EUROPESE COMMISSIE
Brussel, 20.5.2022
JOIN(2022) 16 final
GEZAMENLIJK VERSLAG AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
Speciale Administratieve Regio Hongkong:
Jaarverslag 2021
GEZAMENLIJK VERSLAG AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
SPECIALE ADMINISTRATIEVE REGIO HONGKONG:
JAARVERSLAG 2021
Samenvatting
Sinds de overdracht van Hongkong aan de Volksrepubliek China in 1997 hebben de Europese Unie (EU) en haar lidstaten de politieke en economische ontwikkelingen in de Speciale Administratieve Regio (SAR) Hongkong op de voet gevolgd.
Volgens de afspraak van 1997 met het Europees Parlement publiceren de Commissie en de hoge vertegenwoordiger jaarlijks een verslag over de ontwikkelingen in Hongkong. In de loop der jaren is hierin bijzondere aandacht besteed aan de uitvoering van het beginsel “één land, twee systemen” en aan de autonomie van Hongkong overeenkomstig de basiswet.
Dit 24e jaarverslag heeft betrekking op 2021. Dit jaar werd gekenmerkt door een verdere ondermijning van het “één land, twee systemen”-beginsel, de uitvoering van de nationale veiligheidswet (National Security Law – NSL), een verkiezingshervorming, inkrimping van de persvrijheid, de opheffing van veel prodemocratische maatschappelijke groeperingen waaronder vakbonden, en meer beperkingen voor de toegang tot het grondgebied van Hongkong als gevolg van de COVID-19-pandemie.
De uitholling van de hoge mate van autonomie van Hongkong en van de rechten en vrijheden die minimaal tot en met 2047 door de gezamenlijke Chinees-Britse Verklaring zouden worden beschermd, is aanzienlijk versneld. Het jaar 2021 begon met de massa-arrestatie van 55 democraten begin januari en eindigde met de verkiezing van de wetgevende vergadering zonder oppositie op 19 december. Dit jaar begonnen ook de eerste gerechtelijke onderzoeken krachtens de NSL en vond een verkiezingshervorming plaats die werd versterkt door een verordening inzake eedaflegging die ertoe diende in 2019 gekozen prodemocratische leden van de districtsraden uit te sluiten.
Hongkong is een autoritaire weg ingeslagen: de meeste democratische politici zitten in de gevangenis of leven in ballingschap; een groot aantal maatschappelijke organisaties is opgeheven en verschillende internationale ngo’s hebben hun kantoor in Hongkong gesloten. De NSL wordt strenger toegepast dan verwacht. Het brede spectrum van feiten die strafbaar zijn op grond van de NSL en de zwaarte van de wettelijke straffen zijn bijzonder zorgwekkend en belemmeren de uitoefening van voorheen beschermde rechten en vrijheden. In de media, de academische wereld en het maatschappelijk middenveld wordt nog vaker gekozen voor zelfcensuur.
Het Bureau van de Europese Unie had in het begin van het jaar nog ontmoetingen met veel verschillende politieke contactpersonen en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld, maar dat was later dat jaar niet meer het geval. Velen van hen zijn terughoudend geworden waar het gaat om contact met buitenlandse diplomaten, omdat zij op hun hoede zijn voor de bepalingen van de NSL inzake “samenspanning met buitenlandse machten”, die tot lange gevangenisstraffen kunnen leiden.
De autoriteiten van het vasteland hebben het toezicht op de aangelegenheden in Hongkong op vele manieren verscherpt. In Peking heeft het Bureau voor Hongkong en Macau twee nieuwe afdelingen in het leven geroepen om toezicht te houden op de nationale veiligheid en propaganda. In Hongkong is het verbindingsbureau van de centrale overheid van de Volksrepubliek China zichtbaarder geworden bij de communicatie met de burgers van Hongkong.
De onafhankelijkheid van de rechterlijke macht vormde nog steeds een cruciale waarborg voor de handhaving van de fundamentele rechten en vrijheden, maar de rol van de rechtsstaat in de bescherming van de burgerlijke vrijheden is beïnvloed door de uitvoering van de NSL. Hoewel de gerechtelijke procedures en juridische argumenten grotendeels in overeenstemming zijn met de algemene juridische praktijken, is de rechterlijke macht minder liberaal en tolerant geworden in zaken die te maken hebben met de uitoefening van politieke vrijheden. Een zekere mate van vertrouwen in de bekwaamheid en integriteit van rechters en hun bereidheid om de beginselen van de rechtsstaat te handhaven bleef aanwezig.
De EU heeft zowel in het openbaar als achter gesloten deuren haar bezorgdheid geuit over de ontwikkelingen in Hongkong.
De hoge vertegenwoordiger legde met betrekking tot Hongkong de volgende verklaringen af namens de EU:
ü7 januari — verklaring over de massa-arrestatie van betrokkenen bij de prodemocratische voorverkiezing van juli 2020 1 ;
ü11 maart — verklaring over het kiesstelsel 2 ;
ü9 juni — verklaring over de wijzigingen in het kiesstelsel van Hongkong 3 ;
ü20 december — verklaring over de verkiezing van de wetgevende vergadering op 19 december 2021 4 .
De woordvoerders van de EU hebben de volgende verklaringen afgelegd over Hongkong:
ü5 maart — verklaring over een eventuele verkiezingshervorming 5 ;
ü16 april — verklaring over de veroordeling van prodemocratische activisten 6 ;
ü23 juni — verklaring over de stopzetting van de activiteiten van Apple Daily in Hongkong 7 ;
ü21 oktober — verklaring over de verwijdering van democratisch gekozen leden van de districtsraden en de inkrimping van de ruimte voor de maatschappelijk middenveld 8 .
Bij de Raad Buitenlandse Zaken van de EU is de verslechtering van de situatie in Hongkong ook meermaals besproken. De EU heeft de coördinatie met gelijkgestemde partners versterkt in reactie op Hongkong, zoals blijkt uit de G7-verklaring van 12 maart over verkiezingshervorming.
In 2021 werd COVID-19 in Hongkong grotendeels onder controle gehouden met verschillende beperkingen, zoals een verbod op openbare samenkomsten. De beperkingen voor de toegang tot het grondgebied van Hongkong zijn steeds strenger geworden en waren tegen het eind van het jaar gelijk aan die voor de toegang tot het Chinese vasteland. De grens met het Chinese vasteland was aan het eind van het jaar nog niet heropend.
In 2021 presteerde Hongkong in economisch opzicht goed. Hongkong was de op twee na grootste bestemming voor investeringen ter wereld en werd de op vijf na grootste handelseconomie. Hoewel buitenlands personeel vertrok, nam de aanwezigheid van EU-ondernemingen in de twaalf maanden eindigend in juni met 3,5 % toe wat betreft het aantal ondernemingen (tot 1 614). Dit bleef derhalve de grootste niet-Chinese bedrijvengemeenschap in Hongkong. De EU was in 2021 de op twee na grootste handelspartner van Hongkong voor goederen, na het Chinese vasteland en Taiwan.
De economie van Hongkong herstelde zich in de eerste negen maanden van 2021 met 7,0 % ten opzichte van dezelfde periode in het voorgaande jaar 9 . De economie werd ondersteund door sterke prestaties in de handels- en logistieke sector en de financiële sector, terwijl de detailhandel, het vervoer en de bouw nog steeds met een uitdagende omgeving te maken hadden. De status van Hongkong als internationaal zakelijk knooppunt zou kunnen worden aangetast als de inkrimping van niet-Chinese buitenlandse ondernemingen doorgaat. Dit zou ook nieuwe uitdagingen met zich meebrengen wat betreft het mondiale concurrentievermogen, de beschikbaarheid van talent en tekorten op de arbeidsmarkt (uit een recente studie bleek dat het aantal personeelsleden van buitenlandse ondernemingen in Hongkong in twee jaar tijd met 4 % of 20 000 personen was afgenomen).
I. Politieke en sociale ontwikkelingen
Het jaar 2021 werd gekenmerkt door forse democratische erosie en een steeds restrictievere interpretatie en ondermijning van het beginsel van “één land, twee systemen”, mede door de nationale veiligheidswet (NSL).
Begin 2021 vond er een massa-arrestatie plaats van 55 personen die banden hebben met de prodemocratische beweging, onder wie prominente politici. Zij werden op grond van de NSL aangehouden wegens ondermijning, naar aanleiding van hun betrokkenheid bij de onofficiële prodemocratische voorverkiezingen van 2020. Van deze arrestanten werden er 47 beschuldigd van “samenzwering met het oog op ondermijning”. De hoge vertegenwoordiger legde op 7 januari een verklaring af, namens de EU, over de massa-arrestatie van betrokkenen bij de prodemocratische voorverkiezingen van juli 2020.
Op 30 maart wijzigde het Nationaal Volkscongres de bijlagen bij de basiswet om het kiesstelsel van Hongkong te hervormen. Dit zorgde ervoor dat de toch al beperkte democratische elementen van het kiesstelsel nog verder werden afgezwakt en dat regeringsgezinde stemmen de controle hebben over alle overheidsniveaus — de regering, de wetgevende vergadering en de kiescommissie. De hoge vertegenwoordiger legde op 9 juni een verklaring af over de wijzigingen in het kiesstelsel van Hongkong.
De kiescommissie werd uitgebreid van 1 200 tot 1 500 leden (in de praktijk heeft zij 1 448 overwegend regeringsgezinde leden). In september werd deze commissie gekozen door 4 389 personen, wat betekent dat het opkomstpercentage 89,77 % bedroeg. De kiezers kozen slechts één zelfverklaarde “niet-regeringsgezinde” politicus. De samenstelling en rol ervan werden gewijzigd. De 117 aan leden van de districtsraden voorbehouden zetels werden geschrapt. Er werden nieuwe zetels toegevoegd voor leden van de Politieke Raadgevende Conferentie van de Volksrepubliek China en leden van geselecteerde nationale organisaties uit Hongkong. Aan de kiescommissie werden nieuwe controlebevoegdheden verleend, in het bijzonder zeggenschap in de verkiezing van bijna de helft van de leden van de wetgevende vergadering.
Bij de verkiezingshervorming werden ook de omvang en samenstelling van de wetgevende vergadering gewijzigd. Het totale aantal zetels in de wetgevende vergadering werd verhoogd van 70 tot 90, waarbij er slechts 20 via rechtstreekse verkiezingen konden worden verkregen (geografische kieskringen). De kiescommissie koos 40 leden voor de Wetgevende Vergadering. De 30 zetels voor functionele kieskringen gingen veelal naar regeringsgezinden. De vijf superzetels in de Wetgevende Vergadering werden afgeschaft, wat het einde betekende van de enige succesvolle politieke hervorming sinds de overdracht.
De verkiezing van de Wetgevende Vergadering op 19 december was de eerste sinds de invoering van de NSL en de verkiezingshervorming. In totaal waren er 153 kandidaten in drie brede categorieën kieskringen. 219 254 stemgerechtigden lieten zich registreren om te stemmen in de functionele kieskringen en 4 472 863 in geografische kieskringen.
De zevende verkiezing van de wetgevende vergadering, die oorspronkelijk gepland was in september 2020, vond plaats op 19 december 2021. Dit was de eerste keer dat deze verkiezing werd gehouden sinds de oplegging van de NSL en de doorvoering van ingrijpende veranderingen in het kiesstelsel.
In de rechtstreeks gekozen geografische kieskringen brachten 1 350 680 kiezers hun stem uit, wat betekent dat de opkomst met 30,2 % historisch laag was. In de indirect gekozen functionele kieskringen en de nieuwe kieskring van de kiescommissie brachten respectievelijk 70 490 en 1 426 kiezers hun stem uit, wat neerkomt op een opkomstpercentage van respectievelijk 32,22 en 96,28 %.
In totaal waren er 153 kandidaten in drie brede groepen kieskringen. Slechts één zelfverklaarde “niet-regeringsgezinde” wetgever wist voldoende stemmen te behalen voor een zetel. Ondertussen konden 47 voorvechters van de democratie, onder wie voormalige wetgevers van de oppositie en vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld, zich als gevolg van de massa-arrestaties in verband met de voorverkiezingen in juli 2020 niet kandidaat stellen voor deze verkiezing, aangezien zij in hechtenis werden gehouden vanwege beschuldigingen op grond van de nationale veiligheidswet.
Bovendien werd bij de verkiezingshervorming opdracht gegeven tot de instelling van een comité voor toetsing van de verkiesbaarheid van kandidaten om “onpatriottisch” geachte kandidaten uit te sluiten bij de verkiezingen voor de kiescommissie, de wetgevende vergadering en de regeringsleider. Tegen besluiten die tot stand zijn gekomen na overleg met het nationale veiligheidscomité kan geen beroep worden aangetekend. Na de hervorming was het ook verboden om mensen op te roepen een blanco stem uit te brengen.
Met de wet inzake eedaflegging werd nog een element aan de verkiezingshervorming toegevoegd: op 23 februari voerde de regering de wet openbare functies (kandidaatstelling en ambtsaanvaarding) (diverse wijzigingen) 2021 in, waarin de eis is vastgelegd dat huidige en toekomstige districtsraadsleden bij de ambtsaanvaarding een eed moeten afleggen. Deze wet trad op 21 mei in werking. Bijgevolg trad in juli een eerste groep van 214 districtsraadsleden af nadat in de media berichten verschenen dat de regering met terugwerkende kracht vorderingen kon instellen voor de salarissen en vergoedingen van degenen die waren uitgesloten. Vanaf september werden door de autoriteiten 49 prodemocratische districtsraadsleden uitgesloten, waarbij hun eed om de basiswet na te leven en trouw te zijn aan de SAR ongeldig werd verklaard als zijnde “niet oprecht”, naar verluidt op basis van meningen die zij eerder hadden geuit, waarmee het retroactieve karakter van de verordening werd bevestigd. Door deze maatregel werden de resultaten tenietgedaan van de verkiezingen voor de districtsraden van november 2019, waarbij prodemocratische kandidaten ruim 80 % van de zetels hadden bemachtigd en in 17 van de 18 districtsraden een absolute meerderheid hadden behaald. De EDEO-woordvoerder legde op 21 oktober een verklaring af over de verwijdering van democratisch gekozen leden van de districtsraden en de inkrimping van de ruimte voor de maatschappelijk middenveld.
In 2021 kwam er een einde aan de effectieve politieke oppositie in Hongkong. De democratische partij, de burgerpartij en een aantal andere partijen bleven over, maar hun positie werd steeds zwakker, aangezien hun bestaan ter discussie werd gesteld tenzij zij de rol van “trouwe oppositie” speelden. Deze partijen leverden echter geen kandidaten voor de verkiezing van de wetgevende vergadering en de meeste vooraanstaande democratische politici mochten zich niet kandidaat stellen. Civic Passion, de enige “niet-regeringsgezinde” partij die in 2021 in de wetgevende vergadering was overgebleven, werd in september opgeheven. De Alliance for True Democracy werd in augustus ontbonden en de NeoDemocrats werden in juni ontbonden.
Ook heeft in 2021 het maatschappelijk middenveld van Hongkong ingrijpende veranderingen doorgemaakt. Alle grote maatschappelijke organisaties die niet regeringsgezind waren, zijn ontbonden uit angst voor de NSL, waarbij enkele activisten melding maken van bedreigingen van de persoonlijke veiligheid. Het burgerfront voor mensenrechten, de belangengroep van mensenrechtenadvocaten in China, de Hongkongse Alliantie ter ondersteuning van patriottische democratische bewegingen in China, de democratische alliantie, de lokale afdeling van Amnesty International, maar ook studentenbonden, vakbonden, mediagroepen en kerkelijke groepen werden ontbonden. In totaal zijn meer dan vijftig organisaties opgeheven. Veel van hun leiders zijn gearresteerd.
De belastingwet werd herzien om te bepalen dat elke groep die activiteiten steunt, bevordert of verricht waardoor de nationale veiligheid wordt geschaad, niet wordt erkend als charitatieve instelling. Net als op het Chinese vasteland werden enkel maatschappelijke organisaties die actief zijn op een gebied dat de regering niet tegenwerkt, toegestaan hun activiteiten voort te zetten.
De regering van de SAR Hongkong bevestigde dat sinds de sociale onrust van 2019 meer dan 10 000 personen zijn gearresteerd, onder wie veel minderjarigen. De processen kunnen naar schatting drie jaar duren. Regeringsleider Carrie Lam bevestigde op 6 oktober in haar jaarlijkse beleidsverklaring dat er een “megarechtszaal” zal worden gebouwd voor de behandeling van zaken waarbij een groot aantal verweerders betrokken is.
Sinds juni 2020 zijn circa 162 personen, onder wie voormalige prodemocratieactivisten, wetgevers van de oppositie, journalisten en academici, gearresteerd op grond van de NSL en andere verwante wetgeving per 31 december. In 99 van deze gevallen is overgegaan tot vervolging.
De extraterritoriale bepalingen van de NSL bleven een bron van zorg. Naar verluidt stonden zo’n 30 activisten die zich in het buitenland ophielden, op een lijst van gezochte personen van de wetshandhavingsinstanties. Hiertoe behoorde ook een aantal niet-Chinese onderdanen.
De uitspraak voor de eerste veroordeling in een zaak krachtens de NSL vond plaats in juli 2021. De rechtbank veroordeelde de betrokkene tot negen jaar gevangenisstraf vanwege “aanzetten tot afscheiding” en “deelname aan terroristische activiteiten”. De rechtbanken van Hongkong hebben de NSL met strengheid uitgelegd, al staat er in de wet dat de mensenrechten zullen worden geëerbiedigd en beschermd terwijl de nationale veiligheid wordt gewaarborgd. Vrijlating op borgtocht was eerder uitzondering dat regel, ondanks het arrest van het Hof van Beroep dat de lagere rechtbanken enige ruimte bood bij het bepalen of iemand in voorlopige hechtenis moet worden genomen. Zo waren er in de zaak van de 47 prodemocratische activisten tegen wie vervolging werd ingesteld in verband met de voorverkiezingen, eind 2021 slechts 14 op borgtocht vrijgelaten. De langdurige voorlopige hechtenissen, soms in isolatie, vormden steeds meer een bron van zorg.
In een arrest van 14 december bevestigde het Hof van Beroep dat de norm voor vrijlating op borgtocht voor verdachten in verband met de nationale veiligheid ook van toepassing kan zijn op degenen die krachtens andere wetten zijn aangeklaagd, zolang de vermeende daden als een bedreiging voor de nationale veiligheid worden beschouwd. Het kan hierbij gaan om strafbare feiten die worden genoemd in artikel 23 van de basiswet.
De NSL was ook van invloed op alle niveaus van het onderwijsstelsel. Het Onderwijsbureau publiceerde in oktober een circulaire met richtsnoeren inzake nationale veiligheid voor schooladministraties en -onderwijs, om scholen te helpen “bij de invoering van maatregelen om een veilige en ordelijke leeromgeving in scholen te behouden en onderwijs over nationale veiligheid te bevorderen”.
Volgens de NSL moeten de autoriteiten ook het toezicht op en de regulering van de nationale veiligheid in maatschappelijke organisaties, de media en op het internet versterken.
Steeds meer buitenlandse bedrijven uitten hun bezorgdheid over de toenemende integratie van Hongkong met het Chinese vasteland. De politieke ontwikkelingen hebben invloed gehad op de voorspelbaarheid en het algemene ondernemersklimaat, waardoor het vermogen van ondernemingen om zaken te doen is aangetast. Dit is verergerd door de druk op de vrijheid van informatie en het risico dat het Chinese vasteland meer wetten zal opleggen aan Hongkong, waaronder bijvoorbeeld wetgeving inzake anti-doxing, anti-sancties, cyberbeveiliging, gegevens.
Tegen de achtergrond van de actuele politieke ontwikkelingen is de emigratie toegenomen. Uit in augustus gepubliceerde officiële cijfers van de dienst voor statistiek blijkt een netto-uitstroom van circa 89 200 inwoners sinds medio 2020. In september bleek uit officiële statistieken dat er in het basisonderwijs 81 minder eerste klassen waren dan het jaar ervoor. Veel inwoners van Hongkong vertrokken naar het Verenigd Koninkrijk, dat op 31 januari de immigratiewetgeving verruimde om Hongkongers met de status “British National (Overseas)” of “BN(O)” in aanmerking te laten komen voor staatsburgerschap. Volgens officiële statistieken van het Verenigd Koninkrijk werden er tussen 31 januari en 30 augustus 2021 88 900 BN(O)-visumaanvragen ingediend, studentenvisa niet meegeteld. Andere belangrijke bestemmingen waren Australië, dat voor de burgers van Hongkong een permanente verblijfsvergunning heeft ingevoerd, Canada, de Verenigde Staten en Taiwan. In Hongkong was ook sprake van een dalend geboortecijfer. Volgens de dienst voor bevolking en statistiek was het totale vruchtbaarheidscijfer lager dan het vervangingsniveau van de bevolking.
Regeringsleider Carrie Lam hield op 6 oktober haar vijfde beleidsverklaring voor de wetgevende vergadering. De regering gaf prioriteit aan de nationale veiligheid en de integratie met het Chinese vasteland. Zij kondigde de uitvoering aan van artikel 23 van de basiswet, waarin staat dat de Speciale Administratieve Regio Hongkong zelfstandig wetten zal uitvaardigen i) teneinde iedere daad van verraad, afscheiding, ondermijning of subversie jegens de Centrale Volksregering dan wel diefstal van staatsgeheimen te verbieden, ii) teneinde buitenlandse politieke organisaties of organen te verbieden politiek actief te zijn in de Regio, en iii) teneinde politieke organisaties of organen van de Regio te verbieden betrekkingen tot stand te brengen met buitenlandse politieke organisaties of organen. De regeringsleider benadrukte tevens het belang van het beginsel “patriotten besturen Hongkong”. Zij maakte bekend dat er een afzonderlijk bureau voor cultuur en voor sport zal worden opgericht en zei dat er wetgeving inzake nepnieuws en cyberbeveiliging zou komen.
Per 31 december meldde Hongkong 12 631 gevallen van COVID-19, met 213 dodelijke slachtoffers tot gevolg. De vaccinatiecampagne kwam langzaam op gang. Op 31 december waren 4 662 013 mensen twee keer gevaccineerd en 387 074 mensen drie keer. De beperkingen werden geleidelijk versoepeld, maar het maximumaantal mensen dat in een groep bijeen mocht komen, bleef van kracht.
De handhaving van een “zero-COVID”-aanpak en de heropening van de grens met het Chinese vasteland waren politieke prioriteiten. De centrale overheid verlangde dat Hongkong strenge beleidsmaatregelen nam als voorwaarde voor heropening van de grens. Eind november werd aangekondigd dat in Hongkong een digitaal volgsysteem zou worden ingevoerd dat vergelijkbaar is met het systeem dat op het vasteland wordt gebruikt.
De toegang tot Hongkong vanuit andere landen werd daarentegen steeds moeilijker. Dit droeg bij tot het relatieve isolement van Hongkong en riep vragen op over de status van Hongkong als internationaal knooppunt op de lange termijn. De besprekingen van Hongkong over mogelijke “reisbubbels” hebben niet tot overeenstemming geleid. In juni voegde de EU Hongkong toe aan de lijst van landen en gebieden waarvan en waarnaar niet-essentiële reizen konden plaatsvinden.
De maatregelen van de EU en de lidstaten in reactie op de NSL in de conclusies van de Raad van juli 2020 bleven van kracht 10 . Dit pakket maatregelen omvat:
·een herziening van het beleid inzake asiel, migratie, visa en verblijf, en van uitleveringsovereenkomsten;
·onderzoek en beperking van de uitvoer van specifieke gevoelige apparatuur;
·waarneming van processen; ondersteuning van het maatschappelijk middenveld;
·de mogelijkheid van meer beurzen en academische uitwisselingen;
·monitoring van het extraterritoriale effect van de wetgeving; en
·afzien van het starten van nieuwe onderhandelingen met Hongkong.
Deze maatregelen werden in de loop van het jaar uitgevoerd.
De EU heeft haar zorgen over Hongkong geuit tijdens de politieke dialoog EU‑China op het niveau van beleidsvormers in januari 2021, tijdens de strategische dialoog op 28 september en tijdens het telefoongesprek tussen voorzitter van de Europese Raad Charles Michel en de Chinese president Xi Jinping op 15 oktober.
Rechten, vrijheden en gelijke kansen
De slechter wordende situatie met betrekking tot de rechten, vrijheden en gelijke kansen was rechtstreeks van invloed op veel sectoren van de maatschappij. De gemeenschap van buitenlandse journalisten en academici wordt kleiner. Politici en leden van het maatschappelijk middenveld waren overwegend terughoudend om buitenlandse diplomaten te ontmoeten, deels vanwege beschuldigingen van buitenlandse samenspanning, of vanwege hun borgtochtvoorwaarden.
Voor het tweede jaar op rij weigerden de autoriteiten van Hongkong toestemming te geven voor evenementen ter herdenking van het neerslaan van het protest op het Tiananmenplein in 1989, waarbij zij zorgen over de volksgezondheid in verband met de pandemie als reden gaven. Er werden 24 activisten die deelnamen aan de wake in 2020 beschuldigd van “deelname aan een illegale samenscholing”. Van hen kregen er 21 een gevangenisstraf opgelegd variërend van 4 tot 24 maanden; de rest kreeg een voorwaardelijke straf.
Op 4 juni arresteerde de politie preventief een leider van de Alliantie. Verschillende burgers die naar Victoria Park kwamen, waar de wake in voorgaande jaren werd gehouden, werden eveneens gearresteerd. Het 4 juni-museum, dat tien jaar door de Alliantie is beheerd, sloot in juni zijn deuren nadat het Food and Environmental Hygiene Department verklaarde dat het niet over een vergunning voor een openbare amusementslocatie beschikte. De politie viel in september het museum binnen, kort nadat de leiders van de Alliantie in hechtenis waren genomen. De autoriteiten van Hongkong namen uitgebreide maatregelen om de herdenking van het hardhandige optreden op 4 juni in andere gebieden tegen te gaan. De zuil van schaamte, een beeld ter herdenking van het hardhandige optreden op het Tiananmenplein, werd van zijn huidige locatie in de universiteit van Hongkong weggehaald nadat de universiteit had gevraagd het beeld te verwijderen. De Chinese universiteit van Hongkong, de Lingnan University en de City University van Hongkong hebben dit voorbeeld gevolg en gerelateerde kunstwerken van de campus verwijderd. De openbare bibliotheken hebben ook boeken over het hardhandige optreden weggehaald.
Overeenkomstig de conclusies van de Raad hebben het Bureau van de Europese Unie en de lidstaten tot nu toe 81 rechtszaken gemonitord, met inbegrip van het lopende proces tegen 15 prodemocratische activisten op beschuldiging van illegale samenscholing.
Op grond van de gezamenlijke Chinees-Britse Verklaring behield Hongkong zijn common law-rechtsstelsel en is Hongkong partij bij het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (ICCPR). De basiswet schrijft voor dat het ICCPR zoals toegepast op Hongkong, van kracht zal blijven en zal worden uitgevoerd via de wetten van Hongkong. De sluiting van de lokale en regionale kantoren van Amnesty International in oktober 2021 bevestigde dat Hongkong geen veilige thuishaven voor mensenrechtenactivisme meer is.
Talrijke burgerrechten en fundamentele vrijheden werden in 2021 beknot:
De vrijheid van de media ging achteruit. In januari vielen politieagenten de redacties van Stand News en Apple Daily binnen met een huiszoekingsbevel en eisten documenten die betrekking hadden op de democratische voorverkiezingen van 2020. De activiteiten van Apple Daily werden in juni stopgezet. De voormalige leidinggevenden en redacteuren van Apple Daily werden, samen met drie bedrijven die voorheen bij de krant betrokken waren, beschuldigd van buitenlandse samenspanning op grond van de NSL. De problemen voor Next Digital, het moederbedrijf van Apple Daily, duurden voort tot ruim nadat de persen van de krant waren gestopt.
In december viel de politie de redactie van het onafhankelijke mediakanaal Stand News binnen en arresteerde zij zeven personen in verband met het publiceren van opruiend materiaal. Twee voormalige hoofdredacteuren werden voor de rechter gedaagd en er werd geen borgsom vastgesteld.
Uit de vervanging van personeel bij Radio Television Hong Kong (RTHK) en I-Cable bleek verder dat er steeds meer sprake is van zelfcensuur. Er werd nauwlettend toegezien op het werk van de vereniging van journalisten van Hongkong.
Naast de lokale media werd de aanwezigheid van buitenlandse journalisten en nieuwskanalen in Hongkong beïnvloed. Uit een in november 2021 gepubliceerd onderzoek naar persvrijheid bleek dat er sprake is van grote bezorgdheid over de voorgestelde wet inzake nepnieuws en de zelfcensuur. De voortdurende niet-verklaarde visumweigeringen voor buitenlandse journalisten toonden aan dat hun werkomstandigheden steeds verder worden ingeperkt. Een aantal prominente journalisten, commentatoren en omroepen hebben hun programma’s stopgezet of zijn uit Hongkong vertrokken. Daarnaast hebben regeringsfunctionarissen de internationale media schriftelijk beschuldigd van het publiceren van “opruiend materiaal” en gedreigd met “de nodige maatregelen”.
Door de vage formulering en de strikte toepassing van de NSL werd de vrijheid van meningsuiting geschaad. In 2021 nam de zelfcensuur toe. Hierdoor werd het recht op toegang tot cultuur aangetast, aangezien censuur met betrekking tot culturele producties, films, boeken en media in het algemeen steeds meer voorkwam. De openbare bibliotheken verwijderden zo’n zeventig titels. De overheidsinstantie die de boekenbeurs van Hongkong organiseert, gaf in verband met de NSL waarschuwingen voor vijf tentoongestelde boeken.
De filmindustrie werd nog meer gecontroleerd. In juni annuleerde een bioscoop een documentaire over de protesten van 2019 en de distributeur van de film kreeg geen overheidsfinanciering. De wetgevende vergadering nam een wet inzake filmcensuur aan, op grond waarvan de hoofdsecretaris rechtstreeks films kan verbieden die “de nationale veiligheidsbelangen van China schenden”, waaronder films die voorheen in Hongkong mochten worden vertoond.
Met betrekking tot de vrijheid op internet gaf de “anti-doxingwet”, de verordening inzake de bescherming van persoonsgegevens van 2021, die in oktober in werking is getreden, aanleiding tot bezorgdheid over het vermogen ervan om zich op het maatschappelijk middenveld te richten. De omvang van de bevoegdheden die door de wet aan de autoriteiten worden verleend, leidde tot bezorgdheid van grote internetbedrijven. De toegang tot een website waar de protesten van 2019 waren gedocumenteerd, werd op verzoek van de politie geblokkeerd op grond van “doxing”.
In november kondigde de regeringsleider aan voornemens te zijn met behulp van de NSL “de mazen” van het internet “te dichten”. In het kader van dit streven werd in de beleidsverklaring in oktober nieuwe wetgeving inzake cyberbeveiliging voorgesteld.
De vrijheid van vergadering werd aan banden gelegd in het kader van de NSL en de COVID-19-uitbraak. Aanvragen voor openbare samenkomsten worden sinds juli 2020 afgewezen. Openbare samenkomsten met meer dan vier mensen zijn sinds maart 2020 verboden. Het burgerfront voor mensenrechten besloot zijn jaarlijkse 1 juli-mars, op de dag van de overdracht, niet te organiseren. De wake op 4 juni, die al meer dan twintig jaar werd georganiseerd door de Hongkongse Alliantie ter ondersteuning van patriottische democratische bewegingen in China, werd verboden op basis van zorgen over de volksgezondheid.
De vrijheid van vereniging nam af, aangezien de twee groepen die het nauwst betrokken zijn bij de twee bekendste jaarlijkse politieke demonstraties van Hongkong dit jaar allebei zijn opgeheven. Voorafgaand aan hun opheffing werden beide groepen beschuldigd van het ontvangen van “buitenlandse steun”. In augustus werd de Alliantie gevraagd documenten over te leggen krachtens artikel 43 van de NSL en ervan beschuldigd een “buitenlandse agent” te zijn.
Veel vakbondsleiders zitten in de gevangenis of wachten op hun proces en alle “niet-regeringsgezinde” vakbonden werden in 2021 ontbonden. De vakbonden van verschillende sectoren werden ontbonden, te beginnen met de Professional Teachers’ Union (PTU), de grootste docentenvakbond, en de Confederation of Trade Unions (CTU), de grootste prodemocratische coalitie van vakbonden. Andere vakbonden die in 2021 werden ontbonden, zijn de Finance Technology Professional Services Personnel Union, de Pharmaceutical and Medical Device Industries Employees General Union, de Maritime Transport Services Industry Trade Union, de New Media Trade Union, de Frontline Doctors’ Union, de Union for New Civil Servants en de General Union of Hong Kong Speech Therapists. Vooral de General Union of Hong Kong Speech Therapists trok de aandacht, omdat deze werd beschuldigd van het aanzetten tot haat tegen de regering met prentenboeken voor kinderen. Vijf leiders van deze vakbond werden gearresteerd.
Het gemiddelde aantal personen in voorlopige hechtenis in detentiecentra was in de afgelopen tien jaar nog nooit zo hoog als in 2020 en steeg volgens het jaarverslag van de afdeling voor correctionele diensten met 37 % van 1 436 tot 1 962. De rechten van gevangenen werden vaak ondermijnd door overbevolking, met name in accommodaties voor voorlopige hechtenis. De belangrijkste belangengroep voor de rechten van gevangenen, Wall-fare, werd in september 2021 ontbonden. Een andere prominente vereniging die hulp biedt aan gevangenen, het 612 Humanitarian Relief Fund, staakte haar activiteiten en wordt onderzocht door de nationale veiligheidsdienst van de politie vanwege “vermeende schendingen van de nationale veiligheidswet van Hongkong of andere wetten van Hongkong”.
Verbintenissen tussen personen van hetzelfde geslacht en geregistreerde partnerschappen worden nog steeds niet erkend in Hongkong, maar er werd enige vooruitgang geboekt wat betreft de rechten van LGBTI-personen. In juni oordeelde de rechtbank van eerste aanleg dat het regeringsbeleid om stellen van hetzelfde geslacht het recht op het toevoegen van bewoners en de overdracht van gesubsidieerde woningen te ontzeggen een onrechtmatige discriminatie op basis van seksuele gerichtheid vormt. In oktober verduidelijkte de regering tijdens een door een homoseksuele weduwnaar aangespannen rechtszaak dat diverse afdelingen niet over beleid en richtsnoeren beschikken op grond waarvan het aanbieden van uitvaartdiensten aan echtgenoten van hetzelfde geslacht van de overledene wordt verboden en werd het de levenspartner van hetzelfde geslacht van de overledene niet toegestaan om een overlijdensakte aan te vragen. In de reguliere media werden overwegend gunstige uitlatingen over LGBTI’s gedaan, met Hongkongs eerste reguliere televisiedrama over homoseksuele relaties en het homohuwelijk. De Gay Games, die oorspronkelijk gepland stonden voor november 2022, werden uitgesteld vanwege bezorgdheid over de COVID-19-reisbeperkingen. De regeringsleider en andere regeringsgezinde politici spraken hun steun uit voor de spelen. De jaarlijkse evenementen Pink Dot en Pride Parade werden beide naar binnen verplaatst.
Etnische minderheden vertegenwoordigden 4 % van de permanente inwoners van Hongkong. Zij kregen met name met discriminatie te maken bij de toegang tot huisvesting, gezondheidszorg en kwaliteitsonderwijs. Omdat zij vaak laaggekwalificeerde banen vervullen, werden zij vooral getroffen door de sociale impact van de pandemie. Naar schatting een op de drie leden van deze gemeenschap leeft in armoede.
Hongkong bleef geen partij bij het Verdrag van 1951 betreffende de status van vluchtelingen. De regering volgt een beleid waarbij van niemand de vluchtelingenstatus wordt bepaald en aan niemand asiel wordt verleend, maar aanvaardt verzoeken om non-refoulementbescherming tegen uitzetting, terugkeer of overlevering van Hongkong krachtens het uniforme screeningmechanisme. In 2021 waren er volgens de regering 13 000 asielaanvragers in Hongkong 11 . Volgens sommige schattingen werd in de afgelopen elf jaar gemiddeld 1 % van de aanvragen goedgekeurd. Op grond van de bestaande wetgeving mogen aanvragers van bescherming niet werken.
De regering heeft in april de nieuwe immigratiewet gewijzigd, die in augustus van kracht is geworden. Op grond van deze wet beschikken de autoriteiten over onbeperkte bevoegdheden om – zonder rechterlijk bevel – ingezetenen en anderen te beletten de SAR binnen te komen of te verlaten. Het Veiligheidsbureau beloofde dat het aanvullende wetgeving zou voorstellen om de bevoegdheid te beperken tot inkomende vluchten, teneinde illegale grensoverschrijdingen door migranten tegen te gaan, zonder een tijdschema te geven.
De zorg voor kinderen en ouderen bleef afhankelijk van buitenlands huispersoneel, meestal uit de Filipijnen en Indonesië. Hun arbeidsomstandigheden bleven een probleem, aangezien zij wettelijk verplicht waren om bij hun werkgever te verblijven, waardoor het soms moeilijk was om hen tegen misbruik te beschermen. Door de beperkingen bij de toegang tot Hongkong ontstond een tekort aan huispersoneel. Om iets aan dit tekort te doen, opende de regering specifieke quarantainehotels voor huispersoneel, maar bevroor zij hun minimumloon.
Als gevolg van de verklaring van de regering van China bij de toetreding is het VN-Protocol inzake de voorkoming, bestrijding en bestraffing van mensenhandel niet van toepassing op Hongkong.
Het anticorruptiesysteem bleef veerkrachtig. De autoriteiten, politici en zakenmensen erkennen allemaal dat transparantie van cruciaal belang is als Hongkong zijn status als internationaal zakelijk knooppunt wil behouden.
II. Economische ontwikkelingen
Hongkong hield een zeer open economie (de handel in goederen was goed voor ongeveer 300 % van het bbp). De politieke en economische integratie met het Chinese vasteland werd verdiept, met name door de Greater Bay Area en nauwere banden met financiële markten. Sommige economische verschillen blijven echter bestaan, zoals vrije en open handel, verwaarloosbare tarifaire of non-tarifaire belemmeringen, goed beschermde eigendomsrechten en intellectuele eigendomsrechten.
Hongkong bleef onafhankelijk gezag uitoefenen bij de uitvoering van commerciële overeenkomsten door autonoom van het Chinese vasteland een monetair beleid vast te stellen en afzonderlijk op eigen titel deel te nemen aan veel internationale organisaties en multilaterale entiteiten, waaronder de Financiële Actiegroep en de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Hongkong bleef ook een apart rechtsgebied dat losstaat van het Chinese vasteland, door de handhaving van een afzonderlijke munteenheid die niet wordt beperkt door kapitaalbeperkingen en een afzonderlijk regelgevingskader om toezicht te houden op ondernemingen die op het grondgebied actief zijn. De economische integratie met het vasteland en de onlangs aangekondigde noordelijke metropool behoorden tot de voornaamste prioriteiten van de regering. Wat financiering betreft, bleef Hongkong een van de grootste kapitaalmarkten ter wereld, gericht op het vergroten van zijn rol op het gebied van groene financiering en milieubewust en maatschappelijk verantwoord ondernemen, en op het tot stand brengen van nauwere banden met de Chinese financiële markt.
In 2021 presteerde Hongkong in economisch opzicht goed. Hongkong was de op twee na grootste bestemming voor investeringen ter wereld en werd de op vijf na grootste handelseconomie. Hoewel veel buitenlandse werknemers vertrokken (het aantal personeelsleden van buitenlandse ondernemingen nam over twee jaar met 4,1 % af, een daling van 20 000 mensen) 12 , lag het aantal nieuwe ondernemingen van buiten Hongkong (met inbegrip van die van het Chinese vasteland) en startende ondernemingen op recordhoogte.
De positie van Hongkong als knooppunt voor directe buitenlandse investeringen (DBI) werd in 2020 versterkt. Volgens het World Investment Report 2021 van de Conferentie van de Verenigde Naties inzake handel en ontwikkeling (juni) 13 was Hongkong wereldwijd het op twee na grootste investeringsknooppunt.
In 2021 werd belangrijke milieuwetgeving (afvalbeheer, dierenhandel) vastgesteld. Een van de doelen van het klimaatactieplan van Hongkong is om tegen 2050 koolstofneutraal te zijn; het plan voorziet in een vermindering van de koolstofuitstoot met 50 % vóór 2035 ten opzichte van 2005 en een tussentijdse doelstelling om uiterlijk in 2035 het gebruik van steenkool voor de dagelijkse opwekking van elektriciteit te beëindigen.
Na twee jaar van krimp (-1,7 % in 2019; -6,1 % in 2020) herstelde de economie van Hongkong zich in de eerste negen maanden van 2021 met 7,0 % ten opzichte van dezelfde periode in het voorgaande jaar 14 . De economie werd ondersteund door sterke prestaties in de handels- en logistieke sector en de financiële sector, terwijl de detailhandel, het vervoer en de bouw nog steeds met een uitdagende omgeving te maken hadden. De economie bleef onder het niveau van 2018, waarbij verscheidene sectoren nog steeds achterbleven. De inflatie was gematigd, met een jaarlijkse stijging van 1,5 % van de consumentenprijsindex in de eerste tien maanden van het jaar 15 .
De arbeidsmarkt verbeterde, waarbij de werkloosheid daalde tot 4,1 % in november 2021, van 7,2 % begin 2021 16 . Dit was echter nog steeds hoger dan de werkloosheidscijfers vóór de COVID-19-crisis.
De handels- en logistieke sector, die goed waren voor ongeveer 20 % van het bbp van Hongkong, droegen in hoge mate bij tot het herstel. Het bbp uit invoer- en uitvoeractiviteiten nam in de eerste helft van 2021 met 20,8 % toe ten opzichte van dezelfde periode in het voorgaande jaar. Deze sterke prestaties werden gesteund door een aanzienlijke stijging van de waarde van de externe handel in goederen van Hongkong. De waarde van de buitenlandse handel bedroeg 8,3 biljoen HKD (921 miljard EUR) 17 in de eerste tien maanden van 2021, een stijging van 26 % ten opzichte van dezelfde periode in 2020 18 , waarmee het herstel van de wereldhandel werd overtroffen.
De financiële sector bleef een belangrijke drijvende kracht achter groei, met een toename van de financiële activiteiten en verzekeringen van 6,8 % in de eerste helft van 2021 — een versnelling ten opzichte van dezelfde periode in 2020 (2,6 %) en 2019 (3,3 %) 19 .
Financiële activiteiten werden ondersteund door beursintroducties. In de eerste tien maanden van 2021 waren er op de effectenbeurs van Hongkong minder beursintroducties, maar daarmee was wel meer geld gemoeid: het ging om 76 beursintroducties, die in totaal 291 miljard HKD (32 miljard EUR ) opleverden — tegenover 120 beursintroducties en 251 miljard HKD in 2020. Hongkong was in 2020 het op een na grootste centrum voor beursintroducties ter wereld (nadat het vanaf 2009 zeven keer de toppositie op deze lijst had ingenomen). Verscherpt onderzoek naar in de Verenigde Staten genoteerde Chinese bedrijven speelde een rol bij het toegenomen aantal beursintroducties in Hongkong: er waren bedrijven die een beursnotering in Hongkong verkozen.
De kapitalisatie op de beurs van Hongkong bereikte eind oktober 2021 45,3 biljoen HKD (5 biljoen EUR) (4,5 % meer dan eind oktober 2020). Eind september 2021 was Hongkong wereldwijd de op zes na grootste en in Azië de op drie na grootste beurs (naar beurskapitalisatie), alsook het grootste offshore zakelijk knooppunt voor handel in de renminbi. De gemiddelde dagelijkse omzet voor de eerste tien maanden van 2021 bedroeg 175,8 miljard HKD (19,5 miljard EUR), een stijging van 41 % ten opzichte van dezelfde periode in het voorgaande jaar 20 . Niettemin was er sprake van volatiliteit van de beurs, en de Hang Seng-index van Hongkong noteerde tegen eind oktober 2021 een verlies van 8,4 %, waarmee de Hang Seng wereldwijd een van de slechtst presterende indices is. Dit was het gevolg van een combinatie van bezorgdheid over de wereldeconomie en de pandemie (onder meer op het Chinese vasteland), geopolitieke spanningen, hoge bedrijfsschulden op het Chinese vasteland en de striktere regelgeving in diverse sectoren op het Chinese vasteland (technologieën, online-kansspelen, onderwijs, vastgoed), temeer daar de beurs van Hongkong nog steeds werd gedomineerd door ondernemingen van het Chinese vasteland.
In juni verklaarde het Internationaal Monetair Fonds (IMF) 21 dat de bankensector van Hongkong goed gekapitaliseerd en winstgevend bleef, met weinig leningen waarvan de rente- en aflossingsverplichtingen niet worden nagekomen. De solvabiliteit van de banken was bestand tegen zware macrofinanciële schokken, dankzij de hoge kapitaalbuffers en winstgevendheid. Het wisselkoersmechanisme, het Linked Exchange Rate System (LERS), bleef stevig verankerd en bestand tegen schokken, ondersteund door grote deviezenreserves. Het IMF merkte evenwel ook op dat de macrofinanciële kwetsbaarheden van het banksysteem verband hielden met verregaande koppelingen met het Chinese vasteland, hoge taxaties van onroerend goed en blootstelling aan verschuivingen in het sentiment op de mondiale markt en het binnenlandse risicosentiment.
Sectoren die inkomsten uit toerisme halen (detailhandel, levensmiddelen, vervoer, reizen, horeca) werden in 2021 nog steeds met problemen geconfronteerd, aangezien het inkomend toerisme op een zeer laag niveau bleef. In 2018 verwelkomde Hongkong 65 miljoen bezoekers (van wie 78 % afkomstig was van het Chinese vasteland, goed voor naar schatting 40 % van de verkoop in de detailhandel van de stad), maar dit aantal daalde tot 72 458 in de eerste tien maanden van 2021 22 . Ondanks een herstel van 4,9 % ten opzichte van het voorgaande jaar in de eerste helft van 2021, was het bbp in de horeca nog aanzienlijk lager dan in 2018 (43 % vergeleken met de eerste helft van 2018). In de eerste negen maanden van 2021 steeg de verkoop in de detailhandel met 8 % ten opzichte van dezelfde periode in het voorgaande jaar, maar deze verkoop bleef 28,5 % onder het niveau van 2018. De inkomsten van restaurants herstelden zich met 12,9 % ten opzichte van dezelfde periode in het voorgaande jaar, maar bleven 24,2 % onder het niveau van 2018. In dezelfde periode was de bezettingsgraad van hotelkamers 60 % (tegenover 90 % in 2018), ondersteund door verplichte quarantainevoorschriften voor inkomende reizigers. De werkloosheid in de detailhandel en de horeca bedroeg in oktober 2021 6,9 %, wat een verbetering is (11,3 % begin 2021).
De luchtvaartsector (en aanverwante sectoren) werd zwaar getroffen. In de eerste tien maanden van 2021 lag het aantal vluchten op de internationale luchthaven van Hongkong 67,5 % onder het niveau van 2018 en het aantal passagiers nam af tot een fractie van het vorige niveau (een daling van 98,3 % ten opzichte van 2018). Vracht deed het beter en kwam met een herstel van 13,7 % ten opzichte van dezelfde periode in het voorgaande jaar bijna terug op het niveau van 2018 23 . De luchtvaartmaatschappijen spraken hun bezorgdheid uit over de strenge COVID-19-reisbeperkingen, waardoor het moeilijk is om vluchtschema’s te maken. Sommige maatschappijen besloten hun activiteiten stop te zetten, terwijl andere tussenlandingen elders invoerden, zodat personeel niet in Hongkong hoefde te overnachten.
De bouwsector noteerde in de eerste helft van het jaar een daling van 2,0 % van het bbp ten opzichte van dezelfde periode in het voorgaande jaar en de vastgoedactiviteiten herstelden zich in die periode met 2,3 % ten opzichte van dezelfde periode in het voorgaande jaar.
Ondernemingsklimaat
Uit een jaarlijks onderzoek in 2021 naar buitenlandse ondernemingen in Hongkong 24 kwam naar voren dat het aantal buitenlandse ondernemingen (ondernemingen van het Chinese vasteland niet meegerekend) in de afgelopen twee jaar is afgenomen (met 3,8 %). Deze daling was toe te schrijven aan de afname van het aantal in Hongkong gevestigde buitenlandse regionale hoofdkantoren (met 9,1 %), wat er wellicht op wijst dat de stad minder als regionaal zakelijk knooppunt wordt beschouwd. Deze cijfers bevestigen anekdotische aanwijzingen dat ondernemingen hun activiteiten in Hongkong terugschroeven of naar andere steden in Azië verhuizen. Terwijl het aantal niet-Chinese buitenlandse ondernemingen afnam in het onderzoek, nam het aantal ondernemingen van het Chinese vasteland in Hongkong in de afgelopen twee jaar met 15,6 % toe. De daling van het aantal niet-Chinese buitenlandse ondernemingen begint een weerslag op de positie van Hongkong als internationaal zakelijk knooppunt te krijgen. Dit hield ook verband met de beschikbaarheid van talent en gespecialiseerd personeel (volgens het bovengenoemde onderzoek nam het aantal werknemers in dienst van buitenlandse ondernemingen in Hongkong in de afgelopen twee jaar af met 4 %, ofwel 20 000 werknemers).
Sommige ondernemingen overwogen te vertrekken uit Hongkong. Volgens internationale ondernemingen met het hoofdkantoor in Hongkong of met regionale chief executive officers in Hongkong is het door de COVID-maatregelen en kwesties in verband met passende zorgvuldigheid en naleving moeilijker geworden om in Hongkong actief te zijn. Sommige kantoren, waaronder banken, verhuisden naar andere steden in de regio. In open brieven van brancheorganisaties aan de regering van Hongkong werd de zorg geuit over de strenge COVID-19-maatregelen die bedrijven ertoe zouden bewegen om na te denken over vestiging buiten Hongkong. De bovengenoemde politieke ontwikkelingen, waaronder risico’s ten aanzien van de vrijheid van informatie, de oplegging van de NSL, gegevensbescherming en sancties, hebben het ondernemingsklimaat ook nadelig beïnvloed.
Ondernemingen hebben grote gevolgen ondervonden van de strenge COVID-19-reisbeperkingen. Het testen van regionale activiteiten in de regio en/of hun zaken met China werd steeds moeilijker, net als het maken van reguliere zakenreizen. Het werd problematischer om personeel in Hongkong te krijgen en/of normale bedrijfsactiviteiten te verrichten. Ondernemingen die afhankelijk zijn van uitgaven van toeristen raakten bovendien een inkomstenbron kwijt. In de loop van 2021 werden voor de meeste inkomende reizigers strenge reisbeperkingen en langdurige verplichte quarantaines in een hotel ingevoerd. Ook werd buitenlandse niet-ingezetenen de toegang tot Hongkong grotendeels ontzegd. In november 2021 werden enkele bestaande uitzonderingen geschrapt, onder meer voor de meeste diplomaten. De reisbeperkingen worden gehandhaafd om tot een heropening van de grenzen met het vasteland te komen. De grenzen bleven echter dicht en Hongkong was grotendeels geïsoleerd van zowel China als de wereld.
Overheidssteun en begrotingssituatie
De regering zette haar steun aan de door de pandemie getroffen economie voort. De begroting voor de periode 2021-2022 omvatte circa 81 miljard HKD (9 miljard EUR) aan eenmalige steunmaatregelen, wat minder is dan de 122 miljard HKD in de vorige begroting en de 300 miljard HKD (33 miljard EUR, 11 % van het bbp) wanneer de eveneens uitgerolde aanvullende pakketten worden meegerekend. Tot de aangekondigde maatregelen behoren lagere belastingen op winsten en lonen, de vrijstelling van bepaalde zakelijke vergoedingen, huurconcessies met betrekking tot overheidsgebouwen en overheidsgarantieregelingen voor leningen (voor ondernemingen en werklozen). Aan alle inwoners, ongeacht hun financiële situatie, werden elektronische waardebonnen ter waarde van 5 000 HKD (555 EUR) uitgereikt.
Naar verwachting zal Hongkong zijn derde opeenvolgende begrotingstekort optekenen 25 in het boekjaar 2021-2022 dat eindigt in maart 2022. In de eerste zeven maanden tot en met oktober 2021 bedroeg het tekort 112 miljard HKD (12,42 miljard EUR). Dit zou een aanzienlijke verbetering betekenen na een tekort van 250 miljard HKD (grofweg 10 % van het bbp) in het voorgaande boekjaar, maar bleef vreemd in een economie waar een begrotingsoverschot gebruikelijk is (het tekort in het boekjaar 2019-2020 was het eerste in 15 jaar tijd).
Het tekort werd grotendeels gefinancierd met behulp van de overvloedige begrotingsreserves van de stad 26 . Hierdoor daalden de reserves van 1 160 miljard HKD in maart 2020 tot 816 miljard HKD (90,49 miljard EUR) eind oktober 2021. In de begroting voor 2021-2022 heeft de regering geraamd dat er minimaal tot 2025 sprake zal zijn van een begrotingstekort en dat de reserves kunnen afnemen tot 775 miljard HKD (86 miljard EUR) in 2025. Dit zou overeenstemmen met naar schatting 15 maanden uitgaven op het huidige niveau, een daling met tien maanden ten opzichte van 2018.
In 2021 gingen de zegelrechten op effectenoverdrachten omhoog van 0,1 tot 0,13 % en werden de belasting bij eerste inschrijving en de kosten van het kentekenbewijs voor personenwagens verhoogd, wat extra inkomsten oplevert. Aan de uitgavenzijde waren de totale overheidsuitgaven uit de begroting voor 2021-2022 10,3 % lager dan in dezelfde periode in het voorgaande jaar.
Handelsbeleid
In 2021 zijn de vrijhandelsovereenkomst (FTA) en de overeenkomst inzake bevordering en bescherming van investeringen (IPPA) in het kader van de Asean (ondertekend in 2017) met Cambodja van kracht geworden. Tegen het eind van het jaar was de overeenkomst volledig van kracht met de tien lidstaten van de Asean. In juni is een overeenkomst inzake bevordering en bescherming van investeringen met Mexico van kracht geworden. Hongkong heeft belangstelling getoond om zich zo snel mogelijk aan te sluiten bij het regionale alomvattende economische partnerschap (RCEP). In mei staakte Hongkong de activiteiten van zijn bureau voor economie, handel en cultuur in Taiwan, ook al werd Taiwan zijn op een na grootste handelspartner. De regering verklaarde dat dit besluit het gevolg was van de inmenging van Taiwan in de aangelegenheden van Hongkong.
In haar recente beleidsverklaring stelde regeringsleider Carrie Lam diverse beleidsmaatregelen voor de economie van de SAR voor, waaronder de verdere versterking van de rol van Hongkong op het gebied van financiering. Hongkong streeft ernaar een internationaal groen financieel centrum te worden, met de ambitie om een koolstofmarkt te worden in samenwerking met de termijnbeurs van Guangzhou. Aan de talentenlijst van Hongkong zullen professionals op het gebied van milieubewust en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden toegevoegd. Dit betekent dat professionals op het gebied van milieubewust en maatschappelijk verantwoord ondernemen in aanmerking kunnen komen voor hulp bij immigratie krachtens de kwaliteitsregeling voor migrantentoelating.
Regionale integratie
Regeringsleider Carrie Lam presenteerde het concept “noordelijke metropool”, een gebied van 300 vierkante kilometer dat “het belangrijkste gebied” van de stad zou worden om de integratie met Shenzhen te vergemakkelijken en een verbinding met de Greater Bay Area (GBA) te vormen. De noordelijke metropool zal een bevolking van zo’n 2,5 miljoen personen herbergen, waarbij het totale aantal banen zal toenemen van de huidige 116 000 tot circa 650 000, met inbegrip van 150 000 IT-gerelateerde banen.
De integratie met de GBA wordt door een aantal initiatieven ondersteund: het 14e vijfjarenplan van het Chinese vasteland (inclusief de Guangdong-Hong Kong-Macao Greater Bay Area), de grondige hervorming en openstelling van de Qianhai Shenzhen-Hong Kong Modern Service Industry Cooperation Zone, de economische ontwikkeling voor binnenlandse en internationale dubbele omloop en het “Belt and Road”-initiatief. Innovatie en de ontwikkeling van technologieën zijn belangrijke doelstellingen in het kader van deze initiatieven.
Daarnaast stelde regeringsleider Carrie Lam voor om toe te staan dat in het kader van het Stock Connect-programma in zuidelijke richting verhandelde aandelen worden uitgedrukt in Chinese yuan. De regering steunde de effectenbeurs van Hongkong ter bevordering van de samenwerking met de termijnbeurs van Guangzhou bij de ontwikkeling van financiële producten die verband houden met de handel in koolstofemissierechten en deed onderzoek naar de haalbaarheid om van Hongkong een regionaal koolstofemissiehandelscentrum te maken. Hongkong richt zich op de verdere ontwikkeling van grensoverschrijdende RMB-handel middels de ontwikkeling van offshore RMB-producten en de bevordering van grensoverschrijdende financiële technologieën (fintech).
In 2021 werden belangrijke milieubeleidsmaatregelen goedgekeurd, zoals de blauwdruk inzake afval, de routekaart voor elektrische voertuigen en een klimaatactieplan voor 2050. Met betrekking tot de klimaatverandering kondigde regeringsleider Carrie Lam aan dat Hongkong, als internationale Chinese stad en in het kader van de algemene verbintenis van China, vóór 2035 de koolstofuitstoot met 50 % zal verminderen ten opzichte van 2005 en vóór 2050 koolstofneutraliteit zal bereiken. In de komende 15 tot 20 jaar zal de regering circa 27 miljard EUR besteden aan de financiering van maatregelen voor de beperking van en aanpassing aan de klimaatverandering. De regering heeft een bureau voor klimaatverandering en koolstofneutraliteit opgericht en in oktober 2021 is er een klimaatactieplan gepresenteerd.
In mei 2021 is er een subsidieregeling voor groene en duurzame financiering ingegaan voor de subsidiëring van in aanmerking komende emittenten van obligaties en leningnemers. In 2021 werd het plafond krachtens het programma voor groene staatsobligaties verdubbeld tot 200 miljard HKD (22 miljard EUR) om de regering te helpen bij het bevorderen van de lokale markt voor groene obligaties en tegelijkertijd bij te dragen tot de koolstofneutraliteitsdoelstelling van de stad. In 2021 vonden drie extra uitgiften van groene staatsobligaties plaats: 2,5 miljard USD in januari, 1 miljard USD en 1,75 miljard EUR in november 2021 en nog eens 5 miljard RMB later die maand (na een eerste uitgifte van 1 miljard USD in 2019).
III. Betrekkingen tussen Hongkong en het Chinese vasteland
De rol van de centrale overheid in de politieke en economische aangelegenheden van Hongkong werd steeds zichtbaarder. Op 28 januari werd het beginsel “patriotten besturen Hongkong” als de basis voor het “één land, twee systemen”-beginsel openbaar gemaakt toen regeringsleider Carrie Lam haar jaarverslag aan president Xi Jinping presenteerde. Voor het tweede jaar op rij nam het Nationaal Volkscongres (NPC) wetgeving aan betreffende Hongkong. Op 11 maart keurde het NPC het besluit betreffende de verbetering van het kiesstelsel van de Speciale Administratieve Regio Hongkong met onmiddellijke ingang goed. De toelichting bij het besluit noemt “lacunes en tekortkomingen” in het kiesstelsel van Hongkong en is erop gericht ervoor te zorgen dat Hongkong wordt bestuurd door “patriotten”.
De rol van het verbindingsbureau van de centrale overheid (CGLO) in Hongkong heeft zich ontwikkeld. De directeur ervan heeft het engagement geïntensiveerd en contacten gelegd met de bevolking van Hongkong. Het CGLO, dat met 100 personen is uitgebreid, heeft steeds meer invloed uitgeoefend op de beleidsvorming en politiek in Hongkong, wat twijfels oproept over de instandhouding van de hoge mate van autonomie van Hongkong.
Het beleid van Hongkong werd steeds meer in overeenstemming gebracht met dat van het vasteland. Hongkong werd opgenomen in het vijfjarenplan van de Volksrepubliek China, met speciale aandacht voor integratie in de GBA. In november werd in het communiqué van de zesde voltallige vergadering van de partij Hongkong voor het eerst genoemd in een resolutie inzake geschiedenis en werd het beginsel “patriotten besturen Hongkong” onderschreven.
Het Chinese vasteland was de grootste handelspartner van Hongkong in goederen: het was goed voor 60 % van de totale uitvoer en 45 % van de invoer van Hongkong in de eerste tien maanden van 2021. Andersom was de SAR ook een belangrijk handelsknooppunt voor het vasteland: de regio was in de eerste tien maanden van 2021 de op vier na grootste handelspartner van China. Voor de uitvoer bleef de Chinese provincie Guangdong een belangrijk doel voor Hongkong. De partnerschapsovereenkomst voor nauwere economische samenwerking (CEPA) met het Chinese vasteland (2003) was de belangrijkste handelsovereenkomst van Hongkong. Dit jaar heeft er geen enkele grote wijziging krachtens de overeenkomst plaatsgevonden.
Hongkong bleef voor het Chinese vasteland ook het belangrijkste offshore financieel centrum en investeringsknooppunt. Eind 2020 was het Chinese vasteland voor Hongkong de grootste bron van inkomende directe buitenlandse investeringen (DBI), de offshore-centra buiten beschouwing gelaten, en de belangrijkste bestemming van uitgaande DBI, goed voor respectievelijk 27 % en 47 % van het totaal 27 . Andersom bleef Hongkong de belangrijkste bestemming voor DBI van het Chinese vasteland en een grote bron van DBI naar het vasteland, goed voor meer dan de helft van het totaal in elke richting. Er werden 1 350 bedrijven van het Chinese vasteland in Hongkong geregistreerd, die goed zijn voor 80 % van de totale beurswaarde in de stad.
De kapitaalmarkten van Hongkong en het Chinese vasteland waren met elkaar verbonden via het Stock Connect-programma, dat de effectenbeurs van Hongkong koppelt aan haar tegenhangers in Shanghai en Shenzhen, en het Bond Connect-programma voor wederzijdse markttoegang voor obligatiemarkten.
Hongkong heeft zijn preferentiële wederzijdse toegang met de kapitaalmarkt van het Chinese vasteland versterkt. In de tweede helft van 2021 gingen er twee initiatieven van start: de regeling Wealth Management Connect (WMC) in de Greater Bay Area (GBA) en het deel van het Bond Connect-programma voor handel in zuidelijke richting. Zij vormen een aanvulling op de bestaande kanalen.
In september 2021 kondigde de centrale overheid een plan aan voor de uitbreiding en verdere openstelling van de Qianhai Shenzhen-Hong Kong Modern Service Industry Cooperation Zone (Qianhai zone) in Shenzhen. Deze zone werd meer dan tien jaar geleden in het leven geroepen en bood ruimte aan ongeveer 11 500 bedrijven waarin door Hongkong is geïnvesteerd. Andere ontwikkelingen in verband met de GBA waren: i) de organisatie van het inaugurele GBA-examen voor rechtsbeoefenaren, waarbij kandidaten een praktijkcertificaat als advocaat (GBA) behalen om in de GBA juridische diensten te verlenen met betrekking tot bepaalde burgerlijke en handelszaken (met inbegrip van geschillen); ii) de totstandbrenging van een samenwerkingskader voor liquidatieprocedures; iii) de openstelling voor Hongkong van nationale programma’s voor wetenschap en technologie op nationaal niveau; en iv) de bevordering van gelijkstelling van diploma’s voor architecten en ingenieurs.
IV. Bilaterale betrekkingen en samenwerking tussen de EU en Hongkong in 2021
Voor het tweede jaar op rij konden er geen bezoeken op hoog niveau van de EU-instellingen plaatsvinden. Het Bureau van de Europese Unie heeft regelmatig ontmoetingen gehad met regeringsfunctionarissen, wetgevers, de academische wereld en maatschappelijke organisaties, hoewel dit een grotere uitdaging bleek dan in voorgaande jaren. In 2021 heeft de gestructureerde dialoog tussen de EU en Hongkong voor het tweede jaar op rij niet plaatsgevonden.
In 2021 was de EU de grootste buitenlandse bedrijvengemeenschap in Hongkong, voor Japan, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. In juni 2021 waren ten minste 1 614 EU-ondernemingen actief in Hongkong en veel van deze ondernemingen gebruiken Hongkong als regionaal hoofdkantoor. EU-bedrijven waren in een breed spectrum van sectoren vertegenwoordigd, onder meer op het gebied van financiële en zakelijke diensten, handel, logistiek, detailhandel, levensmiddelen en de bouw. Op basis van het jaarlijkse onderzoek naar buitenlandse ondernemingen door de dienst voor bevolking en statistiek van Hongkong 28 steeg het aantal geregistreerde EU-ondernemingen in de afgelopen twee jaar licht (+0,7 %), waarmee dit aantal op 1 614 kwam. In deze cijfers komen de EU-ondernemingen die bepaalde activiteiten en/of een deel van hun personeel hebben afgeschaald of verplaatst, maar wel in Hongkong zijn gebleven, echter niet tot uitdrukking.
In 2021 bedroeg de bilaterale handel in goederen 30,5 miljard EUR, een stijging van 2,5 % ten opzichte van 2020. De EU-uitvoer van goederen naar Hongkong bedroeg 23,5 miljard EUR, terwijl de invoer uit Hongkong 7 miljard EUR bedroeg, wat resulteerde in een overschot van 16,5 miljard EUR voor de EU 29 . De EU was in 2021 de op twee na grootste handelspartner van Hongkong voor goederen, na het Chinese vasteland en Taiwan 30 . Hongkong bleef een belangrijk platform voor de handel tussen het Chinese vasteland en de EU.
In 2020 bedroeg de bilaterale handel in diensten van de EU met Hongkong 27,2 miljard EUR (-2,5 % ten opzichte van het voorgaande jaar) 31 , waarvan de invoer van de EU uit Hongkong goed was voor 9,8 miljard EUR en de uitvoer van de EU naar Hongkong voor 17,4 miljard EUR. Dit resulteerde in een handelsoverschot voor de EU van 7,6 miljard EUR. Uit voorlopige gegevens voor 2021 blijkt een sterke groei van de bilaterale handel in diensten met Hongkong in de eerste drie kwartalen van het jaar (+23,1 % ten opzichte van dezelfde periode in het voorgaande jaar tot 24,5 miljard EUR) 32 . De wederzijdse investeringen tussen de EU en Hongkong daalden met bijna een kwart, maar bleven aanzienlijk: volgens de meest recente gegevens bedroegen de totale investeringen van Hongkong in de EU 162 miljard EUR en de investeringen van de EU in Hongkong 128 miljard EUR 33 .
Met betrekking tot de overeenkomst tussen de EU en Hongkong inzake douanesamenwerking en wederzijdse administratieve bijstand, en het actieplan voor de handhaving van IER door de douane, werden de geplande operationele activiteiten beïnvloed door de COVID-crisis. Hongkong bleef voor de EU qua waarde de op een na grootste plaats van herkomst van goederen die inbreuk maken op IER, ook al werden deze goederen niet in Hongkong geproduceerd. In 2021 hebben er in Hongkong geen bijeenkomsten met de leiding van de dienst douane en accijnzen plaatsgevonden, ondanks enkele verzoeken daartoe.
Wat betreft belastingen heeft de groep gedragscode communicatie op gang gebracht met rechtsgebieden die als relevant werden aangemerkt in verband met hun vrijstellingen voor buitenlandse inkomsten, waaronder Hongkong. Als gevolg van de dialoog en de verstrekte informatie werd Hongkong gevraagd zich ertoe te verbinden zijn vrijstellingsregeling voor buitenlandse inkomsten te hervormen, aangezien deze niet-conform bleek te zijn. De autoriteiten werd ook gevraagd de hervorming uiterlijk eind 2022 door te voeren.
Wat onderzoek, wetenschap en innovatie betreft, hebben de autoriteiten van Hongkong in 2021 twee verzoeken om bijdragen gepubliceerd ter ondersteuning van Horizon 2020-deelnemers uit de SAR. De EU en Hongkong hebben onderzoek gedaan naar de uitbreiding van de bestaande samenwerkingsregeling in het kader van Horizon Europa, het nieuwe vlaggenschipprogramma van de EU.
Vanwege de ingrijpende beperkingen als gevolg van de COVID-19-pandemie moesten veel geplande interactieve activiteiten worden uitgesteld, zoals culturele evenementen, onderzoek, academische samenwerking, mobiliteit van studenten en activiteiten met de creatieve sectoren. Het Bureau van de Europese Unie kon echter geleidelijk weer starten met de dienstverlening aan het publiek en contacten onderhouden met de lokale gemeenschap. Het EU-filmfestival 2021 werd georganiseerd met ondersteuning van de EU-lidstaten. Het Bureau organiseerde, in samenwerking met de Europese Kamer van Koophandel in Hongkong, ook een groen evenement genaamd “EU-Hongkong: de groene route”, waarbij de industrie aan leidinggevende vertegenwoordigers van de overheid twaalf aanbevelingen overhandigde over manieren om de groene transitie in de SAR te versnellen. Het Bureau van de Europese Unie zocht ook contact met de lokale autoriteiten ter bevordering van het hervormingsvoorstel van de EU van de Wereldhandelsorganisatie met het oog op een duurzaam en effectief multilateraal handelsstelsel en ter voorbereiding van de twaalfde Ministeriële Conferentie van de Wereldhandelsorganisatie. Er vonden twee evenementen plaats met het ministerie van Handel en veel technische vergaderingen met de overheid en de industrie over belangrijk EU-beleid, waaronder financiën, de Green Deal en handel. De zesde jaarlijkse workshop van de EU en Hongkong over mensenhandel werd uitgesteld tot januari 2022.
Verklaring van de hoge vertegenwoordiger namens de EU over de massa-arrestatie van betrokkenen bij de prodemocratische voorverkiezing van juli 2020, Raad van de EU, 7 januari 2021, beschikbaar op: https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2021/01/07/hong-kong-declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-mass-arrest-of-people-involved-in-the-july-2020-pro-democracy-primary-elections/
Verklaring van de hoge vertegenwoordiger namens de EU over het kiesstelsel, Raad van de EU, Europese Dienst voor extern optreden, 11 maart 2021, beschikbaar op: https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2021/03/11/hong-kong-declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-the-electoral-system/
Verklaring van de hoge vertegenwoordiger over de wijzigingen in het kiesstelsel van Hongkong, Europese Dienst voor extern optreden, 9 juni 2021, beschikbaar op: https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/99822/hong-kong-statement-high-representativevice-president-josep-borrell-changes-hong-kong%E2%80%99s_nl
Verklaring van hoge vertegenwoordiger / vicevoorzitter Josep Borrell over de verkiezing van de wetgevende vergadering op 19 december 2021, Europese Dienst voor extern optreden, 20 december 2021, beschikbaar op: https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/109196/hong-kong-statement-hrvp-josep-borrell-legislative-council-election-held-19-december-2021_nl
Verklaring van de woordvoerder over een eventuele verkiezingshervorming, Europese Dienst voor extern optreden, 5 maart 2021, beschikbaar op: https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/94303/hong-kong-statement-spokesperson-possible-electoral-reform_nl
Verklaring van de woordvoerder over de veroordeling van prodemocratische activisten, Europese Dienst voor extern optreden, 16 april 2021, beschikbaar op: https://eeas.europa.eu/delegations/mali/96763/hong-kong-spokesperson-statement-sentencing-pro-democracy-activists_nl
Verklaring van de woordvoerder over de stopzetting van de activiteiten van Apple Daily in Hongkong, Europese Dienst voor extern optreden, 23 juni 2021, beschikbaar op: https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/100567/hong-kong-statement-spokesperson-closure-apple-daily%E2%80%99s-hong-kong-operations_nl
Verklaring van de woordvoerder over de verwijdering van democratisch gekozen leden van de districtsraden en de inkrimping van de ruimte voor het maatschappelijk middenveld, Europese Dienst voor extern optreden, 21 oktober 2021, beschikbaar op:
Uitgebreid overzicht van de sociale en economische ontwikkelingen van Hongkong vanuit statistisch oogpunt (“Hong Kong Annual Digest of Statistics”), de dienst voor bevolking en statistiek van de Speciale Administratieve Regio Hongkong, 29 oktober 2021, beschikbaar op:
https://www.censtatd.gov.hk/en/EIndexbySubject.html?pcode=B1010003&scode=460#section2
Conclusies van de Raad over de nationale veiligheidswet van Hongkong, Raad van de EU, 28 juli 2020, beschikbaar op: https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2020/07/28/hong-kong-council-expresses-grave-concern-over-national-security-law/
Brief van de staatssecretaris van Veiligheid, 6 mei 2021: https://www.sb.gov.hk/eng/articles/letters_2021_04_30.html
Verslag van het jaarlijkse onderzoek van 2021 naar ondernemingen in Hongkong met een buiten Hongkong gevestigde moederonderneming, de dienst voor bevolking en statistiek van de Speciale Administratieve Regio Hongkong, 7 oktober 2021, beschikbaar op: https://www.censtatd.gov.hk/en/press_release_detail.html?id=5133
Het World Investment Report 2021 voor de monitoring van mondiale en regionale investeringstrends en nationale en internationale beleidsontwikkeling, Conferentie van de Verenigde Naties inzake handel en ontwikkeling, 21 juni 2021, beschikbaar op: https://unctad.org/webflyer/world-investment-report-2021
Persbericht over prognoses met betrekking tot het bruto binnenlands product voor het derde kwartaal van 2021 , 1 november 2021, de dienst voor bevolking en statistiek van de Speciale Administratieve Regio Hongkong, beschikbaar op: https://www.censtatd.gov.hk/en/press_release_detail.html?id=4917
Persbericht over consumentenprijsindexcijfers voor oktober 2021 , 22 november 2021, de dienst voor bevolking en statistiek van de Speciale Administratieve Regio Hongkong, beschikbaar op: https://www.censtatd.gov.hk/en/press_release_detail.html?id=4924
Persbericht overwerkloosheids- en onderbezettingscijfers voor september-november 2021 , de dienst voor bevolking en statistiek van de Speciale Administratieve Regio Hongkong, 16 december 2021, beschikbaar op: https://www.censtatd.gov.hk/en/press_release_detail.html?id=4934
De wisselkoers in november 2021 bedroeg 1 EUR = 9,0167 HKD.
Persbericht over de statistieken over het buitenlandse goederenverkeer van Hongkong voor oktober 2021, de dienst voor bevolking en statistiek van de Speciale Administratieve Regio Hongkong, 25 november 2021, beschikbaar op: https://www.censtatd.gov.hk/en/press_release_detail.html?id=4925
Reeks volumemetingen van het bruto binnenlands product (bbp) naar economische activiteit — in kettingdollar (2019), de dienst voor bevolking en statistiek van de Speciale Administratieve Regio Hongkong, 12 november 2021, beschikbaar op: https://www.censtatd.gov.hk/en/scode250.html
Verslag van het IMF over een gedetailleerde beoordeling van de naleving van de beginselen voor financiëlemarktinfrastructuren voor de Volksrepubliek China — Speciale Administratieve Regio Hongkong, landverslag nr. 21/122, 15 juni 2021, beschikbaar op: https://www.imf.org/en/Publications/CR/Issues/2021/06/15/Peoples-Republic-of-ChinaHong-Kong-Special-Administrative-Region-Financial-Sector-460761
Verslag van het IMF over een gedetailleerde beoordeling van de naleving van de beginselen voor financiëlemarktinfrastructuren voor de Volksrepubliek China — Speciale Administratieve Regio Hongkong, landverslag nr. 21/122, 15 juni 2021, beschikbaar op: https://www.imf.org/en/Publications/CR/Issues/2021/06/15/Peoples-Republic-of-ChinaHong-Kong-Special-Administrative-Region-Financial-Sector-460761
Bezoekers in Hongkong in 2021; toerismebureau van Hongkong, november 2021, beschikbaar op: https://www.discoverhongkong.com/eng/hktb/newsroom/tourism-statistics.html
Report on 2021 Annual Survey of Companies in Hong Kong with Parent Companies Located outside Hong Kong, (verslag van het jaarlijkse onderzoek van 2021 naar ondernemingen in Hongkong met een buiten Hongkong gevestigde moederonderneming), Census and Statistics Department of the Kong Special Administrative Region (de dienst voor bevolking en statistiek van de Speciale Administratieve Regio Hongkong), 7 oktober 2021, beschikbaar op: https://www.censtatd.gov.hk/en/press_release_detail.html?id=5133
Persbericht over de financiële resultaten voor de afgelopen zeven maanden tot eind oktober 2021, 31 oktober 2021, het ministerie van Financiën van de regering van de Speciale Administratieve Regio Hongkong, beschikbaar op: https://www.info.gov.hk/gia/general/202111/30/P2021112900457.htm
Persbericht over de financiële resultaten voor de afgelopen zeven maanden tot eind oktober 2021, 31 oktober 2021, het ministerie van Financiën van de regering van de Speciale Administratieve Regio Hongkong, beschikbaar op: https://www.info.gov.hk/gia/general/202111/30/P2021112900457.htm
Statistisch verslag over de statistieken van de directe buitenlandse investeringen van Hongkong (editie van 2020), 10 december 2021: beschikbaar op
https://www.censtatd.gov.hk/en/EIndexbySubject.html?pcode=B1040003&scode=260
Report on 2021 Annual Survey of Companies in Hong Kong with Parent Companies Located outside Hong Kong (verslag van het jaarlijkse onderzoek van 2021 naar ondernemingen in Hongkong met een buiten Hongkong gevestigde moederonderneming), Census and Statistics Department of Hong Kong Special Administrative Region (dienst voor bevolking en statistiek van de Speciale Administratieve Regio Hongkong), 7 oktober 2021, beschikbaar op: https://www.censtatd.gov.hk/en/press_release_detail.html?id=5133
Bron: Eurostat/Comext-databank, beschikbaar op https://ec.europa.eu/eurostat/web/international-trade-in-goods/data/focus-on-comext
Statistisch verslag over het buitenlandse goederenverkeer van Hongkong (december 2021), 9 februari 2022. Beschikbaar op: https://www.censtatd.gov.hk/en/EIndexbySubject.html?pcode=B1020005&scode=230
Bron: Eurostat: Betalingsbalans van de Europese Unie en de eurozone — kwartaalgegevens, beschikbaar op: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/BOP_EU6_Q__custom_457552/bookmark/table?lang=en&bookmarkId=906b5b31-513e-4656-95e7-613fde4706ed
Bron: Eurostat: Betalingsbalans van de Europese Unie en de eurozone — kwartaalgegevens https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/bop_its6_det/default/table?lang=en
Bron: Eurostat-databank, beschikbaar op:
https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/BOP_FDI6_GEO__custom_2077647/default/table