverwegingen. Met het oog op een duurzamere vooruitgang in de richting van deze streefcijfers moeten de lidstaten ook een analyse presenteren van de impact van deze maatregelen. Er moet meer aandacht worden besteed aan de uitdagingen waarmee elke lidstaat wordt geconfronteerd en aan de algemene doelstellingen (d.w.z. de mensgerichte digitale ruimte, concurrentievermogen, billijkheid, veerkracht, soevereiniteit, inclusiviteit, duurzaamheid en vergroening, samenhang van het optreden) in verband met de Europese verklaring over digitale rechten en beginselen 66 . Bij deze doelstellingen spelen ook de bevordering van de culturele en taalkundige verscheidenheid een belangrijke rol. Uit de monitoring van de verklaring blijkt inderdaad dat de uitbreiding van het profiel van de verklaring op nationaal niveau ook kan bijdragen tot betere resultaten in de komende jaren 67 . Dit zal zorgen voor een samenhangend en efficiënt collectief optreden. Tot slot is de raadpleging van belanghebbenden een essentieel onderdeel van het digitale decennium en moet deze worden uitgevoerd en op passende wijze tot uiting komen in de nationale stappenplannen.

4.3 Aanbevelingen voor de toekomst

Alle verbeteringen die de EU heeft gerealiseerd, ondersteund door krachtige beleidsmaatregelen, beginnen al aanzienlijke vooruitgang op te leveren in de richting van doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium, met concrete effecten wat betreft de dekking van basisconnectiviteit, halfgeleiders en supercomputing, zoals verder wordt benadrukt in bijlage 1.

Gezien de beperkte vooruitgang die in 2023 is geboekt en de belangrijke behoeften die in het kader van de monitoring van het digitale decennium op de meeste gebieden zijn vastgesteld, is er echter nog steeds een kritieke behoefte aan maatregelen en investeringen op EU- en nationaal niveau met betrekking tot met name digitale vaardigheden, ICT-deskundigen, connectiviteit van hoge kwaliteit, verspreiding van AI en gegevensanalyse en ecosystemen voor start-ups. Tevens moeten de inspanningen op het gebied van halfgeleiders worden voortgezet. Op alle kritieke gebieden zal voor de bevordering van collaboratieve connectiviteit en computernetwerken 68 tegen 2030 ten minste 280 miljard EUR aan investeringen nodig zijn 69 .

In het licht van deze uitgebreide analyse bevatten de bijlagen 1 en 3 bij dit verslag concrete aanbevelingen aan de lidstaten over de te volgen koers die betrekking hebben op het volledige mogelijke toepassingsgebied van de maatregelen: investeringen vrijmaken, de eengemaakte markt voltooien, technologieën verspreiden en de samenwerking tussen de lidstaten bevorderen. Kort samengevat draait het in de aanbevelingen om de volgende hoofdpijlers.

Ten eerste moeten de EU en de lidstaten streven naar meer coördinatie en samenhang over de hele linie, synergieën tussen governance-entiteiten en financieringsprogramma’s en het beperken van onnodige administratieve lasten, dit met het oog op een snelle uitvoering en handhaving van de regelgevingskaders die zijn vastgesteld om de digitale transformatie te stimuleren (met inbegrip van de digitaledienstenverordening, de digitalemarktenverordening, de AI-verordening, de verordening inzake het Europees kader voor digitale identiteit, het technisch systeem voor de toepassing van het eenmaligheidsbeginsel, de wetgeving op het gebied van cyberbeveiliging en data, en de EU-toolbox voor 5G-cyberbeveiliging).

De vermindering van de administratieve lasten, zowel bij de uitvoering als bij de handhaving van bestaande wetgevingshandelingen, houdt met name in dat synergieën worden bevorderd, dubbel werk wordt voorkomen, en een gecoördineerde aanpak wordt gevolgd voor het beheer van de bestaande governancestructuren, met samenhang tussen het digitale beleid en het cyberbeveiligingsbeleid. In dit verband kan de Raad voor het digitale decennium fungeren als centraal punt voor de lidstaten, met een breed mandaat dat verschillende aspecten van de digitale transformatie bestrijkt, zoals governance, rapportageverplichtingen en meerlandenprojecten. Via deze raad kunnen de inspanningen tussen verschillende entiteiten in verschillende lidstaten verder worden gestroomlijnd en geharmoniseerd wat uiteindelijk leidt tot de vaststelling van de “overheidsbrede” aanpak die ten grondslag ligt aan het digitale decennium. Met een dergelijke aanpak kunnen de grenzen tussen overheidsinstanties worden neergehaald, waardoor de uitwisseling van gegevens en informatie tussen hun systemen soepel verloopt. Deze aanpak kan ook de samenwerking bevorderen bij het in kaart brengen van rapportageverplichtingen, het consolideren of codificeren van het digitale rechtskader en uiteindelijk het stroomlijnen van de processen voor bedrijven en burgers. 

Ten tweede moeten de lidstaten hun inspanningen opvoeren om hun concurrentievermogen te versterken, met inbegrip van productiviteit, veerkracht, vergroening en soevereiniteit. Dit vereist meer maatregelen en investeringen en een stapsgewijze verandering bij het aanpakken van belemmeringen voor de eengemaakte markt. De EU moet bereid zijn ervoor te zorgen dat er in de hele EU betrouwbare, snelle en veilige connectiviteits- en computernetwerken beschikbaar zijn, waarmee de digitalisering van zowel bedrijven als overheidsdiensten wordt bevorderd, wat ten goede komt aan nationale en grensoverschrijdende gebruikers. De EU moet zich ook toerusten met een samenhangender en strategischer kader voor investeringen, governance en capaciteitsopbouw, met het oog op een doeltreffende en inclusieve ontwikkeling van vaardigheden en talent voor het digitale tijdperk, met name door een snelle aanpassing van de onderwijs- en opleidingsstelsels van de EU.

Het vrijmaken van nog veel andere publieke en private investeringen zal van cruciaal belang zijn om onderzoek, innovatie en de ontwikkeling van digitale infrastructuur te bevorderen. Deze investeringen zijn ook essentieel om de digitale kloof tussen regio’s te overbruggen. Dit omvat het cultiveren van ecosystemen voor start-ups, de creatie van software en chips die voldoen aan duurzaamheids- en veiligheidsnormen en het benutten van synergieën tussen civiele en defensiesectoren. Vooruitgang richting een echte kapitaalmarktenunie is ook van essentieel belang voor het stimuleren van groei en innovatie.

In het verslag wordt ook gewezen op de noodzaak om het toepassingsgebied van overheidsmaatregelen uit te breiden, met name op het gebied van overheidsopdrachten. Dit zal de ontwikkeling van de digitale industriële en diensten van de EU helpen versnellen, onder meer als het gaat om soevereine AI en cloudtechnologieën en -diensten.

Ten derde is er nog steeds onbenut potentieel om de verspreiding van digitale technologieën in de samenleving en de regio’s te bevorderen, met name door samenwerking met en tussen Europese actoren op lokaal niveau te ontwikkelen. Voortbouwend op EDIC’s, EDIH’s en partnerschappen zoals de gemeenschappelijke onderneming EuroHPC, moeten de EU en de lidstaten de banden aanhalen met lokale actoren, waaronder kmo’s, start-ups, universiteiten enz. Deze samenwerking moet zich ook uitstrekken tot steden en lokale ontwikkelingsbanken om het potentieel van de Europese samenleving ten volle te benutten. De ervaring en capaciteiten van regio’s en steden zijn van het allergrootste belang voor een succesvol digitaal decennium. Met hun praktische ervaring, kennis en innovatieve oplossingen op basis van dagelijkse contacten met burgers en bedrijven kunnen regio’s en steden bijdragen tot een betere bevordering en monitoring van de uitvoering van de verklaring over digitale rechten en beginselen. Dit kunnen zij doen door digitale kloven aan te pakken en ervoor te zorgen dat alle actoren, met inbegrip van kmo’s, de voordelen van digitalisering kunnen benutten.

Ten vierde kunnen de lidstaten de aanzienlijke resultaten benutten die in 2023 zijn geboekt, door een beter inzicht te krijgen in de synergieën tussen de dubbele transitie en mogelijke hefboomeffecten; daarbij bouwen zij voort op het feit dat men zich steeds meer bewust wordt van het potentieel van de digitale transformatie om een slimme groene transitie te bevorderen. Prioriteit is de transitie van kleinschalige proefprojecten en initiatieven naar grootschalige projecten op basis van samenwerking tussen publieke en private actoren. Om dit doel te bereiken is het met name van essentieel belang een kwantitatief streefcijfer te formuleren voor vergroening in het digitale decennium, de werkzaamheden in het kader van het vaststellen van beste praktijken te versnellen, en de coördinatie tussen de nationale strategische stappenplannen voor het digitale decennium en de nationale energie- en klimaatplannen te intensiveren.

Ten vijfde is er een gezamenlijke inspanning nodig om ervoor te zorgen dat. zoals vastgelegd in de verklaring over digitale rechten en beginselen, mensen in de digitale transformatie centraal staan, zodat wordt gewaarborgd dat zij over de juiste digitale vaardigheden beschikken en aan boord blijven. Om deze doelstelling te bereiken, moeten de EU en de lidstaten de maatschappelijke en economische risico’s die voortvloeien uit de digitalisering beter monitoren, kwesties als ongelijkheid, armoede, onlinediscriminatie en sociale uitsluiting aanpakken en rechtstreekse menselijke ondersteuning bevorderen voor personen die in moeilijkheden verkeren. De lidstaten moeten ook intensiever optreden tegen bedreigingen voor de volksgezondheid en de democratie, en er tegelijkertijd voor zorgen dat de onlineruimte een echt veilige, gezonde en beveiligde omgeving voor kinderen wordt. Deze maatregelen om ongelijkheid, onlinediscriminatie, verdeeldheid en sociale uitsluiting aan te pakken die verband houden met de toenemende centrale rol van online-interfaces in het dagelijks leven, zijn van cruciaal belang om te voorkomen dat de groeiende trend om digitaal af te haken uitmondt in digitale ontevredenheid.

Tot slot is het in kaart brengen en delen van beste praktijken een belangrijke aanjager van een succesvolle digitale transformatie en is dit aangemerkt als een prioriteit voor zowel de Commissie als de lidstaten. Het doel is meer samenwerking, wederzijdse inspiratie en het delen van succesverhalen en oplossingen voor systemische uitdagingen te bevorderen. Een dergelijke samenwerking is van essentieel belang voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de EU voor 2030 en de bredere digitale transformatie. Zoals overeengekomen door de Raad voor het digitale decennium en omdat dit in het belang van de lidstaten is, zal het proces van uitwisseling van beste praktijken naar verwachting in 2024 worden geïntensiveerd, in eerste instantie gericht op drie proefgebieden: i) het bevorderen van digitale vaardigheden; ii) het gebruiken van geavanceerde digitale technologieën, met name AI; en iii) het monitoren van de groene voetafdruk van digitale technologieën. Het proces zal worden geleid door de lidstaten, waarbij de Commissie optreedt als versneller om beste praktijken en de verspreiding ervan te identificeren, selecteren en monitoren.

5. Internationale dimensie

De inspanningen voor internationale samenwerking op het gebied van digitaal beleid zijn gericht op i) het bevorderen van het mensgerichte model en regelgevingskader van de EU, ii) het beschermen van de strategische belangen van de EU, met inbegrip van de economische veiligheid van de EU, en iii) het versterken van de mondiale rol van de EU in de digitale wereld.

De verklaring over digitale rechten en beginselen 70 heeft invloed gehad op internationale teksten, waaronder de verklaring van de OESO over een betrouwbare, duurzame en inclusieve digitale toekomst 71 en de besprekingen over een mondiaal digitaal pact van de Verenigde Naties. De EU heeft via conclusies van de Raad de basis gelegd voor digitale diplomatie en streeft naar een sterkere, meer strategische aanpak in mondiale digitale aangelegenheden. Het belang van de internationale dimensie van het digitale beleid van de EU werd verder onderstreept door de Europese Raad in zijn conclusies van 18 april 2024, waarin werd benadrukt dat het leiderschap van de EU op het gebied van mondiale digitale aangelegenheden moet worden versterkt en de Commissie en de hoge vertegenwoordiger werd verzocht een gezamenlijke mededeling over dit onderwerp op te stellen.

De Commissie heeft haar netwerk van handels- en technologieraden (TTC) en digitale partnerschappen met gelijkgestemde partners zoals de VS, India, Japan, Zuid-Korea, Singapore en Canada verder ontwikkeld. Op die manier bouwt zij aan samenwerking op het gebied van investeringen en technische ondersteuning, beleid en wetgeving en ook normalisatie. Via de TTC EU-VS heeft de EU de samenwerking op belangrijke gebieden als opkomende technologieën, veilige en veerkrachtige connectiviteit en de bescherming van de mensenrechten en waarden online verbeterd. De TTC met India en de digitale partnerschappen met Japan, de Republiek Korea en Singapore tonen de strategische betrokkenheid van de EU op digitaal gebied met de Indo-Pacifische regio.

In Latijns-Amerika en het Caribisch gebied (LAC) zijn met Brazilië en Argentinië bilaterale digitale beleidsdialogen opgezet en is een dialoog gepland met Mexico, in aanvulling op de biregionale dialoog die is ingesteld in het kader van de digitale alliantie EU-LAC 72 . In Azië heeft de EU in september 2023 met China een tweede dialoog op hoog niveau over digitalisering en een dialoog op hoog niveau over de economie gehouden. In de dialoog werd met name gesproken over problemen waarmee EU-bedrijven in China worden geconfronteerd, zoals toegang tot ICT-normalisatie-instellingen of grensoverschrijdende gegevens.

Het Global Gateway-initiatief is gericht op investeringen in digitale infrastructuur om de wereldwijde digitale kloof te dichten en de veiligheid van digitale verbindingen te verbeteren, met name via de uitrol van veilige 5G-netwerken die door betrouwbare verkopers worden geleverd en de beveiliging en weerbaarheid van onderzeese kabels, om de digitale veerkracht van de EU te ondersteunen en de afhankelijkheden te verminderen. De Commissie is steun blijven verlenen aan de inspanningen op het gebied van digitale transformatie in de uitbreidingslanden en het EU-nabuurschap, met inbegrip van een langetermijnregeling met Oekraïne op het gebied van roaming, via de associatieovereenkomst EU-Oekraïne 73 . De Commissie heeft ook deelgenomen aan multilaterale fora, met name over artificiële intelligentie (AI-proces van de G7 in Hiroshima, Verdrag van de Raad van Europa). Om de economische belangen te beschermen heeft de EU maatregelen genomen zoals de EU-strategie voor economische veiligheid, om op die manier de samenwerking met belangrijke partners op het gebied van opkomende technologieën te bevorderen. Deze maatregelen zijn erop gericht het juiste evenwicht te vinden tussen economische openheid de en strategische belangen, en de veerkracht van de EU in kritieke sectoren te vergroten.

Het handelsbeleid en handelsovereenkomsten zullen in dit verband een cruciale rol spelen door op basis van Europese waarden op een open maar assertieve manier mondiale en bilaterale regels voor digitale handel vast te stellen. De Commissie heeft in recente handelsovereenkomsten met Nieuw-Zeeland, Chili en Japan ambitieuze verbintenissen inzake digitale handel uitonderhandeld. Dankzij de handelsregels hebben bedrijven en consumenten in de EU in de hele economie toegang tot de meest innovatieve en best presterende goederen en diensten en hebben bedrijven in de EU toegang tot een breder klantenbestand op een wereldmarkt. Aangezien het geopolitieke klimaat naar verwachting gespannen zal blijven, is het belangrijk om met gelijkgestemde landen bindende regels voor digitale handel overeen te komen om ervoor te zorgen dat bedrijven in de EU de toegang tot de markten van derde landen en betrouwbare grensoverschrijdende gegevensstromen kunnen waarborgen, zodat bedrijven in de EU op mondiaal niveau kunnen opschalen en gedijen in de digitale economie. De EU is ook een drijvende kracht geweest achter de plurilaterale WTO-onderhandelingen over e-handel tussen negentig WTO-leden, die goed zijn voor meer dan 90 % van de wereldhandel. Onlangs, in 2023, is de Commissie onderhandelingen gestart met Singapore en Korea over moderne, op zichzelf staande digitale handelsovereenkomsten. 

6. Conclusies

De afgelopen vijf jaar heeft de EU een ongekende digitale nalatenschap opgebouwd door een visie en de doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium te ontwikkelen en de instrumenten om deze digitale transformatie vorm te geven richting de verwezenlijking van die visie. Het unieke digitale regelgevingskader blijft ongeëvenaard, terwijl innovatie en industriebeleid steeds assertiever blijven groeien. 

In de in dit verslag gepresenteerde stand van zaken wordt opgeroepen tot het benutten van het acquis om het gezamenlijk optreden op het gebied van de digitale transformatie van de EU te versterken. De lidstaten wordt verzocht kennis te nemen van de analyse in dit verslag over de staat van het digitale decennium en de horizontale en landspecifieke aanbevelingen in de bijlagen te evalueren. Het is van cruciaal belang dat de lidstaten vóór november 2024 op deze oproep tot actie reageren en hun nationale stappenplannen aanpassen om deze af te stemmen op de ambities van het beleidsprogramma voor het digitale decennium, zoals gevraagd in het besluit over het digitale decennium 74 .

Gezien de bewijsstukken die in dit verslag worden gepresenteerd, zal de Commissie haar besprekingen met de lidstaten, het Europees Parlement en belanghebbenden voortzetten over hoe samen vooruitgang kan worden geboekt, waarbij het governancemechanisme van het digitale decennium, met name de Raad voor het digitale decennium, wordt benut. Het verslag zal ook als input dienen voor de samenwerking met belanghebbenden en partners buiten de EU.

Zoals uiteengezet in het beleidsprogramma voor het digitale decennium zal de Commissie de uitvoering van deze aanbevelingen monitoren en beoordelen en in het verslag over de staat van het digitale decennium 2025 aangeven welke vooruitgang er is geboekt.

De Commissie zal ook beginnen met de voorbereiding van de herziening van het beleidsprogramma voor het digitale decennium, die gepland is voor juni 2026.

(1)    https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023DC0570.

(2)

   Besluit (EU) 2022/2481 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2022 tot vaststelling van het beleidsprogramma voor het digitale decennium tot 2030 (PB L 323 van 19.12.2022, blz. 4).

(3)

   Analyse in het werkdocument van de diensten van de Commissie, “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen (SWD(2024) 260,  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 ).

(4)

   Het verslag is opgesteld na een reeks workshops en onderzoeksmissies die meer dan honderd bijeenkomsten in alle lidstaten omvatten. Bij deze bijeenkomsten waren autoriteiten, regelgevende instanties en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld betrokken.

(5)

   In figuur 2 wordt de streeftijd berekend aan de hand van een projectie van de recentst waargenomen gemiddelde jaarlijkse groei (vanaf 2023). Er wordt niet voorzien in een versnelling en evenmin wordt rekening gehouden met zeer recente maatregelen die een positief effect kunnen hebben. Bij de huidige KPI voor het 5G-streefcijfer wordt geen rekening gehouden met de kwaliteit van de dienstverlening en daarom kan de huidige uitrol van 5G in de meeste gevallen worden gecategoriseerd als “basis-5G”. Autonoom 5G, dat een hoge betrouwbaarheid en een lage latentietijd waarborgt en van cruciaal belang is om geavanceerde functionaliteiten mogelijk te maken, wordt nog steeds niet op betekenisvolle schaal uitgerold, behalve zeer incidenteel bij particuliere netwerken. Ondertussen was de 5G-dekking in de 3,4-3,8 GHz-frequentieband, die wordt beschouwd als de primaire pioniersband voor 5G in de Unie en als enige beschikbare middenband op grote schaal een goed evenwicht biedt tussen dekking en capaciteit, in 2023 slechts 51 %. Sinds 2023 werkt de Europese Commissie samen met de lidstaten aan een actualisering van de 5G-indicator, die de ontwikkeling van een methode voor het in kaart brengen van de kwaliteit van de dienstverlening omvat.

(6)

   Dit verslag wordt aangevuld door het werkdocument van de diensten van de Commissie, “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen (SWD(2024) 260), met inbegrip van een horizontale en individuele gedetailleerde analyse van de door de lidstaten ingediende strategische stappenplannen voor het digitale decennium en verslaglegging over de uitvoering van de Europese verklaring over digitale rechten en beginselen (2023/C 23/01, PB C 23 van 23.1.2023, blz. 1), waarin de visie van de EU op digitale transformatie wordt vertaald in beginselen en verbintenissen en een duidelijk referentiekader wordt gegeven aan personen, beleidsmakers en bedrijven als het gaat om de gewenste soort digitale transformatie in de EU.

(7)  Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie, “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen (SWD(2024) 260,  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 ), bijlage 1, Lijst van relevante beleidsinitiatieven.

(8)    De verordening zal naar verwachting in de zomer van 2024 in het Publicatieblad worden bekendgemaakt (website van de AI-verordening: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai).

(9)   Verordening (EU) 2022/868 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2022 betreffende Europese datagovernance en tot wijziging van Verordening (EU) 2018/1724 (Datagovernanceverordening) (PB L 152 van 3.6.2022, blz. 1, http://data.europa.eu/eli/reg/2022/868/oj).

(10)     Verordening (EU) 2023/2854 van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2023 betreffende geharmoniseerde regels inzake eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van data en tot wijziging van Verordening (EU) 2017/2394 en Richtlijn (EU) 2020/1828 (Dataverordening) (PB L, 2023/2854, 22.12.2023 , http://data.europa.eu/eli/reg/2023/2854/oj).

(11)    De verordening zal naar verwachting in het najaar van 2024 in het Publicatieblad worden bekendgemaakt (website van de EHDS-verordening: https://health.ec.europa.eu/ehealth-digital-health-and-care/european-health-data-space_nl).

(12)    https://commission.europa.eu/news/once-only-technical-system-key-creation-first-european-data-space-2022-07-20_en.

(13)    Verordening (EU) 2018/1724 van het Europees Parlement en de Raad van 2 oktober 2018 tot oprichting van één digitale toegangspoort voor informatie, procedures en diensten voor ondersteuning en probleemoplossing en houdende wijziging van Verordening (EU) nr. 1024/2012 (PB L 295 van 21.11.2018, blz. 1, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2018.295.01.0001.01.NLD).

(14)    Verordening (EU) 2024/903 van het Europees Parlement en de Raad van 13 maart 2024 tot vaststelling van maatregelen voor een hoog niveau van interoperabiliteit van de overheidssector in de Unie (verordening Interoperabel Europa) (PB L, 2024/903, 22.3.2024, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32024R0903).

(15)      Verordening (EU) 2022/2065 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022 betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten en tot wijziging van Richtlijn 2000/31/EG (digitaledienstenverordening) (PB L 277 van 27.10.2022, blz. 1, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj );  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/list-designated-vlops-and-vloses ; https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/dsa-enforcement . .

(16)  Verordening (EU) 2022/1925 van het Europees Parlement en de Raad van 14 september 2022 over betwistbare en eerlijke markten in de digitale sector, en tot wijziging van Richtlijnen (EU) 2019/1937 en (EU) 2020/1828 (digitalemarktenverordening) (PB L 265 van 12.10.2022, blz. 1, http://data.europa.eu/eli/reg/2022/1925/oj); In de DMA-aangewezen poortwachters (europa.eu) .

(17)    Richtlijn (EU) 2018/1972 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 tot vaststelling van het Europees wetboek voor elektronische communicatie (PB L 321 van 17.12.2018, blz. 36, http://data.europa.eu/eli/dir/2018/1972/oj).

(18)    Richtsnoeren van de Commissie inzake videoplatforms, Europese werken en het toepassingsgebied van de verslagen van de lidstaten over mediageletterdheid (https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/audiovisual-and-media-services).

(19)    Richtlijn (EU) 2022/2555 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2022 betreffende maatregelen voor een hoog gezamenlijk niveau van cyberbeveiliging in de Unie, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 910/2014 en Richtlijn (EU) 2018/1972 en tot intrekking van Richtlijn (EU) 2016/1148 (NIS 2-richtlijn) (PB L 333 van 27.12.2022, blz. 80, http://data.europa.eu/eli/dir/2022/2555/2022-12-27 (geconsolideerde tekst)).

(20)    De verordening zal naar verwachting in 2024 in het Publicatieblad worden bekendgemaakt (website van de verordening cybersolidariteit: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/cyber-solidarity).

(21)    De verordening zal naar verwachting in 2024 in het Publicatieblad worden bekendgemaakt (website van de verordening cyberweerbaarheid: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/cyber-resilience-act).

(22)    Verordening (EU) 2024/1183 van het Europees Parlement en de Raad van 11 april 2024 tot wijziging van Verordening (EU) nr. 910/2014, wat betreft de vaststelling van het Europees kader voor digitale identiteit (PB L, 2024/1183, 30.4.2024, http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1183/oj).

(23)    Verordening (EU) 2024/1309 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2024 inzake maatregelen om de kosten van de uitrol van elektronischecommunicatienetwerken met gigabitsnelheden te verlagen, tot wijziging van Verordening (EU) 2015/2120 en tot intrekking van Richtlijn 2014/61/EU (gigabitinfrastructuurverordening) (PB L, 2024/1309, 8.5.2024, http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1309/oj).

(24)     https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/performance-and-reporting/horizontal-priorities/digital-tracking_en .

(25)    Dit bedrag vertegenwoordigt de totale geraamde kosten van de maatregelen in de herstel- en veerkrachtplannen, met inbegrip van REPowerEU-maatregelen.

(26)    Bron: Verslag van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek, “Mapping EU level funding instruments to Digital Decade targets – 2024 update” (Signorelli et al., 2024).

(27)    HPC-financiering zorgt ervoor dat de streefcijfers van het digitale decennium in de tabel met een asterisk (*) gemakkelijker kunnen worden gehaald. Deze financiering ondersteunt niet alleen onderzoek en infrastructuur op het gebied van computers (bv. kwantumtechnologie, cloud, AI enz.), maar ook de opleiding van specialisten, de ontwikkeling van hyperconnectiviteit (5G, edge nodes) en de invoering van HPC door kmo’s. De totale HPC-financiering bedraagt 3 267 miljoen EUR, voornamelijk via Digitaal Europa (1 967,2 miljoen EUR), Horizon Europa (900 miljoen EUR), CEF (200 miljoen EUR) en de herstel- en veerkrachtfaciliteit (168 miljoen EUR).

(28)    Met inbegrip van maatregelen in de REPowerEU-hoofdstukken die bijdragen tot de digitale transitie. Er zij op gewezen dat die maatregelen in aanmerking worden genomen in de analyse in dit verslag, maar niet bijdragen tot de verwezenlijking van het digitale streefcijfer van 20 % dat is vastgesteld in de verordening tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit (zie ook de richtsnoeren voor herstel- en veerkrachtplannen in het kader van REPowerEU ). Met uitzondering van maatregelen in het kader van het REPowerEU-hoofdstuk bedraagt het bedrag van de herstel- en veerkrachtfaciliteit dat bijdraagt aan de digitale transitie ongeveer 149,7 miljard EUR, wat neerkomt op ongeveer 26 % van de totale middelen in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit.

(29)    Hoewel de totale middelen voor het cohesiebeleid in totaal 392 miljard EUR bedragen, zijn alleen de volgende fondsen met de bijbehorende ramingen opgenomen in het overzicht: het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO), het Cohesiefonds en het Fonds voor Europese territoriale samenwerking (Interreg), met inbegrip van de digitaliseringsinvesteringen uit de REPowerEU-hoofdstukken.

(30)    Met uitzondering van maatregelen in het kader van het REPowerEU-hoofdstuk. Het aandeel wordt berekend aan de hand van bijlage VII bij de verordening inzake de herstel- en veerkrachtfaciliteit.

(31)     https://ec.europa.eu/economy_finance/recovery-and-resilience-scoreboard/common_indicators.html?lang=en .

(32)    De ultraperifere gebieden (artikel 349, VWEU) maken integraal deel uit van de EU en bevinden zich in de Atlantische Oceaan, het Caribisch gebied, Zuid-Amerika en de Indische Oceaan. CEF Digitaal voorziet in hogere medefinancieringspercentages voor projecten waarbij de ultraperifere gebieden betrokken zijn en heeft onderzeese kabelinfrastructuur in deze regio’s gefinancierd ter waarde van meer dan 125 miljoen EUR.

(33)    5G Seagul, 5G DeLux, 5G NETC, MEDCOR, 5G Balkan, BaltCor5G.

(34)    De ring continent-Azoren-Madeira, het Pisces-project, het ViaTunesië-project en diverse connectiviteitsprojecten in het arctisch gebied.

(35)     https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/second-staff-working-document-data-spaces .

(36)    Namelijk het EU-systeem van gekoppelde registers van uiteindelijk begunstigden (Boris) en het EU-systeem van gekoppelde insolventieregisters (IRI).

(37)    Zo is de hub CIDIHUB op de Canarische Eilanden gericht op de digitalisering van ondernemingen, terwijl de EDIH van Réunion gespecialiseerd is in cyberbeveiliging; deze zijn gefinancierd vanuit Digitaal Europa.

(38)     https://www.statista.com/statistics/732308/worldwide-research-and-development-information-communication-technology/ .

(39)     https://www.statista.com/statistics/732308/worldwide-research-and-development-information-communication-technology/ .

(40)    Met gemeenschappelijke ondernemingen voor chips, EuroHPC, slimme netwerken en diensten en andere partnerschappen op het gebied van AI, gegevens en robotica, fotonica of “Made in Europa” en het partnerschap voor virtuele werelden en geavanceerde materialen.

(41)    https://commission.europa.eu/funding-tenders/find-funding/eu-funding-programmes/technical-support-instrument/technical-support-instrument-tsi_en.

(42)    https://reform-support.ec.europa.eu/tsi-2024-flagship-ai-ready-public-administration_en.

(43)     https://reform-support.ec.europa.eu/our-projects/flagship-technical-support-projects/tsi-2025-flagship-compact-pillar-ii-capacity-europes-digital-decade_en.  

(44)     https://single-market-economy.ec.europa.eu/industry/strategy/industrial-alliances_en .

(45)     https://www.top500.org/lists/top500/list/2024/06/.

(46)    https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/commission-launches-ai-innovation-package-support-artificial-intelligence-startups-and-smes.

(47)    Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad betreffende een “strategie voor de economische veiligheid van de EU” (JOIN(2023) 20 final).

(48)    Aanbeveling (EU) 2023/2113 van de Commissie over technologiegebieden die kritiek zijn voor de economische veiligheid van de EU met het oog op nadere risicobeoordeling met de lidstaten (C(2023) 6689 final).

(49)    Voor een uitgebreide beschrijving van de lopende EDIC’s wordt verwezen naar het werkdocument van de diensten van de Commissie, “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen (SWD(2024) 260,  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 ), bijlage 2, Actualisering van meerlandenprojecten/EDIC’s.

(50)

   Zie de mededeling over de staat van het digitale decennium 2024, met bijlagen (COM(2024) 260, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833324 ).

(51)    Sinds vorig jaar is er een marginale groei van het aandeel van de EU geweest, van 0,5 procentpunt (https://www.statista.com/statistics/263801/global-market-share-held-by-selected-countries-in-the-ict-market/). Misschien is het te vroeg om dit als een trendverschuiving te interpreteren, maar het kan wel als een bemoedigend teken worden gezien.

(52)    https://cerre.eu/wp-content/uploads/2022/12/Digital-Industrial-Policy-for-Europe.pdf.

(53)     https://companiesmarketcap.com/tech/largest-tech-companies-by-market-cap/.

(54)

   Speciale Eurobarometer 551 over het digitale decennium 2024:  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833351 .

(55)

   https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/digital-principles.

(56)    De grensoverschrijdende beschikbaarheid van digitale overheidsdiensten blijft voor burgers en bedrijven beperkt, met een score van ongeveer 70/100 punten (bron: Benchmark inzake e-overheid, Capgemini).

(57)     https://www.enisa.europa.eu/publications/enisa-threat-landscape-2023 .

(58)

   Speciale Eurobarometer 551 over het digitale decennium 2024:  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833351 .

(59)    https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/national-strategic-roadmaps.

(60)    Netwerken met een zeer hoge capaciteit (VHCN) omvatten zowel glasvezel(FTTP) als Docsis 3.1-technologieën.

(61)    Zie voetnoot 5. Bij huidige KPI voor het 5G-streefcijfer wordt geen rekening gehouden met de kwaliteit van de dienstverlening, en daarom kunnen de huidige uitrol van 5G en de overeenkomstige nationale 5G-streefcijfers in de meest gevallen worden gecategoriseerd als “basis-5G”.

(62)    Zie vorige voetnoot.

(63)    De recentst beschikbare cijfers over het gebruik van AI door ondernemingen zijn verzameld in 2023. Daarbij is geen rekening gehouden met het mogelijke effect van het innovatiepakket ter ondersteuning van start-ups en kmo’s op het gebied van AI dat in januari 2024 door de Europese Commissie is gelanceerd (https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/ip_24_383).

(64)

 Werkdocument van de diensten van de Commissie, “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen (SWD(2024) 260, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 ).

(65)    https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/guidance-member-states-preparation-national-digital-decade-strategic-roadmaps.

(66)

   Europese verklaring over digitale rechten en beginselen voor het digitale decennium (2023/C 23/01, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=OJ:JOC_2023_023_R_0001).

(67)

 Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie, “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen (SWD(2024) 260, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 ), bijlage 4 over de monitoring van de Europese verklaring over digitale rechten en beginselen.

(68)    Een ecosysteem dat halfgeleiders, computercapaciteit in allerlei edge- en cloudomgevingen en radiotechnologieën omvat, maar ook connectiviteitsinfrastructuur, gegevensbeheer en toepassingen.

(69)    Europese Commissie, Witboek over opties voor meer steun voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van technologieën met potentieel voor tweeërlei gebruik, 2024: https://research-and-innovation.ec.europa.eu/document/download/7ae11ca9-9ff5-4d0f-a097-86a719ed6892_en; Toespraak van voorzitter Von der Leyen tijdens de jaarlijkse conferentie van het EDA van 2023, Versterking van de Europese defensie, 30 november 2023: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/SPEECH_23_6207 .

(70)

   Europese verklaring over digitale rechten en beginselen voor het digitale decennium (2023/C 23/01, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=OJ:JOC_2023_023_R_0001).

(71)

OESO, Verklaring over een betrouwbare, duurzame en inclusieve digitale toekomst, https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECD-LEGAL-0488.

(72)

Digitale alliantie EU-Latijns-Amerika en het Caribisch gebied. https://international-partnerships.ec.europa.eu/policies/global-gateway/eu-latin-america-and-caribbean-digital-alliance_en.

(73)

Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en Oekraïne, anderzijds, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02014A0529(01)-20231201.

(74)  Besluit (EU) 2022/2481, artikel 8, lid 3.

EUROPESE COMMISSIE

Brussel, 2.7.2024

COM(2024) 260 final

BIJLAGE

bij de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s

Staat van het digitale decennium 2024

Bijlage 1: Concurrentievermogen en soevereiniteit, mensen, slimme vergroening, beleidscoherentie en synergieën

Inhoud

Inleiding    

1. De belangrijkste aanjagers van de digitale transformatie van de EU in 2024    

1.1 Een nieuw geopolitiek paradigma    

1.2. Bevordering van het concurrentievermogen in een complexe economische context    

1.3. Naar een nieuw tijdperk beheerst door generatieve AI    

1.4 Voorkomen dat mensen en samenlevingen buiten de boot vallen in een steeds meer hybride omgeving    

2. Een concurrerende, soevereine en veerkrachtige EU gebaseerd op technologisch leiderschap    

2.1. Digitaal technologisch leiderschap opbouwen met het oog op het toekomstige concurrentievermogen    

2.1.1. Investeringen in onderzoek en innovatie    

2.1.2. Een goed functionerende digitale eengemaakte markt die als publiek goed bijdraagt aan de productiviteit van de EU    

2.1.3. Ontwikkeling en uitrol van soevereine en veerkrachtige collaboratieve connectiviteits- en computerinfrastructuur    

2.2. Ondersteuning van EU-brede digitale ecosystemen en opschaling van innovatieve ondernemingen    

2.2.1. Bevorderen van de digitale transformatie van EU-ondernemingen    

2.2.2. Opschaling van innovatieve ondernemingen    

2.3. Versterking van de cyberbeveiliging    

3. Mensen en de samenleving in de EU beschermen en sterker doen staan    

3.1. De positie van mensen versterken en de digitale transformatie beter laten aansluiten op hun behoeften    

3.1.1. Mensen uitrusten met digitale vaardigheden    

3.1.2. Betrouwbare oplossingen voor digitale interactie: de Europese digitale identiteit en de digitale euro    

3.1.3. Efficiënte, gebruiksvriendelijke en voor iedereen toegankelijke digitale overheidsdiensten    

3.1.4. Toepassingsmogelijkheden voor digitale technologieën in de gezondheidszorg    

3.2. Mensen beschermen en een digitale omgeving en technologieën creëren die veilig en mensgericht zijn    

3.2.1. Veilige digitale omgevingen creëren en de grondrechten online waarborgen    

3.2.2. Kinderen beschermen en sterker doen staan (onder meer door leeftijdsverificatie)    

3.2.3. Bevorderen van verantwoorde en mensgerichte AI-systemen    

3.3. Onze democratie beschermen en versterken    

3.3.1. Desinformatie tegengaan en de integriteit van verkiezingen beschermen    

3.3.2. Toegang tot media en pluralisme in de media    

4. Met behulp van digitale transformatie slimme vergroening bewerkstelligen    

4.1. Het verband tussen groene transitie en digitale transformatie    

4.2. Naar een duurzame digitale infrastructuur    

4.3. De digitalisering voor de groene transitie krijgt concreet gestalte.    

4.4. Volgende stappen    

5. Samenhang creëren en het digitaal beleid en digitale uitgaven beter op elkaar afstemmen    

5.1. Horizontale uitvoering door middel van nationale stappenplannen    

5.2. Streven naar een doeltreffende, efficiënte uitvoering van de digitale regelgeving, zonder bureaucratische rompslomp    

5.3. Creëren van synergieën bij de financiering voor digitalisering    

5.4. De samenwerking op alle niveaus vergroten, onder meer door steden en regio’s meer bij het digitale decennium te betrekken    

Lijst van figuren

Figuur 1. O&O-uitgaven voor informatie- en communicatietechnologie (ICT) wereldwijd in 2022 (Bron: Europese Commissie (2023) en Statista Inc)    

Figuur 2. FTTP-dekking in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 tot aan 2030    

Figuur 3: Uitrol van edge nodes (EU-prognose tot 2030).    

Figuur 4. Aantal kwantumcomputers in de EU. Traject naar 2030    

Figuur 5. Internationaal benchmarkingonderzoek naar start-ups op het gebied van kwantumtechnologieën    

Figuur 6. Percentage ondernemingen dat gebruikmaakt van clouddiensten in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030    

Figuur 7. Percentage ondernemingen dat AI gebruikt in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030    

Figuur 8. Internationaal benchmarkingonderzoek naar durfkapitaalinvesteringen in AI    

Figuur 9. Percentage ondernemingen dat gebruikmaakt van gegevensanalyse in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030    

Figuur 10. Index voor digitale intensiteit. Vergelijkbare historische gegevens, traject voor het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030    

Figuur 11. Internationale benchmarkingstudie naar eenhoorns    

Figuur 12. Aantal eenhoorns in de EU. Historische gegevens en referentietraject 2024    

Figuur 13. Ten minste digitale basisvaardigheden in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030    

Figuur 14: In de EU werkzame ICT-specialisten. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030    

Figuur 15: Onlinedienstverlening aan burgers (bovenste grafiek) en bedrijven (onderste grafiek). Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030    

Figuur 16: Samengestelde e-gezondheidsindicator. Historische gegevens en DD-traject    

Inleiding

Deze bijlage maakt integraal deel uit van het verslag over de staat van het digitale decennium 2024. Daarin wordt de structuur van het verslag van 2023 gehandhaafd, met drie hoofdstukken over concurrentievermogen, mensen en samenleving en slimme vergroening, en een extra hoofdstuk over het creëren van synergie bij het digitaal beleid en bij digitale uitgaven.

In dit verslag wordt ook ingegaan op de uitvoering van de verklaring over digitale rechten en beginselen 1 . Deze verklaring vertaalt de visie van de EU op digitale transformatie in beginselen en verbintenissen.

Tot slot worden in de bijlage aanzienlijke kloven en tekortkomingen beschreven en worden aan alle lidstaten aanbevelingen over beleidslijnen, maatregelen en acties gedaan. Deze aanbevelingen hebben betrekking op gebieden waar aanvullend collectief optreden vereist is. Daarin wordt opgeroepen tot het vrijmaken van extra investeringen en het nemen van maatregelen om de digitale eengemaakte markt te voltooien, de verspreiding van technologieën te stimuleren en de samenwerking tussen lidstaten te bevorderen.

De analyse is primair gebaseerd op de monitoring die wordt uitgevoerd aan de hand van de Digital Economic and Society Index (DESI). Daarnaast is gebruikgemaakt van relevante studies en analyses van deskundigen en de door de lidstaten ingediende nationale strategische stappenplannen voor het digitale decennium.

1. De belangrijkste aanjagers van de digitale transformatie van de EU in 2024

De belangrijkste aanjagers die in het verslag over het digitale decennium van 2023 worden beschreven 2 , hebben in 2024 grotendeels hun relevantie en belang behouden. Er is echter sprake van opmerkelijke intensiveringen en verschuivingen. In de huidige analyse en de daaropvolgende aanbevelingen worden deze ontwikkelingen meegenomen.

1.1 Een nieuw geopolitiek paradigma

De afgelopen maanden hebben zich diverse geopolitieke kenteringen voorgedaan als gevolg van escalerende conflicten, toenemende verdeeldheid en machtspolitiek 3 . De gevolgen van deze trends, waaronder de toename van cyberdreigingen 4 , desinformatie, de verstoring van toeleveringsketens, economische dwang en gewapende conflicten, overlappen en versterken elkaar 5 . Er zijn geen aanwijzingen dat de risico’s als gevolg van deze situatie in de nabije toekomst zullen wegebben.

De wereldwijde technologische wedloop is in 2024 geïntensiveerd. Alle grote economieën, waaronder de EU, de VS, China, Japan en India, zijn zich steeds meer bewust van het economische en nationale belang van geavanceerde technologieën en sommige landen voeren een agressief beleid om technologische toeleveringsketens te reguleren en in bepaalde gevallen veilig te stellen 6 . Naarmate de afhankelijkheid van deze technologieën sterker wordt, neemt het risico toe dat zij als wapen worden ingezet 7 .

Gezien deze permanente instabiliteit zijn de grootste troeven van de EU haar economische macht, haar interne markt, haar veerkracht en haar brede netwerk van handelspartners 8 . In dit verband neemt de EU meer verantwoordelijkheid voor haar diplomatieke leiderschap en haar veiligheid en defensie door investeringen 9 te stimuleren en zich te concentreren op innovatie, met name in digitale technologieën voor tweeërlei gebruik 10 en opkomende disruptieve technologieën 11 .

1.2. Bevordering van het concurrentievermogen in een complexe economische context

Het economische landschap van 2024 wordt gekenmerkt door uitzonderlijk grote onzekerheid, die nog wordt vergroot door geopolitieke spanningen 12 . Daarnaast laat de economische groei in Europa een vertraging zien, terwijl het schuldenniveau in 2023 en 2024 is blijven stijgen 13 . Bovendien hebben de elektriciteitsprijzen zich op een structureel hoog niveau gestabiliseerd, drie keer zo hoog als in de VS en meer dan twee keer zo hoog als in China 14 . De redenen hiervoor zijn onder meer de stijgende inflatie, een toename van de frequentie en ernst van verstoringen aan de aanbodzijde en grotere kwetsbaarheden in de toeleveringsketen voor essentiële hulpbronnen en technologieën. Al met al heeft dit geleid tot een uitdagender investeringsklimaat voor de digitale transformatie 15 , waardoor de EU aanzienlijk achterblijft bij de VS, waar de productiviteitsgroei sinds 2019 tien keer zo hoog is (6 % tegenover 0,6 % in Europa) 16 .

Uit al deze zaken blijkt dat de EU dringend prioriteit moet geven aan maatregelen die innovatie en groei bevorderen, de productiviteit verbeteren en verstoringen beperken, met name op het gebied van digitale technologieën en digitale vaardigheden 17 . In bredere zin zijn aanzienlijke investeringen nodig om het hoofd te bieden aan uitdagingen als digitalisering, ecologische duurzaamheid, vergrijzing van de bevolking, de energietransitie, de opkomende tendens van globalisering en een vermindering van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen 18 . Daarnaast zijn maatregelen om de eengemaakte markt aantrekkelijker te maken van cruciaal belang om het concurrentievermogen van de EU, dat afneemt door onvoldoende integratie, te versterken 19 . Dergelijke maatregelen zijn essentieel om de economie van de EU te moderniseren en de productiecapaciteit te vergroten. Bovendien is het van vitaal belang dat de dubbele groene en digitale transitie met succes wordt uitgevoerd. Om deze doelstellingen te verwezenlijken is een dynamische digitale transformatie onontbeerlijk.

1.3. Naar een nieuw tijdperk beheerst door generatieve AI

Hoewel het transformerend vermogen van artificiële intelligentie (AI) al jaren bekend is, markeerde de opkomst van generatieve AI in 2023 een nieuwe fase in de technologische revolutie. Mogelijk ontstaan hierdoor voor bedrijven, burgers en overheidsdiensten systemische kettingreacties, die zowel kansen als risico’s opleveren. Generatieve AI brengt een massale democratisering van de productie van inhoud met zich mee 20 – mede door een grotere toegankelijkheid, moduleerbaarheid, gebruiksgemak en menselijke kenmerken – die concrete vooruitzichten biedt op een breed gebruik door alle burgers en bedrijven en mogelijk zorgt voor een unieke versnelling in het gebruik van AI door Europese burgers, bedrijven en overheden 21 . De grote toename aan rekenkracht maakt de integratie van AI in verschillende aspecten van het dagelijks leven mogelijk, onder meer in auto’s, mobiele apparaten, woningen en sporthorloges. Deze integratie vormt een impuls voor systemische innovatie, stimuleert de economische efficiëntie en verhoogt de productiviteit van bedrijven. Tegen 2030 zal het netto-effect van AI op de Europese economie naar verwachting nog eens 600 miljard EUR hoger uitvallen dan het eerder geraamde bedrag van 2,8 biljoen EUR 22 . Bovendien zal de uitrol van generatieve AI naar verwachting bedrijfsactiviteiten genereren met een waarde van 2,4 tot 4,0 biljoen EUR per jaar 23 . Deze technologische verschuiving zal ook aanzienlijke gevolgen hebben voor banen en vaardigheden op manieren die we nu nog niet volledig kunnen voorspellen en begrijpen.

Om een robuust ecosysteem voor generatieve AI te ontwikkelen, moet de EU de hele technologische waardeketen op alle niveaus beheersen. Dit houdt onder meer in dat moet worden gezorgd voor de gelijktijdige ontwikkeling van alle onderling afhankelijke componenten 24 , chips en high-performance computing-capaciteiten die van cruciaal belang zijn voor het creëren van trainingsmodellen en basisgegevens voor AI-systemen, en voor onderzoekers en specialisten die deze systemen ontwikkelen. Daarnaast vraagt een dergelijk ecosysteem om de ontwikkeling van een gekwalificeerde beroepsbevolking die in staat is AI in het bedrijfsleven (inclusief kmo’s) in te zetten en een robuuste connectiviteitsinfrastructuur tot stand te brengen, met inbegrip van datacentra. Investeringen die worden ondersteund door een goed functionerende, diepe kapitaalmarkt zijn eveneens van vitaal belang. Elk van deze zaken is van cruciaal belang om brede vooruitgang op alle vlakken van het digitale decennium te waarborgen, om zo te voorkomen dat de verwezenlijking van het hele initiatief in gevaar komt.

1.4 Voorkomen dat mensen en samenlevingen buiten de boot vallen in een steeds meer hybride omgeving

Digitale technologieën bepalen steeds meer elk aspect van ons dagelijks leven, terwijl er soms geen of alleen beperktere offline-alternatieven voorhanden zijn. Deze transformatie biedt belangrijke voordelen biedt, maar daarbij is het uiterst belangrijk om aandacht te besteden aan de dringende zorgen over de kwetsbaarheden en ongelijkheden die deze met zich meebrengt, en om mensen meer in het algemeen te helpen om zich aan te passen aan het snelle tempo van de veranderingen. Hiertoe is met name een samenhangende en strategische aanpak van digitale geletterdheid nodig. Een aanzienlijk deel van de Europeanen voelt zich onvoorbereid of ongemakkelijk als het gaat om de digitale transformatie: slechts 56 % van de volwassenen heeft ten minste digitale basisvaardigheden en ongeveer 100 miljoen Europese burgers beschouwen digitalisering als een bron van complexiteit in hun leven. Een grote meerderheid van de Europeanen (88 %) is van mening dat overheidsinstanties prioriteit moeten geven aan het bieden van menselijke ondersteuning om burgers te leren omgaan met de digitale transformatie 25 . Mensen voelen zich ook kwetsbaar vanwege online-oplichting of oneerlijke praktijken met betrekking tot annuleringen, terugbetalingen en prijsopdrijving 26 . Tot slot is er merkbare en toenemende bezorgdheid over de gevolgen van AI voor de rol van mensen, waaronder banen, en het verlies van privacy 27 .

In 2024 blijft technologie onze samenlevingen op de proef stellen: 72 % van de Europeanen is nu bezorgd over de mogelijke manipulatie en verstoring van verkiezingen in de EU door middel van cyberaanvallen 28 . De blootstelling van democratische samenlevingen aan buitenlandse inmenging is dit jaar bijzonder zorgwekkend, aangezien dit het grootste verkiezingsjaar in de geschiedenis is, waarin landen in heel de wereld, waaronder 450 miljoen Europeanen, hun stem uitbrengen bij cruciale verkiezingen. In dit verband moet maatschappelijke polarisatie als een van de grootste risico’s voor democratieën worden gezien 29 , nu ons vermogen om de dringende mondiale uitdagingen van deze tijd doeltreffend aan te pakken hierdoor in gevaar kan worden gebracht. Een cruciale uitdaging is dan ook ervoor te zorgen dat digitale technologieën en diensten het vertrouwen in instituties vergroten in plaats van het te ondermijnen. 

Ook het voorkomen van inmenging die de maatschappelijke stabiliteit ondermijnt, zoals desinformatie, is van het grootste belang. Sinds mei 2023 is het aantal met AI gegenereerde valse artikelen met meer dan 1 000 % toegenomen, met name door de aanwezigheid van meer dan 600 onbetrouwbare nieuws- en informatiewebsites 30 . Nieuwe soorten bots en hulpmiddelen voor sociale media die met generatieve AI zijn gecreëerd, verspreiden politieke, verkiezingsgerelateerde desinformatie op een manier die steeds moeilijker te detecteren valt. Onderzoek heeft dit jaar opnieuw laten zien dat de aanbevelingsalgoritmen van onlineplatforms politiek vooringenomen zijn, waardoor bepaalde inhoud onevenredig veel aandacht krijgt, wat de publieke opinie beïnvloedt en een bedreiging vormt voor de democratie en de sociale cohesie.

Ten slotte hebben recente ontwikkelingen het complexe verband tussen digitale technologieën en de volksgezondheid geïllustreerd. Positief is dat het toegenomen gebruik van AI in de gezondheidszorg en in ruimten voor gezondheidsgegevens en de toegenomen communicatie tussen patiënten en artsen nieuwe mogelijkheden creëren 31 . In 2023 zijn echter ook de negatieve effecten van de vormgeving van online-interfaces op de geestelijke gezondheid duidelijk zichtbaar geworden; deze effecten komen tot uiting in verslavingsgedrag, aandachtsproblemen of afstomping voor geweld 32 . Recente onderzoeken met betrekking tot kinderen wijzen op een aanzienlijke verschuiving in de ervaringen die zij in hun kindertijd opdoen door de opkomst van een cultuur die helemaal om de smartphone draait. Deze verschuiving, gecombineerd met offline-overbescherming en dalende onderwijsnormen, heeft bijgedragen tot lagere scores voor wiskunde bij de PISA-toetsen en een slechtere geestelijke gezondheid, waaronder meer gevallen van verslaving, depressie, angst en zelfbeschadiging 33 .

2. Een concurrerende, soevereine en veerkrachtige EU gebaseerd op technologisch leiderschap

In de volgende punten wordt nagegaan welke vooruitgang is geboekt met betrekking tot de belangrijkste algemene doelstellingen op het gebied van concurrentievermogen, digitale soevereiniteit (die technologisch leiderschap vereist), cyberbeveiliging, collectieve veerkracht en sterke digitale ecosystemen, alsook de bijbehorende streefcijfers (gigabitconnectiviteit, edge nodes, kwantumtechnologie en digitalisering van het bedrijfsleven (inclusief kmo’s), cloudcomputing, AI en big data).

2.1. Digitaal technologisch leiderschap opbouwen met het oog op het toekomstige concurrentievermogen

De afgelopen jaren is het concurrentievermogen van de EU aanzienlijk onder druk komen te staan, met name als gevolg van technologische tekortkomingen. De EU is achtergebleven op alle drie de dimensies innovatie, productie en ingebruikname, met name wat betreft kritieke technologische ontwikkelingen 34 . Deze tekortkomingen hebben met name gevolgen gehad voor haar prestaties op het gebied van digitalisering, wat reden is tot bezorgdheid 35 . Bovendien heeft de achterstand van de EU in de ICT-wedloop ertoe geleid dat het aandeel van de EU in de omzet van de mondiale ICT-markt tussen 2013 en 2022 met 10,5 % is gedaald 36 , wat aanzienlijke negatieve gevolgen heeft gehad voor de productiviteitsgroei.

Wat digitale technologieën en netwerken betreft, is wereldwijd 28 % van alle digitale bedrijven in de VS gevestigd, gevolgd door China met 23 % en de EU met slechts 14 %. Deze verdeling wijst op aanzienlijke asymmetrieën in de productie van digitale diensten 37 . Daarbij is met name van belang dat 80 % van de technologieën en diensten die cruciaal zijn voor de digitale transformatie van Europa nog steeds buiten de EU wordt ontworpen en vervaardigd 38 . Bovendien zijn Europese platforms er de afgelopen tien jaar nog niet in geslaagd meer dan 5 % van de mondiale waarde van deze markt in handen te krijgen. Over het geheel genomen behoort een zeer klein aantal Europese bedrijven tot de wereldmarktleiders op dit gebied; slechts drie van de vijftig grootste ICT-bedrijven, berekend op basis van marktkapitalisatie 39 , zijn Europees.

In dit verband is een aanhoudende en gecoördineerde inspanning van essentieel belang om het digitale technologische leiderschap van de EU te versterken, nu dit een belangrijke factor is voor de verbetering van haar concurrentievermogen. Deze inspanning moet mede gericht zijn op het creëren van solide governancemechanismen voor Europese ondernemingen en een gelijk speelveld binnen de eengemaakte markt van de EU.

2.1.1. Investeringen in onderzoek en innovatie

Hoewel de EU een belangrijke bijdrage blijft leveren aan de wereldwijde wetenschappelijke vooruitgang, is China sinds 2022 de nieuwe koploper geworden, met toonaangevende publicaties op het gebied van techniek, ontsluitende strategische technologieën en ICT 40 . Ondertussen loopt de EU achter op het gebied van octrooiaanvragen; alleen Zweden staat (dankzij de bijdrage van Ericsson) als enige EU-land in de top tien van landen die de meeste internationale octrooiaanvragen doen. In 2022 waren er acht keer zoveel Chinese als Europese aanvragen en acht van de tien grootste aanvragers van internationale octrooien bevinden zich in Noordoost-Azië.

Daarnaast heeft de EU ook haar streefcijfer van 3 % voor de totale (publieke en particuliere) investeringen in O&I niet gehaald 41 , aangezien die slechts 2,2 % van het bbp van de EU vertegenwoordigen 42 . Dit niveau ligt ruim onder dat van de VS (3,4 %) en iets onder dat van China (2,4 %), wat wijst op een bijzonder laag investeringsniveau in de particuliere sector. Dit verschil is nog groter in de ICT-sector, waar de uitgaven van de EU in 2022 ongeveer zeven keer minder bedroegen dan in de VS (39,2 miljard EUR tegenover 301,5 miljard EUR; zie onderstaande grafiek).

Figuur 1. O&O-uitgaven voor informatie- en communicatietechnologie (ICT) wereldwijd in 2022 (Bron: Europese Commissie (2023) en Statista Inc 43 )

In de technologische wedloop streven Europese bedrijven naar leiderschap op het gebied van opkomende en disruptieve technologieën, met als doel hun militaire en inlichtingencapaciteiten te versterken; tegelijkertijd volgen zij strategieën waarbij civiele en militaire toepassingen worden gecombineerd. Om de strategische activa, belangen, autonomie en veiligheid van de EU beter te beschermen, heeft de Commissie waarborgen ingevoerd in het kader van de Horizon Europa-verordening 44 , alsook investeringswaarborgen in het kader van de Europese Innovatieraad. Als verdere stap in de aanpak van kwetsbaarheden en veiligheidsrisico’s in de O&I-sector heeft de Commissie in het kader van de Europese strategie voor economische veiligheid op 24 januari 2024 een voorstel gedaan voor een aanbeveling van de Raad 45 . In dit voorstel wordt benadrukt dat gestreefd moet worden naar een gedeeld begrip van kwetsbaarheden en dat er maatregelen moeten worden genomen om deze op EU-niveau aan te pakken.

De EU heeft bovendien richtsnoeren voor onderzoek met betrekking tot producten voor tweeërlei gebruik uitgebracht om ervoor te zorgen dat de risico’s door overheden en onderzoeksorganisaties doeltreffend worden vastgesteld, beheerd en beperkt 46 . In overeenstemming met het pakket economische veiligheid van 24 januari 2024 47  heeft de Commissie een openbare raadpleging gehouden over EU-steun voor O&O op het gebied van technologieën met potentieel voor tweeërlei gebruik 48 . Deze raadpleging had tot doel na te gaan of deze steun toereikend is gelet op de bestaande en nieuwe geopolitieke uitdagingen die in de strategie voor economische veiligheid worden beschreven.

2.1.2. Een goed functionerende digitale eengemaakte markt die als publiek goed bijdraagt aan de productiviteit van de EU

De handel in diensten binnen de EU is goed voor slechts ongeveer 8 % van het bbp, tegenover ongeveer 25 % in het geval van goederen. De afgelopen vijf jaar werden gekenmerkt door een intensieve wetgevingsactiviteit, waarmee de voorwaarden werden geschapen voor een concurrerende eengemaakte markt. Een werkelijk goed functionerende eengemaakte markt is van cruciaal belang om vooruitgang te boeken bij de verwezenlijking van de doelstellingen en streefdoelen van het digitale decennium. Door een gelijk speelveld voor alle Europese bedrijven te waarborgen, is de digitale eengemaakte markt een van de belangrijkste factoren die bedrijven in staat stellen nieuwe kansen te benutten, te groeien en de noodzakelijke schaal te bereiken om op EU-niveau en internationaal te concurreren. Ook biedt deze markt hun meer handvatten om moeilijke tijden goed te doorstaan. De digitale eengemaakte markt vergroot ook de keuzevrijheid van de consument, neemt kunstmatige belemmeringen binnen de EU weg en helpt om gemeenschappelijke waarden en normen vast te stellen.

De effectieve uitvoering en handhaving van de onlangs goedgekeurde wetgeving zal de komende jaren een belangrijke opgave zijn. Daarnaast is met name een echte kapitaalmarktenunie essentieel om de digitale eengemaakte markt en de huidige groene en digitale transitie te ondersteunen 52 .

2.1.3. Ontwikkeling en uitrol van soevereine en veerkrachtige collaboratieve connectiviteits- en computerinfrastructuur

Het succes van het digitale decennium zal afhangen van het vermogen van de EU om een ecosysteem op te bouwen dat gebaseerd is op de convergentie van connectiviteitsinfrastructuur en computerdiensten, met inbegrip van chipfabrikanten en aanbieders van elektronische communicatie, netwerkapparatuur en edge- en clouddiensten, waarmee de levering van collaboratieve connectiviteit en computerdiensten mogelijk wordt.

2.1.3.1. Gigabitconnectiviteitsinfrastructuur

Een geavanceerde digitale netwerkinfrastructuur is een noodzakelijke voorwaarde voor de ontwikkeling van diensten en toepassingen die Europese bedrijven en consumenten kunnen gebruiken om de productiviteit en economische ontwikkeling te versterken. Daarom wordt er tijdens het digitale decennium naar gestreefd om alle Europese burgers en bedrijven vaste en mobiele gigabitnetwerken te bieden. In de verklaring over digitale rechten en beginselen hebben de EU en haar lidstaten zich er ook toe verbonden digitale connectiviteit voor iedereen betaalbaar te maken 54 .

De EU heeft haar connectiviteitsdoelstellingen nog lang niet gehaald. Glasvezelnetwerken, die van kritiek belang zijn voor het leveren van gigabitconnectiviteit, zijn slechts beschikbaar voor 64 % van de huishoudens, tegenover meer dan 99 % in Japan en Zuid-Korea 55 . Ondanks aanzienlijke vooruitgang in sommige lidstaten (met name een toename van 38 % in de uitrol van glasvezel in Griekenland vanwege een inhaalslag) blijft de gemiddelde jaarlijkse vooruitgang in de EU (+ 13,5 %) veel te beperkt om ervoor te zorgen dat de doelstelling van 100 % dekking tegen 2030 wordt gehaald, rekening houdend met de kosten en moeilijkheden om de resterende 36 % van de huishoudens dekking te bieden. Zonder extra maatregelen en investeringen zal tegen 2030 minder dan 90 % van het streefcijfer worden gehaald.

Bovendien bestaan er aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten, met name wat betreft de uitrol van glasvezel, die van cruciaal belang is voor het bieden van gigabitconnectiviteit. De verschillen in de uitrol van glasvezelnetwerken kunnen worden verklaard door een verschil in uitgangspositie wat betreft de kwaliteit en het bereik van de bestaande infrastructuur, geografische verschillen tussen de lidstaten, verschillen in overheidsfinanciering voor de uitrol van glasvezel en de wijze waarop de toegang tot oudere netwerken in de regelgeving is geregeld. Het voorkomen van de overmatige aanleg van infrastructuur, met name infrastructuur die door de overheid wordt gefinancierd, is goed gelukt, bijvoorbeeld in Frankrijk.

Er bestaat nog steeds een aanzienlijke digitale kloof tussen stedelijke en plattelandsgebieden in de Europese Unie. De vaste VHCN-dekking (FTTP en Docsis 3.1) in plattelandsgebieden is met 11,5 procentpunten toegenomen van 44,2 % in 2022 tot 55,7 % in 2023, wat nog steeds veel lager is dan de totale vaste VHCN-dekking van 78,8 %. De FTTP-dekking in plattelandsgebieden is in 2023 met 12,1 procentpunt gestegen tot 52,8 %, wat lager is dan de totale FTTP-dekking van 64,0 %. De 5G-dekking in plattelandsgebieden is in 2023 snel toegenomen, met 22,7 procentpunten binnen één jaar, tot 73,7 %. Dit is echter nog steeds veel lager dan de totale 5G-dekking van 89,3 %.

Aan de vraagzijde is het gebruik van breedband van ten minste 1 Gbps in de EU sinds 2023 zeer laag gebleven, namelijk 18,5 % 56 , terwijl in twintig lidstaten minder dan 10 % van de consumenten gebruik heeft gemaakt van deze vorm van snelle breedband. Het gebruik van snelle vaste breedbandabonnementen is in de EU lager dan in de VS (20,44 %), Zuid-Korea (88,04 %) en Japan (84,77 %) 57 .

Figuur 2. FTTP-dekking in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 tot aan 2030

Hoewel de 5G-dekking momenteel 89,3 % van de bevolking van de EU omvat (tegen slechts 73,7 % dekking in plattelandsgebieden), heeft de uitrol nog niet geleid tot EU-brede, geavanceerde 5G-prestaties. Het grootste deel van de huidige dekking van 5G kan worden aangemerkt als “basis-5G”; een hogere kwaliteit van dienstverlening en aanvullende functionaliteiten zijn echter nodig om aan de vraag naar meer geavanceerde 5G-diensten te voldoen. Dit is ook een vereiste om het computercontinuüm tot stand te brengen dat connectiviteit, cloud/AI en het internet der dingen (IoT) omvat.

“Autonoom” 5G, dat een hoge betrouwbaarheid en een lage latentie waarborgt, wat van cruciaal belang is om geavanceerde gebruiksmogelijkheden te kunnen bieden, wordt nog steeds niet op betekenisvolle schaal uitgerold, behalve in een zeer beperkt aantal gevallen, in de vorm van particuliere netwerken.

Ondertussen bedroeg de 5G-dekking in de 3,4-3,8 GHz-band (3,6 GHz-band), die wordt beschouwd als de primaire pioniersband voor 5G in de EU en de enige breed beschikbare middenband die op grote schaal de mogelijkheid biedt om grote aaneengesloten delen van het spectrum van 80-100 MHz te gebruiken, slechts 50,6 %. Deze band is van groot belang omdat hij in potentie een hoogwaardige 5G-dekking kan bieden (met een goede balans tussen dekking en capaciteit).

Het versnellen van de uitrol is van cruciaal belang omdat de beschikbaarheid van een hoogwaardige, uitgebreide 5G-infrastructuur niet alleen een belangrijke aanjager is van het huidige concurrentievermogen van de EU, maar ook de belangrijkste basis vormt voor de toekomstige uitrol van 6G, waarbij grote delen van de 5G-infrastructuur zullen worden hergebruikt (bv. glasvezelbackhaul, LEO-satellieten enz.).

De uitrol van connectiviteitsnetwerken moet worden versneld, evenals de ontwikkeling ervan tot een Connected Collaborative Computing-netwerk (3C-netwerk), zoals beschreven in het in februari 2024 gepubliceerde witboek over connectiviteit “Tegemoetkomen aan de digitale-infrastructuurbehoeften van Europa”, rekening houdend met de feedback van het publiek 59 .

Volgens ramingen vergt het toenemende gebruik van software en clouddiensten door elektronische-communicatienetwerken tot 2027 nog eens 80 miljard EUR aan extra investeringen. Dit staat nog los van de investeringskloof van 200 miljard EUR, die moet worden overbrugd om de connectiviteitsdoelstellingen van het digitale decennium te halen 60 .

Deze geraamde investeringen vereisen aanhoudende inspanningen van particuliere exploitanten en overheidsinstanties, waarbij het gaat om veel hogere bedragen dan die de lidstaten in hun nationale stappenplannen hebben begroot. Deze inspanningen zijn nodig om te zorgen voor hoogwaardige gigabitconnectiviteit met een hoge betrouwbaarheid, een lage latentie en een snelheid die gebruikers tegen 2030 nodig zullen hebben. Er moet ook meer worden gedaan om de unieke versnippering van de Europese retailmarkt voor telecomdiensten aan te pakken en voorwaarden voor opschaling te scheppen.

In het witboek over connectiviteit worden de toekomst van de digitale netwerkinfrastructuren van de EU en de daarmee samenhangende uitdagingen beschreven. Hierin wordt onderstreept dat moet worden geïnvesteerd in de uitrol van technologische en onderzoekscapaciteit, alsook in veilige en veerkrachtige digitale infrastructuur, en dat een echte eengemaakte markt voor communicatienetwerken moet worden gecreëerd die de uitbreiding van de traditionele internetmarkt voor consumenten naar een computercontinuüm mogelijk maakt: van chips en andere componenten voor in apparaten ingebouwde snelle processoren tot edgecomputing in combinatie met gecentraliseerde clouddiensten en door AI aangedreven toepassingen die het netwerk beheren.

De Gemeenschappelijke Onderneming “Slimme netwerken en diensten” (SNS JU) brengt het bedrijfsleven en overheidsinstanties samen in een EU-platform voor O&I-financiering voor geavanceerde 5G- en 6G-systemen, met als doel de kracht van de EU op het gebied van de levering van netwerken te benutten voor de bredere waardeketen, met inbegrip van cloud en software, alsook apparaten en componenten. SNS JU heeft 6G-onderzoek in Europa op gang gebracht door medefinanciering van 63 onderzoeks- en innovatieprojecten op het gebied van geavanceerde 5G-netwerken en 6G-netwerken, onder meer met betrekking tot de architectuur, geavanceerde draadloze en optische communicatie, niet-terrestrische netwerken en veilige en betrouwbare communicatie.

In het witboek wordt ook gewezen op het belang van onderzeese kabelinfrastructuren, die goed zijn voor meer dan 99 % van het intercontinentale dataverkeer, en waarover in februari 2024 een aanbeveling aan de lidstaten 61 is aangenomen. De aanbeveling heeft tot doel maatregelen te bevorderen die helpen om de bestaande kabelinfrastructuur in kaart te brengen en zo een EU-brede beoordeling van de risico’s, kwetsbaarheden en afhankelijkheden te faciliteren, met name van leveranciers met een hoog risico. Deze zullen worden beperkt door het gebruik van een toolbox voor kabelbeveiliging en het gemeenschappelijk beheer van kabeltechnologieën en bekabelingsdiensten, waarmee snelle en veilige reparatie en onderhoud van kabels wordt gewaarborgd, alsook door kritieke kabelprojecten van Europees belang in kaart te brengen en te financieren, zowel binnen de EU als wereldwijd.

2.1.3.2. Halfgeleiders

Halfgeleiders zijn de “stoommachine” van de digitale en groene transitie, aangezien zij de basis vormen voor kritieke toepassingen en infrastructuur voor smartphones, auto’s en sectoren als de gezondheidszorg, energie, communicatie, defensie, ruimtevaart en industriële automatisering. De halfgeleidermarkt zal zijn waarde dit decennium naar verwachting verdubbelen ten opzichte van 2021, tot meer dan 1 biljoen USD in 2030 62 . Deze groei omvat gebieden als chipontwerp, productie van wafers, de levering van chemische componenten, verpakkingen en machines.

Halfgeleiders zijn van groot geostrategisch belang en staan wereldwijd centraal in industriële en veiligheidsstrategieën. Onze partners en concurrenten verrichten enorme publieke en particuliere investeringen en nemen agressieve economische maatregelen om de toeleverings- en productiecapaciteit voor hun economieën te waarborgen.

De toeleveringsketens zijn wereldwijd met elkaar verbonden, maar voor de meeste segmenten zijn zij nog steeds sterk geconcentreerd in Azië. Dit creëert een afhankelijkheid van chipontwerpers en -fabrikanten en (geavanceerde) verpakkingsfaciliteiten buiten de EU, wat kan leiden tot voorzieningstekorten die hele industriële sectoren (bv. de automobielsector, industriële automatisering, communicatie) verstoren.

De ambitie van Europa in het digitale decennium is om zijn aandeel in de mondiale productie te verdubbelen (van 10 naar 20 %) en haar mondiale leiderschap in deze sector te vergroten door de investeringen te concentreren op de productie van de meest geavanceerde halfgeleiders (chips van 2 nanometer). De EU kan hiertoe een beroep doen op haar krachtige onderzoekscapaciteit (IMEC, CEA LETI en Fraunhofer) en technologische capaciteit (ASML, ASM, chemie), die dankzij strategieën en investeringen uit het verleden geheel zijn toegerust voor de productie van de meest geavanceerde chips.

Het marktaandeel van de EU-27 in de waardeketen voor halfgeleiders bedroeg in 2022 90 miljard EUR, ofwel 9,8 % van de wereldwijde inkomsten. De inkomsten stegen aanzienlijk ten opzichte van het niveau van 2019 (57 miljard EUR), maar het marktaandeel daalde licht (9,9 % in 2019). De VS zijn momenteel marktleider (met ongeveer 40 %), gevolgd door Taiwan (15 %), Zuid-Korea (13,2 %), Japan (12,4 %) en de EU-27, waar de inkomsten volgens de raming van de International Data Corporation 63 9,8 % van de mondiale markt in waarde bedragen. Uitgaande van de landen waar het hoofdkantoor gevestigd is, zijn de totale gecombineerde inkomsten in de waardeketen van de EU-27 geconcentreerd in Nederland, Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, België en Luxemburg. De productie van halfgeleiders is goed voor 56 % van de totale inkomsten in de waardeketen, waarbij apparatuur goed is voor 29 %.

In het beleidsprogramma voor het digitale decennium is de doelstelling vastgesteld dat het marktaandeel van de EU op het gebied van geavanceerde halfgeleiders tegen 2030 20 % van de wereldwijde inkomsten moet zijn. In dit stadium zijn geavanceerde halfgeleiders echter nog steeds niet beschikbaar op de markt. Wel staan er in de EU aanzienlijke investeringen gepland en zal de productiecapaciteit in Europa de komende jaren worden versterkt.

Van 2022 tot 2023 daalden de inkomsten in de EU met 3 % (van 90 tot 87 miljard EUR), terwijl de mondiale inkomsten met 14 % daalden (van 918 tot 791 miljard EUR). In deze moeilijke situatie bestaat de volgende fase voor de EU uit verdere uitbreiding van het ecosysteem voor halfgeleiders in Europa, van O&I tot de productiecapaciteit, zodat de industriële aanwezigheid in de hele toeleveringsketen wordt versterkt. In 2024 staat de EU voor de grote uitdaging om te zorgen voor een solide productienetwerk, waarvoor enorme financiële investeringen nodig zijn. De EU moet met name zwakke punten op het gebied van ontwerp, fabricage, assemblage en verpakking van chips aanpakken, aangezien de productie in de EU in de loop van tijd is afgenomen als gevolg van de uitbesteding aan gieterijen buiten de EU en de effecten van de tekorten in de periode 2020-2021.

Met de EU-chipverordening, die op 21 september 2023 in werking is getreden, het tweede belangrijke project van gemeenschappelijk Europees belang op het gebied van micro-elektronica en communicatietechnologieën (IPCEI ME/CT), en de Alliantie voor processors en halfgeleidertechnologieën, heeft de EU resolute stappen gezet in de uitvoering van haar visie dat de EU een belangrijke speler moet worden bij de productie van halfgeleiders van wereldklasse. Om de ambitieuze doelstellingen van het digitale decennium te verwezenlijken, is een voortdurende gezamenlijke inspanning van Europese entiteiten nodig.

2.1.3.3. Edge nodes

De ontwikkeling van “edge nodes” vormt niet alleen een paradigmaverschuiving naar een gedecentraliseerd model van gegevensopslag dat zorgt voor gegevensverwerking met een lage latentie en een betere bescherming van de privacy. Ze is ook bepalend voor de toekomst van digitale infrastructuur als essentiële bouwsteen voor de ontwikkeling van innovatieve en efficiënte infrastructuren met behulp van op AI gebaseerde software en computer- en telecommunicatienetwerken. Deze revolutie biedt de EU ook een kans om de veiligheid, soevereiniteit en technologische onafhankelijkheid van digitale netwerken als kritieke infrastructuur te waarborgen.

Figuur 3: Uitrol van edge nodes (EU-prognose tot 2030). 64

Het beleidsprogramma voor het digitale decennium stelt zich tot doel ten minste 10 000 sterk beveiligde, klimaatneutrale edge nodes op te zetten, die op zodanige wijze worden verspreid dat toegang tot gegevensdiensten met een lage latentie (d.w.z. enkele milliseconden) wordt gewaarborgd, ongeacht waar bedrijven zich bevinden. 

Het totale aantal opgezette edge nodes in de EU bedroeg in 2023 naar schatting 1 186, tegen 499 in 2022. Dit geraamde aantal is nog steeds ontoereikend om het totale streefcijfer te halen: het is slechts 12 % van het streefcijfer voor edge nodes voor 2030. Bovendien is de markt nog lang niet rijp voor de praktische toepassing ervan: slechts 12 % van de opgezette edge nodes wordt gebruikt voor productie en 88 % voor test- en onderzoeksdoeleinden.

Volgens voorlopige bevindingen van het Edge Observatory en IDC 65 waren de Europese uitgaven voor edgecomputing in 2023 goed voor 22 % van de wereldwijde uitgaven op dit gebied (190 miljard EUR in 2023). De Verenigde Staten zullen naar verwachting het meest uitgeven aan edgecomputing, meer dan 40 % van het wereldwijde totaal, gevolgd door Europa en China. Verwacht wordt dat Latijns-Amerika en China de komende vijf jaar de uitgaven het snelst zullen zien groeien.

De verspreiding van edge nodes in de EU vertoont aanzienlijke geografische verschillen met als koplopers Frankrijk, Duitsland, Italië en Spanje. Deze lidstaten hebben de mogelijkheid om trends te zetten en beste praktijken te verspreiden, waarbij met name wordt voortgebouwd op de snelle investeringen van Frankrijk in edgecomputinginfrastructuur en de invoering van aanverwante technologieën sinds het begin van de jaren 2020, alsook op de Spaanse aanpak ter bevordering van milieuvriendelijke aanbestedingen: 59 % van de Spaanse ondernemingen houdt vóór de selectie rekening met de milieueffecten van ICT-diensten of -apparatuur.

2.1.3.4. Kwantumcomputing

Kwantumtechnologieën zullen het Europese bedrijfsleven en samenleving fundamenteel transformeren, waardoor de productiviteit enorm wordt verbeterd en het bedrijfsleven een nieuwe impuls krijgt. Ook complexe computertaken, zoals het modelleren van biomoleculaire en chemische reacties, het versnellen van nauwkeurige diagnoses en de behandeling van ziekten, en de bescherming van communicatiesystemen met uiterst veilige codes worden hierdoor mogelijk gemaakt. Kwantumtechnologieën zullen van cruciaal belang zijn voor het waarborgen van de Europese soevereiniteit, zoals benadrukt in de Europese strategie voor economische veiligheid 66 en in de aanbeveling van de Commissie over kritieke technologiegebieden voor de economische veiligheid van de EU met het oog op verdere risicobeoordeling met de lidstaten 67 .

Sinds 2018 hebben de EU en de lidstaten meer dan 8 miljard EUR uitgetrokken voor kwantumtechnologieën, aangevuld met de lancering van meerlandenprojecten, individuele overeenkomsten en, laatstelijk, de Europese verklaring over kwantumtechnologieën, die door verreweg de meeste lidstaten is ondertekend.

In dit verband zal de eerste mijlpaal op weg naar het streefdoel van het digitale decennium – een eerste computer met kwantumacceleratie tegen 2025 – naar verwachting dit jaar worden gehaald. Het HPC-QS-project 68 moet volgens de planning binnenkort in Frankrijk (GENCI) en in Duitsland (Jülich) twee systemen in gebruik nemen die zijn geproduceerd door de Franse start-up PASQAL, die is begonnen als een project gefinancierd door het vlaggenschipinitiatief Quantum Technologies Flagship, dat beschikt over een budget van 1 miljard EUR. De voortzetting van dit vlaggenschipinitiatief en de lopende aanbesteding en uitrol van aanvullende kwantumcomputing- en simulatiesystemen onder toezicht van de Gemeenschappelijke Onderneming EuroHPC, alsook de verdere ontwikkeling en uitrol van de Europese kwantumcommunicatie-infrastructuur (EuroQCI), die in 2019 van start is gegaan, en van geavanceerde kwantumdetectie-infrastructuur zullen de EU helpen vooruitgang te boeken bij de verwezenlijking van haar doelstelling voor 2030, te weten het bezit van drie kwantumcomputers op basis van Europese technologie.

Figuur 4. Aantal kwantumcomputers in de EU. Traject naar 2030

Het ecosysteem voor kwantumtechnologie in de EU is naar verhouding sterk: het relatieve aantal start-ups op het gebied van kwantumtechnologieën, gewogen naar bbp, is het grootste ter wereld.

Figuur 5. Internationaal benchmarkingonderzoek naar start-ups op het gebied van kwantumtechnologieën 69

Aan de andere kant zijn de Europese overheidsinvesteringen in kwantumprojecten weliswaar veelbelovend, maar houdt de particuliere sector hierbij geen gelijke tred: in 2021 was ongeveer 25 % van de deelnemers van de kwantumindustrie wereldwijd in Europa gevestigd, maar had de regio minder dan 5 % van de wereldwijde financiering ontvangen. Het Europese bedrijfsleven moet in kaart brengen welke gebruiksmogelijkheden van kwantumtechnologie de productiviteit kunnen verhogen en in het dagelijks leven tot concrete verbeteringen kunnen leiden, en vervolgens daarin investeren.

Hoewel de vooruitgang tot nu toe veelbelovend is, zijn meer coördinatie en gezamenlijke actie nodig om de doelstelling voor 2030 te halen, voortbouwend op de Europese verklaring over kwantumtechnologieën 70 van december 2023.

2.2. Ondersteuning van EU-brede digitale ecosystemen en opschaling van innovatieve ondernemingen

Dat bedrijven in staat zijn om van krachtige digitale ecosystemen gebruik te maken en de digitalisering optimaal te benutten, is van essentieel belang voor de welvaart en het concurrentievermogen van de EU op lange termijn. Dankzij de digitalisering kunnen bedrijven hun activiteiten stroomlijnen, efficiënter werken en zich snel aan veranderende marktontwikkelingen aanpassen, en tegelijkertijd hun leiderschap, flexibiliteit en weerbaarheid tegen marktverstoringen versterken.

2.2.1. Bevorderen van de digitale transformatie van EU-ondernemingen

De invoering van digitale technologieën door het bedrijfsleven is essentieel om de productiviteitskloof tussen leidende en achtergebleven bedrijven te verkleinen, het “winner takes all”-effect af te zwakken en te waarborgen dat productiviteitswinsten over de hele economie worden verspreid. Om de productiviteitswinst van digitale technologieën te kunnen benutten, is niet alleen toegang tot veilige en betaalbare technologieën nodig. Ook moeten er aanvullende wijzigingen in de organisatie van bedrijven worden aangebracht, te beginnen met veranderingen in het management en in vaardigheden 71 .

2.2.1.1. Gebruik van geavanceerde digitale technologie

In 2023 lag de invoering van digitale technologieën door Europese ondernemingen nog steeds ver onder de doelstellingen van het digitale decennium, met name die voor het gebruik van AI en big data. Volgens de huidige trends, en zonder verdere investeringen en stimulansen, zullen de streefcijfers tegen 2030 niet worden gehaald: de prognose van het referentietraject wijst erop dat slechts 64 % van de bedrijven gebruik zal maken van clouddiensten, 50 % van big data en 17 % van AI, wat ver onder het streefcijfer van 75 % ligt dat voor 2030 is vastgesteld 72 . Een ander belangrijk punt van zorg is dat het marktaandeel van Europese aanbieders van clouddiensten is gedaald van 27 % in 2017 tot 13 % in het tweede kwartaal van 2022 73 .

Gebruik van clouddiensten

De economische waarde van de Europese cloudgegevensstromen in 2023 wordt geraamd op 107 miljard EUR, waarvan 77 miljard EUR binnen de EU werd gegenereerd (dit bedrag zal tegen 2035 naar schatting zijn gestegen tot 328 miljard EUR ). De totale economische waarde van cloudgegevensstromen in Europa in 2023 is dus groter dan het bbp van landen als Bulgarije, Kroatië, Estland, Letland en Litouwen.

Hoewel de Europese markt voor cloudcomputing naar verwachting goed zal zijn voor 560 miljard EUR 74 , maakte slechts iets meer dan één op de drie (38,9 %) ondernemingen in de EU in 2023 gebruik van clouddiensten. Bovendien is er sprake van grote verschillen per lidstaat, alsook naar omvang van het bedrijf en het soort clouddiensten. Dit betekent een stijging van 4,9 procentpunten ten opzichte van de laatste meting in 2021, wat overeenkomt met een jaarlijkse groei van bijna 7 %. Dit is lager dan de groei van meer dan 9 % per jaar die tot het einde van het decennium nodig is om de doelstelling te halen.

Figuur 6. Percentage ondernemingen dat gebruikmaakt van clouddiensten in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030

De EU moet het gebruik van clouddiensten versnellen en er tegelijkertijd voor zorgen dat de Europese kernwaarden en belangen in acht worden genomen. Maatregelen en strategieën voor de verspreiding en exploitatie van deze technologie, die gezamenlijk door zowel publieke als private actoren worden ontwikkeld, moeten het gebruik van nieuwe geavanceerde cloudoplossingen, zoals de oplossingen die naar verwachting in het kader van het IPCEI-CIS zullen worden ontwikkeld, sterk stimuleren, met name in ecosystemen van kmo’s. Het exploitatiebureau van het IPCEI voor cloudinfrastructuur en -diensten moet een belangrijke rol spelen bij deze verspreiding, ter aanvulling op de toezeggingen die door de directe deelnemers aan het IPCEI -CIS met betrekking tot de overloopeffecten en de verspreiding zijn gedaan.

De afgelopen jaren waren de overheidsmaatregelen sterk gericht op de aanbodzijde van de Europese cloudmarkt, met als doel bij te dragen aan diversificatie door de ontwikkeling en invoering van interoperabele en betrouwbare cloud-to-edge-oplossingen voor bedrijven die aansluiten bij de behoeften van Europese gebruikers. Dit gebeurde via investeringen (bijvoorbeeld in het kader van het IPCEI-CIS of het -programma Digitaal Europa, dat de toepassing van de slimme middleware Simpl bevordert), de overstapbepalingen in de dataverordening die bedoeld zijn om “vendor lock-in” -praktijken uit te bannen, en via andere initiatieven zoals de Europese Alliantie voor industriële gegevens, edge en de cloud.

Hoewel deze maatregelen de aanzet hebben gegeven tot een meer gevarieerde Europese cloudmarkt, blijven er nog steeds aanzienlijke belemmeringen bestaan, onder meer door oneerlijke marktpraktijken zoals koppelverkoop en bundeling, oneerlijke contractuele betrekkingen die de onderhandelingsmacht van klanten beperken 75 , en telemetriepraktijken waarbij aanbieders de metagegevens van hun klanten benutten om concurrentievoordelen te behalen.

Gebruik van artificiële intelligentie

Het gebruik van AI is ongetwijfeld het meest urgente en cruciale onderdeel van de digitalisering van het bedrijfsleven in de EU. Bij de toepassing van deze technologie is in 2023 de minste vooruitgang geboekt. Er valt geen verbetering waar te nemen ten opzichte van 2021. Van 2021 tot 2023 steeg het percentage ondernemingen dat AI gebruikte maar weinig, van 7,6 % in 2021 tot 8 % in 2023. In het huidige tempo zal de toepassing van AI in 2030 onder de 17 % blijven.

Figuur 7. Percentage ondernemingen dat AI gebruikt in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030

De EU loopt momenteel achter op internationale concurrenten wat betreft de invoering van opkomende technologieën, waaronder AI. De Europese durfkapitaalinvesteringen in AI zijn ook laag in vergelijking met de VS en China.

Figuur 8. Internationaal benchmarkingonderzoek naar durfkapitaalinvesteringen in AI

2023 was een teleurstellend jaar voor de Europese durfkapitaalmarkt, ook voor start-ups op het gebied van AI 76 . In dat jaar bedroegen de durfkapitaalinvesteringen in Europese start-ups 51,7 miljard EUR, een daling van 45,6 % ten opzichte van 2022 77 . EU-ondernemingen ondervinden ook nog steeds moeilijkheden bij het opschalen als gevolg van de resterende belemmeringen voor de eengemaakte markt van de EU.

Ondanks enkele bemoedigende tekenen, zoals een groot aantal ondernemingen in de EU dat experimenteert met AI, en het grote en toenemende aantal start-ups dat met generatieve AI werkt, zijn er stevige maatregelen nodig om meer vooruitgang te boeken bij het behalen van deze doelstelling.

De EU kan voortbouwen op acties zoals het onlangs aangenomen AI-innovatiepakket van 24 januari 2024, dat de oprichting zal vergemakkelijken van AI-fabrieken die rond Europese openbare supercomputers zijn gebouwd, en waarin specifiek voor AI bestemde supercomputers, bijbehorende datacentra verbonden via hogesnelheidsnetwerken en het benodigde menselijk kapitaal worden samengebracht.

De Europese consortia voor digitale infrastructuur (EDIC’s), die samenwerking tussen de lidstaten bevorderen, leggen ook een nieuwe basis voor de ontwikkeling van AI. De eerste twee EDIC’s die bij besluit van de Commissie van februari 2024 zijn opgericht, richten zich specifiek op AI. Een daarvan is het Europees consortium voor digitale infrastructuur voor de alliantie voor taaltechnologie (ALT-EDIC), dat gecentraliseerde toegang tot taalgegevens zal bieden voor de ontwikkeling van Europese grote taalmodellen op basis van generatieve AI, die waardevolle instrumenten verschaffen om de benodigde gegevens samen te voegen, met name voor lidstaten met talen die een beperkte zichtbaarheid hebben. Een derde EDIC, het Europees consortium voor digitale infrastructuur voor netwerkgebonden lokale digitale tweelingen naar het CitiVERSE (LDT CitiVERSE EDIC), zal een digitaal ecosysteem opzetten rond gedeelde infrastructuurcomponenten en geavanceerde technologieën voor data, op AI gebaseerde diensten en aanverwante elementen voor cloudgebaseerde slimme gemeenschappen.

Gebruik van big data/gegevensanalyse

Data zijn de brandstof voor het trainen en verbeteren van algoritmen voor artificiële intelligentie (AI) en vormen een essentiële aanjager van innovatie op het gebied van AI. In 2023 heeft slechts 33,2 % van de Europese bedrijven gebruik gemaakt van gegevensanalyse; er is bovendien sprake van grote verschillen tussen de lidstaten. Als er niet sneller vooruitgang wordt geboekt, zal het gebruik tegen 2030 naar schatting iets meer dan 50 % bedragen, bijna 25 procentpunten onder de doelstelling voor 2030.

Figuur 9. Percentage ondernemingen dat gebruikmaakt van gegevensanalyse in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030

Meer in het algemeen blijkt uit de recentste cijfers 78 dat de data-economie van de EU is gegroeid van 497,8 miljard EUR in 2022 tot 544,1 miljard EUR in 2023, wat neerkomt op 4,2 % van het bbp van de EU. Volgens een referentiescenario zal de waarde van de data-economie van de EU tegen 2030 zijn gestegen tot 851,5 miljard EUR, wat neerkomt op 5,8 % van het totale bbp van de EU.

De data-economie van de EU bood in 2023 werk aan ongeveer 7,66 miljoen dataprofessionals, goed voor 4,3 % van de totale werkgelegenheid. Volgens hetzelfde basisscenario zal het aantal dataprofessionals tegen 2030 naar schatting zijn toegenomen tot 9,9 miljoen, met een samengestelde gemiddelde groei van 3,5 % in de periode 2025-30.

De uitdaging voor de komende jaren zal erin bestaan alle aspecten van de Europese datastrategie snel uit te voeren, te beginnen met de toepassing van de datagovernanceverordening 79 en de dataverordening 80 , om rechtszekerheid te creëren en te zorgen voor een veilig en billijk rechtskader voor de data-economie. Belanghebbenden zullen zich ook moeten concentreren op de praktische uitrol en interconnectie van de gemeenschappelijke Europese dataruimten, wat moet leiden tot een interne gegevensmarkt met een grotere beschikbaarheid van gegevens en meer datagestuurde innovatie en beleid.

2.2.1.2. Bevorderen van de digitalisering van kmo’s

De vooruitgang in de digitalisering van kleine en middelgrote ondernemingen was in 2023 nog steeds onvoldoende en vrij ongelijk verdeeld binnen de EU. Tussen 2021 en 2023, de enige twee vergelijkbare jaren tot dusver, is het percentage ondernemingen met ten minste een basisniveau van digitale intensiteit licht gestegen van 54,8 % tot 57,7 %. Dit staat gelijk aan een bescheiden jaarlijkse vooruitgang van 2,6 %, wat minder is dan de helft van het groeitempo dat nodig is om de doelstelling voor 2030 te halen 81 . In een scenario met ongewijzigd beleid zal in 2030 slechts 68 % van de kmo’s gedigitaliseerd zijn, waaruit blijkt dat verdere inspanningen nodig zijn. Ook ligt het tempo ervan lager dan in de VS 82 .

Figuur 10. Index voor digitale intensiteit. Vergelijkbare historische gegevens, traject voor het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030

Dit percentage verschilt sterk per lidstaat: meer dan 75 % van de kmo’s in Finland, Zweden, Nederland, Malta en Denemarken heeft dit niveau al bereikt, maar minder dan een derde in Bulgarije en Roemenië.

In de komende periode zullen de Europese digitale-innovatiehubs (EDIH’s) een bepalende rol spelen bij de praktische toepassing van de verschillende Europese digitale initiatieven door de uitvoering ervan op lokaal niveau te ondersteunen; zij zullen ook bedrijven begeleiden bij hun digitaliseringsmaatregelen.

2.2.2. Opschaling van innovatieve ondernemingen

Het ecosysteem van start-ups en eenhoorns speelt een doorslaggevende rol bij het vergroten van het concurrentievermogen van de EU. Deze ondernemingen bevorderen de economische groei door disruptieve technologieën op de markt te introduceren, nieuwe werkgelegenheid te creëren, innovatie te bevorderen en investeringen aan te trekken. Zij staan voor flexibiliteit, creativiteit en aanpassingsvermogen, en bieden traditionele sectoren de mogelijkheid zich verder te ontwikkelen en relevant te blijven in een snel veranderend marktlandschap. Bovendien dienen start-ups als voedingsbodem voor ondernemerschap en bevorderen zij een cultuur van risico’s nemen en innovatie die essentieel is voor de economische duurzaamheid op lange termijn.

De afgelopen jaren is het Europese ecosysteem erin geslaagd het aantal eenhoorns te vergroten, wat aantoont dat Europa op het hele continent zijn eigen model voor startups kan ontwikkelen, ondersteund door het streven van het digitale decennium om het aantal eenhoorns ten minste te verdubbelen ten opzichte van het referentiescenario van 2022.

Toch is momenteel slechts ongeveer 13 % van alle eenhoorns ter wereld in de EU gevestigd. Eind 2023 waren er 263 eenhoorns in de EU, een stijging van 5,6 % ten opzichte van 2022 (249 eenhoorns eind 2022). Zowel in procenten als in absolute termen is dit een aanzienlijke afname van de jaarlijkse groei van het aantal eenhoorns in de EU ten opzichte van 2020 (groei van ongeveer 30 %) en 2021 (ongeveer 62 %). In 2023 werden in de EU minder eenhoorns opgericht dan in 2017, tegen de achtergrond van een wereldwijde krimp op de particuliere kapitaalmarkten in 2023.

Figuur 11. Internationale benchmarkingstudie naar eenhoorns

AU: Australië, CN: China, IL: Israël, JP: Japan, KR: Republiek Korea, VK: Verenigd Koninkrijk, VS: Verenigde Staten van Amerika, EU: Europese Unie

Het verschil in het absolute aantal eenhoorns met hoofdkantoor in de EU ten opzichte van andere belangrijke landen blijft groot: eind 2023 waren er 263 eenhoorns in de EU 83 , 387 in China en 1 539 in de VS. Dit maakt opnieuw duidelijk dat gerichte actie nodig is, zowel op EU-niveau als op nationaal niveau, niet alleen om ervoor te zorgen dat de doelstelling van het digitale decennium van 500 eenhoorns in 2030 wordt gehaald, maar ook om de groei te ondersteunen en gelijke tred te houden met de prestaties van andere delen van de wereld. 

Figuur 12. Aantal eenhoorns in de EU. Historische gegevens en referentietraject 2024

Om de doelstellingen van het digitale decennium te verwezenlijken moet er nog een groot aantal uitdagingen worden overwonnen. Jonge en innovatieve bedrijven zullen door de verslechterende externe financieringsvoorwaarden hard worden getroffen, met name ondernemingen die met marktinnovaties komen. Deze bedrijven zijn sterk afhankelijk van externe financiering, waardoor zij gevoelig zijn voor een slechtere toegankelijkheid van die financiering. Deze afhankelijkheid, gecombineerd met risicomijding door beleggers, leidt tot grotere onzekerheid over hun financiële stabiliteit. Daarom is het van essentieel belang te zorgen voor ondersteunende financieringsvoorwaarden om innovatie te bevorderen en de groei van deze opkomende ondernemingen te stimuleren.

Bovendien leidt een relatief gebrek aan particulier kapitaal voor omvangrijke investeringen ertoe dat te veel start-ups in de EU in een later stadium groeikapitaal gaan zoeken bij durfkapitaalfondsen buiten Europa 84 , met als gevolg dat hun hoofdkantoor vaak naar landen buiten de EU wordt verplaatst. Door de beperkte toepassing van beste beleidspraktijken in de lidstaten hebben start-ups minder mogelijkheden om talent aan te trekken en te behouden, toegang tot financiering te krijgen of hun innovaties aan openbare aanbestedingen te laten deelnemen.

Het is dus een uitdaging voorwaarden te scheppen die bevorderlijk zijn voor eenhoorns, wat nog eens wordt versterkt door de gebrekkige koppelingen tussen Europese en nationale onderzoeksprogramma’s (die van cruciaal belang zijn om bedrijven die door Europese innovatieprogramma’s zijn ondersteund tot nationale kampioenen te laten uitgroeien) en door de ontoereikende steun voor het stimuleren van spin-offs van universiteiten.

2.3. Versterking van de cyberbeveiliging

Tot de doelstellingen van het digitale decennium 85 behoren ook het vergroten van de weerbaarheid tegen cyberaanvallen, het bijdragen tot een groter risicobewustzijn en een grotere kennis van cyberbeveiligingsprocessen, alsook het opvoeren van de inspanningen van openbare en particuliere organisaties om ten minste basisniveaus van cyberbeveiliging te bereiken. Het besluit over het beleidsprogramma voor het digitale decennium biedt de mogelijkheid om specifieke streefcijfers te ontwikkelen in het kader van de in 2026 geplande evaluatie van het beleidsprogramma 86 .

Bovendien hebben de EU en de lidstaten zich er in de verklaring over digitale rechten en beginselen toe verbonden verdere maatregelen te nemen om traceerbare en veilige producten op de digitale eengemaakte markt te bevorderen en mensen, bedrijven en overheidsinstellingen te beschermen tegen risico’s van cyberbeveiliging en cybercriminaliteit, onder meer via cyberbeveiligingseisen voor geconnecteerde producten die op de eengemaakte markt worden gebracht 87 .

In 2023 werd het cyberdreigingslandschap van de EU nog steeds sterk beïnvloed door geopolitieke ontwikkelingen 88 , met operaties die opnieuw gericht waren op EU-actoren, met name overheidsinstanties, militaire organen, kritieke infrastructuur en instanties op het gebied van buitenlandse zaken. De bedreigingen bestonden onder meer uit de inzet van ransomware, aanvallen op toeleveringsketens en fysieke aanvallen, en sabotage van digitale infrastructuur.

Het aantal cyberaanvallen en afpersingsoperaties nam in 2023 toe 89 . Ransomware-groepen richten zich niet alleen op ondernemingen, maar ook op overheidsinstanties en kritieke infrastructuur, met geopolitieke motieven. Tussen juli 2022 en juni 2023 registreerde het Agentschap van de Europese Unie voor cyberbeveiliging (Enisa) zelf meer dan 2 500 cyberincidenten, waarvan er 220 specifiek tegen twee of meer EU-landen waren gericht. Met respectievelijk 19 % en 8 % waren overheidsdiensten en de gezondheidszorg de belangrijkste doelwitten, terwijl 6 % van alle hacks gericht was op de industrie, de vervoerssector en de financiële sector.

In april 2023 heeft de Commissie het voorstel voor de verordening cybersolidariteit ingediend, die tot doel heeft de solidariteit op EU-niveau te versterken om cyberdreigingen en -incidenten beter op te sporen, zich daar beter op voor te bereiden en daar beter op te reageren. Het netwerk van nationale en grensoverschrijdende hubs moet worden ingezet om cyberdreigingen en -incidenten beter op te sporen. Het cybernoodmechanisme moet de paraatheid verbeteren door gecoördineerde tests van de paraatheid en andere paraatheidsacties voor belangrijke en essentiële entiteiten uit te voeren. Dit mechanisme omvat ook een EU-cyberbeveiligingsreserve, bestaande uit diensten van een geselecteerde pool van betrouwbare particuliere ondernemingen die beheerde beveiligingsdiensten verlenen, zoals incidentenanalyse of coördinatie van de respons op incidenten.

Na vier jaar moeten sommige lidstaten nog verdere inspanningen leveren om de EU-toolbox voor 5G-beveiliging te implementeren en de risico’s, met name die welke verband houden met leveranciers met een hoog risico, doeltreffend te beperken. In 2023 uitte de Commissie ook haar grote bezorgdheid over de risico’s voor de veiligheid van de EU die bepaalde 5G-leveranciers met zich meebrengen 90 . Zij werkt momenteel aan de beveiliging van haar eigen bedrijfscommunicatie om te voorkomen dat deze wordt blootgesteld aan leveranciers met een hoog risico. De bedoeling is dat bij alle relevante financieringsprogramma’s en -instrumenten van de EU met haar beoordeling van de risico’s rekening wordt gehouden.

Begin 2024 heeft de Commissie de allereerste Europese regeling voor cyberbeveiligingscertificering 91 vastgesteld, overeenkomstig de EU-cyberbeveiligingsverordening. De regeling biedt een EU-brede reeks regels en procedures voor het certificeren van ICT-producten tijdens hun gehele levensduur om zo de betrouwbaarheid ervan voor gebruikers te vergroten. Deze belangrijke stap bevordert het mondiale digitale leiderschap van Europa.

Op 30 november 2023 hebben het Europees Parlement en de Raad een politiek akkoord bereikt over de verordening cyberweerbaarheid 92 , die op 12 maart 2024 door het Europees Parlement is aangenomen en in de loop van 2024 in werking zal treden. Op grond van deze verordening mogen hardware- en softwareproducten alleen op de Europese markt worden verkocht wanneer cyberbeveiligingsvereisten worden nageleefd. Het is de eerste verordening in zijn soort, niet alleen in Europa, maar ook internationaal. 

In de verordening worden verplichtingen inzake beveiliging door ontwerp vastgesteld voor fabrikanten van hardware- en softwareproducten. Bepaald wordt dat fabrikanten in de hele toeleveringsketen verantwoordelijk zijn voor de beveiligingsresultaten. Derhalve heeft de verordening niet alleen betrekking op het eindproduct, zoals een laptop of een besturingssysteem, maar ook op de hardware- en softwarecomponenten ervan. Tijdens de overgangsperiode van drie jaar na de inwerkingtreding van de verordening zullen de Europese normalisatieorganisaties worden belast met de ontwikkeling van normen om de naleving door fabrikanten te vergemakkelijken. De Commissie zal relevante gedelegeerde en uitvoeringshandelingen en richtsnoeren vaststellen om ervoor te zorgen dat fabrikanten gemakkelijk aan de verordening kunnen voldoen.

Op grond van de NIS2-richtlijn 93 moeten de lidstaten nationale cyberbeveiligingsstrategieën vaststellen met beleidsmaatregelen die rechtstreeks bijdragen tot de verwezenlijking van de algemene doelstelling inzake cyberbeveiliging van het digitale decennium, zoals beleidsmaatregelen ter bevordering van actieve cyberbescherming en ter bevordering en ontwikkeling van onderwijs en opleiding op het gebied van cyberbeveiliging, cyberbeveiligingsvaardigheden, bewustmaking en onderzoeks- en ontwikkelingsinitiatieven, alsook richtsnoeren inzake goede praktijken en controles op het gebied van cyberhygiëne, gericht aan burgers, belanghebbenden en entiteiten.

3. Mensen en de samenleving in de EU beschermen en sterker doen staan

Mensen centraal stellen bij de digitale transformatie van onze samenlevingen en economieën vormt de kern van het digitale decennium. Dit komt tot uiting in de Europese verklaring over digitale rechten en beginselen en in de algemene doelstellingen en streefcijfers van het besluit betreffende het digitale decennium, die gericht zijn op het creëren van een mensgerichte digitale ruimte, het beschermen van de grondrechten en het aanpakken van de digitale kloof, het bevorderen van digitale vaardigheden, het versterken van het democratische leven en het beschermen van kwetsbare mensen, waaronder kinderen. In de volgende punten wordt gekeken naar de vooruitgang die is geboekt bij de verwezenlijking van deze doelstellingen en streefcijfers, onder meer met betrekking tot digitale basisvaardigheden, ICT-specialisten, e-overheidsdiensten, eID en e-gezondheid.

3.1. De positie van mensen versterken en de digitale transformatie beter laten aansluiten op hun behoeften

In een context waarin digitale hulpmiddelen inmiddels een rol spelen bij elk aspect van ons dagelijks leven, moeten Europeanen alle benodigde elementaire en geavanceerde digitale vaardigheden kunnen verwerven en in staat worden gesteld zich door middel van bij- en omscholing aan te passen aan de veranderingen als gevolg van de digitalisering van hun werk, met name gelet op de verklaring over digitale rechten en beginselen 94 . Daarnaast is het essentieel om burgers de beschikking te geven over betrouwbare hulpmiddelen, zoals veilige eID’s, om ervoor te zorgen dat digitale technologieën en online-overheidsdiensten, waaronder gezondheidsdiensten, toegankelijk zijn voor iedereen in de hele EU, ook voor mensen met een handicap 95 .

3.1.1. Mensen uitrusten met digitale vaardigheden

Een digitaal vaardige bevolking: ten minste digitale basisvaardigheden

Een van de belangrijkste doelstellingen van het digitale decennium is ervoor te zorgen dat tegen 2030 ten minste 80 % van de personen in de leeftijdsgroep 16-74 jaar over digitale basisvaardigheden beschikt. In 2023 stelde iets meer dan 55,6 % van de personen uit die leeftijdscategorie ten minste over digitale basisvaardigheden te beschikken, variërend per lidstaat van 82,7 % tot ongeveer 27,7 %. In 2023 was het EU-gemiddelde van mensen met digitale basisvaardigheden met slechts 1,7 procentpunt gestegen ten opzichte van 2021, een tempo dat onvoldoende is om de doelstelling voor 2030 te halen. Vergeleken met het ideale traject dat nodig is om de doelstelling van 80 % te halen, liep de EU 4,2 procentpunten achter op de waarde die zij in 2023 had moeten halen om op schema te blijven. Zonder verdere maatregelen zal slechts 59,8 % van de bevolking tegen 2030 ten minste over digitale basisvaardigheden beschikken, uitgaande van het referentietraject.

Figuur 13. Ten minste digitale basisvaardigheden in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030

Niet alleen de oudere bevolking heeft een gebrek aan digitale vaardigheden. Een aanzienlijk deel (30 %) van de jongere generatie tussen 16 en 24 jaar beschikt niet over minimale digitale basisvaardigheden. Hoewel de genderkloof op het gebied van digitale basisvaardigheden steeds kleiner wordt (55 % in het geval van vrouwen tegen 57 % bij mannen), verschilt het niveau aanzienlijk naar opleidingsniveau (80 % in het geval van personen die hoger formeel onderwijs hebben gevolgd, tegen 34 % bij degenen die geen of weinig formeel onderwijs hebben genoten). Ook bestaat er een duidelijke kloof tussen stad en platteland (63 % van de stadsbewoners tegen 48 % van de inwoners van plattelandsgebieden).

Tijdens haar huidige mandaat heeft de Europese Commissie in het kader van het actieplan voor de Europese pijler van sociale rechten en het actieplan voor digitaal onderwijs 2021-2027 aanzienlijke inspanningen geleverd om digitale vaardigheden te bevorderen. Ook heeft zij gepleit voor steun op EU-niveau voor de versterking van onderwijs- en opleidingsstelsels, met name door middel van de gestructureerde dialoog over digitaal onderwijs en digitale vaardigheden. 2023 was het Europees Jaar van de Vaardigheden, waarin de nadruk werd gelegd op het belang van het verwerven van essentiële vaardigheden, waaronder digitale vaardigheden, voor het waarborgen van hoogwaardige werkgelegenheid en het bestrijden van personeelstekorten. Een andere belangrijke mijlpaal in 2023 was de vaststelling van een pakket inzake digitaal onderwijs en digitale vaardigheden, dat ook twee voorstellen voor aanbevelingen van de Raad omvatte: een aanbeveling over de succesfactoren voor digitaal onderwijs en digitale opleiding, en een aanbeveling over het verbeteren van het aanbod van digitale vaardigheden en competenties in onderwijs en opleiding. Daarnaast hebben de lidstaten zich er door de unanieme goedkeuring van de aanbeveling van de Raad inzake gelijkheid, inclusie en participatie van de Roma toe verbonden maatregelen te ontwikkelen om de verwerving van digitale vaardigheden door Roma te ondersteunen 96 . Tot slot heeft de Commissie middelen uit verschillende financieringsprogramma’s ingezet om digitale vaardigheden in heel Europa te stimuleren, zoals het Europees Sociaal Fonds Plus 97 , het programma Digitaal Europa en Erasmus+ 98 .

Uit de monitoring van de verklaring over digitale rechten en beginselen blijkt dat de lidstaten vrij actief zijn in het nemen van maatregelen om hun burgers digitaal onderwijs en digitale opleidingen te bieden en hun digitale vaardigheden te verbeteren 99 .

Niettemin zijn er meer en beter gerichte inspanningen van de Europese instellingen en de lidstaten nodig om de verwerving van digitale vaardigheden te vergemakkelijken. In de context van een vergrijzende bevolking en een steeds technologiegerichtere samenleving is het van cruciaal belang een veelzijdige aanpak te volgen die gericht is op verwerving van digitale vaardigheden in het basis-, middelbaar en hoger onderwijs, beroepsonderwijs en -opleiding en in het kader van een leven lang leren, alsook op prioritaire of moeilijk bereikbare groepen. Bovendien vragen de huidige economische situatie en de uitdagingen voor het concurrentievermogen van Europa om een meer samenhangend en strategisch kader voor investeringen, governance en capaciteitsopbouw waarmee doeltreffende en inclusieve digitale vaardigheden en de ontwikkeling van talent kunnen worden gewaarborgd. Dit vereist een snelle aanpassing van de onderwijs- en opleidingsstelsels van de EU aan het digitale tijdperk, zodat zij een belangrijke rol kunnen spelen bij de verbetering van het aanbod van digitale vaardigheden op alle niveaus, mede vanuit het perspectief van een leven lang leren, en zo kunnen bijdragen aan de groei en het concurrentievermogen van Europa 100 .

Een digitaal hooggekwalificeerde beroepsbevolking: ICT-specialisten en geavanceerde digitale vaardigheden

In een tijdperk dat wordt gekenmerkt door snelle technologische vooruitgang is het tekort aan ICT-specialisten een structureel probleem waarvan de aanpak van essentieel belang is om alle doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium te verwezenlijken. Het is dan ook van essentieel belang dat er op die gespecialiseerde gebieden een pool van talent met voldoende hooggekwalificeerde professionals wordt opgebouwd. De ambitieuze doelstelling van het digitale decennium van de EU is dat er tegen 2030 in de EU ten minste 20 miljoen ICT-specialisten werken, met meer afgestudeerden en een groter evenwicht tussen vrouwen en mannen.

Figuur 14: In de EU werkzame ICT-specialisten. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject 2024 naar 2030

De afgelopen tien jaar is het aanbod van ICT-specialisten aanzienlijk gestegen. In 2023 maakten bijna 9,8 miljoen ICT-specialisten deel uit van de werkzame beroepsbevolking in de EU, wat neerkomt op een stijging van 4 % ten opzichte van 2022. In 2023 ligt het aantal specialisten in de EU echter 0,9 miljoen lager dan de waarde die nodig is om op schema te blijven voor de doelstelling voor 2030, uitgaande van het referentietraject. Volgens de huidige trend zal het aantal ICT-specialisten in de EU in 2030 ongeveer 12 miljoen bedragen als er geen verdere maatregelen worden genomen. De genderkloof is nog steeds aanzienlijk en hardnekkig. In 2023 was slechts 19,4 % van de ICT-specialisten in de EU vrouw, iets wat ook de manier waarop digitale oplossingen worden ontworpen en toegepast beïnvloedt, met aantoonbare negatieve gevolgen voor de sociale gelijkheid en het welzijn in het algemeen. Om de doelstellingen van het digitale decennium te halen, is de EU ook steeds afhankelijker van buitenlands talent. In 2023 was 11 % van de ICT-specialisten in de EU afkomstig uit derde landen, tegenover 8 % in 2019 101 .

Europese bedrijven hebben nu al te maken met toenemende concurrentie om digitaal geschoold talent: meer dan 60 % van de EU-ondernemingen die ICT-specialisten hebben aangeworven of geprobeerd aan te werven, kampten daarbij in 2022 naar eigen zeggen met moeilijkheden 102 , alsook met aanzienlijke tekorten aan geavanceerde digitale vaardigheden voor meer traditionele, niet-ICT-functies 103 .

Deze problemen zullen naar verwachting toenemen en nog worden verergerd door de wereldwijde strijd om digitaal talent. Zo is de vraag naar professionals die werkzaam zijn in de ontwikkeling en toepassing van AI in geselecteerde OESO-landen tussen 2019 en 2022 met 33 % gestegen 104 . Volgens ramingen zullen in de komende vijf jaar, alleen al om aan de toekomstige vraag van de sector naar AI-vaardigheden te voldoen, tussen de 0,5 en 2,8 miljoen Europeanen deze vaardigheden moeten verwerven, terwijl ongeveer 1,2 tot 3,7 miljoen mensen vaardigheden op het gebied van cloudcomputing zullen moeten leren 105 .

De oorzaken van deze tekorten zijn talrijk en complex. Een ervan is het kleine aantal jongeren dat een studie op het gebied van wetenschap, technologie, engineering en wiskunde (STEM) of een ICT-opleiding volgt. Slechts 4,2 % van alle afgestudeerden in de EU heeft een richting in de ICT gekozen 106 . Dit is op zijn beurt te wijten aan een tekort aan gespecialiseerde opleidingsprogramma’s, een slechte afstemming op de behoeften van de sector en het gebrek aan flexibiliteit van bestaande leertrajecten. De problemen om vrouwen voor technische functies te werven en te behouden belemmeren bovendien de benodigde groei van ICT’ers in de EU. Meer diverse teams zorgen voor betere besluitvorming en meer innovatieve producten en diensten, wat een positief effect heeft op de bruikbaarheid van technologie voor diverse gebruikers, waaronder vrouwen.

Een hoeksteen van de strategie van de Commissie was de goedkeuring van de aanbeveling van de Raad betreffende de verbetering van het aanbod van digitale vaardigheden en competenties in onderwijs en opleiding 107 . De ontwikkeling van geavanceerde digitale vaardigheden wordt ook ondersteund door meerdere financieringsprogramma’s, met name het programma Digitaal Europa, dat onder meer steun biedt voor het opzetten van gespecialiseerde onderwijsprogramma’s op verschillende academische niveaus 108 en kortdurende opleidingen op diverse belangrijke digitale gebieden. De lidstaten werken ook aan de EU-academie voor cyberbeveiligingsvaardigheden, een van de Europese consortia voor digitale infrastructuur die momenteel in de voorbereidende fase verkeren.

De Commissie heeft onlangs ook een reeks elkaar versterkende maatregelen genomen om de EU aantrekkelijker te maken voor talent uit derde landen en de mobiliteit binnen de EU te stimuleren 109 . De Commissie stelt met name voor een EU-talentenpool op te zetten om de strategische internationale aanwerving van werkzoekenden uit derde landen voor beroepen met tekorten te vergemakkelijken 110 . Zij werkt ook aan de herziening van de richtlijn betreffende de Europese blauwe kaart 111 , die onder meer bepaalt dat vaardigheden die blijken uit beroepservaring en vergelijkbare kwalificaties van hoger onderwijs in sommige ICT-functies als gelijkwaardig worden beschouwd. Tot slot ondersteunt de EU via de talentpartnerschappen met belangrijke partnerlanden mobiliteitsregelingen, capaciteitsopbouw en investeringen in menselijk kapitaal.

Ondanks deze maatregelen zal het in een scenario met ongewijzigd beleid een uitdaging worden om de doelstellingen van het digitale decennium voor 2030 inzake ICT-specialisten te halen. Er moet dan ook dringend actie worden ondernomen door middel van een brede en gecoördineerde aanpak die het gehele onderwijs- en opleidingsspectrum beslaat, met inbegrip van een leven lang leren, en waarbij gebruik wordt gemaakt van de gezamenlijke inspanningen van de betrokken belanghebbenden.

3.1.2. Betrouwbare oplossingen voor digitale interactie: de Europese digitale identiteit en de digitale euro

Nu digitale transacties en interacties een essentieel onderdeel van het dagelijks leven worden, hebben EU-burgers steeds gebruiksvriendelijker, betrouwbaarder en veiliger middelen nodig voor online-identificatie, authenticatie, de opslag en uitwisseling van digitale verklaringen en het gebruik van elektronische handtekeningen. De verordening inzake de Europese digitale identiteit, die in mei 2024 in werking is getreden, beantwoordt aan deze behoefte en zorgt voor een grote omslag, zowel wat betreft de vereenvoudiging van het leven van burgers en bedrijven als de bescherming van de grondrechten online, het waarborgen van de veiligheid en de privacy, het bieden van volledige controle aan burgers over de gegevens die zij delen en het voorkomen van profilering, tracking en tracing, in overeenstemming met de digitale rechten en beginselen van de EU.

De snelle implementatie van de EU-portemonnees voor digitale identiteit tegen 2026 is ook een voorwaarde voor de verwezenlijking van de doelstelling van het digitale decennium: tegen 2030 moet 100 % van de burgers van de Unie toegang hebben tot een veilig elektronisch identificatiemiddel (eID) dat in de hele Unie wordt erkend, zodat gebruikers volledig in staat zijn identiteitstransacties en gedeelde persoonsgegevens te beheren.

Momenteel zijn eID’s beschikbaar in 22 lidstaten (plus Noorwegen en Liechtenstein), voor 93 % van de EU-bevolking. Het gebruik van eID’s verschilt echter sterk per lidstaat. In 2023 maakte 35,7 % van de personen in de EU gebruik van een eID om toegang te krijgen tot diensten van overheidsinstanties of overheidsdiensten in hun land, van 95 % in Nederland tot minder dan 1 % in Cyprus 113 . Door de implementatie van de Europese portemonnee voor digitale diensten zal naar verwachting het gebruik ervan toenemen, aangezien dit gebruikers in staat stelt met één identificatiemiddel toegang te krijgen tot openbare en particuliere digitale diensten.

Sinds april 2023 financiert het programma Digitaal Europa vier grootschalige proefprojecten om gebruiksmogelijkheden te testen, zoals: het opslaan en delen van persoonlijke onderwijsgegevens en reisdocumenten, zoals instapkaarten of digitale rijbewijzen; de toegang tot digitale overheidsdiensten (met inbegrip van grensoverschrijdende diensten); het openen van een bankrekening, het verkrijgen van toegang daartoe en het goedkeuren van betalingen; het kopen van een prepaid SIM-kaart; het ondertekenen van overeenkomsten; en het aantonen van lidmaatschappen van beroepsorganisaties. De brede deelname van bijna alle lidstaten wijst erop dat gevolg is gegeven aan de aanbevelingen in het verslag over de staat van het digitale decennium 2023, waarin de lidstaat werd verzocht “voorbereidingen [te] treffen voor het opzetten en uitvoeren van de Europese portemonnee voor digitale identiteit, met name door middel van proefprojecten en de mobilisatie van het digitale ecosysteem”.

Tot slot onderzoekt de taskforce voor leeftijdsverificatie, die samen met de lidstaten, de Europese Groep van regelgevende instanties voor audiovisuele mediadiensten (ERGA) en het Europees Comité voor gegevensbescherming (EDPB) is opgericht in het kader van de digitaledienstenverordening, momenteel hoe de portemonnee optimaal kan worden gebruikt voor leeftijdsverificatie, een belangrijk middel om tegemoet te komen aan zorgen over de blootstelling van kinderen aan schadelijke inhoud (zie hieronder). Leeftijdsverificatie met behulp van de portemonnee is ook een van de prioritaire gebruiksmogelijkheden voorzien in de oproep tot het indienen van voorstellen voor nieuwe proefprojecten die naar verwachting in 2025 van start zullen gaan.

Nu het gebruik van bankbiljetten en munten afneemt, heeft de Europese Centrale Bank het plan opgevat om tegen 2027 een digitale euro in te voeren. Het Europees Parlement en de Raad onderzoeken momenteel het wetgevingskader dat de Commissie in juni 2023 heeft voorgesteld om de digitale euro in te voeren en de essentiële elementen ervan te reguleren. Zodra dit wetgevingsproces is afgerond, zal de Europese Centrale Bank een besluit nemen over de uitgifte van de digitale euro. Met deze pan-Europese regeling voor een openbaar betaalmiddel wordt centralebankgeld in digitale vorm beschikbaar gesteld, waardoor burgers en bedrijven in de hele eurozone veilige, vertrouwelijke en algemeen aanvaarde betalingen kunnen verrichten. De digitale euro, een publiek goed, heeft tot doel ervoor te zorgen dat ons monetaire stelsel gelijke tred houdt met de digitalisering, maar tegelijkertijd inclusief blijft. Met de invoering wordt een nieuwe Europese infrastructuur tot stand gebracht die marktdeelnemers in staat stelt te innoveren en diensten met toegevoegde waarde te ontwikkelen. De bedoeling is dat de digitale euro volledig interoperabel is met de Europese portemonnees voor digitale identiteit, waarbij verschillende gebruiksmogelijkheden worden ondersteund, van elektronische handel tot transacties in winkels en peer-to-peertransacties, zelfs zonder internetverbinding.

3.1.3. Efficiënte, gebruiksvriendelijke en voor iedereen toegankelijke digitale overheidsdiensten

De lidstaten blijven vooruitgang boeken bij de verwezenlijking van de doelstelling om 100 % van de belangrijke overheidsdiensten voor burgers en bedrijven online toegankelijk te maken. In 2023 bedroeg de gemiddelde EU-score 79 op 100 voor de beschikbaarheid van digitale overheidsdiensten voor burgers (tegen 77/100 in 2022) en 85 op 100 voor bedrijven (tegenover 84 in 2022). Beide waarden zijn lager dan voor 2023 vereist was om op schema te blijven voor de doelstelling voor 2030 (7,8 punten in het geval van burgers en 5,4 punten in het geval van bedrijven). Ondanks het aantal maatregelen dat in de lidstaten is genomen om digitale overheidsdiensten toegankelijk te maken voor alle Europeanen 114 , blijft het in een scenario met ongewijzigd beleid moeilijk om de EU-doelstelling in 2030 te halen.

Figuur 15: Onlinedienstverlening aan burgers (bovenste grafiek) en bedrijven (onderste grafiek). Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030

Er blijft sprake van een aanzienlijk tekort aan digitale overheidsdiensten die volledig gebruikersgericht, toegankelijk voor gebruikers met een handicap en soeverein 115 zijn – in een context waarin de meeste digitale diensten, zoals clouddiensten, worden ontwikkeld door bedrijven van buiten de EU.

Digitale overheidsdiensten zijn een van de belangrijkste investeringsgebieden in de herstel- en veerkrachtfaciliteit: er wordt rechtstreeks 24,5 miljard EUR aan deze doelstellingen bijgedragen 116 .

Wat wetgeving betreft, heeft de uitvoering van de verordening betreffende één digitale toegangspoort 117 bijgedragen tot een vermindering van de administratieve lasten voor EU-burgers en -bedrijven nu de gebruikersinterface van de digitale toegangspoort, het portaal Your Europe, toegang geeft tot een breed scala aan online-informatie en overheidsdiensten. Bovendien maakt de recente lancering van het technische systeem dat het eenmaligheidsbeginsel toepast (Once Only Technical System – OOTS) het mogelijk overheidsdiensten tussen lidstaten met elkaar te verbinden en openbare documenten en gegevens over de grenzen heen uit te wisselen. Zowel de digitale toegangspoort als het OOTS maken het voor burgers gemakkelijker om in de hele EU te studeren, te reizen, te werken en met pensioen te gaan, en voor bedrijven, met name kmo’s, om zaken te doen.

In april 2024 is de verordening Interoperabel Europa 118 in werking getreden. Deze zal, met behulp van verplichte interoperabiliteitsbeoordelingen, de beschikbaarheid van gebruikersgerichte en grensoverschrijdende belangrijke digitale overheidsdiensten stimuleren. De dataverordening komt tegemoet aan zorgen over de afhankelijkheid van overheidsdiensten van technologische oplossingen die door buitenlandse bedrijven worden geleverd, zoals aanbieders van hyperscale clouddiensten. Er zijn ook stappen gezet op het gebied van digitale toegankelijkheid, een grondrecht voor mensen met een handicap, die na de vaststelling van de richtlijn webtoegankelijkheid in 2016 aanzienlijk is verbeterd.

Tot slot hebben de lidstaten hun samenwerking in de hele EU versterkt door gemeenschappelijke infrastructuur te ontwikkelen en gebruik te maken van geavanceerde technologieën voor grensoverschrijdende diensten. Gewerkt wordt aan het EDIC op het gebied van verbonden overheidsdiensten (Impacts); het consortium voor een Europees blockchainpartnerschap en een Europese infrastructuur voor blockchaindiensten (Europeum) is inmiddels opgericht.

Het verminderen van de administratieve lasten is een belangrijke prioriteit van de Europese Commissie 119 , met name wat het mkb betreft. Het optimaal benutten van de digitale transformatie en het inzetten van innovatieve technologieën voor efficiënte overheidsdiensten kan aanzienlijke tijd- en kostenbesparingen opleveren en tegelijkertijd de algehele doeltreffendheid en het reactievermogen van overheidsbeleid verbeteren.

Digitalisering biedt inderdaad de mogelijkheid om bureaucratische processen aanzienlijk te stroomlijnen en de administratieve rompslomp in Europa te verminderen door middel van elektronische documenten en handtekeningen, online-overheidsdiensten, gegevensuitwisseling en -integratie, geautomatiseerde gegevensverificatiesystemen, geautomatiseerde naleving en rapportage en het gebruik van een digitale identiteit.

De gevolgen van digitalisering zouden nog groter kunnen zijn als de aanpak van regelgeving wezenlijk zou worden veranderd om de administratieve rompslomp te verminderen en meer innovatie mogelijk te maken, bijvoorbeeld door het gebruik van testomgevingen voor regelgeving, zoals in de financiële sector gebeurt. Door een veilige ruimte voor experimenten te creëren, kunnen regelgevende instanties samenwerken met belanghebbenden, waaronder innovatieve ondernemingen, om nieuwe technologieën beter te begrijpen, potentiële risico’s te beoordelen en passende regelgevingskaders te ontwikkelen die een evenwicht tot stand brengen tussen innovatie enerzijds en consumentenbescherming en de stabiliteit van het systeem anderzijds. De mogelijkheden van een andere regelgevingsaanpak kunnen worden onderzocht op gebieden als de gezondheidszorg, financiële diensten, mobiliteit of landbouw, niet alleen om een flexibeler regelgevingskader te bieden, maar ook om gebruikers en begunstigden hoogwaardige, op data gebaseerde en door AI gegenereerde informatie te verschaffen. Digitalisering kan dus een omslag in de regelgeving bevorderen en de naleving van de regelgeving radicaal vereenvoudigen en tegelijkertijd de verlening van nieuwe diensten faciliteren, bijvoorbeeld op het gebied van precisielandbouw, traceerbaarheid en landbouwbeheer, die van groot belang zijn voor het concurrentievermogen van landbouwbedrijven en het vergroten van hun positieve milieuvoetafdruk. In dit verband overwegen de lidstaten ook om een Europees consortium voor digitale infrastructuur voor de agrovoedingssector op te richten.

3.1.4. Toepassingsmogelijkheden voor digitale technologieën in de gezondheidszorg

Het gebruik van gezondheidsgegevens en geavanceerde technologieën biedt veel mogelijkheden om de toegang van burgers tot gezondheidsdiensten en de kwaliteit en efficiëntie van de gezondheidszorg te verbeteren, gepersonaliseerde benaderingen te ontwikkelen en onderzoek en innovatie 120 te ondersteunen. Volgens de bevindingen van de Eurobarometer 2024 zijn vier van de vijf respondenten van mening dat digitale technologieën tegen 2030 belangrijk zullen zijn voor de toegang tot of het ontvangen van gezondheidsdiensten (bv. telegeneeskunde, artificiële intelligentie als hulpmiddel bij het stellen van diagnosen).

Het digitale EU-covidcertificaat, dat tijdens de pandemie in recordtijd werd ontwikkeld en vervolgens tot mondiale norm werd verheven, is hiervan een opmerkelijk voorbeeld: in de hele EU werden er meer dan 2,3 miljard certificaten afgegeven en in totaal omarmden 78 landen deze Europese oplossing, die een aanzienlijke bijdrage heeft geleverd aan de wereldwijde bestrijding van deze ziekte, de bescherming van de gezondheid van EU-burgers en het herstel van hun recht op vrij verkeer.

In het beleidsprogramma voor het digitale decennium is als streefdoel vastgesteld dat 100 % van de burgers van de Unie toegang moet hebben tot hun elektronische patiëntendossiers. In 2023 scoorde de EU 79/100 op deze doelstelling, tegenover 72/100 in 2022, wat neerkomt op een toename van 9,7 % 121 . Alle lidstaten beschikken nu over enigerlei vorm van elektronische gezondheidszorg, zij het regionaal of nationaal, en hebben de categorieën toegankelijke gezondheidsgegevens, de beschikbare toegangstechnologie en -middelen en de toegangsmogelijkheden voor bepaalde categorieën mensen uitgebreid. De huidige score ligt boven de verwachte waarde van het traject voor 2023. In dit tempo zal het streefdoel in 2026 worden gehaald.

Figuur 16: Samengestelde e-gezondheidsindicator. Historische gegevens en DD-traject

De succesvolle afronding van de politieke onderhandelingen over de verordening betreffende de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens is een belangrijke mijlpaal die het mogelijk maakt om meer vooruitgang op dit gebied te boeken en de positie van burgers te versterken en hen te helpen door de veilige toegang tot elektronische gezondheidsgegevens nationaal en over de grenzen heen verder uit te breiden, bij te dragen tot een efficiëntere verstrekking van gezondheidszorg en de kwaliteit en toegankelijkheid van gezondheidsgegevens voor secundair gebruik voor onderzoeks-, innovatie- en zorgbeleidsdoeleinden te verbeteren.

De Commissie heeft verschillende initiatieven voorgesteld met betrekking tot infrastructuur voor gezondheidsgegevens en onderzoek en innovatie op het gebied van gezondheid: het Europees initiatief voor kankerbeeldvorming, dat in december 2022 van start is gegaan, streeft ernaar kankerbeeldvorming en klinische gegevens in 12 Europese landen te bundelen om innovatie op het gebied van klinische besluitvorming en prognoses te ondersteunen; het initiatief “1+ Million Genomes” streeft naar veilige toegang tot genomische en gerelateerde klinische gegevens met behulp van de Europese infrastructuur voor genomische gegevens en een Europees referentiegenoom, het Genoom van Europa; en het in december 2023 gelanceerde European Virtual Human Twins-initiatief, dat tot doel heeft de gepersonaliseerde zorg te versnellen door middel van geavanceerde modellering, die gebruikt kan worden voor de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen, voor klinisch onderzoek en bij medische opleidingen.

Sinds kort wordt als het gaat om de gezondheidsdimensie van digitalisering ook aandacht besteed aan het feit dat met name bepaalde ontwerpen van online-interfaces negatieve gevolgen kunnen hebben voor de gezondheid, met name de geestelijke gezondheid, als gevolg van buitensporige connectiviteit en de bijbehorende stress, verslavingsrisico’s of de blootstelling aan gewelddadige en ongepaste inhoud 122 . Recentelijk aangenomen wetgeving, met name de digitaledienstenverordening, biedt instrumenten om dit soort risico’s aan te pakken (zie het volgende punt).

3.2. Mensen beschermen en een digitale omgeving en technologieën creëren die veilig en mensgericht zijn

Op grond van de algemene doelstellingen van het besluit betreffende het digitale decennium moet ernaar gestreefd worden een mensgerichte, op grondrechten gebaseerde, inclusieve, transparante en open digitale omgeving te creëren 123 . De verklaring over digitale rechten en beginselen bevat bovendien beginselen en verbintenissen betreffende de toegang tot een betrouwbare, diverse en niet-discriminerende digitale omgeving. Hierin wordt met name onderstreept welke rol zeer grote onlineplatforms hebben bij het beperken van de risico’s die voortvloeien uit hun diensten, waaronder desinformatie.

3.2.1. Veilige digitale omgevingen creëren en de grondrechten online waarborgen

Misbruik van onlineplatforms en hun algoritmen kan de verspreiding van haatzaaiende uitlatingen, gewelddadig extremisme en terroristische inhoud vergemakkelijken en versterken, wat een bedreiging kan vormen voor personen of specifieke doelgroepen. Recente gebeurtenissen, zoals de crisis in het Midden-Oosten, laten eens te meer zien hoe onlineplatforms kunnen worden gebruikt om aan te zetten tot terrorisme en de verspreiding van illegale haatzaaiende uitlatingen. Volgens de bevindingen van de Eurobarometer 2024 zouden de risico’s in verband met misbruik van persoonsgegevens, de verspreiding van nepnieuws en desinformatie de belangrijkste problemen zijn die zich online voordoen, terwijl de twee minst genoemde problemen de niet-gerechtvaardigde verwijdering van inhoud en niet-transparante praktijken bij inhoudsmoderatie waren.

In 2023 gaf 33,5 % van de personen in de EU aan vijandige of vernederende onlineberichten te hebben gekregen die gericht waren tegen specifieke groepen vanwege hun politieke en sociale opvattingen, ras of etnische afkomst of seksuele geaardheid, wat erop wijst dat haatzaaiende uitlatingen op het internet een wijdverbreid verschijnsel zijn 124 .

In de verklaring over digitale rechten en beginselen hebben de EU en de lidstaten zich ertoe verbonden alle vormen van illegale en schadelijke online-inhoud aan te pakken, met volledige eerbiediging van de grondrechten, met name de vrijheid van meningsuiting 125 .

Naast nauwlettend toezicht en strikte handhaving zal het uiterst belangrijk zijn om opkomende trends te volgen en meer kennis op te bouwen en onderzoek te doen naar complexe kwesties zoals de dynamische wisselwerking tussen het gebruik van digitale hulpmiddelen, de blootstelling aan schadelijke inhoud en geestelijke gezondheid en welzijn, in termen van verslaving, depressie, zelfbeschadiging en depressie.

3.2.2. Kinderen beschermen en sterker doen staan (onder meer door leeftijdsverificatie)

De bescherming van kinderen is een belangrijke prioriteit voor het digitale decennium. In de verklaring over digitale rechten en beginselen verbindt de EU zich ertoe om kinderen in staat te stellen veilige en geïnformeerde keuzes te maken, onder meer door positieve ervaringen voor kinderen te bevorderen en hen te beschermen tegen schadelijke inhoud en misbruik 128 . De hierboven beschreven risico’s in verband met illegale en schadelijke inhoud gelden nog sterker voor kinderen, aangezien jongeren vaak digitale producten en diensten gebruiken die voor volwassenen zijn bedoeld. Digitale diensten, van sociale media tot interactieve spelletjes, kunnen kinderen blootstellen aan risico’s zoals verslaving, ongeschikte inhoud, pesten, grooming, gevaarlijke “challenges”, seksueel misbruik of radicalisering. Sommige van deze verschijnselen nemen in heel de EU snel toe. Uit statistieken van de Insafe-hulplijnen van de door de EU gefinancierde centra voor een veiliger internet (SIC’s) blijkt dat het aantal meldingen van jongeren over cyberpesten tussen 2022 en 2023 met 34 % is gestegen 129 , terwijl het aantal meldingen van het publiek aan de Inhope-hotlines over materiaal dat vermoedelijk seksueel misbruik van kinderen bevat ook met een derde is toegenomen 130 . Uit andere bronnen blijkt dat het aantal meldingen van grooming, waaronder financiële seksuele afpersing, in EU-landen dramatisch is toegenomen (+ 320 %). Tussen 2022 en 2023 zijn deze verviervoudigd; alleen al in de EU waren er meer dan 32 000 meldingen van online lokpogingen 131 .

Op 7 juni 2023 stelde de Commissie in de mededeling betreffende een alomvattende aanpak van geestelijke gezondheid deze vorm van gezondheid op één lijn met lichamelijke gezondheid, in het kader van de versterking van de Europese gezondheidsunie 132 . In de mededeling signaleert zij de mogelijke negatieve effecten die digitale hulpmiddelen kunnen hebben op het welzijn en de gezondheid van kinderen, en roept zij op een veiligere en gezondere digitale ruimte voor kinderen te creëren. De aanzienlijke hoeveelheid tijd die kinderen online doorbrengen in combinatie met de geavanceerde en invasieve digitale technieken die adverteerders gebruiken, brengt nieuwe en ernstige uitdagingen met zich mee voor de bescherming van kinderen, van geestelijke gezondheidsproblemen tot het gebruik van ongezonde voeding, tabak en nieuwe schadelijke producten, en alcoholreclame. In dit verband kunnen ook voorzorgsmaatregelen nodig zijn, wanneer bewijs ontbreekt dat de onlineruimte voor kinderen en tieners voldoende veilig is.

De richtlijn audiovisuele mediadiensten en de digitaledienstenverordening hebben, naast de algemene verordening gegevensbescherming (AVG), tot doel de privacy en veiligheid van minderjarigen te beschermen, bijvoorbeeld door gerichte reclame voor minderjarigen op basis van profilering te verbieden en door zeer grote onlineplatforms en zeer grote onlinezoekmachines te verplichten de systeemrisico’s van hun diensten voor de rechten van kinderen en de negatieve gevolgen van hun diensten voor het geestelijk of lichamelijk welzijn van mensen te beoordelen en te beperken.

Om kinderen online beter te beschermen, heeft de Commissie in mei 2022 ook een voorstel aangenomen voor een verordening inzake de voorkoming en bestrijding van seksueel misbruik van kinderen 133 , terwijl de strategie voor een beter internet voor kinderen (BIK+) van 2022 de versterking van de positie van kinderen ondersteunt, middelen ter beschikking stelt voor bewustmakingscampagnes en hulplijnen en meldpunten aanbiedt. 

Tot slot doet de taskforce voor leeftijdsverificatie momenteel onderzoek naar het gebruik van de digitale portemonnee van de EU als EU-brede, interoperabele, veilige en privacybestendige oplossing om de leeftijd van de gebruikers te bewijzen.

De bescherming van kinderen online is ook een erkende prioriteit op nationaal niveau. De afgelopen jaren hebben zich in de meeste lidstaten belangrijke ontwikkelingen voorgedaan en wordt steeds meer aandacht besteed aan onlineveiligheid, de gezondheid en het welzijn van kinderen online, seksuele uitbuiting en cyberpesten 134 . Echter, in slechts een zeer klein aantal nationale strategische stappenplannen voor het digitale decennium (voornamelijk Polen en Roemenië) wordt aandacht besteed aan de bescherming van kinderen online, bestaande uit specifieke geplande of reeds bestaande maatregelen. Op het moment waarop de maatregelen werden gemeld, omvatten zij wetgevingsinitiatieven en de ontwikkeling van relevante strategieën, maar geen specifieke financiering.

In de toekomst is hiervoor meer aandacht nodig, gezien de groeiende perceptie dat kinderen online beter moeten worden beschermd (uit de Eurobarometer-enquête van 2024 bleek dat deze perceptie in één jaar met 10 procentpunten is toegenomen). Hierbij moet gekeken worden naar de complexe onderlinge verbanden tussen digitale hulpmiddelen en het welzijn van kinderen, maar er moeten ook concrete en doortastende maatregelen worden genomen 135 en technische oplossingen worden ontworpen. Krachtige handhaving van de bestaande wetgeving is nodig, evenals betere informatie over de bestaande regels, bewustmaking van de risico’s en proactieve maatregelen om deze tot een minimum te beperken.

3.2.3. Bevorderen van verantwoorde en mensgerichte AI-systemen

De opkomst van modellen voor AI voor algemene doeleinden en generatieve AI heeft zowel geleid tot ongekende mogelijkheden als tot verhoogde risico’s, waaronder slecht functionerende systemen die de fysieke veiligheid in gevaar brengen, ondoorzichtige besluitvormingsprocessen, inbreuken op de privacy, de criminele exploitatie van gegevens, discriminerende algoritmen en de verspreiding van met AI gegenereerde desinformatie.

Als reactie op deze uitdagingen werd in april 2024 officieel de baanbrekende Europese AI-verordening vastgesteld. Deze vooruitstrevende verordening is de eerste horizontale AI-wet ter wereld en heeft tot doel maatschappelijke uitdagingen aan te pakken, rechten te beschermen en de veiligheid te waarborgen, mede rekening houdend met ethische overwegingen, en tegelijkertijd doeltreffende maar evenredige vereisten vast te stellen voor AI-systemen die binnen de Europese Unie worden gebruikt. De AI-verordening omvat ook verboden op AI-systemen die onaanvaardbare risico’s opleveren (risico’s die een duidelijke bedreiging voor de veiligheid, bestaansmiddelen en grondrechten vormen), minimumkwaliteitsnormen voor AI-systemen en gebruiksmogelijkheden die een hoog risico vormen voor de grondrechten (zoals die welke verband houden met gezondheidszorg, onderwijs en rechtshandhaving), versterkte transparantiemaatregelen en mechanismen voor het indienen van individuele klachten over AI-gerelateerde schade. Uit de monitoring van de verklaring over digitale rechten en beginselen 136 blijkt dat op nationaal niveau parallelle inspanningen worden geleverd om AI aan te pakken, onder meer door middel van niet wettelijk bindende gedragscodes of co-regulering. Veel andere regio’s in de wereld zijn geïnspireerd door de Europese aanpak en overwegen nu wetgevingsmaatregelen waarbij rekening wordt gehouden met de kennis en ervaring van de EU.

Gelet op de toekomst is een succesvolle uitvoering van de AI-verordening van het grootste belang. Samenwerking met de lidstaten, kmo’s en andere belanghebbenden zal van essentieel belang zijn om een doeltreffende uitvoering te waarborgen, onder meer voor de ontwikkeling van technische normen, richtsnoeren en gemeenschappelijke beginselen.

3.3. Onze democratie beschermen en versterken

De verwezenlijking van de algemene doelstellingen van het digitale decennium en de handhaving van de Europese verklaring over digitale rechten  en beginselen zijn van essentieel belang voor de democratische stelsels van de EU, aangezien deze tot doel hebben de  verspreiding online van onjuiste informatie en desinformatie tegen te gaan. Deze inspanningen zorgen ervoor dat burgers weloverwogen keuzes kunnen maken en grensoverschrijdende toegang hebben tot betrouwbare informatie, die wordt verstrekt door kwalitatief hoogwaardige, onafhankelijke en transparante media.

3.3.1. Desinformatie tegengaan en de integriteit van verkiezingen beschermen    

Desinformatie wordt aangemerkt als een van de grootste destabiliserende factoren voor onze samenlevingen in de toekomst 137 , ook in de EU, waar 38 % van de EU-burgers in 2023 “onjuiste en/of misleidende informatie die online en offline circuleert” als de grootste bedreiging voor de democratie heeft genoemd 138 . Volgens de Eurobarometer 2024 beschouwt 45 % van de Europeanen nepnieuws en desinformatie als een van de problemen online die de grootste persoonlijke gevolgen voor hen hebben.

De verspreiding van desinformatie vormt een aanzienlijke bedreiging voor het maatschappelijk debat en de integriteit van kiesstelsels in de EU. De COVID-19-pandemie en de politieke ontwikkelingen in 2023, met name de aanhoudende invasie van Oekraïne door Rusland en het Israëlisch-Palestijnse conflict, hebben desinformatie verder aangewakkerd, met name in de vorm van buitenlandse informatiemanipulatie en inmenging 139 . De verspreiding van desinformatie kan de maatschappelijke en politieke polarisatie en het wantrouwen jegens instituties, ook bij verkiezingsprocessen, versterken. Naast de reeds bekende bedreigingen van mis- en desinformatie heeft de recente opkomst van generatieve AI nieuwe bedreigingen met zich meegebracht, zoals het gebruik ervan om de creatie van desinformatie te vergemakkelijken of deze te verspreiden via hallucinaties en deepfakes van chatbots.

De afgelopen jaren heeft de Europese Commissie twee belangrijke pijlers van de strategie tegen desinformatie voorgesteld: de digitaledienstenverordening, op grond waarvan zeer grote onlineplatforms en zeer grote onlinezoekmachines passende risicobeperkende maatregelen moeten nemen indien door het gebruik desinformatie dreigt te worden versterkt, en de praktijkcode betreffende desinformatie, die momenteel wordt omgezet in een gedragscode in het kader van de digitaledienstenverordening. In maart 2024 heeft de Commissie richtsnoeren inzake de beperking van systeemrisico’s voor verkiezingsprocessen vastgesteld, waarin wordt uiteengezet welke maatregelen van zeer grote onlineplatforms en zeer grote onlinezoekmachines worden verwacht om aan de digitaledienstenverordening te voldoen. Op grond van de digitaledienstenverordening zijn reeds drie formele procedures ingeleid wegens schending van de verplichting om de verspreiding van desinformatie tegen te gaan, met name tegen X en Meta (Facebook en Instagram).

In december 2023 heeft de Commissie het pakket ter verdediging van de democratie aangenomen, dat bestaat uit voorstellen en aanbevelingen om uitdagingen zoals buitenlandse inmenging aan te pakken en de maatschappelijke betrokkenheid en democratische participatie in de EU aan te moedigen. In overeenstemming met de verklaring over digitale rechten en beginselen heeft de Commissie de lidstaten in haar aanbeveling van 12 december 2023 verzocht maatregelen te nemen om inclusieve participatie en de weerbaarheid tegen desinformatie en cyberdreigingen te bevorderen 140 . Uit de monitoring van de verklaring over digitale rechten en beginselen blijkt ook dat de meeste lidstaten, vanwege de moeilijkheid om schadelijke inhoud zelf aan te pakken, zich veelal richten op het verbeteren van de mediageletterdheid en het kritisch denkvermogen van burgers door middel van verschillende onderwijsactiviteiten, die belangrijke voorwaarden zijn om onze samenleving op lange termijn weerbaarder te maken tegen desinformatie 141 .

De Commissie heeft het Europees Waarnemingscentrum voor digitale media (EDMO) gefinancierd om de inspanningen van academische instellingen, het maatschappelijk middenveld en overheidsinstanties te bundelen die erop gericht zijn om de mediageletterdheid te versterken en de maatschappelijke weerbaarheid tegen online-desinformatie te vergroten. 

3.3.2. Toegang tot media en pluralisme in de media

Ervoor zorgen dat onafhankelijke media online betrouwbare informatie kunnen verstrekken en dat mensen naar die informatie kunnen zoeken is van essentieel belang om de weerbaarheid van democratische samenlevingen in het digitale tijdperk te versterken.

Televisie blijft de meest gebruikte nieuwsbron, maar de onlinemedia lopen hun achterstand steeds meer in, terwijl nog maar iets minder dan een vijfde deel van de bevolking dagelijks de gedrukte pers leest 142 . De eerste editie van de European Media Industry Outlook (vooruitzichten voor de Europese mediasector) van mei 2023 143 werpt licht op de belangrijkste trends in de mediasector. Hieruit blijkt onder meer dat de media steeds meer functioneren op basis van de principes van de aandachtseconomie, waarbij verschillende vormen van inhoud (nieuws, reclame, amusement) met elkaar concurreren om aandacht te krijgen.

De Europese verordening mediavrijheid, die op 7 mei 2024 in werking is getreden, heeft tot doel de werking van de eengemaakte markt voor mediadiensten te verbeteren nu deze steeds digitaler worden en intrinsiek grensoverschrijdend zijn. De toepassing van dit versterkte EU-kader voor mediawetgeving zal worden bevorderd door de nieuwe onafhankelijke Europese Raad voor mediadiensten.

De verordening bevat ongekende waarborgen voor media en journalisten tegen politieke inmenging, alsook regels die ervoor zorgen dat media gemakkelijker over de grenzen heen kunnen opereren, vrij van ongewenste beïnvloeding en gebruikmakend van de digitale transformatie van de mediaruimte. Dankzij de bepalingen over het aanbieden van en de toegang tot mediadiensten online en de regels inzake transparantie over media-eigendom zal de verordening leiden tot een meer gevarieerd aanbod aan hoogwaardige media-inhoud dat pluralistische publieke debatten mogelijk maakt, in overeenstemming met de doelstellingen van het digitale decennium en de verklaring over digitale rechten en beginselen.

De verordening vormt een aanvulling op andere initiatieven ter ondersteuning van de vrijheid en pluriformiteit van de media, zoals de voorgestelde richtlijn ter verbetering van de bescherming van journalisten en mensenrechtenverdedigers tegen onrechtmatige gerechtelijke procedures (SLAPP’s), de aanbeveling over interne waarborgen voor redactionele onafhankelijkheid en transparantie over eigendom in de mediasector en de aanbeveling over de bescherming, de veiligheid en de weerbaarheid van journalisten. Ook is er sprake van synergieën met de digitaledienstenverordening, de praktijkcode betreffende desinformatie en andere digitale regelgeving. Tot slot worden in het kader van het actieplan voor de media en de audiovisuele sector 144 van de Commissie en speciale financieringsprogramma’s 145 , met name Creatief Europa, acties ondersteund ter bevordering van de digitale transformatie en de pluraliteit van de mediasector, kwaliteitsjournalistiek, op feiten gecontroleerde informatie en mediageletterdheid.

4. Met behulp van digitale transformatie slimme vergroening bewerkstelligen

De doelstellingen van het digitale decennium beogen de duurzaamheid en hulpbronnenefficiëntie van digitale infrastructuur en technologieën te waarborgen. Het digitale decennium legt ook de nadruk op verschillende duurzaamheidsdoelstellingen voor infrastructuur, zoals de ontwikkeling van edge nodes en halfgeleiders. Samen met de Europese verklaring over digitale rechten en beginselen beoogt het digitale decennium duurzame digitale technologieën, producten en diensten te bevorderen en toegang te bieden tot informatie over milieueffecten en energieverbruik. Daarnaast moedigt het de invoering aan van digitale technologieën die een positief effect hebben op het milieu en het klimaat 146 .

4.1. Het verband tussen groene transitie en digitale transformatie

De bezorgdheid over de opwarming van de aarde is de afgelopen maanden toegenomen en milieurisico’s worden nog steeds als een van de grootste risico’s gezien. Volgens het Global Risks Perception Survey van het Wereld Economisch Forum van 2024 en het Munich Security Report 2024 behoren de klimaatverandering en het verlies aan biodiversiteit de komende tien jaar tot de grootste wereldwijde uitdagingen 147 . Met name Europa wordt hieraan blootgesteld als het snelst opwarmende continent ter wereld; verschillende regio’s, zoals Zuid-Europa, zijn hotspots voor meerdere klimaatrisico’s 148 .

Gezien de zorgen over de klimaatverandering is de beoordeling van het milieueffect van de toenemende verspreiding en het toenemende gebruik van technologieën van het grootste belang geworden. Hoewel er nog steeds sprake is van uitdagingen bij het meten van deze effecten en het bepalen van de beoordelingen die moeten plaatsvinden, blijkt uit de gegevens dat de voetafdruk van technologieën op het milieu sterk zal toenemen. Digitalisering is een hulpbronnenintensief proces (energie, water en grondstoffenwinning), en hoewel sommige technologieën mogelijkheden bieden om duurzaam te worden, is de zogenaamde “dubbele transitie” in de praktijk nog niet gewaarborgd.

Uit de monitoring van de verklaring blijkt tot dusver dat de lidstaten een beperkt aantal maatregelen hebben genomen voor de ontwikkeling van duurzame technologieën en technologieën die een positief effect hebben op het klimaat en het milieu, zoals normen en keurmerken 149 .

Het belang dat wordt toegekend aan de rol die de digitale transformatie en de toepassing van technologieën hierbij spelen, neemt toe, gezien de noodzaak om de voetafdruk van ICT te verkleinen en productiviteitsgroei en efficiëntiewinsten voor bedrijven te realiseren, alsook de noodzaak van doorbraken op het gebied van energie-efficiëntie, nettonul- en schone technologieën. Uit cijfers van het Internationaal Energieagentschap (IEA) blijkt dat de wereldwijde vraag naar elektriciteit in 2023 aanzienlijk is gestegen en de komende twee jaar naar verwachting nog veel sneller zal toenemen, in lijn met de wereldwijde vraag naar internetdiensten en AI 150 . Het elektriciteitsverbruik van datacentra, AI en de cryptovalutasector zou de komende twee jaar kunnen verdubbelen, aangezien er grote opslagcapaciteit en efficiënte verwerkingstechnieken nodig zijn om AI-systemen te laten werken. De datacentra van vandaag zijn echter niet gebouwd op dit verbruik: er moet meer energie- en opslagcapaciteit worden gecreëerd 151 .

Meer in het algemeen bestaat er een groeiend besef dat de digitale transformatie kan bijdragen aan een “slimme groene transitie” die mogelijk wordt gemaakt door een meer concurrerende Europese economie en deze op haar beurt ondersteunt.

4.2. Naar een duurzame digitale infrastructuur

De digitale sector blijft een belangrijke bron van energieverbruik, emissies en afval. Momenteel is de sector goed voor ongeveer 7-9 % van het wereldwijde elektriciteitsverbruik, iets wat tegen 2030 naar verwachting zal toenemen tot 13 % 152 , en hij is verantwoordelijk voor een steeds grotere hoeveelheid elektronisch afval 153 .

In het geval van Frankrijk bijvoorbeeld is het overgrote deel (79 %) van de koolstofvoetafdruk van de digitale sector afkomstig van digitale apparaten (waaronder smartphones, computers, tablets), met name in de productiefase. Recente trends wijzen er echter op dat de broeikasgasemissies van fabrikanten van apparaten langzaam afnemen (-5,4 % tussen 2021 en 2022), terwijl datacentra, die slechts 16 % van de emissies vertegenwoordigden, in de periode 2021-2022 een toename van 14 % van de broeikasgasemissies, 15 % van het elektriciteitsverbruik en 20 % van het waterverbruik lieten zien 154 . In een verkennende studie 155 werd vastgesteld dat bij ongewijzigd beleid de koolstofvoetafdruk van de digitale sector tegen 2030 met 45 % zou zijn toegenomen. Deze grote stijging wordt veroorzaakt door de groei van de gegevensstromen, voornamelijk video’s, die op hun beurt worden ondersteund door een toenemend aantal datacentra. Deze laatste zouden in 2050 goed kunnen zijn voor 22 % van de digitale broeikasgasemissies, ondanks het gebruik van technologieën die een betere energie-efficiëntie waarborgen.

Een aanzienlijk deel van het digitale energie- en hulpbronnenverbruik zal naar verwachting verband houden met AI, zoals gerapporteerd door de OESO 156 . Dit is het gevolg van een enorme toename van de opslag en verwerking van gegevens. Volgens recente ramingen zou het wereldwijde elektriciteitsverbruik van datacentra tussen 2022 en 2026 kunnen verdubbelen 157 . Afhankelijk van de gebruikte technologie kan ook de koeling van datacentra een aanzienlijke impact hebben op het watergebruik; ook dit zou moeten worden aangepakt om tot een duurzame digitale infrastructuur te komen.

Wat de circulaire economie betreft, blijft het gebruik van recycling beperkt: in de EU gaf 10,4 % van de respondenten aan hun mobiele telefoons/smartphones te recyclen, 9,7 % hun laptops en tablets en 12,8 % hun pc’s. Op bedrijfsniveau houdt bijna één op de twee ondernemingen (48,7 %) rekening met de milieueffecten van ICT-diensten en -apparatuur alvorens deze te selecteren; ook nemen zij bepaalde maatregelen die van invloed zijn op het papier- of energieverbruik van ICT-apparatuur 158 .

In 2023 heeft de EU minimumeisen inzake energie-efficiëntie vastgesteld voor het ecologisch ontwerp van smartphones en tablets. Eerder deed zij dit al voor servers en computers; deze eisen worden momenteel herzien. Bij de herziening van de richtlijn energie-efficiëntie 159 werden hierin voor het eerst bepalingen over de energieprestaties van datacentra opgenomen. Er zijn nieuwe plannings- en beoordelingsregels vastgesteld om nieuwe datacentra aan te moedigen zich te vestigen waar afvalwarmte kan worden hergebruikt en de behoefte aan energie en water voor koeling kleiner is. Daarnaast bevat Gedelegeerde Verordening (EU) 2024/1364 160 regels voor het monitoren van de energieprestaties van datacentra, alsook voor het verzamelen en publiceren van gegevens, onder meer over de energie- en watervoetafdruk van datacentra.

De Commissie heeft in 2023 ook een studie uitgevoerd onder leiding van het JRC om gemeenschappelijke indicatoren vast te stellen voor het meten van de milieuvoetafdruk van elektronische-communicatiediensten 161 . Het eindverslag bevat een selectie van mogelijke indicatoren die moeten worden gebruikt als basis voor de toekomstige gedragscode voor de duurzaamheid van telecommunicatienetwerken, die eind 2025 gereed moet zijn.

Energie-efficiënte halfgeleiders zijn van kritiek belang voor het verminderen van het energieverbruik van elektronische apparaten en spelen een centrale rol in de wereldwijde inspanningen om koolstofemissies te beperken. Op dit gebied loopt de EU wereldwijd duidelijk voorop. Door verschillende ontwikkelingen, ondersteund door de EU en de lidstaten, zal koolstofneutraliteit sneller kunnen worden bereikt. Ten eerste zal de miniaturisering van chips de energie-efficiëntie ervan aanzienlijk verhogen. Met name dankzij de toonaangevende Europese technologieën die door ASML en Imec zijn ontwikkeld, wordt het mogelijk chips van 3 nm te ontwerpen die een efficiëntiewinst van 35 % opleveren ten opzichte van chips van 5 nm. Ten tweede zullen energiezuinige processoren leiden tot baanbrekende energiebesparingen in AI-technologieën op basis van edgecomputing. Ten derde wordt ook verwacht dat het gebruik van nieuwe materialen – zogenaamde “wide bandgap”-materialen zoals siliciumcarbide en galliumnitride – de prestaties en de energie-efficiëntie zal verbeteren.

Investeringen zijn van groot belang om de overgang naar hulpbronnenefficiëntere digitale technologieën te stimuleren. De herstel- en veerkrachtfaciliteit ondersteunt daarom de inzet van digitale technologieën om de groene transitie te bevorderen, zoals de digitalisering van vervoerssystemen, met inbegrip van spoorwegen en stedelijk vervoer, of de uitrol van slimme energiesystemen (met inbegrip van slimme netwerken en ICT-systemen).

De gedelegeerde handeling bij de taxonomieverordening van de EU betreffende de mitigatie van en aanpassing aan de klimaatverandering heeft duidelijke criteria vastgesteld die zullen bevorderen dat meer wordt geïnvesteerd in groenere datacentra en beproefde groene digitale oplossingen als duurzame economische activiteit. In de zomer van 2024 zal de Commissie een EU-cloudrulebook publiceren als gemeenschappelijk referentiedocument voor relevante regels die van toepassing zijn op de cloud, onder meer op het gebied van duurzaamheid.

In februari 2024 heeft de Commissie belanghebbenden in de gelegenheid gesteld gedurende een bepaalde periode feedback te leveren op het witboek “Tegemoetkomen aan de digitale-infrastructuurbehoeften van Europa” 162 . Zoals uiteengezet in een van de verschillende scenario’s, kan de Commissie overwegen de vergroening van digitale netwerken te vergemakkelijken door de tijdige uitschakeling van kopernetwerken en de overgang naar een volledige glasvezelomgeving en een efficiënter gebruik van netwerken (codecs) op het gehele grondgebied van de Unie te bevorderen. Daarbij moet met de sector worden samengewerkt om de bruikbaarheid en het potentiële toepassingsgebied van de EU-taxonomie voor groene investeringen verder te verbeteren en om betere maatstaven te formuleren om het netto-koolstofeffect van digitale oplossingen te ramen. Ook is meer medewerking van alle actoren binnen het ecosysteem van het digitale netwerk nodig om hun koolstofvoetafdruk te verkleinen, met inbegrip van concrete maatregelen zoals prestatielabels voor codecs.

4.3. De digitalisering voor de groene transitie krijgt concreet gestalte.

De digitale transformatie speelt een essentiële rol bij de inspanningen om de milieuvoetafdruk te verkleinen en de Europese Green Deal te verwezenlijken; digitalisering kan helpen om de totale broeikasgassen vóór 2030 met 15 tot 20 % te verminderen (Wereld Economisch Forum, Global eSustainability Initiative), mits naar behoren gebruikt en beheerd. 

In dit opzicht is 2024 een uitvoeringsjaar met zeer substantiële en concrete resultaten.

-Een van de huidige prioriteiten is te komen tot een wetenschappelijk onderbouwde methode om het netto-milieueffect van digitale oplossingen te meten, zodat het mogelijk wordt bewijsmateriaal te verzamelen als basis voor de ontwikkeling van beleid. De Europese groene digitale coalitie (EGDC) 164 , die in 2021 door de Commissie werd gelanceerd, is opgericht om de belangrijkste belanghebbenden op ICT-gebied in staat te stellen wetenschappelijk onderbouwde methoden te ontwikkelen om het netto-milieueffect van digitale oplossingen te kwantificeren, de toepassingen ervan aan te tonen en richtsnoeren voor belangrijke sectoren te ontwikkelen. De coalitie had in maart 2024 alle doelstellingen met succes verwezenlijkt en zal vanaf het vierde kwartaal van 2024 gaan samenwerken met belanghebbenden in klimaatkritieke sectoren, namelijk energie, vervoer, bouw, landbouw, gezondheid, slimme steden en industrie, om subsidiabiliteitscriteria te ontwikkelen om die digitalisering met duurzame financiering te ondersteunen.

-De Commissie ondersteunt een reeks AI-gestuurde projecten via Horizon Europa en het programma Digitaal Europa om het gebruik van hulpbronnen te optimaliseren, afval tot een minimum te beperken en het energieverbruik in verschillende sectoren terug te dringen.

-Digitale hulpmiddelen spelen een belangrijke rol bij het bevorderen van de coördinatie en samenwerking op lokaal niveau. Het onlangs opgerichte Europees consortium voor digitale infrastructuur CitiVERSE zal bijdragen tot het bouwen van slimme en groene steden, volledig in overeenstemming met de digitale en de groene transitie en de doelstelling van het Nieuw Europees Bauhaus om inclusieve, esthetische en duurzame steden te creëren. Ook het netwerk van Europese digitale-innovatiehubs (EDIH) bevordert een duurzame aanpak van digitalisering bij alle activiteiten en diensten die zij op regionaal niveau aan kmo’s en lokale overheden leveren. De Europese dataruimte voor de Green Deal zal vanaf het vierde kwartaal van 2024 worden uitgevoerd en zal een impuls geven aan een data-economie om de doelstellingen van de Green Deal op het gebied van circulaire economie, biodiversiteit, (aanpassing aan) klimaatverandering en nulverontreiniging te verwezenlijken. De EU telt vandaag 114 hubs voor zowel de groene als de digitale transitie en afgeleide beleidsprioriteiten.

-Destination Earth (DestinE), een digitale tweeling van de aarde die door de Europese Commissie wordt ondersteund, staat op het punt om van start te gaan; vanaf medio 2024 staat het open voor gebruikers. Met zijn baanbrekende functionaliteiten, die het mogelijk maken natuurverschijnselen, gevaren en de daarmee verband houdende menselijke activiteiten met een unieke mate van nauwkeurigheid, snelheid en interactiviteit te modelleren, te monitoren en te simuleren, kan DestinE gebruikers helpen bij het ontwerpen van nauwkeurige en uitvoerbare aanpassingsstrategieën en risicobeperkende maatregelen.

-De Commissie ondersteunt elektriciteitsnetbeheerders (DSB’s en TSB’s) bij de ontwikkeling van een digitale tweeling van de Europese netten. Dit zal de samenwerking tussen netwerkexploitanten bevorderen, publieke en particuliere investeringen helpen stimuleren en coördineren en de normalisatieinspanningen vergemakkelijken.

4.4. Volgende stappen

Het is belangrijk voort te bouwen op de toenemend gunstige perceptie bij burgers en het brede politieke draagvlak in Europa voor de aanzienlijke mogelijkheden van de digitale transformatie om een slimme groene transitie te bevorderen 165 , alsook op de in 2023 bereikte resultaten; de prioriteit ligt nu bij het ontwikkelen van synergieën en het overstappen van kleinschalige proefprojecten en initiatieven naar grootschalige projecten op basis van samenwerking tussen publieke en private actoren.

5. Samenhang creëren en het digitaal beleid en digitale uitgaven beter op elkaar afstemmen

Het beleidsprogramma voor het digitale decennium bevat de gezamenlijke verbintenis om ervoor te zorgen dat de digitale beleidslijnen, maatregelen en programma’s die voor de digitale transformatie van de EU van belang zijn op gecoördineerde en samenhangende wijze in aanmerking worden genomen, zodat maximaal wordt bijgedragen aan de doelstellingen van het digitale decennium, overlapping wordt voorkomen en de administratieve lasten zo beperkt mogelijk worden gehouden. In dit deel wordt de vooruitgang bij de verwezenlijking van deze doelstellingen onder de loep genomen.

5.1. Horizontale uitvoering door middel van nationale stappenplannen

De eerste reeks nationale stappenplannen vormt een succesvol startpunt voor de lidstaten om trajecten voor digitale transformatie te bespreken, op elkaar af te stemmen en met elkaar te delen, op basis van een gemeenschappelijke visie. Voor het eerst beschikt de EU over nationale stappenplannen voor alle 27 lidstaten. Vier landen (Tsjechië, Duitsland, Griekenland en Letland) hebben daarbij de aanbevelingen van het verslag over de staat van het digitale decennium 2023 grondig en uitdrukkelijk in hun stappenplannen verwerkt. Niettemin blijkt uit een uitgebreide beoordeling 166 dat aanzienlijke horizontale verbeteringen en aanpassingen in de nationale stappenplannen nodig zijn om deze af te stemmen op de benchmarks die zijn vastgesteld in het beleidsprogramma voor het digitale decennium, overeenkomstig de in 2023 gepubliceerde richtsnoeren van de Commissie.

5.2. Streven naar een doeltreffende, efficiënte uitvoering van de digitale regelgeving, zonder bureaucratische rompslomp

De Commissie en de lidstaten hebben steeds meer aangedrongen op de noodzaak om de administratieve lasten te verminderen, zowel bij de uitvoering en handhaving van bestaande wetgevingshandelingen als bij de voorbereiding van nieuwe wetgevingsinitiatieven 167 . Zij hebben opgeroepen tot het creëren van synergieën, het voorkomen van dubbel werk en de vaststelling van een gecoördineerde aanpak bij het beheer van de bestaande governancestructuren, en hebben gewezen op de noodzaak van samenhang tussen het digitale beleid en het cyberbeveiligingsbeleid. Hiertoe zouden de volgende mogelijkheden kunnen worden onderzocht om de uitvoering van het digitale acquis te bevorderen:

-de mogelijkheid om een deel van het digitale acquis op sommige gebieden te consolideren, voortbouwend op de ervaring met het Europees wetboek voor elektronische communicatie, waarbij vijf richtlijnen in één juridisch document zijn samengevoegd;

-de follow-up van het Witboek over de toekomst van connectiviteit, dat in februari 2024 is aangenomen, ten volle benutten om het regelgevingskader voor telecommunicatie te vereenvoudigen, gelet op de convergentie van telecom- en cloud/edgediensten;

-een complete inventarisatie maken van de rapportageverplichtingen betreffende het hele digitale acquis, voortbouwend op het voorbereidende werk dat al in 2023 is verricht, met als doel de rapportageverplichtingen te vereenvoudigen, de ervaring met testomgevingen te benutten en gebruik te maken van de nieuwe mogelijkheid van digitale rapportages;

-zorgen voor een snelle uitvoering van de wetshandelingen, richtsnoeren, gedragscodes en andere wetgevingsinitiatieven die de Europese Commissie en het nieuwe AI-bureau de komende maanden moeten goedkeuren om de weg te effenen voor uitvoering van de AI-verordening.

Tot slot, maar niet in de laatste plaats, kunnen met de “overheidsbrede aanpak” die door het digitale decennium wordt bevorderd, de verkokering van overheidsinstanties worden verminderd en de naadloze uitwisseling van gegevens en informatie tussen de verschillende systemen worden vergemakkelijkt, waardoor de processen voor bedrijven en burgers worden vereenvoudigd.

Het nieuwe comitologiecomité (voor uitvoeringshandelingen) en de raad voor het digitale decennium als deskundigengroep (voor samenwerkingsactiviteiten met de lidstaten) zijn in 2023 bij besluit van de Commissie opgericht. De raad is opgezet als centraal aanspreekpunt voor de lidstaten, met een breed mandaat dat in principe alle kwesties en discussies met betrekking tot de digitale transformatie omvat, waaronder governance- en rapportageverplichtingen en meerlandenprojecten.

In 2023 en 2024 hebben de Commissie en de lidstaten manieren besproken om de raad een strategische rol te geven, het mandaat van de raad uit te breiden en zijn positie als aanspreekpunt voor besluitvormers en politieke leiders te versterken, ondersteund door het Spaanse, Belgische en binnenkort Hongaarse voorzitterschap van de Raad van de EU.

Het beleidsprogramma voor het digitale decennium kan met name een rol spelen bij het bevorderen van synergieën tussen de werkzaamheden van sectorale raden (zoals de Europese Raad voor digitale diensten in het kader van de digitaledienstenverordening, of het AI-comité) en bij het analyseren en verduidelijken van de wisselwerking tussen verschillende rechtshandelingen van de EU en de bijbehorende bestuursorganen, zoals deskundigengroepen, om te zorgen voor een beter begrip van die wisselwerking door belanghebbenden, met name kmo’s.

5.3. Creëren van synergieën bij de financiering voor digitalisering

Verschillende EU-programma’s – zoals Horizon Europa, Digitaal Europa, CEF Digitaal, de RRF en InvestEU – zijn essentieel om de doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium te halen.

De aanzienlijke opschaling van de EU-investeringen in digitale technologieën via programma’s en instrumenten in het meerjarig financieel kader (MFK) 2021-27 creëert mogelijkheden om de efficiëntie te verbeteren, mede door kruisbestuiving tussen sectoren. Dit biedt ook de kans om de Europese innovatie te versterken door technologieën op het raakvlak tussen de civiele, defensie- en ruimtevaartindustrie te onderzoeken en te exploiteren, zoals artificiële intelligentie en cloud- en kwantumcomputing, zoals uiteengezet in het actieplan voor synergieën tussen de Europese civiele, defensie- en ruimtevaartindustrieën van februari 2021.

Zoals al werd geconstateerd in de conclusies van de Raad van mei 2024 168 , vereist het creëren van synergieën een adequate planning, opzet en programmering van EU-financieringsprogramma’s, afstemming van strategische prioriteiten en harmonisatie van regels. Deze synergieën kunnen op drie belangrijke gebieden worden ontwikkeld en bevorderd.

Ten eerste biedt aanvullende financiering verschillende programma’s de mogelijkheid aan hetzelfde project deel te nemen. Aanvullende financiering was mogelijk voor veel van de Europese digitale-innovatiehubs (EDIH’s), die werden gefinancierd in het kader van het programma Digitaal Europa in combinatie met het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, vanwege de zeer sterke regionale dimensie van de Europese digitale-innovatiehubs.

Ten tweede kunnen met sequentiële financiering opeenvolgende projecten worden gefinancierd die (upstream of downstream) aan elkaar worden gekoppeld om digitale infrastructuur voor te bereiden, uit te rollen en te verbinden, met name uit Horizon Europa, het programma Digitaal Europa en de Connecting Europe Facility (CEF2 – Digital). Horizon Europa ondersteunt onderzoek, technologische ontwikkeling, demonstraties, proefprojecten, “proof of concept”, tests en innovatie – met inbegrip van de pre-commerciële uitrol – voor innovatieve digitale technologieën. Het programma Digitaal Europa is gericht op grootschalige opbouw van digitale capaciteit en infrastructuur om de invoering en uitrol van bestaande of geteste kritieke innovatieve digitale oplossingen in de hele EU te ondersteunen. CEF2 – Digital ondersteunt de uitrol van backbonenetwerken met zeer hoge capaciteit en 5G-netwerken, zowel corridors als slimme gemeenschappen, die nodig zijn om digitale diensten en technologieën in de hele EU te kunnen gebruiken. Een ander voorbeeld van sequentiële financiering zijn oproepen die worden gedaan om migratie van innovaties van de civiele naar de defensiesector mogelijk te maken, in het kader van spin-in- of spin-off-projecten.

Ten derde maakt alternatieve financiering het mogelijk dat een programma of instrument projectvoorstellen van hoge kwaliteit van andere programma’s overneemt, met name wanneer hieraan het excellentiekeurmerk is toegekend, dat de waarde van een project erkent en andere fondsen aanmoedigt dit hoogwaardige evaluatieproces goed te benutten. In het kader van Horizon Europa biedt het excellentiekeurmerk van de EIC-accelerator van de Europese Innovatieraad een breed scala aan financieringsmogelijkheden door gebruik te maken van synergieën met andere Europese en nationale programma’s zoals NextGenerationEU of cohesiefondsen. Ook het programma Digitaal Europa kent het excellentiekeurmerk toe, met name voor de Europese digitale-innovatiehubs (EDIH’s). 151 EDIH’s worden door het programma Digitaal Europa gefinancierd; meer dan zeventig EDIH’s zijn gefinancierd door de Europese structuur- en investeringsfondsen of de herstel- en veerkrachtfaciliteit. In 2023 kende CEF Digital ook excellentiekeurmerken toe aan een aantal projecten die werden ingediend in het kader van oproep 2 voor Global Gateways, die anders niet konden worden gefinancierd vanwege een gebrek aan begrotingsmiddelen. Voortbouwend op het succes van het excellentiekeurmerk is bij de verordening tot oprichting van het platform voor strategische technologieën voor Europa (STEP) 169 het “soevereiniteitszegel” ingevoerd. Het soevereiniteitszegel wordt toegekend aan projecten die voldoen aan de minimale kwaliteitseisen (met inbegrip van de subsidiabiliteits-, uitsluitings- en gunningscriteria) van het selectieproces van het programma Digitaal Europa, het Europees Defensiefonds, het programma EU4Health, Horizon Europa of het Innovatiefonds.

Tot slot, maar niet in de laatste plaats, kunnen er ook synergieën worden gecreëerd door het combineren van subsidies en terugvorderbare vormen van steun, zoals leningen, garanties en investeringen in eigen vermogen, om specifieke tekortkomingen van de markt of investeringstekorten te corrigeren. Het InvestEU-fonds kan worden gecombineerd met subsidies of financieringsinstrumenten (of beide) gefinancierd uit de centraal beheerde EU-begroting of uit het Innovatiefonds van de EU. Een dergelijk gestroomlijnd investeringsproces biedt een goed inzicht in de projectenpijplijn en maximaliseert de synergieën tussen relevante EU-programma’s op gebieden zoals digitalisering. Dit is het geval bij de blendingverrichtingen uit hoofde van Digitaal Europa en InvestEU, waarbij de InvestEU-garantie wordt verhoogd om gerichte kapitaalsteun te verlenen op het gebied van strategische digitale technologieën of chips.

5.4. De samenwerking op alle niveaus vergroten, onder meer door steden en regio’s meer bij het digitale decennium te betrekken

Een van de belangrijkste problemen waarmee de digitale transformatie van de EU wordt geconfronteerd, zoals blijkt uit de monitoring van de doelstellingen en de streefcijfers, is het gebrek aan verspreiding van digitale technologieën buiten hotspots, waaronder enkele grote steden. Dit wordt zichtbaar in de aanhoudende digitale kloof en de gebrekkige digitalisering van bedrijven, met name kmo’s. Zoals blijkt uit het negende cohesieverslag 170 loopt de regionale convergentie nog steeds achter, doordat investeringen, menselijk kapitaal en digitale infrastructuur zich vaak in hoofdstedelijke regio’s concentreren, terwijl andere regio’s, afgelegen en plattelandsgebieden moeite hebben om de economische bedrijvigheid te stimuleren en demografische uitdagingen het hoofd te bieden. Een succesvol digitaal decennium zal niet mogelijk zijn als er niet meer aandacht wordt besteed aan inclusiviteit en manieren om de betrokkenheid van alle actoren op alle niveaus te stimuleren. Uit de vele verwijzingen naar regio’s in het beleidsprogramma blijkt dat het Europees Parlement en de Raad van de EU institutioneel gezien streven naar een inclusieve aanpak voor het digitale decennium die verder gaat dan het EU- en het nationale niveau.

Regio’s en gemeenten hebben veel van de belangrijkste uitdagingen die de digitale transformatie belemmeren gemeen, of het nu gaat om infrastructuur, slim bestuur, slimme mobiliteit, ecosystemen voor start-ups, open data of digitale duurzaamheid. Uit een recente enquête 171 van de EIB blijkt dat de toegang tot digitale en technische vaardigheden grote belemmeringen oplevert voor de digitale transformatie van meer dan de helft (58 %) van de gemeenten in de EU. Meer in het algemeen spelen lokale en regionale overheden een belangrijke rol bij de uitvoering van initiatieven van de Unie, aangezien 70 % van de EU-wetgeving met hun hulp moet worden uitgevoerd 172 .

Het beleidsprogramma voor het digitale decennium en de verklaring over digitale rechten en beginselen bieden een kans om de bijdrage van regio’s en steden aan de digitale transformatie van de EU te vergroten. Zij verschaffen een gemeenschappelijke taal en een alomvattend kader waarmee prioriteiten op de “Europese aanpak” kunnen worden afgestemd op basis van samenwerking en een governancemechanisme dat de lidstaten, regio’s en steden nieuwe mogelijkheden biedt om samen te werken en hun inspanningen op te voeren, onder meer via projecten als het LDT CitiVERSE EDIC.

Van hun kant zijn de specifieke ervaring en capaciteiten van regio’s en steden van cruciaal belang voor een succesvol digitaal decennium. Dankzij hun dagelijkse contacten met mensen en bedrijven beschikken zij namelijk over een schat aan praktische ervaring, kennis en innovatieve oplossingen, die ook kunnen helpen om de verklaring over digitale rechten en beginselen beter te monitoren, problemen als de digitale kloof aan te pakken en ervoor te zorgen dat de voordelen van digitalisering alle lokale groepen ten goede komen, met inbegrip van kmo’s. Lokale waarnemingsposten en waarnemingsposten van de digitale kloof zijn veelbelovende kanalen waarmee regio’s en steden bij burgers informatie kunnen inwinnen over de uitdagingen van digitalisering in hun dagelijks leven en over de digitale kloof 173 . De Coalitie van steden voor digitale rechten 174 , een netwerk van steden die zich inzetten voor de bevordering en verdediging van digitale rechten in een stedelijke context, kan ook een belangrijke rol spelen bij de uitvoering van de verklaring over digitale rechten en beginselen.

Op lokaal niveau heeft de door Europese steden opgezette beweging Living-in.EU het digitale decennium omarmd om het voortouw te nemen bij de digitale transformatie in regio’s, steden en lokale gemeenschappen. Het initiatief wordt via het programma Digitaal Europa door het Comité van de Regio’s en door de Europese Commissie ondersteund. De in 2019 opgerichte beweging groeit constant en telt al meer dan 150 ondertekenaars en meer dan 130 institutionele steunbetuigers, die 10 % van de EU-bevolking vertegenwoordigen. Living-in.EU heeft Lordimas uitgebracht, een instrument dat is ontwikkeld om de digitale maturiteit op lokaal niveau te meten, en dat specifieker zou kunnen worden afgestemd op het digitale decennium om beleidsmakers op nationaal en EU-niveau te helpen betere beleidsondersteuning en gerichte financiering te bieden. Bij de huidige wijzen van verspreiding van beste praktijken en succesverhalen in regio’s en steden ontbreken echter een efficiënt kader en de interne technische oplossingen die nodig zijn om hun ervaringen en kennis doeltreffender te kunnen delen, met name wat de kleinste gemeenschappen betreft. Steden in de hele EU zouden baat hebben bij concrete verspreidingsprojecten, met inbegrip van termijnen, financiële middelen en een mechanisme dat standaard ontworpen is om de beste praktijken voor kleinere steden te reproduceren.

(1)

 Werkdocument van de diensten van de Commissie, “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, bijlage 3. “Analysis of national Digital Decade strategic roadmaps”, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 . De monitoring van de verklaring over digitale rechten en beginselen is gebaseerd op verschillende bronnen, waaronder een onafhankelijke ondersteunende studie ( https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833359 ), verslagleggingsmechanismen van de Commissie zoals de monitoring van de  Verklaring van Berlijn , en de speciale Eurobarometer van 2024 over het digitale decennium (Eurobarometer 551, “The Digital Decade 2024”:  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833351 ).

(2)

Mededeling van de Commissie “Verslag over de staat van het digitale decennium 2023”, COM(2023) 570 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/?uri=COM:2023:570:FIN.

(3)

Strategisch kompas voor veiligheid en defensie, https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-7371-2022-INIT/nl/pdf .

(4)

NIS Cooperation Group, “Cybersecurity and resiliency of Europe’s communications infrastructures and networks: Follow-up to the Nevers Call of 9 March 2022”, februari 2024, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/report-cybersecurity-and-resiliency-eu-communications-infrastructures-and-networks .

(5)

Toespraak van voorzitter Von der Leyen op het Wereld Economisch Forum in Davos 2024, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_24_221.

(6)

 Varadajan et al., “The Unwinding of Global Tech Supply Chains”, Boston Consulting Group, maart 2023, https://www.bcg.com/publications/2023/the-unwinding-of-global-tech-supply-chains#SnippetTab.

(7)

Gezamenlijke mededeling over een strategie voor economische veiligheid van de EU, JOIN/2023/20 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A52023JC0020.

(8)

Espas, “Global Trends to 2040: Choosing Europe’s Future”, april 2024, https://www.espas.eu/files/espas_files/about/ESPAS-Global-Trends-to-2040-Choosing-Europes-Future.pdf.

(9)

 “A new European Defence Industrial Strategy: Achieving EU readiness through a responsive and resilient European Defence Industry”,  https://defence-industry-space.ec.europa.eu/document/download/643c4a00-0da9-4768-83cd-a5628f5c3063_en?filename=EDIS%20Joint%20Communication.pdf .

(10)

Europese Commissie, Witboek over opties om meer steun te bieden aan onderzoek en ontwikkeling op het gebied van technologieën met potentieel voor tweeërlei gebruik, januari 2024, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52024DC0027; Keynote speech van de voorzitter: jaarlijkse conferentie van het EDA 2023, 30 november 2023, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/SPEECH_23_6207.

(11)

 “A new European Defence Industrial Strategy: Achieving EU readiness through a responsive and resilient European Defence Industry”,  https://defence-industry-space.ec.europa.eu/document/download/643c4a00-0da9-4768-83cd-a5628f5c3063_en?filename=EDIS%20Joint%20Communication.pdf .

(12)

Verklaring van commissaris Gentiloni bij de presentatie van de economische winterprognoses 2024, februari 2024, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_24_844 .

(13)

McKinsey Global Institute, “Accelerating Europe: Competitiveness for a new era”, januari 2024, https://www.mckinsey.com/mgi/our-research/accelerating-europe-competitiveness-for-a-new-era .

(14)

Toespraak bij opening van het EMU Lab door Isabel Schnabel, bestuurslid van de ECB, op het Europees Universitair Instituut, “From laggard to Leader? Closing the euro area’s technology gap”, Florence, februari 2024, https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2024/html/ecb.sp240216~df6f8d9c31.en.html.

(15)

 Europese Commissie, Jaarverslag over de eengemaakte markt en het concurrentievermogen 2024, SWD(2024) 77 final – SWD(2024) 78 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52024DC0077 .

(16)

  https://www.cfr.org/event/conversation-christine-lagarde-0 .

(17)

Aanbeveling (EU) 2023/2113 van de Commissie van 3 oktober 2023 over technologiegebieden die kritiek zijn voor de economische veiligheid van de EU met het oog op nadere risicobeoordeling met de lidstaten, C(2023) 6689 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=OJ:L_202302113.

(18)

Europese Investeringsbank, “Investment Report 2023/2024: Transforming for competitiveness”, https://www.eib.org/attachments/lucalli/20230323_economic_investment_report_2023_2024_en.pdf.

(19)

Letta E., “Much more than a market – Speed, Security, Solidarity: Empowering the Single Market to deliver a sustainable future and prosperity for all EU Citizens”, april 2024, https://www.consilium.europa.eu/media/ny3j24sm/much-more-than-a-market-report-by-enrico-letta.pdf.

(20)

Europese Commissie, “Opportunities and Challenges of Artificial Intelligence Technologies for the Cultural and Creative Sectors”, februari 2022, https://op.europa.eu/nl/publication-detail/-/publication/359880c1-a4dc-11ec-83e1-01aa75ed71a1.

(21)

Uit een enquête onder meer dan 16 000 burgers en 14 000 bedrijven bleek dat 38 % van de bedrijven experimenteerde met AI, https://www.unlockingeuropesaipotential.com/executive-summary.

(22)

 https://www.aboutamazon.eu/news/job-creation-and-investment/ai-adoption-forecast-to-unleash-600-billion-growth-in-europes-economy.

(23)

McKinsey, “The economic potential of generative AI: The next productivity frontier”, 14 juni 2023, https://www.mckinsey.com/capabilities/mckinsey-digital/our-insights/the-economic-potential-of-generative-ai-the-next-productivity-frontier#introduction and https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/communication-boosting-startups-and-innovation-trustworthy-artificial-intelligence .

(24)

Mededeling van de Commissie over het stimuleren van start-ups en innovatie op het gebied van betrouwbare artificiële intelligentie, COM(2024) 28 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52024DC0028.

(25)

 Speciale Eurobarometer 551, “The Digital Decade 2024”: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833351.

(26)

  https://www.oecd-ilibrary.org/science-and-technology/consumer-vulnerability-in-the-digital-age_4d013cc5-en .

(27)

Edelman R., “Technology Industry Watch Out: Innovation at Risk”, maart 2024, https://www.edelman.com/insights/technology-industry-watch-out-innovation-risk.

(28)

De EU in 2023: Algemeen verslag over de werkzaamheden van de Europese Unie, https://op.europa.eu/nl/publication-detail/-/publication/ea6b0987-dd66-11ee-b9d9-01aa75ed71a1 .

(29)

Wereld Economisch Forum, “Global Risks Report 2024”, https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2024/.

(30)

  https://www.newsguardtech.com/special-reports/ai-tracking-center/ ; https://www.washingtonpost.com/technology/2023/12/17/ai-fake-news-misinformation/ .

(31)

Zie met name https://www.economist.com/technology-quarterly/2024/03/27/artificial-intelligence-has-long-been-improving-diagnoses .

(32)

  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_24_926 . In december 2023 nam het Europees Parlement een initiatiefverslag aan waarin de nadruk werd gelegd op “de aanzienlijke gevolgen van verslavend ontwerp voor iedereen, en voor kinderen en adolescenten in het bijzonder”.

(33)

PISA 2023. “Insights and interpretations – How smart phones and tablets can impact learning”, december 2023.

(34)

Mededeling van de Commissie “Concurrentievermogen van de EU op de lange termijn: blik op de periode na 2030”, COM(2023) 168 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:52023DC0168&qid=1699953985168.

(35)

In onderzoek wordt geraamd dat digitalisering en andere technologische vooruitgang de jaarlijkse productiviteitsgroei met 0,5 tot 1,0 % zouden kunnen verhogen. MGI, maart 2021.

(36)

Statista, “ICT global market share worldwide 2023”, https://www.statista.com/statistics/263801/global-market-share-held-by-selected-countries-in-the-ict-market/ .

(37)

  Centre on Regulation in Europe (CERRE), “Digital Industrial Policy for Europe” , december 2022, blz. 15, https://cerre.eu/publications/digital-industrial-policy-for-europe/.

(38)

  Centre on Regulation in Europe (CERRE), “Digital Industrial Policy for Europe” , december 2022, blz. 15, https://cerre.eu/publications/digital-industrial-policy-for-europe/.

(39)

  https://companiesmarketcap.com/tech/largest-tech-companies-by-market-cap/ .

(40)

“Horizon Europe strategic plan 2025-2027 analysis”, blz. 52-55, https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/b3baec75-fdd0-11ed-a05c-01aa75ed71a1/language-en/format-PDF/source-287596143.

(41)

Mededeling van de Commissie “Een nieuwe EOR voor onderzoek en innovatie”, COM(2020) 628 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM:2020:628:FIN.

(42)

Volgens de recentst beschikbare gegevens uit 2022 ( https://ec.europa.eu/eurostat/statistics- explained/index.php?title=R%26D_expenditure&oldid=627002#Gross_domestic_expenditure_on_R.26D ) bedroegen de investeringen in O&I 2,2 % van de bruto binnenlandse uitgaven van de EU. Dit niveau ligt ruim onder dat van de VS (3,4 %) en iets onder dat van China (2,4 %), wat wijst op een bijzonder laag investeringsniveau in de particuliere sector.

(43)

  https://www.statista.com/statistics/732308/worldwide-research-and-development-information-communication-technology./ ; https://www.statista.com/statistics/732308/worldwide-research-and-development-information-communication-technology./ .  

(44)

Verordening (EU) 2021/695 van het Europees Parlement en de Raad van 28 april 2021 tot vaststelling van Horizon Europa – het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie, tot vaststelling van de regels voor deelname en verspreiding en tot intrekking van de Verordeningen (EU) nr. 1290/2013 en (EU) nr. 1291/2013.

(45)

  Voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende verbetering van de onderzoeksveiligheid, COM(2024) 26 final: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52024DC0026.

(46)

Aanbeveling (EU) 2021/1700 van de Commissie van 15 september 2021 inzake interne nalevingsprogramma’s voor controles op onderzoek met betrekking tot producten voor tweeërlei gebruik uit hoofde van Verordening (EU) 2021/821 van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van een Unieregeling voor controle op de uitvoer, de tussenhandel, de technische bijstand, de doorvoer en de overbrenging van producten voor tweeërlei gebruik.

(47)

https://europa.eu/newsroom/ecpc-failover/pdf/ip-24-363_nl.pdf.

(48)

https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/14060-OO-op-het-gebied-van-technologieen-voor-tweeerlei-gebruik-opties-voor-steun_nl.

(49)

De aanbevelingen in dit verslag bouwen voort op de aanbevelingen die zijn gedaan in het eerste verslag over de staat van het digitale decennium. Daarbij wordt waar mogelijk rekening gehouden met de geboekte vooruitgang, mede gelet op de korte tijd die is verstreken tussen de aanbevelingen van vorig jaar (eind september) en de indiening van de nationale stappenplannen van de lidstaten. In veel gevallen worden de aanbevelingen van het eerste verslag over de staat van het digitale decennium in dit verslag herhaald, hetzij met eenzelfde strekking, hetzij met een deels andere focus en mate van detail. Dit geldt voor alle aanbevelingen in dit verslag.

(50)

Aanbeveling (EU) 2021/2122 van de Raad van 26 november 2021 over een pact voor onderzoek en innovatie in Europa, PB L 431 van 2.12.2021, blz. 1.

(51)

 Verordening (EU) 2022/1925 van het Europees Parlement en de Raad van 14 september 2022 over betwistbare en eerlijke markten in de digitale sector, en tot wijziging van Richtlijnen (EU) 2019/1937 en (EU) 2020/1828 (digitalemarktenverordening) (PB L 265 van 12.10.2022, blz. 1, http://data.europa.eu/eli/reg/2022/1925/oj).

(52)

Lagarde, C. “A Kantian shift for the capital markets union”, toespraak op het European Banking Congress, Frankfurt am Main, 17 november 2023, https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2023/html/ecb.sp231117~88389f194b.nl.html , naar aanleiding van de mededeling van de Commissie “Een actieplan voor de kapitaalmarktenunie ten dienste van mensen en ondernemingen – Een nieuw actieplan”, COM(2020) 590 final: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0590 .

(53)

Speciale Eurobarometer 551, “The Digital Decade 2024”: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833351 . In dit document wordt naar het onderzoek verwezen als “Eurobarometer 2024”.

(54)

Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , bijlage 4.

(55)

 Visionary Analytics, “International benchmarking of the digital transformation”, maart 2024.

(56)

Bron: Comité voor communicatie (Cocom).

(57)

Aandeel glasvezelabonnementen in het totale gebruik van vaste breedband in 2022, bron: OESO.

(58)

Gebaseerd op het uitvoeringsbesluit van de Commissie van 30 juni 2023 tot vaststelling van kernprestatie-indicatoren om de vooruitgang in de richting van de bij artikel 4, lid 1, van Besluit (EU) 2022/2481 van het Europees Parlement en de Raad vastgestelde digitale doelstellingen te meten:

- De gigabitconnectiviteit wordt gemeten als het percentage huishoudens dat toegang heeft tot vaste netwerken met zeer hoge capaciteit (VHCN). De technologieën die momenteel in staat zijn gigabitconnectiviteit te leveren, zijn glasvezel en Docsis 3.1 (kabel). De ontwikkeling van glasvezel zal ook afzonderlijk worden gemonitord en in aanmerking worden genomen bij de interpretatie van VHCN-dekkingsgegevens.

- De 5G-dekking wordt gemeten als het percentage bevolkte gebieden dat door ten minste één 5G-netwerk wordt bediend, ongeacht de gebruikte spectrumband.

(59)

  Europese Commissie , Witboek – Tegemoetkomen aan de digitale-infrastructuurbehoeften van Europa, februari 2024, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52024DC0081.

(60)

  WIK Consult , “Investment and funding needs for the Digital Decade connectivity targets”, juli 2023, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/investment-and-funding-needs-digital-decade-connectivity-targets.

(61)

Aanbeveling (EU) 2024/779 van de Commissie van 26 februari 2024 over veilige en weerbare onderzeese kabelinfrastructuren (C/2024/1181, PB L 2024/779 van 8.3.2024).

(62)

McKinsey, “Exploring new regions: The greenfield opportunity in semiconductors”, januari 2024, https://www.mckinsey.com/industries/semiconductors/our-insights/exploring-new-regions-the-greenfield-opportunity-in-semiconductors.

(63)

  https://www.idc.com/about/ .

(64)

Het traject voor edge nodes is gebaseerd op bevindingen uit onderzoek van het Edge Observatory (https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/edge-observatory).

(65)

  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/edge-observatory en de Worldwide Edge Spending Guide van IDC, https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=IDC_P39947.

(66)

Gezamenlijke mededeling over een strategie voor economische veiligheid van de EU, JOIN/2023/20 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/?uri=JOIN:2023:20:FIN.

(67)

Aanbeveling (EU) 2023/2113 van de Commissie van 3 oktober 2023 over technologiegebieden die kritiek zijn voor de economische veiligheid van de EU met het oog op nadere risicobeoordeling met de lidstaten, C(2023) 6689 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=OJ:L_202302113.

(68)

https://www.hpcqs.eu.

(69)

 Studie “International Benchmarking of the Digital Transformation 2024”: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833343 .

(70)

Europese verklaring over kwantumtechnologieën, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/european-declaration-quantum-technologies .  

(71)

Anderton, R., Botelho, V. en Reimers, P. (2023), “ Digitalisation and productivity: gamechanger or sideshow? ”, reeks werkdocumenten, nr. 2794, ECB, maart 2023.

(72)

Mededeling van de Commissie tot vaststelling van prognosetrajecten op Unieniveau voor de digitale doelstellingen, C(2023) 7500: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023XC0929(03).

(73)

Sinergy Research Group, European Cloud Providers Double in Size but Lose Market Share, 27 september 2022: https://www.srgresearch.com/articles/european-cloud-providers-continue-to-grow-but-still-lose-market-share.

(74)

Statista, “Cloud Computing in Europe – statistics and facts”, https://www.statista.com/topics/8472/cloud-computing-in-europe/#topicOverview.

(75)

Europese Commissie, “Study on the Economic Detriment to Small and Medium-Sized Enterprises Acreing from Unfair and Unbalanced Cloud Computing Contracts”, november 2019, https://commission.europa.eu/publications/study-economic-detriment-small-and-medium-sized-enterprises-arising-unfair-and-unbalanced-cloud_en. Opgemerkt moet worden dat de dataverordening, die vanaf 12 september 2025 van toepassing zal zijn, minimumeisen voor cloudcontracten bevat.

(76)

  https://pitchbook.com/news/reports/2023-annual-european-venture-report ; Wereld Economisch Forum, “Global Risks Report 2024”, https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2024 , zie blz. 50 over AI.

(77)

  https://www.orrick.com/en/Insights/2024/03/Deal-Flow-4-5-Things-We-Learned-About-European-Tech-Deal-Terms-in-2023 ; https://pitchbook.com/news/reports/2023-annual-european-venture-report .  

(78)

Studie van de Europese datamarkt (bijgewerkt oktober 2023).

(79)

Verordening (EU) 2022/868 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2022 betreffende Europese datagovernance en tot wijziging van Verordening (EU) 2018/1724 (Datagovernanceverordening), PB L 152 van 3.6.2022, blz. 1, http://data.europa.eu/eli/reg/2022/868/oj.

(80)

  Verordening (EU) 2023/2854 van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2023 betreffende geharmoniseerde regels inzake eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van gegevens en tot wijziging van Verordening (EU) 2017/2394 en Richtlijn (EU) 2020/1828 (Dataverordening) (PB L, 2023/2854, 22.12.2023, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2023/2854/oj) .

(81)

 Europese Investeringsbank, EIB Investment Survey 2019-2022.

(82)

 Werkdocument van de diensten van de Commissie, “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 .

(83)

Het Dealroom-platform publiceert regelmatig actuele gegevens over het aantal eenhoorns. Op 29 januari 2024 waren er volgens die gegevens 263 eenhoorns in de EU. Het Verenigd Koninkrijk is niet meegenomen in de statistieken.

(84)

Vandaag de dag vindt meer dan 90 % van de wereldwijde durfkapitaalinvesteringen in AI, waarvan de waarde is gestegen van 2,7 miljard EUR in 2022 tot 24 miljard EUR in 2023, plaats in de Verenigde Staten. Het aantrekken van investeringen in Europese AI-start-ups is van cruciaal belang om de uitrol van geavanceerde AI-oplossingen te versnellen.

(85)

Zie artikel 3, lid 1, punt k), van Besluit (EU) 2022/2481 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2022 tot vaststelling van het beleidsprogramma voor het digitale decennium tot 2030, PB L 323 van 19.12.2022, blz. 4 (“Besluit betreffende het digitale decennium”).

(86)

Zie overweging 20 van het besluit betreffende het digitale decennium.

(87)

Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , bijlage 4.

(88)

Enisa, “ENISA Threat Landscape 2023”, https://www.enisa.europa.eu/publications/enisa-threat-landscape-2023. 

(89)

Enisa, “ENISA Threat Landslandscape 2023”, https://www.enisa.europa.eu/publications/enisa-threat-landscape-2023 . 

(90)

Mededeling van de Commissie “Uitvoering van de toolbox inzake 5G-cyberbeveiliging”, C(2023) 4049 final, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/communication-commission-implementation-5g-cybersecurity-toolbox.

(91)

Uitvoeringsverordening van de Commissie houdende uitvoeringsbepalingen van Verordening (EU) 2019/881 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de vaststelling van de Europese op gemeenschappelijke criteria gebaseerde cyberbeveiligingscertificeringsregeling (EUCC), C(2024) 560, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202400482.

(92)

Politiek akkoord over de verordening cyberweerbaarheid, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/ip_23_6168.

(93)

Richtlijn (EU) 2022/2555 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2022 betreffende maatregelen voor een hoog gezamenlijk niveau van cyberbeveiliging in de Unie, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 910/2014 en Richtlijn (EU) 2018/1972 en tot intrekking van Richtlijn (EU) 2016/1148 (NIS 2-richtlijn) (PB L 333 van 27.12.2022, blz. 80, http://data.europa.eu/eli/dir/2022/2555/2022-12-27 (geconsolideerde versie).

(94)

 Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , bijlage 4.

(95)

Mazzoni et al., “Implications of the Digital Transformation on Different Social Groups”, EP studies, maart 2024, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2024/760277/IPOL_STU(2024)760277_EN.pdf.

(96)

  Aanbeveling van de Raad van 12 maart 2021 inzake gelijkheid, inclusie en participatie van de Roma , 2021/C 93/01, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=OJ%3AJOC_2021_093_R_0001.

(97)

Op grond hiervan is tot dusver ongeveer 2 miljard EUR uitsluitend bestemd voor de ondersteuning van digitale vaardigheden, naast andere meer algemene maatregelen die ook kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van digitale vaardigheden, zoals de modernisering van onderwijs- en opleidingsstelsels of de uitvoering van een actief arbeidsmarktbeleid.

(98)

De bovengenoemde acties gaan van 2019 tot 2024 vergezeld van een aantal aanvullende initiatieven, die specifiek gericht zijn op digitale vaardigheden of digitale vaardigheden bevorderen als onderdeel van bredere inspanningen om de ontwikkeling van vaardigheden te stimuleren. Enkele voorbeelden hiervan zijn: de coalitie voor digitale vaardigheden en banen en de bijbehorende nationale coalities, het platform voor digitale vaardigheden en banen , de Europese prijzen voor digitale vaardigheden , het pact voor vaardigheden , de kenniscentra voor beroepsopleiding en de EU-programmeerweek.

(99)

 Gemeten naar het aantal uitgevoerde maatregelen. Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen (SWD(2024) 260, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , bijlage 4.

(100)

Mededeling van de Commissie “Actieplan voor digitaal onderwijs 2021-2027 – Onderwijs en opleiding herbronnen voor het digitale tijdperk”, COM(2020) 624 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A52020DC0624.

(101)

Eurostat, ad-hocberekening van de gegevens van de arbeidskrachtenenquête.

(102)

Eurostat, isoc_ske_itrcrs.

(103)

Bijvoorbeeld artsen die in toenemende mate gebruikmaken van geavanceerde digitale technologieën om nauwkeurigere diagnoses te stellen, of sectorspecialisten die nodig zijn om het potentieel van innovatieve digitale oplossingen voor de groene transitie te ontsluiten.

(104)

https://digital-skills-jobs.europa.eu/en/latest/news/brave-new-world-oecds-2023-skills-outlook-new-approach-skills .

(105)

  https://advancedskills.eu/wp-content/uploads/2023/10/D2.2_LEADS_GAP_ANALYSIS_v1.0.pdf .

(106)

Eurostat, educ_uoe_grad02, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/EDUC_UOE_GRAD02__custom_5451972/bookmark/table?lang=en&bookmarkId=2b0446a9-c20a-4e43-a024-8a75c5afa79e .

(107)

  https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15740-2023-INIT/nl/pdf .  

(108)

Of gelijkwaardige programma’s op ISCED-niveaus 6-8.

(109)

  https://migrant-integration.ec.europa.eu/news/european-commission-adopts-skills-and-talent-mobility-package_en .

(110)

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van een EU-talentenpool, COM(2023) 716 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM%3A2023%3A716%3AFIN .

(111)

Richtlijn (EU) 2021/1883 van het Europees Parlement en de Raad van 20 oktober 2021 betreffende de voorwaarden voor toegang en verblijf van onderdanen van derde landen met het oog op een hooggekwalificeerde baan, en tot intrekking van Richtlijn 2009/50/EG van de Raad (PB L 382 van 28.10.2021, blz. 1, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32021L1883 ).

(112)

De doelstelling van 20 miljoen ICT-specialisten in de EU komt overeen met ongeveer 10 % van de werkenden in elke lidstaat.

(113)

Eurostat, “Use of electronic identification (eID)”, isoc_eid_ieid.

(114)

 Gemeten naar het aantal uitgevoerde initiatieven. Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , bijlage 4.

(115)

De grensoverschrijdende beschikbaarheid van digitale overheidsdiensten blijft voor burgers en bedrijven beperkt, met een score van ongeveer 70 punten op 100 (Bron: eGovernment Benchmark, Capgemini).

(116)

JRC-verslag “Mapping EU level funding instruments 2020-2027 to Digital Decade targets – 2024 update” (Signorelli et al., 2024). Dit bedrag loopt op tot 49,5 miljard EUR indien alle maatregelen in het kader van het interventiegebied “e-overheidsdiensten” volgens de methode van bijlage VII bij de RRF-verordening in aanmerking worden genomen.

(117)

Verordening (EU) 2018/1724 van het Europees Parlement en de Raad van 2 oktober 2018 tot oprichting van één digitale toegangspoort voor informatie, procedures en diensten voor ondersteuning en probleemoplossing en houdende wijziging van Verordening (EU) nr. 1024/2012, PB L 295 van 21.11.2018, blz. 1, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2018.295.01.0001.01.ENG.

(118)

 Verordening (EU) 2024/903 van het Europees Parlement en de Raad van 13 maart 2024 tot vaststelling van maatregelen voor een hoog niveau van interoperabiliteit van de overheidssector in de Unie (verordening Interoperabel Europa), PB L 2024/903 van 22.3.2024, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32024R0903. Verplichte interoperabiliteitsbeoordelingen, gezamenlijke inspanningen om interoperabiliteitsoplossingen te ontwikkelen door middel van GovTech-partnerschappen en deelname aan testomgevingen voor interoperabiliteit, en de proactieve verbetering van de interoperabiliteitsvaardigheden in de overheidssector zijn slechts enkele voorbeelden van de veelzijdige strategie die met de verordening wordt beoogd.

(119)

In het kader van de inspanningen om de lasten voor bedrijven en overheden te verminderen, heeft de Commissie zich er in haar in maart 2023 gepubliceerde strategie inzake het concurrentievermogen van de EU op lange termijn toe verbonden de rapportageverplichtingen te rationaliseren en deze lasten met 25 % te verminderen, zonder afbreuk te doen aan de daarmee samenhangende beleidsdoelstellingen.

(120)

Aan deze mogelijkheden wordt met name aandacht besteed in de Aanbeveling van de Raad van 8 december 2022 over toegang tot betaalbare en hoogwaardige langdurige zorg (2022/C 476/01), waarin wordt opgeroepen tot de uitrol van toegankelijke technologie en digitale oplossingen ter ondersteuning van autonomie en zelfstandig wonen.

(121)

De score wordt berekend op basis van de indicatoren waarmee de volgende dimensies worden gemeten: 1. de landelijke beschikbaarheid van onlinetoegang tot elektronische gezondheidsgegevens; 2. de categorieën toegankelijke gezondheidsgegevens; 3. de beschikbaarheid van authenticatiesystemen, het type front-end oplossingen en de dekking; 4. de toegankelijkheid voor bepaalde categorieën mensen, zoals kwetsbare groepen.

(122)

Zie de resolutie van het Europees Parlement van 5 juli 2022 over geestelijke gezondheid in de digitale arbeidswereld en de mededeling van de Commissie betreffende een alomvattende aanpak van geestelijke gezondheid, COM(2023) 298 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023DC0298 . Wat de risico’s voor kinderen en adolescenten betreft, zie ook https://www.hhs.gov/surgeongeneral/priorities/youth-mental-health/social-media/index.html#:~:text=Children%20and%20adolescents%20who%20spend,symptoms%20of%20depression%20and%20anxiety, en het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , punt 4.2.1.

(123)

Zie artikel 3, lid 1, punt a), van het besluit betreffende het digitale decennium.

(124)

Eurostat, “Individuals - encountering hostile or degrading online messages” ( isoc_ci_hm ).

(125)

 Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , bijlage 4.

(126)

 Verordening (EU) 2022/2065 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022 betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten en tot wijziging van Richtlijn 2000/31/EG (digitaledienstenverordening), PB L 277 van 27.10.2022, blz. 1, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2022/2065/oj.

(127)

De uiterste datum voor de aanwijzing was 17 februari 2024, maar niet alle lidstaten hebben de digitaledienstencoördinatoren aangewezen, zie https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/dsa-dscs.

(128)

 Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , bijlage 4.

(129)

Zie de trends bij de Insafe-hulplijnen: vierde kwartaal 2023, https://www.betterinternetforkids.eu/practice/articles/article?id=7218998.

(130)

Zie het jaarverslag 2023 van Inhope, https://inhope.org/media/pages/articles/annual-reports/6a4f5f6bd2-1710410986/inhope-annual-report-2023.pdf.

(131)

Zie het CyberTipline-verslag van 2023, https://www.missingkids.org/gethelpnow/cybertipline/cybertiplinedata.

(132)

Mededeling van de Commissie over een alomvattende aanpak van geestelijke gezondheid, COM(2023) 298 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023DC0298.

(133)

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van regels ter voorkoming en bestrijding van seksueel misbruik van kinderen, COM(2022) 209 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM%3A2022%3A209%3AFIN&qid=1652451192472.

(134)

BIK Policy Map – BIK-portaal, www.betterinternetforkids.eu.

(135)

Zie met name het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital decennium in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , punten 4.1.4 and 4.2.1.

(136)

 Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , bijlage 4.

(137)

Desinformatie wordt in het Global Risks Report 2024 van het Wereld Economisch Forum als het grootste risico op de korte termijn beschouwd en, samen met campagnebeïnvloeding, als een van de tien grootste bedreigingen voor dit decennium volgens het Enisa-verslag “Foresight Cybersecurity Threats for 2030”, https://www.enisa.europa.eu/publications/enisa-foresight-cybersecurity-threats-for-2030.

(138)

Eurobarometer, maart 2023, https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2966.

(139)

EDMO, “Disinformation narratives during the 2023 election in Europe”, november 2023, https://edmo.eu/wp-content/uploads/2023/10/EDMO-TF-Elections-disinformation-narratives-2023.pdf.

(140)

Aanbeveling (EU) 2023/2829 van de Commissie van 12 december 2023 over inclusieve en veerkrachtige verkiezingsprocessen in de Unie en het versterken van het Europese karakter en het efficiënte verloop van de verkiezingen voor het Europees Parlement, C/2023/8626, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32023H2829 .  

(141)

 Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , bijlage 4.

(142)

Europese Commissie, “Media use in the European Union – Report”, Standaard Eurobarometer 98 – Winter 2022-2023, https://data.europa.eu/doi/10.2775/608948.

(143)

Europese Commissie, European Media Industry Outlook , SWD(2023) 150 final, mei 2023, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/european-media-industry-outlook.

(144)

Mededeling van de Commissie, “Europese media in het digitale decennium: Een actieplan ter ondersteuning van het herstel en de transformatie”, COM(2020) 784 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A52020DC0784 .

(145)

Specifiek is er in het kader van het programma Creatief Europa voor het eerst 75 miljoen EUR toegewezen aan acties op het gebied van mediapluriformiteit, mediageletterdheid en kwaliteitsjournalistiek. Daarnaast wordt 20 miljoen EUR per jaar besteed aan het vergroten van de professionele berichtgeving in de media over EU-aangelegenheden, zodat burgers toegang hebben tot hoogwaardige informatie over onderwerpen die voor hen interessant zijn.

(146)

 Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , bijlage 4.

(147)

 Wereld Economisch Forum, “Global Risks Report 2024”, https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2024 ; Bunde T., Eisentraut S., Schuette L.(red.), “Lose-Lose?”. “Munich Security Report 2024”, https://securityconference.org/assets/01_Bilder_Inhalte/03_Medien/02_Publikationen/2024/MSR_2024/MunichSecurityReport2024_Lose-lose.pdf , hoofdstuk 7.

(148)

  https://www.eea.europa.eu/en/newsroom/news/europe-is-not-prepared-for .  

(149)

 Minder dan 5 % van de nationale maatregelen is genomen om de verbintenissen van de verklaring na te komen. Zie het werkdocument van de diensten van de Commissie “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen (SWD(2024) 260, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 ), bijlage 4.

(150)

  https://www.iea.org/energy-system/buildings/data-centres-and-data-transmission-networks ; https://www.iea.org/reports/electricity-2024 .

(151)

  https://www.reuters.com/technology/european-data-centres-grapple-with-ai-driven-demand-space-2024-02-27/

(152)

Volgens het Strategisch prognoseverslag 2022 , het actieplan voor de digitalisering van energiesystemen en de eWaste Monitor .

(153)

Onder e-afval (elektronisch afval) worden elektronische apparaten of uitrusting verstaan die verouderd zijn, energie-intensief zijn of het einde van hun levensduur hebben bereikt, zoals oude computers, mobiele telefoons, tablets, smart-tv’s, telecommunicatieapparatuur en andere elektronische apparaten. Unitar , “Global E-Waste Monitor”, https://ewastemonitor.info/gem-2020/ .

(154)

Arcep, “Enquête annuelle ‘Pour un numérique soutenable’ – édition 2023”, https://www.arcep.fr/cartes-et-donnees/nos-publications-chiffrees/impact-environnemental/enquete-annuelle-pour-un-numerique-soutenable-edition-2023.html .

(155)

 Arcep, “Etude ADEME – Arcep sur l’empreinte environnementale du numérique en 2020, 2030 et 2050”, https://www.arcep.fr/la-regulation/grands-dossiers-thematiques-transverses/lempreinte-environnementale-du-numerique/etude-ademe-arcep-empreinte-environnemental-numerique-2020-2030-2050.html .

(156)

 OESO, “Measuring the environmental impacts of artificial intelligence compute and applications: The AI footprint”, OECD Digital Economy Papers No. 341, 2022, https://doi.org/10.1787/7babf571-en .

(157)

Internationaal Energieagentschap, “Electricity 2024: Analysis and forecast to 2026”, januari 2024, https://iea.blob.core.windows.net/assets/6b2fd954-2017-408e-bf08-952fdd62118a/Electricity2024-Analysisandforecastto2026.pdf .

(158)

  Eurostat , “What do people do with their old ICT equipment?”, https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20231124-1#:~:text=Almost%20half%20of%20people%20(49,threw%20it%20away%20without%20recycling .

(159)

Richtlijn (EU) 2023/1791 van het Europees Parlement en de Raad van 13 september 2023 betreffende energie-efficiëntie en tot wijziging van Verordening (EU) 2023/955 (PB L 231 van 20.9.2023, blz. 1, http://data.europa.eu/eli/dir/2023/1791/oj ).

(160)

Gedelegeerde Verordening (EU) 2024/1364 van de Commissie van 14 maart 2024 betreffende de eerste fase van de vaststelling van een gemeenschappelijke beoordelingsregeling van de Unie voor datacentra, PB L, 2024/1364 van 17.5.2024, http://data.europa.eu/eli/reg_del/2024/1364/oj .

(161)

  Baldini, G., Cerutti, I. en Chountala, C., “Identifying common indicators for measuring the environmental footprint of electronic communications networks (ECNs) for the provision of electronic communications services (ECSs)” , Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC), 2023, https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC136475 .

(162)

  Europese Commissie , Witboek – Tegemoetkomen aan de digitale– infrastructuurbehoeften van Europa, februari 2024, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52024DC0081.

(163)

Mededeling van de Commissie, “EU-brede beoordeling van het ontwerp van geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen – Een belangrijke stap in de richting van de ambitieuzere energie- en klimaatdoelstellingen voor 2030 in het kader van de Europese Green Deal en REPowerEU”, COM(2023) 796 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/?uri=comnat:COM_2023_0796_FIN .

(164)

  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/QANDA_22_6229 ; https://www.greendigitalcoalition.eu/ ; De EGDC-leden ondersteunen het werk van de coalitie en hebben baat bij haar werkzaamheden, evenals 45 kmo’s waarvan de CEO’s zich ook hebben verbonden aan de doelstellingen van de EGDC door de EGDC-verklaring te ondertekenen.

(165)

Zie Speciale Eurobarometer 551, “The Digital Decade 2024”: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833351 ; conclusies van de Raad over de toekomst van het digitale beleid: https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2024/05/21/eu-digital-policy-council-identifies-main-priorities-for-the-next-legislative-cycle/pdf/, en over het cyberbeveiligingsbeleid: https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2024/05/21/cybersecurity-council-approves-conclusions-for-a-more-cyber-secure-and-resilient-union/, aangenomen tijdens de Raad Telecommunicatie op 21 mei 2024.

(166)

 Werkdocument van de diensten van de Commissie, “Digital Decade in 2024: Implementation and perspective”, met bijlagen, SWD(2024) 260: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833325 , bijlage 3.

(167)

Zie de conclusies van de Raad over de toekomst van digitaal beleid (https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2024/05/21/eu-digital-policy-council-identifies-main-priorities-for-the-next-legislative-cycle/pdf/), en over het cyberbeveiligingsbeleid ( https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2024/05/21/cybersecurity-council-approves-conclusions-for-a-more-cyber-secure-and-resilient-union/ ), aangenomen tijdens de Raad Telecommunicatie van 21 mei 2024.

(168)

In zijn conclusies van 21 mei 2024 onderstreepte de Raad Telecommunicatie het belang van stroomlijning van de procedures voor financieringsprogramma’s en drong hij erop aan synergieën te bevorderen om de duidelijkheid en voorspelbaarheid van het EU-wetgevingskader te verbeteren en te zorgen voor een gelijk speelveld voor alle betrokken actoren, met inbegrip van kmo’s en start-ups.

(169)

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot oprichting van het platform voor strategische technologieën voor Europa (“STEP”) en tot wijziging van Richtlijn 2003/87/EG, Verordeningen (EU) 2021/1058, (EU) 2021/1056, (EU) 2021/1057, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) 2021/1060, (EU) 2021/523, (EU) 2021/695, (EU) 2021/697 en (EU) 2021/241, COM(2023) 335 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:52023PC0335 .

(170)

Europese Commissie, Negende verslag inzake economische, sociale en territoriale cohesie, april 2024, https://ec.europa.eu/regional_policy/information-sources/cohesion-report_en.

(171)

Europese Investeringsbank, “Digitalisation in Europe 2022-2023: Evidence from the EIB Investment Survey”, https://www.eib.org/en/publications/20230112-digitalisation-in-europe-2022-2023.

(172)

Zie de Verklaring van Mons van het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) , maart 2024. 

(173)

  https://eurocities.eu/latest/a-digital-divide-observatory-by-european-cities/ .  

(174)

  https://citiesfordigitalrights.org/thecoalition .  

EUROPESE COMMISSIE

Brussel, 2.7.2024

COM(2024) 260 final

BIJLAGE

bij de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s

Staat van het digitale decennium 2024

Bijlage 2: Actualisering van de prognosetrajecten op EU-niveau voor de digitale streefcijfers

INHOUD

1.Inleiding

1.1.Prognosetrajecten van de EU per digitaal streefcijfer

1.1.1.Digitale basisvaardigheden

1.1.2.ICT-specialisten (en genderkloof in ICT)

1.1.3.Connectiviteit

1.1.4.Halfgeleiders

1.1.5.Edge nodes

1.1.6.Kwantumcomputing

1.1.7.Gebruik van digitale technologieën

1.1.8.Basisniveau van digitale intensiteit

1.1.9.Innovatieve bedrijven/scale-ups (eenhoorns)

1.1.10.Digitalisering van overheidsdiensten

1.1.11.Elektronisch patiëntendossier

1.1.12.Elektronische identificatie (eID)

2.Bijlage: De trajecten van het beleidsprogramma voor het digitale decennium per 2024 in vogelvlucht

Lijst van figuren

Figuur 1: Ten minste digitale basisvaardigheden in de EU Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030    5

Figuur 2: percentage personen tussen 16 en 74 jaar met ten minste basisvaardigheden in de EU naar geslacht (van 2015 tot 2023).    6

Figuur 3: ICT-specialisten in de EU Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030    7

Figuur 4: Percentage personen dat werkzaam is in de beroepen van ICT-specialisten in de EU, uitgesplitst naar geslacht (2012-2023) De ononderbroken lijn toont de trend sinds 2012. Linkerkant: percentage vrouwen in het totale aantal ICT-specialisten; rechterkant: percentage mannen in het totale aantal ICT-specialisten. Het bereik van de waarden verschilt in de twee grafieken..    8

Figuur 5: Dekking van vaste netwerken met zeer hoge capaciteit (VHCN) in de EU Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030    9

Figuur 6: FTTP-dekking in de EU Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030    

Figuur 7: Uitrol van 5G in de EU, historische gegevens en herzien referentietraject naar 2030    12

Figuur 8: Inkomsten uit en aandeel van de EU in de wereldwijde waardeketen voor halfgeleiders Vanaf 2023 zijn de waarden geraamd (bron: International Data Corporation)    13

Figuur 9: Uitrol van edge-node-technologie (EU-prognose tot 2030) Het traject voor edge nodes is gebaseerd op de bevindingen van de studie van het Edge Observatory (https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/edge-observatory).    

Figuur 10: Aantal kwantumcomputers in de EU Traject naar 2030    18

Figuur 11: Percentage van ondernemingen in de EU dat gebruikmaakt van clouddiensten. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030     20

Figuur 12: Percentage ondernemingen dat gebruikmaakt van gegevensanalyse in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject naar 2030    

Figuur 13: Percentage ondernemingen dat AI gebruikt in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030 (zelfde parameter voor de verspreidingssnelheid als in het referentietraject voor big data, zoals vastgesteld in de mededeling van 2023 over trajecten op Unieniveau).)    22

Figuur 14: Percentage ondernemingen in de EU dat AI of cloudcomputing of gegevensanalyse gebruikt. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject naar 2030 (zelfde parameter voor de verspreidingssnelheid als in het referentietraject voor cloudcomputing)    

Figuur 15: Digital Intensity Index versie III. Historische vergelijkbare gegevens en het traject naar het digitale decennium (DD) naar 2030 op basis van de DII versie III    

Figuur 16: Aantal eenhoorns in de EU. Historische gegevens en referentietraject    

Figuur 17: Onlinedienstverlening aan burgers (bovenste grafiek) en bedrijven (onderste grafiek). Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030    

Figuur 18: Samengestelde e-gezondheidsindicator. Historische gegevens en DD-traject     

Lijst van tabellen

Tabel 1: Overzichtstabel met de stand van zaken, de vooruitgang en een kloofanalyse    3

Tabel 2: aantal eenhoorns in de EU: jaarlijkse nettotoename (nieuwe minus verdwenen eenhoorns) en relatieve jaarlijkse vooruitgang sinds 2009    

1.Inleiding

Deze mededeling vergezelt en vormt een aanvulling op het tweede verslag van de Commissie over de staat van het digitale decennium. Hierbij wordt de mededeling van de Commissie van 2023 tot vaststelling van prognosetrajecten op Unieniveau voor de digitale streefcijfers (C(2023) 7500 1 , “Mededeling van 2023 over trajecten op Unieniveau”) geactualiseerd op basis van de recentste gegevens die beschikbaar zijn voor de kernprestatie-indicatoren (KPI’s) die zijn vastgesteld in het uitvoeringsbesluit van de Commissie 2 , dat op 30 juni 2023 door de Commissie werd vastgesteld (“KPI-uitvoeringsbesluit”).

Dankzij de beschikbaarheid van nieuwe gegevens, die in 2023 werden verzameld, kon de Commissie de referentietrajecten actualiseren, dat wil zeggen de prognoses van de jaarlijkse KPI-waarden die worden geraamd door de beschikbare historische gegevens te extrapoleren.

De referentietrajecten beschrijven het scenario bij ongewijzigd beleid, aangezien zij worden geraamd op basis van in het verleden waargenomen gegevens en derhalve alleen investeringen en interventies uit het verleden omvatten, zowel particuliere als publieke. Voor elke KPI zijn de referentietrajecten gebaseerd op de langste beschikbare reeks vergelijkbare historische gegevens en is hun beginpunt (referentiewaarde) altijd het recentste gegevenspunt voor die KPI.

De Commissie gebruikt referentietrajecten ter illustratie om de kloof tussen de geraamde trend en de ideale trend voor elke in het “KPI-uitvoeringsbesluit” vastgestelde KPI te beoordelen en regelmatig te monitoren.

Het referentietraject extrapoleert historische trends naar een plausibele toekomst, waarbij uitsluitend rekening wordt gehouden met het effect van alle financieringsinstrumenten, interventies en investeringen – zowel particuliere als publieke – die zijn opgezet tijdens en vóór de periode die de tijdreeksen van de KPI bestrijkt. Daarom moet de volgens het referentietraject geraamde waarde voor 2030 worden beschouwd als de conservatieve ondergrens. Het eerste jaar en de waarde van het referentietraject vallen altijd samen met het jaar en de waarde van het recentst beschikbare gegevenspunt, dat in deze actualisering voor alle KPI’s het jaar 2023 is.

Deze bijlage bevat de referentietrajecten die zijn bijgewerkt op basis van de recentst waargenomen gegevens en trends. Door de recentste gegevens op te nemen, wordt in de referentietrajecten op EU-niveau op dynamische wijze het werkelijke KPI-traject naar de doelstelling voor 2030 weergegeven. Daarbij wordt in de referentietrajecten op dynamische wijze rekening gehouden met het effect van nieuwe investeringen, waaronder de herstel- en veerkrachtfaciliteit en de fondsen van het cohesiebeleid, op de verschillende KPI’s.

De geactualiseerde referentietrajecten worden ontwikkeld volgens dezelfde methode als die welke is vastgesteld voor de mededeling van 2023 tot vaststelling van prognosetrajecten op Unieniveau voor de digitale doelstellingen.

De trajecten naar het digitale decennium (DD) die in deze bijlage worden gepresenteerd, zijn daarentegen de trajecten die zijn vastgesteld in de mededeling van 2023 over trajecten op Unieniveau. Zij beschrijven het theoretische voortgangstraject van elke KPI-waarde van de laatste beschikbare historische gegevens aan het begin van het DD-monitoringproces tot de streefwaarde voor 2030. Er zijn echter twee uitzonderingen: het DD-traject voor het niveau van de digitale intensiteit van bedrijven en het onlangs vastgestelde traject voor de gecombineerde KPI voor het gebruik van cloudcomputingdiensten, gegevensanalyse of artificiële intelligentie (AI) door ondernemingen, die nu voor het eerst beschikbaar zijn. Deze gevallen zullen in de rest van dit document worden besproken.

Table 1 bevat gegevens over het huidige niveau en de discrepantie (kloof) tussen de geraamde en ideale waarden van de KPI’s waarvoor historische gegevens beschikbaar zijn; de trajecten zijn gebaseerd op wiskundige modellering in plaats van op ramingen van deskundigen. Hij geeft ook informatie over de waarde van de KPI in 2023 en een analyse van de vooruitgang tussen 2023 en 2030. De tabel bevat meer specifiek: de huidige waarde van de KPI (het referentiejaar voor alle KPI’s is 2023); het recentste jaarlijkse voortgangspercentage, berekend als de gemiddelde jaarlijkse vooruitgang tussen 2023 en het vorige gegevenspunt (het samengestelde jaarlijkse groeipercentage); de ideale jaarlijkse vooruitgang die nodig is om het EU-streefcijfer te halen; het verschil tussen de waargenomen en ideale jaarlijkse vooruitgang; de geraamde waarde op basis van het referentietraject voor 2023, d.w.z. de waarde die de EU zal bereiken zonder nieuwe beleidsinterventies en de bijbehorende investeringen; de kloof tussen de geraamde waarde op basis van het referentietraject en de ideale waarde op basis van het DD-traject, gemeten als percentage van de ideale waarde, zowel in 2023 als in 2030; en de kloof tussen de geraamde waarde op basis van het referentietraject en de ideale waarde op basis van het DD-traject, gemeten als het verschil tussen beide, in 2023 en 2030.

In de volgende punten wordt een gedetailleerde toelichting gegeven op de geactualiseerde trajecten op EU-niveau aan de hand van de recentst beschikbare gegevenspunten voor elke KPI.

Tabel 1: Overzichtstabel met de stand van zaken, de vooruitgang en een kloofanalyse

1.1.Prognosetrajecten van de EU per digitaal streefcijfer

In de volgende punten wordt de opbouw van de bijgewerkte referentietrajecten op EU-niveau voor elke KPI beschreven met betrekking tot elk streefcijfer. De definities van de KPI’s en de streefcijfers komen overeen met de definities voorzien in respectievelijk het “KPI-uitvoeringsbesluit” en het “besluit betreffende het beleidsprogramma voor het digitale decennium”. Voor nadere details, zie de “Methodologische toelichting DESI 2024 – Verslag over de staat van het digitale decennium 2024” 3 .

De methode voor de raming van trajecten komt overeen met die in de mededeling van 2023 over trajecten op Unieniveau 4 .

1.1.1.Digitale basisvaardigheden

Recente ontwikkelingen 

Het referentietraject is gebaseerd op de lineaire functionele vorm. Aangenomen wordt dat de indicator een lineaire trend zal volgen, met een constant groeitempo tot 2030. Tussen 2019 en 2021 veroorzaakte een herziening van de methode voor het meten van deze indicator een reeksbreuk. Net als in de mededeling van 2023 over trajecten op Unieniveau wordt het referentietraject eerst geraamd op basis van de historische tijdreeksen tot 2019 (inclusief) en vervolgens gecorrigeerd voor de reeksbreuk. De aanpassing voor de reeksbreuk bestaat uit het berekenen van het snijpunt van de regressielijn door te bepalen dat de beginwaarde van het referentietraject samenvalt met het laatst waargenomen gegevenspunt.

Figure 1 toont de beschikbare historische gegevens, de trajecten naar het digitale decennium en de referentietrajecten van de KPI-indicator. Uit de recente trend blijkt dat de kloof tussen de laatst waargenomen waarde en de ideale waarde op het traject naar het digitale decennium in 2023 al meer dan 4 procentpunten bedraagt. Dit wijst erop dat het streefcijfer zonder nieuwe beleidsinterventies en bijbehorende investeringen niet zal worden gehaald, aangezien de prognose voor 2030 op basis van het referentietraject luidt dat 59,8 % van de mensen in de leeftijdsgroep 16-74 jaar ten minste over digitale basisvaardigheden zal beschikken, hetgeen meer dan 20 punten lager is dan het streefcijfer.

Figuur 1: Ten minste digitale basisvaardigheden in de EU Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030

In 2023 beschikte slechts 55,6 % van de EU-burgers over ten minste digitale basisvaardigheden, tegenover 53,9 % in 2021. In een paar jaar heeft de EU per jaar slechts 1,5 % vooruitgang geboekt, ver onder de gemiddelde jaarlijkse groei van meer dan 4,5 % die in tien jaar nodig is om de doelstelling te halen. Uit recente trends blijkt dat er dringend aanzienlijke en onmiddellijke maatregelen nodig zijn om de kloof met het streefcijfer voor 2030 voor digitale basisvaardigheden te dichten.

Er is geen significant verschil tussen mannen en vrouwen wat betreft het aandeel mensen met ten minste digitale basisvaardigheden, maar mannen hebben gemiddeld betere digitale vaardigheden dan vrouwen (zie Figure 2 ). De kloof tussen mannen en vrouwen (als percentage) is de afgelopen jaren kleiner geworden, waarbij het verschil tussen mannen en vrouwen met ten minste basisvaardigheden is gedaald van 5,6 punten in 2015 tot 2,2 punten in 2023.

Figuur 2: percentage personen tussen 16 en 74 jaar met ten minste basisvaardigheden in de EU naar geslacht (van 2015 tot 2023).

1.1.2.ICT-specialisten (en genderkloof in ICT)

Context, aannames, functionele modelvorm en recentste ontwikkelingen 

De indicator voor het monitoren van deze doelstelling verwijst naar ICT-specialisten als “werknemers die in staat zijn ICT-systemen te ontwikkelen, te exploiteren en te onderhouden, en voor wie ICT het grootste deel van hun baan vormt” 7 .

Het traject naar het digitale decennium is hetzelfde als het traject dat is opgenomen in de mededeling van 2023 over trajecten op Unieniveau en is gebaseerd op een lineaire functionele vorm, waarbij ervan wordt uitgegaan dat de KPI gedurende de hele periode een stijgende trend volgt met een constant tempo. Figure 3 toont het geactualiseerde referentietraject waarin het gegevenspunt van 2023 is verwerkt. Zoals verwacht in 2023, zal de EU in een scenario met ongewijzigd beleid een flinke achterstand bij de verwezenlijking van het streefcijfer blijven houden. In 2023 waren er in de EU iets minder dan 10 miljoen ICT-specialisten werkzaam, goed voor slechts 4,8 % van de totale werkgelegenheid. Dit zijn al 900 000 specialisten minder dan de voor 2023 voorspelde waarde op het traject naar het digitale decennium: het verwachte tekort zal oplopen tot 7,8 miljoen in 2030 als er geen verdere investeringen worden gedaan.

Het geraamde aantal ICT-specialisten bedraagt volgens het referentietraject tegen 2030 12,2 miljoen, wat neerkomt op ongeveer 6 % van de totale werkgelegenheid. Het afgelopen jaar is het aantal ICT-specialisten met 4,1 % gestegen, van 9,4 tot 9,79 miljoen. Dit voortgangspercentage blijft echter aanzienlijk achter bij de jaarlijkse stijging van bijna 10 % die nodig is om de doelstelling te halen.

Figuur 3: ICT-specialisten in de EU Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030

In 2023 bestond 19,4 % van het totale aantal ICT-specialisten met beroepsactiviteit uit vrouwen. De afgelopen tien jaar bleef het percentage mannen consequent ongeveer 60 procentpunten hoger dan het percentage vrouwen, met een percentage vrouwen tussen 16,3 % en 19,4 % en dat van mannen tussen 80,6 % en 83,7 % ( Figure 4 ). Ondanks een kleine daling tussen 2013 en 2015 is het percentage vrouwen dat werkzaam is als ICT-specialist gestaag gestegen, zij het in een traag tempo sinds 2012 ( Figure 4 , links). Anderzijds is het percentage mannen dat als ICT-specialisten werkzaam is sinds de piek in 2014-2015 gedaald, maar blijft het aanzienlijk hoger dan het percentage vrouwen in ICT-beroepen, meer dan vier keer zo hoog ( Figure 4 , rechts).

Figuur 4: Percentage personen dat werkzaam is in de beroepen van ICT-specialisten in de EU, uitgesplitst naar geslacht (2012-2023) De ononderbroken lijn toont de trend sinds 2012. Linkerkant: percentage vrouwen in het totale aantal ICT-specialisten; rechterkant: percentage mannen in het totale aantal ICT-specialisten. Het bereik van de waarden verschilt in de twee grafieken.

1.1.3.Connectiviteit 

Context, aannames, functionele modelvorm en recentste trends 

De beschikbaarheid van gigabitconnectiviteitsdiensten en mobiele 5G-dekking zijn essentieel voor de digitale transformatie. Het gedrag van huishoudens en de invoering van nieuwe technologieën zoals virtual en augmented reality, AI-toepassingen, geautomatiseerd rijden, logistiek en productieprocessen zullen de vraag verder aanjagen.

Dit streefcijfer houdt verband met twee KPI’s:

·de beschikbaarheid voor alle Europese huishoudens van vaste verbindingen die zeer snelle en betrouwbare connectiviteitsdiensten kunnen leveren (gemeten aan de hand van de VHCN-indicator);

·de beschikbaarheid in alle bewoonde gebieden van een mobiel 5G-netwerk, ongeacht de gebruikte spectrumband.

Gigabit: het VHCN-traject is de referentie voor het volgen van de gigabitdoelstelling. Op basis van het “KPI-uitvoeringsbesluit” wordt het VHCN-traject aangevuld met het FTTP-traject. Net als in de mededeling van 2023 over trajecten op Unieniveau wordt de S-vormige trend voor deze KPI zowel voor het traject naar het digitale decennium als voor het referentietraject gevolgd ( Figure 5 ), terwijl de verspreidingssnelheid van het referentietraject met zeer hoge capaciteit wordt gebaseerd op de historische FTTP-gegevens. Figure 5 toont het traject naar het digitale decennium en het herziene referentietraject voor de vaste VHCN-indicator.

Figuur 5: Dekking van vaste netwerken met zeer hoge capaciteit (VHCN) in de EU Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030

Op basis van de huidige definitie van VHCN en de beschikbare gegevens beschikte 78,8 % van de huishoudens in de EU in 2023 over vaste netwerken met zeer hoge capaciteit die gigabitconnectiviteit konden aanbieden, tegenover 73,4 % een jaar eerder, en naar verwachting zal dit percentage aan het einde van de prognoseperiode 94,7 % bedragen. De kloof ten opzichte van het ideale traject naar het digitale decennium bedroeg in 2023 6,4 procentpunten en zal in een scenario met ongewijzigd beleid zonder extra investeringen naar verwachting licht afnemen tot 5,3 punten in 2030 (de prognose voor 2030 volgens het referentietraject is 94,7 %). Sinds 2022 is het percentage huishoudens dat door vaste netwerken met zeer hoge capaciteit wordt bereikt, met 7,4 % gestegen. De recente stijging van deze KPI is het gevolg van de uitrol van glasvezelnetwerken (FTTP), waar in 2023 64 % van de huishoudens in de EU op aangesloten was. De resterende 21 % van de huishoudens die nog geen VHCN-aansluiting hebben, zal voornamelijk worden bereikt door de verdere uitrol van glasvezel. Dit zal een aanhoudende inspanning vergen, aangezien huishoudens die nog niet door een dergelijk netwerk worden bereikt, waarschijnlijk in voorstedelijke, semi-landelijke en plattelandsgebieden wonen, waar de aanleg duurder is.

Om de voortgang van de FTTP-dekking te volgen, zoals uiteengezet in het “KPI-uitvoeringsbesluit”, en om de gegevens over de VHCN-dekking beter te interpreteren, is voor deze indicator ook een traject op EU-niveau vastgesteld, inclusief monitoring ( Figure 6 ). 64,0 % van de huishoudens in de EU had in 2023 een glasvezelverbinding; dit cijfer zal naar verwachting bij ongewijzigd beleid aan het einde van de prognoseperiode 89,5 % bedragen. In één jaar steeg het percentage huishoudens dat een glasvezelverbinding had met 13,5 %, van 56,4 % in 2022 tot 64 % in 2023. De kloof ten opzichte van het ideale traject naar het digitale decennium bedroeg 10,8 procentpunten in 2023 en zal naar verwachting tot 2030 grotendeels stabiel blijven als er geen extra investeringen worden gedaan.

Figuur 6: FTTP-dekking in de EU Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030

Totale 5G-dekking: de in artikel 4, lid 1, punt 2, a), van het besluit betreffende het beleidsprogramma vastgestelde doelstelling inzake mobiele netwerkconnectiviteit is erop gericht ervoor te zorgen dat alle bewoonde gebieden gedekt zijn door een draadloos hogesnelheidsnetwerk van de volgende generatie met prestaties die minstens gelijkwaardig zijn aan 5G, overeenkomstig het beginsel van technologische neutraliteit. De bijbehorende KPI in het “KPI-uitvoeringsbesluit” meet het percentage bewoonde gebieden dat onder ten minste één 5G-netwerk valt, ongeacht de gebruikte spectrumband (totale 5G-dekking).

Volgens de beschikbare gegevens is de 5G-dekking in de EU snel verbeterd tot 89,3 % in 2023; vier lidstaten bereikten een dekking van 100 % en enkele andere lidstaten zijn daar al zeer dichtbij. De prognose op basis van het referentietraject is dat tegen 2025 bijna 100 % van de bewoonde gebieden in de EU door 5G-netwerken zal worden gedekt. Sinds 2022 is de 5G-dekking op EU-niveau met bijna 10 % (9,84 %) toegenomen, van 81,3 tot 89,3 %. In Figure 7 wordt geen traject naar het digitale decennium weergegeven.

Er wordt echter op gewezen dat de huidige KPI voor het 5G-streefcijfer methodologische beperkingen kent, aangezien er geen rekening wordt gehouden met de kwaliteit van de dienstverlening tijdens piekuren. In oktober 2023 heeft de Commissie aan de leden van de Groep voor het digitale decennium voorgesteld de KPI’s voor het digitale decennium te actualiseren, met bijzondere aandacht voor connectiviteit en 5G. Deze actualisering bestaat uit twee fasen. De eerste fase is gericht op de korte termijn, die moet worden gebruikt voor het verslag over de staat van het digitale decennium 2024. Daarbij blijft de bestaande 5G-indicator gehandhaafd, die gebaseerd is op de bevolking met dekking in alle beschikbare banden. De tweede fase, die momenteel loopt, behelst de ontwikkeling van een methode voor het bepalen van de kwaliteit van de dienstverlening (Quality of Service, QoS) voor draadloze vaste en mobiele breedbanddiensten, met bijzondere aandacht voor 5G. Deze methode is gebaseerd op de richtsnoeren voor geografisch onderzoek naar de uitrol van netwerken van het orgaan van Europese regelgevende instanties voor elektronische communicatie (Berec), zoals uiteengezet in artikel 22 van het Europees wetboek voor elektronische communicatie, en de bijlage inzake kartering bij de EU-richtsnoeren voor staatssteun aan breedbandnetwerken. De overkoepelende doelstelling is alle resterende kloven te dichten en een gemeenschappelijke en volledig geharmoniseerde aanpak tot stand te brengen die zowel van toepassing is op beleid (het beleidsprogramma voor het digitale decennium), regelgeving (het Europees wetboek voor elektronische communicatie) als op gevallen van staatssteun. Dit initiatief heeft tot doel de lidstaten te helpen mogelijke belemmeringen bij de gegevensverzameling weg te nemen. De ontwikkeling van de methode zal naar verwachting eind 2024 zijn afgerond en zal plaatsvinden in overleg met alle betrokken autoriteiten en vertegenwoordigers van de telecommunicatiesector.

Figuur 7: Uitrol van 5G in de EU, historische gegevens en herzien referentietraject naar 2030

1.1.4.Halfgeleiders 

Halfgeleiders zijn van groot geostrategisch belang en spelen een centrale rol in de wereldwijde technologische wedloop. Zij zijn essentiële bouwstenen van digitale en gedigitaliseerde producten. Chips zijn van cruciaal belang voor de moderne digitale economie, van smartphones en auto’s tot kritieke toepassingen en infrastructuur voor gezondheidszorg, energie, defensie, communicatie en industriële automatisering.

In het beleidsprogramma voor het digitale decennium is als doelstelling vastgesteld dat het marktaandeel van de EU voor geavanceerde halfgeleiders in 2030 moet zijn toegenomen tot 20 % van de wereldwijde inkomsten.

Figure 8 toont de historisch waargenomen waarden van 2019 tot en met 2022 en de prognosewaarden van 2023 tot en met 2030, zoals vermeld in de studie van het IDC 11 . De groene balken geven de inkomsten uit de waardeketen voor halfgeleiders in de EU aan, en de zwarte lijn het aandeel ten opzichte van de wereldmarkt. Het marktaandeel in de waardeketen voor halfgeleiders van de EU-27 bedroeg in 2022 90 miljard EUR, ofwel 9,8 % van de wereldwijde inkomsten uit de waardeketen. Van 2022 tot 2023 daalden de inkomsten in de EU met 3 % (van 90 tot 87 miljard EUR), terwijl de wereldwijde inkomsten met 14 % daalden (van 918 tot 791 miljard EUR). Dit wijst erop dat de EU-markt relatief veerkrachtiger is geworden.

Het IDC schat dat het aandeel van de EU in 2030 zal zijn gestegen tot 11,7 %. Het IDC houdt rekening met het effect van bestaande beleidsinterventies en -investeringen, zoals de investeringen die in gang zijn gezet door de Europese chipwet. Deze ramingen zijn echter door de veranderende geopolitieke en marktomstandigheden nog steeds met onzekerheid omgeven. Bovendien zijn geavanceerde halfgeleiders zoals bedoeld in het beleidsprogramma voor het digitale decennium in dit stadium nog steeds niet beschikbaar op de markt. Wel staan er in de EU aanzienlijke investeringen gepland die de productiecapaciteit in Europa de komende jaren zullen versterken. Er zijn daarom aanvullende gegevens en analyses nodig om een raming te maken van het EU-traject.

Figuur 8: Inkomsten uit en aandeel van de EU in de wereldwijde waardeketen voor halfgeleiders Vanaf 2023 zijn de waarden geraamd (bron: International Data Corporation)

Naarmate de digitale transitie versnelt, zal de wereldwijde vraag naar chips snel toenemen en tegen 2030 naar verwachting meer dan 1 biljoen USD bedragen, wat in dit decennium feitelijk een verdubbeling betekent. Dit betekent dat de inkomsten van de EU op het gebied van halfgeleiders tegen 2030 moeten zijn verviervoudigd.

Dankzij de Europese chipverordening en de nieuwe investeringen op dit gebied binnen de EU, zoals de belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang, hoopt de EU de doelstelling te halen om haar huidige mondiale marktaandeel in 2030 te verdubbelen tot 20 %.

1.1.5.Edge nodes

Context, aannames, functionele modelvorm en recentste trends 

Edgecomputing maakt het mogelijk dataverwerkingsdiensten te leveren vanuit gedecentraliseerde compute nodes (rekenknooppunten) en infrastructuren aan de rand van het netwerk, waardoor de overdracht van onnodige gegevens over het netwerk tot een minimum wordt beperkt en de algemene prestaties van cloudcomputing worden verbeterd. De uitrol van edge nodes ondersteunt de ontwikkeling van gegevensverwerkingsdiensten met een lage latentie. In combinatie met een verscheidenheid aan technologieën zoals AI, machinaal leren, 5G, sensoren en het internet der dingen, data, virtual reality en robotica, kan de uitrol van edge nodes aanzienlijke voordelen opleveren voor bedrijven en de digitale transformatie van meerdere economische sectoren ondersteunen.

De uitrol van zeer beveiligde en klimaatneutrale edge nodes zal zich naar verwachting ontwikkelen tot een S-curve van de toepassing van technologie en innovatie, uitgaande van de begrotingstoewijzingen en uitgaventrends die door het Edge Observatory zijn waargenomen voor de markt voor edge-IT-infrastructuur 13 .

Op basis van de monitoringmethode van het Edge Observatory voor het digitale decennium 14 wordt geraamd dat de referentiewaarde voor de uitrol van edge nodes in de hele EU in 2022 499 eenheden bedroeg 15 . Deze beoordeling is gebaseerd op prognoses op basis van de toewijzing en besteding van particuliere budgetten voor edge-IT-infrastructuur in plaats van op aantallen eenheden, die dienen om de uitrol van edge nodes in de komende jaren te ramen. Concreet zijn de geraamde referentiewaarden voor edge nodes gebaseerd op aannames van het IDC en de beste beschikbare kennis over het potentiële aantal publieke en private edgecomputing-faciliteiten in Europa, met inbegrip van bestaande edge-infrastructuur, apparatuur en edge nodes die lokale IT- en opslagmiddelen bieden die zich dichter bij de plaats bevinden waar de gegevens worden gegenereerd.

Het verslag met gegevens voor het digitale decennium 2023 van het Edge Observatory werd in de zomer van 2023 afgerond. In het kader van dit proces werden 300 respondenten van Europese bedrijven met meer dan 50 werknemers in 10 lidstaten geïnterviewd: Duitsland, Estland, Frankrijk, Italië, Nederland, Polen, Roemenië, Spanje, Tsjechië en Zweden, met in totaal 30 respondenten per onderzochte lidstaat. De ondervraagde organisaties behoorden tot zeer uiteenlopende bedrijfstypen, variërend van organisaties met 250 tot 499 werknemers (14 %) tot bedrijven met meer dan 1 000 werknemers (5 %). De deelnemers vertegenwoordigden 37 verschillende sectoren van de EU-economie.

Uit de bevindingen bleek dat Europese organisaties steeds vaker in edgecomputing investeren. De toenemende behoefte aan edgecomputing-faciliteiten heeft aanzienlijke marktkansen voor technologieleveranciers opgeleverd, die steeds meer partnerschappen en allianties vormen om oplossingen aan te dragen. Dit geldt in het bijzonder voor Industrie 4.0 16 , waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van de voordelen die deze technologie in slimme productieomgevingen biedt.

In lijn met deze trend hebben Nederland en Tsjechië aanzienlijke investeringen gedaan in geavanceerde computertechnologie en 33 % en 41 % van hun respectieve budgetten besteed aan hardware voor edgecomputing. Spanje, Nederland en Italië zijn de drie landen die het meest aan edge-software besteden, respectievelijk 32 %, 37 % en 34 % van hun totale investeringen. De opmerkelijke hoeveelheid financiële middelen die werd toegewezen aan edgediensten in Estland (71 %) en Polen (66 %) onderstreept het belang van diensten als beheer, onderhoud en ondersteuning bij het opzetten en functioneren van edge nodes. Zweden en Roemenië hebben gekozen voor een integrale strategie die bij de toewijzing van middelen prioriteit geeft aan hardware, software en diensten. Uit dit evenwichtige investeringsplan blijkt dat de succesvolle uitrol van edge nodes complex is, en dat derhalve een gecoördineerde ontwikkeling en integratie van alle drie de componenten vereist.

Wat de uitrol van edge nodes betreft, blijkt uit het verslag van het Edge Observatory dat er weliswaar brede belangstelling bestaat voor edgecomputing, maar dat de overgang van theoretische kennis naar praktische implementatie geleidelijk verloopt en per land verschilt.

Volgens de analyse in het gegevensverslag van Edge Observatory bestaat er brede belangstelling voor edgecomputing, maar verloopt de overstap van theoretisch begrip naar praktische implementatie geleidelijk en varieert deze per land. Organisaties onderzoeken momenteel voorzichtig de potentiële voordelen van edgecomputing door middel van onderzoeken en proefprojecten; zij willen eerst meer duidelijkheid over de bedrijfseffecten en de duurzaamheid ervan alvorens op grote schaal op deze technologie in te zetten. De verschillen in participatieniveaus hangen samen met regionale verschillen in het technologische ontwikkelingsniveau, de rijpheid van de markt en het vertrouwen in de integratie van het edgecomputingmodel in bestaande en toekomstige bedrijfsstrategieën. Slechts 12 % van de bedrijven past edgetechnologie toe in productieomgevingen. Het is belangrijk op te merken dat alle gepresenteerde analyses betrekking hebben op de uitrol van edge-node-technologie in het algemeen, waarbij niet in aanmerking wordt genomen of de edge nodes een hoog niveau van veiligheid en klimaatneutraliteit bieden, aspecten die onderdeel vormen van de doelstelling van het digitale decennium voor edge nodes. Wat deze twee aspecten betreft, blijkt uit de bevindingen van het Edge Observatory dat ondernemingen vooral belang hechten aan gegevensbescherming en -beveiliging. In totaal stelt 67 % van de ondernemingen dat zij zich hierover zorgen maken. Daarentegen gaf slechts 5 % van de ondervraagde organisaties aan dat duurzaamheid een prioriteit vormt bij de uitrol van edge nodes.

Verder heeft het “Edge Observatory for the Digital Decade” 17 de trajecten en de verdeling van edge nodes per lidstaat verder verfijnd om de verwachte uitrol van edge nodes tot 2023 te ramen, rekening houdend met de oppervlakte van de lidstaat en verschillende directe en indirecte parameters. De directe parameters zijn de bevolking, het bbp en de totale technologie-uitgaven van de lidstaten 18 . Wat de indirecte parameters betreft, wordt in het verslag rekening gehouden met het bbp per hoofd van de bevolking, de bevolkingsdichtheid en de investeringsbereidheid van de lidstaat. Deze laatste parameter is het resultaat van de enquêtes die in het kader van deze studie zijn uitgevoerd en geeft een indicatie van de bereidheid van de ondervraagde sectoren in de betreffende lidstaat om te investeren in hun eigen verspreide infrastructuur voor edgecomputing.

Figuur 9: Uitrol van edge-node-technologie (EU-prognose tot 2030) Het traject voor edge nodes is gebaseerd op de bevindingen van de studie van het Edge Observatory (https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/edge-observatory).

In het tweede “Edge Deployment Data Report” 19 wordt een internationaal perspectief gehanteerd; de staat van de uitrol van edge-technologie wordt hierin vergeleken met andere geografische gebieden buiten de EU, waaronder de Verenigde Staten, China, Japan en Zuid-Korea. Het verslag bevat ook een vergelijkende beoordeling van de ontwikkelingen op het gebied van edgecomputing.

Door middel van ditzelfde monitoringproces zal de uitrol van edge-technologie in de EU worden blijven gevolgd door, in een continu proces tot 2030, gegevens van nog eens tien lidstaten te verzamelen.

1.1.6.Kwantumcomputing 

De uitgangswaarde voor deze KPI was 0 in 2022 en bleef dat in 2023, overeenkomstig het traject (figuur 10). Naar verwachting zal er tegen 2024 ten minste één operationele kwantumcomputer zijn geïnstalleerd, eerder dan voorzien in het beoogde tijdschema, gevolgd door een tweede in 2027 en ten minste een derde tegen 2030. Vanwege de specificiteit van deze doelstelling is er geen referentietraject vastgesteld.

Figuur 10: Aantal kwantumcomputers in de EU Traject naar 2030

Opmerking: Het traject voor kwantumcomputing is uitsluitend gebaseerd op een beoordeling door deskundigen (evenals in de mededeling van 2023 over trajecten op Unieniveau).

1.1.7.Gebruik van digitale technologieën

Recente ontwikkelingen

Deze doelstelling heeft betrekking op het gebruik door EU-ondernemingen van drie verschillende digitale technologieën die een sleutelrol spelen bij het ondersteunen van het concurrentievermogen, het verbeteren van het vermogen om gegevens op te slaan, te extraheren en te verwerken, diensten en producten te verbeteren of nieuwe te creëren. De meting van de doelstelling wordt ondersteund door vier indicatoren die betrekking hebben op het percentage van EU-ondernemingen dat:

·gebruikmaakt van geavanceerde of intermediaire cloudcomputingdiensten;

·gebruikmaakt van gegevensanalyse, waaronder wordt verstaan het gebruik van technologieën, technieken of software-hulpmiddelen voor het analyseren van gegevens om patronen, trends en inzichten te extraheren om conclusies te trekken, voorspellingen te doen en betere besluitvorming te waarborgen met het oog op de verbetering van prestaties (bv. verhoging van de productie, verlaging van de kosten). De gegevens kunnen worden geëxtraheerd uit eigen gegevensbronnen van de onderneming of uit externe bronnen (bv. leveranciers, klanten, overheid);

·gebruikmaakt van ten minste één technologie op het gebied van artificiële intelligentie (AI), zoals 1) text mining, 2) spraakherkenning, 3) natuurlijke taalgeneratie, 4) beeldherkenning en -verwerking, 5) machinaal leren (bv. deep learning) voor gegevensanalyse, 6) op AI gebaseerde software voor robotische procesautomatisering, 7) autonome robots, zelfrijdende voertuigen, autonome drones;

·gebruikmaakt van artificiële intelligentie of cloudcomputingdiensten of gegevensanalyse. Deze indicator, die in 2023 werd berekend, sluit aan bij het streefcijfer voor het gebruik van digitale technologieën.

De overeenkomstige trajecten worden hieronder beschreven.

Cloud:

Figure 11 toont het traject naar het digitale decennium en het herziene referentietraject voor het percentage ondernemingen dat geavanceerde of intermediaire clouddiensten gebruikt. In 2023 maakte iets minder dan 40 % van de ondernemingen gebruik van cloudcomputingdiensten; de kloof ten opzichte van het ideale traject naar het digitale decennium bedroeg 8,4 procentpunten. Verwacht wordt dat deze kloof in een scenario met ongewijzigd beleid zonder extra investeringen tot 2030 licht zal toenemen tot meer dan 10 punten (64,4 % is de prognose voor 2030 op basis van het referentietraject).

Sinds 2021 is het percentage ondernemingen dat gebruikmaakt van cloudcomputingdiensten met 4,9 procentpunten gestegen, van 34,0 % tot 38,9 %, wat overeenkomt met een jaarlijkse stijging van bijna 7 %. Dit tempo van vooruitgang is iets lager dan de jaarlijkse vooruitgang van meer dan 9 % in tien jaar die nodig is om de doelstelling te halen.

De verwachte waarde volgens het referentietraject voor 2030 bedraagt 64,4 %.

Figuur 11: Percentage van ondernemingen in de EU dat gebruikmaakt van clouddiensten. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030 22

Gegevensanalyse (voorheen big data):

Figure 12 toont het traject naar het digitale decennium en het referentietraject voor het percentage ondernemingen dat gebruikmaakt van gegevensanalyse. De verandering in de indicator in 2023, van het gebruik van big data naar het gebruik van gegevensanalyse 23 , bracht met zich mee dat voor gegevensanalyse een nieuw traject naar het digitaal decennium werd vastgesteld met in dat jaar een referentiewaarde van 33,2 % ( Figure 12 ). De verspreidingssnelheid van het referentietraject wordt geraamd op basis van de historische gegevenspunten die beschikbaar zijn voor de big data-indicator, die in Figure 12 worden aangegeven met rode punten. Het tijdschema voor de verspreiding hangt af van de referentiewaarde van de indicator voor gegevensanalyse voor 2023.

De geraamde waarde voor 2030 van deze indicator, in een scenario met ongewijzigd beleid, bedraagt volgens het referentietraject 50,3 %, 25 punten minder dan het streefcijfer voor 2030.

Figuur 12: Percentage ondernemingen dat gebruikmaakt van gegevensanalyse in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject naar 2030

Artificiële intelligentie: aangezien er slechts twee gegevenspunten voor het gebruik van AI beschikbaar zijn, wordt voor het referentietraject voor AI dezelfde parameter voor de verspreidingssnelheid gebruikt als voor het referentietraject voor big data, zoals vastgesteld in de mededeling over trajecten op EU-niveau. Net als bij de andere KPI’s wordt de timing van de verspreiding evenwel berekend door te bepalen dat het beginpunt van het referentietraject samenvalt met het in 2023 waargenomen gegevenspunt.

Figure 13 toont het traject naar het digitale decennium en het herziene referentietraject voor het percentage ondernemingen dat AI gebruikt. Het percentage ondernemingen dat AI gebruikt, steeg in twee jaar met slechts 0,4 procentpunt, van 7,6 % in 2021 24 tot 8,0 % in 2023. De kloof tussen de waargenomen en de ideale waarde bedroeg in 2023 meer dan 11 procentpunten en zal tot 2030 bij ongewijzigd beleid naar schatting toenemen tot bijna 60 punten. Minder dan 17 % van de ondernemingen zal naar verwachting tegen 2030 van AI gebruikmaken als er geen verdere maatregelen worden genomen (16,8 % is de prognose voor 2030 volgens het referentietraject).

Van 2021 tot 2023 vertoonde het percentage ondernemingen dat AI gebruikt weinig verandering, van 7,6 % in 2021 tot 8 % in 2023 25 . Dit komt neer op een bescheiden jaarlijkse stijging van slechts 2,6 %. Dit groeitempo is aanzienlijk lager dan de jaarlijkse vooruitgang van bijna 30 % die nodig is om de doelstelling voor 2030 te halen. De verwachte waarde volgens het referentietraject voor 2030 bedraagt 16,8 %.

Figuur 13: Percentage ondernemingen dat AI gebruikt in de EU. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030 (zelfde parameter voor de verspreidingssnelheid als in het referentietraject voor big data, zoals vastgesteld in de mededeling van 2023 over trajecten op Unieniveau).)

Artificiële intelligentie of cloudcomputingdiensten of gegevensanalyse: in 2023 werden alle drie de indicatoren voor het gebruik van artificiële intelligentie, cloudcomputingdiensten of gegevensanalyse verzameld. Het was daarom mogelijk om het streefcijfer voor het gebruik van digitale technologieën te meten als het percentage ondernemingen dat een of meer van deze drie technologieën gebruikt. In 2023 gebruikte 54,6 % van de ondernemingen in de EU ten minste een van deze technologieën. Per definitie voldoet een groter aantal ondernemingen aan deze KPI-definitie dan aan de afzonderlijke KPI-definities voor digitale technologieën.

De S-vormige functionele vorm wordt ook voor deze KPI gebruikt. Bij gebrek aan historische gegevens voor deze KPI wordt hier de snelheid van verspreiding voor cloudtechnologie gebruikt, terwijl het tijdstip van verspreiding afhangt van de waargenomen waarde voor deze KPI in 2023. De verwachte waarde voor 2030 volgens het traject bij ongewijzigd beleid bedraagt 72,3 %, wat niet ver verwijderd is van het EU-streefcijfer van 75 %.

Figuur 14: Percentage ondernemingen in de EU dat AI of cloudcomputing of gegevensanalyse gebruikt. Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en referentietraject naar 2030 (zelfde parameter voor de verspreidingssnelheid als in het referentietraject voor cloudcomputing)

Over het geheel genomen kan worden vastgesteld dat de invoering van digitale technologieën door ondernemingen ongelijk blijft. Het varieert afhankelijk van de gebruikte technologie, met grote verschillen tussen de lidstaten en de economische sectoren. De afgelopen jaren is enige vooruitgang geboekt bij het gebruik van cloudcomputingdiensten, tot bijna 39 % van de ondernemingen in de EU in 2023. Het gebruik van gegevensanalyse is ook relatief hoog: 33,2 % in 2023. Het gebruik van AI-technologieën is nog steeds veel beperkter; deze worden door slechts 8 % van de ondernemingen in de EU gebruikt. De afgelopen jaren is dit percentage stabiel gebleven.

De nieuwe indicator voor het gebruik van AI, cloudcomputing of gegevensanalyse, die voor het eerst beschikbaar was in 2023 en overeenkomt met de KPI voor dit streefcijfer, had een hogere waarde dan de indicatoren die betrekking hebben op de drie afzonderlijke technologieën, namelijk bijna 55 %. Door het ontbreken van historische gegevens kan de vooruitgang voor de komende jaren tot 2030 niet nauwkeurig worden geraamd. Ervan uitgaande dat er vergelijkbare vooruitgang wordt geboekt als voor cloudcomputing, kan worden geconcludeerd dat de EU als geheel in de buurt van de doelstelling voor 2030 zal komen. De cloud-indicator is de indicator die in het verleden de meeste vooruitgang heeft laten zien. De ontwikkeling van het gebruik van gegevensanalyse en met name AI verloopt echter veel trager; dit zou ook de ontwikkeling van de samengestelde indicator (AI/cloud/gegevensanalyse) kunnen vertragen.

Om de doelstellingen van het digitale decennium te halen, zullen de lidstaten aanzienlijke inspanningen moeten leveren door middel van een alomvattend en geïntegreerd beleid dat gericht is op het stimuleren van de toepassing en het aanpakken van belemmeringen die vooruitgang in de weg staan (zoals het gebrek aan gespecialiseerde vaardigheden en technische deskundigheid, belemmeringen voor het gebruik van gegevens). Zonder aanvullende gerichte acties zal het gebruik van gegevensanalyse en AI in het bijzonder aanzienlijk achterblijven bij de doelstellingen voor 2030.

1.1.8.Basisniveau van digitale intensiteit

Context, aannames, functionele modelvorm en recentste ontwikkelingen

“Digitale intensiteit” is een geaggregeerde waarde op basis van het aantal technologieën dat een bedrijf gebruikt, ten opzichte van een scorebord van verschillende technologieën, in overeenstemming met de index van de digitale economie en samenleving. Deze doelstelling heeft betrekking op een brede toepassing van digitale technologieën door kleine en middelgrote ondernemingen in de EU 28 , de bedrijven die in 2020 bijna twee derde van de actieve bevolking in de niet-financiële economie van de EU in dienst hadden.

De digitale intensiteit wordt gemeten aan de hand van de Digital Intensity Index (DII), die meet hoeveel van de twaalf geselecteerde technologieën door bedrijven worden gebruikt. Een basisniveau van digitale intensiteit betekent dat een onderneming ten minste vier van de twaalf geselecteerde digitale technologieën gebruikt.

De index bestrijkt elk jaar een breed scala aan technologieën, van basistechnologieën tot meer geavanceerde technologieën, en is bedoeld om het digitaliseringsniveau van kleine en middelgrote ondernemingen in de EU te meten. De enquête van 2023 omvatte de volgende twaalf technologieën en/of criteria (bron Eurostat): “Meer dan 50 % van de werknemers van de onderneming maakt voor zakelijke doeleinden gebruik van computers met toegang tot internet; de onderneming gebruikt ERP-softwarepakketten om informatie tussen verschillende functionele bedrijfsonderdelen uit te wisselen; de maximale downloadsnelheid van de snelste vaste internetverbinding bedraagt volgens contract ten minste 30 Mb/s; de verkopen via internet maken meer dan 1 % van de totale omzet uit en de onlineverkopen aan particuliere klanten (B2C) vormen meer dan 10 % van de totale onlineverkopen; de gegevensanalyse voor de onderneming wordt uitgevoerd door eigen werknemers van de onderneming of door een externe dienstverlener; de onderneming maakt gebruik van sociale media; de onderneming beschikt over software voor klantenrelatiebeheer (customer relationship management – CRM); de onderneming maakt gebruik van geavanceerde of intermediaire cloudcomputingdiensten; de onderneming maakt gebruik van AI-technologie; de onderneming maakt tegen betaling gebruik van cloudcomputingdiensten; de onderneming maakt voor de verkoop gebruik van computernetwerken (ten minste 1 %); de onderneming maakt gebruik van twee of meer sociale media 29 ”.

Met een flexibele definitie kan de indicator worden aangepast aan technologische veranderingen en kan deze worden ontwikkeld, aangezien vaardigheden of technologieën die nu als geavanceerd worden beschouwd, in de toekomst misschien slechts basaal zijn.

Dankzij de beschikbaarheid van twee vergelijkbare gegevenspunten, 2021 en 2023, heeft de Commissie een nieuw traject voor het digitale decennium kunnen ramen met een referentiewaarde voor 2021 en een referentietraject op basis van DII ver. III.

Het traject naar het digitale decennium is gebaseerd op een lineaire functionele vorm, aangezien de aanname is dat de KPI vanaf 2021 een stijgende trend zal volgen, waardoor de doelstelling in 2030 zal worden gehaald (figuur 14).

Figuur 15: Digital Intensity Index versie III. Historische vergelijkbare gegevens en het traject naar het digitale decennium (DD) naar 2030 op basis van de DII versie III

Van 2021 tot 2023 is het percentage ondernemingen met ten minste een basisniveau van digitale intensiteit licht gestegen van 54,8 % tot 57,7 %. Dit komt overeen met een bescheiden jaarlijkse vooruitgang van 2,6 %, d.w.z. minder dan de helft van het groeitempo dat nodig is om de doelstelling voor 2030 te halen (5,7 % gedurende de periode 2021-2030). De verwachte waarde voor 2030 op basis van het referentietraject bedraagt 67,9 %.

1.1.9.Innovatieve bedrijven/scale-ups (eenhoorns)

De doelstelling voor 2030 voor deze KPI vereist een definitie van het referentiegegevenspunt. In deze mededeling wordt het aantal eenhoorns dat in 2022 in de EU is geregistreerd (249) als referentiepunt genomen en wordt 500 als doelstelling voor 2030 aangemerkt. Ervan uitgaande dat de lidstaten naar verhouding een even grote inspanning leveren, moet het streefcijfer voor 2030 op landniveau ten minste twee keer zo hoog zijn als het totale aantal eenhoorns dat eind 2022 geregistreerd werd en gepubliceerd werd in de DESI van 2023.

Uit recentelijk gepubliceerde gegevens blijkt dat er in 2023 sinds 2017 nooit zo weinig eenhoorns in de EU waren opgericht, wat samenhangt met de afnemende waardering van start-ups. In 2023 nam het aantal start-ups met een waardering van meer dan 1 miljard USD in de hele EU netto toe met 14, een daling van 82 % ten opzichte van het record van +79 in 2021 ( Table 2 ). De sterke toename van de waarderingen die de COVID-periode in 2021 en 2022 kenmerkte, is duidelijk tot staan gekomen. De jaarlijkse vooruitgang tussen 2022 en 2023 bedroeg 5,6 %, van 249 tot 263, de laagste groei sinds 2009. Deze vertraging houdt verband met de druk op de particuliere kapitaalmarkten, die heel 2023 merkbaar was en die wordt bevestigd door de recentste kwartaalgegevens van de EU.

Uit gegevens voor het eerste kwartaal van 2024 32 blijkt dat de toename van het aantal eenhoorns in de EU in de eerste maanden van 2024 met zes stuks relatief laag was. Dit komt overeen met de groei in het eerste kwartaal van 2023 (met vier nieuwe eenhoorns), wat erop wijst dat de weg naar boven nog niet is gevonden. Het staat ook in schril contrast met de groei in het eerste kwartaal van 2021 en 2022 (respectievelijk 17 en 19 nieuwe eenhoorns in de hele EU). Kortom, het “geboortecijfer” van eenhoorns in de EU is flink gedaald, tot het niveau van vóór COVID-19.

Tabel 2: aantal eenhoorns in de EU: jaarlijkse nettotoename (nieuwe minus verdwenen eenhoorns) en relatieve jaarlijkse vooruitgang sinds 2009

Het referentietraject is gebaseerd op de historische gegevens van eenhoorns voor de periode 2008-2023. De functionele vorm die in dit geval is gekozen, is exponentieel 33 en is geschikt voor de historische gegevens ( Figure 16 ). Net als in de mededeling van 2023 over trajecten op EU-niveau wordt in dit geval geen traject naar het digitale decennium getoond.

Figuur 16: Aantal eenhoorns in de EU. Historische gegevens en referentietraject

Ondanks de duidelijke vertraging in 2023 is een exponentiële trend nog steeds de beste manier om de historische trend weer te geven. Wij merken echter op dat de recentste gegevens wijzen op een toekomstige trend die eerder lineair dan exponentieel zal zijn. Gelet op de geraamde referentiecurve in Figure 16 zal naar verwachting ruim vóór 2030, namelijk eind 2025, het aantal van 500 eenhoorns worden bereikt. Een scenario waarin de COVID-jaren 2021 en 2022 bij de raming buiten beschouwing worden gelaten, levert sterk vergelijkbare resultaten op. De gevolgen van het tragere tempo waarin nieuwe eenhoorns worden gecreëerd, zowel op EU-niveau als wereldwijd, zullen waarschijnlijk de komende jaren duidelijk worden.

1.1.10.Digitalisering van overheidsdiensten 

Recente ontwikkelingen

De twee voor de trajectramingen gebruikte KPI’s zijn:

·Voor burgers wordt de doelstelling gemonitord aan de hand van het aandeel administratieve stappen dat online kan worden uitgevoerd voor grote levensgebeurtenissen (verhuizing; vervoer; het starten van een procedure voor geringe vorderingen; gezin; loopbaan; studie; gezondheid).

·Voor bedrijven wordt de doelstelling gemonitord aan de hand van het aandeel overheidsdiensten dat nodig is voor het opstarten van een bedrijf en voor het uitvoeren van reguliere bedrijfsactiviteiten die online beschikbaar zijn voor zowel binnenlandse als buitenlandse gebruikers.

De bij de benchmark inzake e-overheid gebruikte methode werd in 2020 herzien, wat leidde tot een reeksbreuk voor beide indicatoren 35 . De beschikbaarheid van drie, vergelijkbare gegevenspunten na de breuk in de reeks maakte het mogelijk de herziene referentietrajecten volledig te ramen op basis van gegevens na de reeksbreuk (2021, 2022 en 2023).

De historische gegevens, het traject naar het digitale decennium en het herziene referentietraject worden weergegeven in Figure 17 a voor de KPI voor burgers en Figure 17 b voor de KPI voor bedrijven.

Figuur 17: Onlinedienstverlening aan burgers (bovenste grafiek) en bedrijven (onderste grafiek). Historische gegevens, traject naar het digitale decennium (DD) en herzien referentietraject naar 2030

De score voor de levering van belangrijke digitale overheidsdiensten aan burgers is in één jaar met 3,2 % gestegen, van 77,0/100 tot 79,4/100. Dit tempo van vooruitgang ligt iets lager dan de jaarlijkse vooruitgang van meer dan 3,3 % gedurende tien jaar die nodig is om de doelstelling te halen, uitgaande van een lineaire trend. In 2023 bedroeg de kloof tussen de laatste waargenomen waarde en de ideale waarde volgens het traject naar het digitale decennium 7,8 punten; deze zal naar verwachting toenemen tot 9,8 punten in 2030. Dit wijst erop dat de huidige trend achterblijft bij het streefcijfer.

Een vergelijkbaar patroon valt waar te nemen bij de verlening van belangrijke overheidsdiensten voor bedrijven, waarvan de score in één jaar met 2 % toenam, van 83,7/100 tot 85,4/100. De geraamde kloven ten opzichte van het ideale traject in 2023 en 2030 zijn beperkter dan bij de dienstverlening aan burgers, respectievelijk 5,4 en 6,2 procentpunten.

Gezegd moet worden dat deze KPI’s beide aan de bovenkant van de “technologie-implementatiecurve” zitten, althans op EU-niveau. Dit wijst op een situatie waarin de websites van overheidsdiensten een steeds hogere ontwikkelingsgraad bereiken en van betere kwaliteit worden, waarbij het steeds moeilijker wordt om geleidelijke verbeteringen te bewerkstelligen.

De verwachte waarde voor 2030 bedraagt volgens het referentietraject 90,9/100 voor de indicator voor burgers en 93,8/100 voor de indicator voor de bedrijven.

1.1.11.Elektronisch patiëntendossier 

Het conceptuele kader van de e-gezondheidsindicator kijkt naar de beschikbaarheid van elektronische gezondheidsgegevens voor Europese burgers en meet niet hun daadwerkelijke gebruik van onlinetoegangsdiensten voor gezondheidsgegevens. Het kader bestaat uit vier thematische dimensies, elk met indicatoren die de belangrijkste aspecten van de beschikbaarheid van onlinetoegang tot gegevens uit elektronische patiëntendossiers meten. Er zijn in totaal twaalf indicatoren op landniveau die het volgende beschrijven:

1. de landelijke beschikbaarheid van onlinetoegang tot elektronische gezondheidsgegevens;

2. de categorieën toegankelijke gezondheidsgegevens;

3. de beschikbaarheid van authenticatiesystemen, het type front-end oplossingen en de dekking;

4. de toegankelijkheid voor bepaalde categorieën mensen, zoals kwetsbare groepen.

De indicator voor e-gezondheid is een geaggregeerde maatstaf die de scores voor de verschillende thematische dimensies combineert.

Het traject naar het digitale decennium is hetzelfde als het traject dat is opgenomen in de mededeling van 2023 over trajecten op Unieniveau en is gebaseerd op een lineaire functionele vorm, waarbij ervan wordt uitgegaan dat de KPI gedurende de hele periode een stijgende trend volgt met een constant tempo. Aangezien er slechts twee gegevenspunten zijn, namelijk 2022 en 2023, wordt aangenomen dat het referentietraject de lijn is die door deze twee punten loopt ( Figure 18 ).

In 2023 scoorde de EU 79/100, tegenover 72/100 in 2022, wat neerkomt op een jaarlijkse groei van 9,7 %. In dit tempo zal het streefcijfer voor 2030 in 2026 worden gehaald.

Het is echter belangrijk te erkennen dat de lineaire functionele vorm wellicht niet het meest geschikt is om de ontwikkeling van de e-gezondheidsindicator te voorspellen. Nu de meeste systemen voor elektronische patiëntendossiers uitontwikkeld raken, is het waarschijnlijk dat de curve zal afvlakken. Dit kan door verschillende factoren komen, zoals de toenemende moeilijkheid om toegang te bieden tot de resterende categorieën gezondheidsgegevens, alle toepasselijke soorten zorgaanbieders met elkaar te verbinden en voldoende ondersteuning voor kwetsbare groepen te waarborgen. Bijgevolg kan het moeilijk worden om het tempo van de recente groei te handhaven. Naarmate er meer gegevenspunten beschikbaar komen, valt te verwachten dat er in de toekomst een S-vormige curve zal worden toegepast.

Figuur 18: Samengestelde e-gezondheidsindicator. Historische gegevens en DD-traject

1.1.12.Elektronische identificatie (eID)

De doelstelling van het digitale decennium inzake elektronische identificatie bepaalt dat 100 % van de burgers tegen 2030 toegang moet hebben tot beveiligde eID met verbeterde privacy.

De voortgang bij de verwezenlijking van de doelstelling wordt gevolgd aan de hand van twee KPI’s. De eerste KPI is het aantal lidstaten dat ten minste één nationaal eID-stelsel bij de Commissie heeft aangemeld overeenkomstig Verordening (EU) nr. 910/2014.

In 2024 hadden 22 EU-lidstaten eID-stelsels aangemeld, die voor iets meer dan 93 % van de EU-bevolking beschikbaar waren. Dit cijfer vormt een lichte verbetering ten opzichte van 2023, toen 21 lidstaten een eID-stelsel hadden aangemeld. De afgelopen drie jaar was de vooruitgang echter opmerkelijk: in 2021, toen de verordening tot vaststelling van het Europees kader voor digitale identiteit werd vastgesteld, hadden slechts 14 lidstaten eID-stelsels aangemeld, die voor bijna 60 % van de EU-bevolking beschikbaar waren. Dit aantal steeg in 2022 tot 18 lidstaten met aangemelde eID-stelsels. De noodzaak om vooruitgang te boeken op dit gebied werd benadrukt in het verslag over de staat van het digitale decennium 2023 38 , waarin de lidstaten werd verzocht hun eID-stelsel aan te melden.

De tweede KPI gebruikt als benchmark het voorstel tot herziening van het bestaande Europese initiatief voor elektronische identificatie en vertrouwensdiensten (eIDAS-verordening), dat in het nieuwe Europese kader voor een digitale identiteit is opgenomen. Het nieuwe kader, dat in 2021 werd voorgesteld 39 , heeft tot doel ervoor te zorgen dat tegen 2030, in overeenstemming met de doelstelling van het beleidsprogramma voor het digitale decennium, 100 % van de EU-burgers toegang heeft tot een beveiligd eID-stelsel dat in de hele EU wordt erkend en gebruikers volledige controle geeft over identiteitstransacties en gedeelde persoonsgegevens. Het nieuwe kader omvat ook een persoonlijke digitale portemonnee die mensen in staat moet stellen hun identiteit te bewijzen en identiteitsgerelateerde attributen en elektronische documenten op een veilige en gemakkelijke manier te delen. Dankzij de Europese portemonnees voor digitale identiteit kunnen personen kiezen welke aspecten van hun identiteit, data en certificaten zij met derden delen, en dat op de voet volgen. De gebruikers hebben zeggenschap over hun data, zodat alleen informatie wordt gedeeld wanneer dat nodig is. Gebruikers kunnen altijd zelf beslissen of ze de Europese portemonnee voor digitale identiteit gebruiken. Op grond van het nieuwe kader, dat op 20 mei 2024 in werking is getreden, moeten de EU-lidstaten toegang bieden tot een digitale portemonnee op basis van gemeenschappelijke technische normen.

De ontwikkeling van deze doelstelling hangt af van de uitvoering van het Europees kader voor een digitale identiteit door de lidstaten. De trajecten van deze doelstelling zullen worden vastgesteld op basis van de door de medewetgevers vastgestelde termijn voor de levering van de Europese portemonnee voor digitale identiteit door de lidstaten.

In het kader van de herziening van de digitale doelstellingen die de Commissie krachtens artikel 4, lid 2, van Besluit (EU) 2022/2481, indien noodzakelijk, uiterlijk in juni 2026 moet uitvoeren, kan de doelstelling voor 2030 voor toegang tot beveiligde eID ter verbetering van de privacy worden herzien, rekening houdend met de vaststellings- en uitvoeringsfasen van het Europees kader voor een digitale identiteit.

2.Bijlage: De trajecten van het beleidsprogramma voor het digitale decennium per 2024 in vogelvlucht 

(1) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023XC0929(03).

(2) Uitvoeringsbesluit (EU) 2023/1353 van de Commissie van 30 juni 2023 tot vaststelling van kernprestatie-indicatoren om de vooruitgang in de richting van de bij artikel 4, lid 1, van Besluit (EU) 2022/2481 van het Europees Parlement en de Raad vastgestelde digitale doelstellingen te meten.

(3)   https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833329 .

(4) De methode van 2023 is gebaseerd op deze studie: Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek (JRC), “Methodology to project Digital Decade trajectories towards 2030”, https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC133748.

(5) Gedefinieerd op basis van de methode van Eurostat die het herziene Digitale competentiekader (Digcomp 2.0) weerspiegelt, zoals ook uiteengezet in Uitvoeringsverordening (EU) 2022/1399 van de Commissie van 1 augustus 2022 tot vaststelling van de technische aspecten van de gegevensreeks, de technische modellen voor het toezenden van gegevens en de nadere bepaling van de regelingen voor en de inhoud van de kwaliteitsverslagen over de organisatie van een steekproefenquête in het domein van het gebruik van informatie- en communicatietechnologie voor het referentiejaar 2023 in overeenstemming met Verordening (EU) 2019/1700 van het Europees Parlement en de Raad.

(6) Internationale standaardclassificatie van beroepen (2008).

(7) Operationele definitie van Eurostat op basis van de internationale standaardclassificatie van beroepen (ISCO).

(8)  Data over cable service interface specification.

(9) “Broadband coverage in Europe 2023”, Omdia en Point Topic in opdracht van de Europese Commissie: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833345 .

(10) De cijfers worden voortdurend bijgewerkt en herzien door de nationale regelgevende agentschappen, zelfs met terugwerkende kracht. Dit kan leiden tot lichte veranderingen in waarden uit het verleden ten opzichte van de waarden die vermeld staan in de mededeling van 2023 over trajecten op Unieniveau.

(11) De waargenomen en geraamde waarden voor de EU worden alleen op geaggregeerd niveau verstrekt.

(12)

  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/edge-observatory .  

(13)   Monitoringmethode van het Edge Observatory voor het digitale decennium : https://ec.europa.eu/newsroom/dae/redirection/document/100201.

(14)   Monitoringmethode van het Edge Observatory voor het digitale decennium , https://ec.europa.eu/newsroom/dae/redirection/document/100201.

(15) Deze raming verschilt van de raming die is opgenomen in het verslag over de staat van het digitale decennium 2023, die uitging van nul knooppunten in afwachting van de komende fasen van de studie van het Edge Observatory, die de nodige empirische gegevens moesten opleveren om de toekomstige prognoses nauwkeurig te onderbouwen. Het Edge Observatory publiceerde zijn bevindingen in november 2023, na de publicatie van het verslag over de staat van het digitale decennium 2023.

(16) McKinsey, “What are Industry 4.0, the Fourth Industrial Revolution, and 4IR?”, https://www.mckinsey.com/featured-insights/mckinsey-explainers/what-are-industry-4-0-the-fourth-industrial-revolution-and-4ir.

(17) Edge Observatory for the Digital Decade, “Edge Deployment Data Report 1”, https://ec.europa.eu/newsroom/dae/redirection/document/100264 .

(18) Totale technologische uitgaven in miljard USD (jaarlijkse constante uitgaven 2022), afkomstig uit de “IDC Spending Guide – Worldwide Black Book, Live Edition”.

(19)   https://ec.europa.eu/newsroom/dae/redirection/document/105371 .

(20)     https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/quantum-technologies-flagship.

(21) Nadere bijzonderheden over de definitie van deze KPI zijn opgenomen in het “KPI-uitvoeringsbesluit”. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833345 .

(22) De Eurostat-indicator “Ondernemingen die ten minste een van de volgende cloudcomputingdiensten (CC) kopen: hosting van de databank van het bedrijf, boekhoudkundige softwaretoepassingen, software voor klantenrelatiebeheer, rekenkracht” (code E_CC_GE_ME) wordt gebruikt voor de periode 2014-2020. In 2021 deed zich een reeksbreuk voor toen de indicator “Ondernemingen die geavanceerde of intermediaire CC-diensten kopen” werd gebruikt. Deze indicator omvat verschillende CC-diensten: boekhoudsoftware (CC_PFACC); ERP-software (CC_PERP); CRM-software (CC_PCRM); beveiligingssoftware (CC_PSEC); hosting van databanken (CC_PDB) en computerplatforms die een gehoste omgeving bieden voor de ontwikkeling van de toepassing (CC_PDEV).

(23) In 2023 heeft Eurostat, in samenwerking met alle nationale bureaus voor de statistiek in de EU, de big data-indicator vervangen door de indicator voor gegevensanalyse. Onder gegevensanalyse wordt verstaan het gebruik van technologieën, technieken of software-hulpmiddelen voor het analyseren van gegevens om patronen, trends en inzichten te extraheren om conclusies te trekken, voorspellingen te doen en betere besluitvorming te waarborgen met het oog op de verbetering van prestaties (bv. verhoging van de productie, verlaging van de kosten). De gegevens kunnen worden geëxtraheerd uit eigen gegevensbronnen van de onderneming of uit externe bronnen (bv. leveranciers, klanten, overheid) (bron: Eurostat). Gegevensanalyse omvat meer technologieën dan de oude categorie “big data”.

(24) Eind 2023 publiceerde Eurostat een retrospectieve herziening van de cijfers over het gebruik van AI in 2021. Het EU-gemiddelde werd eveneens herzien, van 7,9 % vóór de herziening tot 7,6 % daarna.

(25) De recentst beschikbare cijfers over het gebruik van AI door ondernemingen zijn in 2023 verzameld. Daarbij is geen rekening gehouden met het mogelijke effect van het innovatiepakket ter ondersteuning van start-ups en kmo’s die zich bezighouden met artificiële intelligentie, dat in januari 2024 door de Europese Commissie is gelanceerd (https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/nl/ip_24_383).

(26) Zoals gedefinieerd in Uitvoeringsverordening (EU) 2021/1190 van de Commissie van 15 juli 2021 tot vaststelling van de technische specificaties van de gegevensvereisten voor het onderwerp “ICT-gebruik en e-handel” voor het referentiejaar 2022, en latere uitvoeringsverordeningen overeenkomstig Verordening (EU) 2019/2152 van het Europees Parlement en de Raad (Voor de EER relevante tekst), en met name artikel 7, lid 1, en artikel 17, lid 6. 

(27) De KPI wordt berekend als aanvulling tot 100 van het percentage kleine en middelgrote ondernemingen met een index van zeer lage digitale intensiteit (subcategorie E_DI4_VLO).

(28) Ondernemingen met 10 tot 249 werknemers en zelfstandigen worden in aanmerking genomen voor de DII-raming (gegevens voor micro-ondernemingen ontbreken voor bijna alle lidstaten).

(29) De voor de definitie van de Digital Intensity Index gebruikte vragen wisselen elk jaar, maar in 2023 waren de meeste onderzochte technologieën dezelfde als die uit de enquête van 2021. De lijst die per jaar wordt gebruikt, wordt door Eurostat verstrekt.

(30) https://dealroom.co/guides/guide-to-unicorns.

(31) Het Dealroom platform publiceert regelmatig actuele gegevens over het aantal eenhoorns. Op 29 januari 2024 waren er volgens die gegevens 263 eenhoorns in de EU. Het Verenigd Koninkrijk is uitgesloten van deze statistieken.

(32) Dealroom, https://tinyurl.com/EU-unicorns-Q1-2023 , laatst geraadpleegd op 5 april 2024.

(33) De functionele vorm in het logaritme van het aantal eenhoorns is lineair.

(34) “eGovernment Benchmark Report 2024”: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833346 .

(35) In het kader van de actualisering van de methode werd het aantal diensten per levensgebeurtenis verminderd en werd de indicator “Transparantie van overheidsinstanties” vervangen door de indicator “Transparantie van dienstenontwerp”. Voor alle details over de herziening en de nieuwe methode, zie eGovernment Benchmark Method Paper 2020-2023 .

(36)    Studie “Digital Decade eHealth Indicator Study”:  https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news-redirect/833348 .

(37) De verordening digitale identiteit – (EU) 2024/1183 – is op 20 mei 2024 in werking getreden. Deze dient tot wijziging van Verordening (EU) nr. 910/2014, wat betreft de vaststelling van het Europees kader voor digitale identiteit.

(38) Verslag over de staat van het digitale decennium 2023: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023DC0570.

(39) Om de nodige technische architectuur op te zetten, de uitvoering van de herziene verordening te versnellen, de lidstaten richtsnoeren te verstrekken en versnippering te voorkomen, ging het voorstel vergezeld van een aanbeveling voor de ontwikkeling van een gemeenschappelijk EU-instrumentarium met geharmoniseerde technische specificaties voor de portemonnee.

EUROPESE COMMISSIE

Brussel, 2.7.2024

COM(2024) 260 final

BIJLAGE

bij de

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s

Staat van het digitale decennium 2024

Bijlage 3: Korte verslagen van de lidstaten van de EU-27

1 Samenvatting

Oostenrijk levert een positieve bijdrage aan de doelstellingen en streefcijfers van het digitale decennium van de Europese Unie (EU), met het oog op een succesvolle digitalisering die het concurrentievermogen, de veerkracht, de soevereiniteit, de Europese waarden en de klimaatactie bevordert.

In 2023 boekte Oostenrijk opmerkelijke vooruitgang op het gebied van de gigabit-connectiviteitsinfrastructuur (met name FTTP) en de toepassing van cloudtechnologie. Wel liggen er nog steeds enkele uitdagingen bestaan op het gebied van de dekking van gigabitnetwerken van hoge kwaliteit en de inzet van gegevensanalyse door ondernemingen. In de wet digitaal Oostenrijk worden de digitale maatregelen en beginselen van het werkprogramma van de regering uiteengezet. Deze nationale strategie is goed afgestemd op de streefcijfers (zoals connectiviteit, vaardigheden en e-overheid) en doelstellingen (bv. cyberbeveiliging, concurrentievermogen, innovatie, klimaatactie) van het digitale decennium. De Oostenrijkse autoriteiten erkennen dat de digitalisering een transformerend effect op de economische groei en de werkgelegenheid heeft en zijn daar actief mee bezig. De zelfbeoordeling van de sterke en zwakke punten en uitdagingen die in het stappenplan wordt gepresenteerd, komt overeen met de beoordeling die is uitgevoerd in het kader van het digitale decennium. Oostenrijk heeft een geschoolde bevolking, concurrerende spelers in de halfgeleider- en kwantumcomputingsector en een zeer goed ondersteuningssysteem voor start-ups. De breedbandconnectiviteit blijft echter onderontwikkeld en de inzet van digitale technologieën door bedrijven kan worden verbeterd. Volgens de speciale Eurobarometer over het digitale decennium 2024 1 is 71 % van de Oostenrijkse burgers van mening dat de digitalisering van openbare en particuliere diensten hun dagelijks leven gemakkelijker maakt, wat rond het EU-gemiddelde (73 %) ligt.

Wat de Europese consortia voor digitale infrastructuur (EDIC’s) betreft, is Oostenrijk aangesloten bij het Europees consortium voor digitale infrastructuur voor de alliantie voor taaltechnologie en de onderhandelingen aan het afronden om lid te worden van het EDIC voor netwerkgebonden lokale digitale tweelingen naar het CitiVERSE (ALT-EDIC, CitiVERSE EDIC, beide al opgezet). Oostenrijk neemt ook deel aan werkgroepen die EDIC’s op andere gebieden willen opzetten, waaronder mobiliteits- en logistieke gegevens, de academie voor vaardigheden op het gebied van cyberbeveiliging, geconnecteerde overheidsdiensten, digitale commons of agrofood 2 .

In het Oostenrijkse herstel- en veerkrachtplan wordt 36 % toegewezen aan digitale transformatie (1,3 miljard EUR) 3 , waarbij prioriteit wordt gegeven aan gigabitconnectiviteit en digitale vaardigheden. In het kader van het cohesiebeleid wordt nog eens 80 miljoen EUR (7 % van de totale financiering voor het cohesiebeleid van het land) toegewezen aan de digitale transformatie van het land 4 .