SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
9 ta’ Novembru 2016 ( *1 )
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Direttiva 2008/48/KE — Protezzjoni tal-konsumaturi — Kreditu għall-konsumatur — Artikoli 1, 3(m), 10(1) u (2), 22(1), u 23 — Interpretazzjoni tal-espressjonijiet ‘fuq karta’ u ‘mezz durabbli ieħor’ — Ftehim li jirreferi għal dokument ieħor — Rekwiżit tal-‘forma miktuba’ fis-sens tad-dritt nazzjonali — Indikazzjoni tal-informazzjoni meħtieġa b’riferiment għal parametri oġġettivi — Elementi li għandhom jiġu indikati fi ftehim ta’ kreditu għal żmien fiss — Konsegwenzi tal-assenza ta’ informazzjoni obbligatorja — Proporzjonalità”
Fil-Kawża C‑42/15,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Okresný súd Dunajská Streda (qorti distrettwali ta’ Dunajská Streda, is-Slovakkja), permezz ta’ deċiżjoni tad-19 ta’ Diċembru 2014, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-2 ta’ Frar 2015, fil-proċedura
Home Credit Slovakia, a.s.
vs
Klára Bíróová,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn L. Bay Larsen, President tal-Awla, M. Vilaras J. Malenovský, M. Safjan (Relatur) u D. Šváby, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: E. Sharpston,
Reġistratur: M. Aleksejev, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-24 ta’ Frar 2016,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
— |
għall-Gvern Slovakk, minn B. Ricziová, bħala aġent, |
— |
għall-Gvern Ġermaniż, minn T. Henze u J. Kemper, bħala aġenti, |
— |
għall-Kummissjoni Ewropea, minn G. Goddin u A. Tokár, bħala aġenti, |
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tad-9 ta’ Ġunju 2016,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1 |
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1, tal-Artikolu 3(m), tal-Artikolu 10(1) u (2), tal-Artikolu 22(1), kif ukoll tal-Artikolu 23 tad-Direttiva 2008/48/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ April 2008, dwar ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE (ĠU 2008, L 133, p. 66, u rettifiki ĠU 2009, L 207, p. 14; ĠU 2010, L 199, p. 40; ĠU 2011, L 234, p. 46, u ĠU 2015, L 36, p. 15). |
2 |
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Home Credit Slovakia, a.s. u Klára Bíróová rigward talba għal pagament ta’ somom li baqgħu dovuti fil-kuntest ta’ kreditu li din il-kumpannija kienet tat lil din tal-aħħar u li għalih din tal-aħħar ma kinitx għamlet pagament. |
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3 |
Il-premessi 7, 9, 10, 19, 30, 31 u 47 tad-Direttiva 2008/48 jgħidu:
[…]
[…]
[…]
[…]
|
4 |
Skont l-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Suġġett”: “L-għan ta’ din id-Direttiva hu li jiġu armonizzati ċerti aspetti tal-liġijiet, ir-regolamenti u l-proċeduri amministrattivi ta’ l-Istati Membri fir-rigward ta’ ftehim li jkopru kreditu għall-konsumaturi.” |
5 |
L-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprevedi taħt il-parti (m): “Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, id-definizzjonijiet li ġejjin għandhom japplikaw: […]
|
6 |
L-Artikolu 10 tal-istess direttiva, intitolat “Informazzjoni li għandha tiġi inkluża fi ftehim ta’ kreditu”: “1. Ftehim ta’ kreditu għandhom jitfasslu fuq karta jew fuq mezz durabbli ieħor. Il-partijiet kontraenti kollha għandhom jirċievu kopja tal-ftehim ta’ kreditu. Dan l-Artikolu għandu jkun mingħajr preġudizzju għal kwalunkwe regola nazzjonali rigward il-validità tal-konklużjoni ta’ ftehim ta’ kreditu, li huma f’konformità mal-liġi Komunitarja. 2. Il-ftehim ta’ kreditu għandu jispeċifika b’mod ċar u konċiż:
3. Fejn japplika l-paragrafu 2(i), il-kreditur għandu jagħmel disponibbli lill-konsumatur mingħajr ħlas fi kwalunkwe ħin fit-tul kollu tal-ftehim ta’ kreditu rendikont fil-forma ta’ tabella ta’ ammortizzament. 4. Fil-każ ta’ ftehim ta’ kreditu fejn il-ħlasijiet magħmula taħtu mill-konsumatur ma jwasslux għal amortizzament korrispondenti immedjat ta’ l-ammont totali ta’ kreditu, imma jintużaw biex jikkostitwixxu kapital matul perijodi u taħt kondizzjonijiet stipulati fil-ftehim ta’ kreditu jew fi ftehim anċillari, l-informazzjoni meħtieġa taħt il-paragrafu 2 għandha tinkludi dikjarazzjoni ċara u konċiża li tali ftehim ta’ kreditu ma jirrikjedi l-ebda garanzija mogħtija minn parti terza bħala garanzija ta’ radd lura ta’ l-ammont totali ta’ ġbid ta’ kreditu, sakemm ma tingħatax garanzija bħal din. […]” |
7 |
L-Artikolu 14 tad-Direttiva 2008/48, intitolat “Dritt ta’ rtirar”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu: “Il-konsumatur għandu jkollu perijodu ta’ erbatax-il jum ta’ kalendarju li matulhom jista’ jirtira mill-ftehim ta’ kreditu mingħajr ma jagħti l-ebda raġuni. Dak il-perijodu ta’ rtirar għandu jibda:
|
8 |
L-Artikolu 22 ta’ din id-direttiva, intitolat “Armonizzazzjoni u n-natura imperattiva tad-Direttiva” huwa fformulat kif ġej: “1. Safejn din id-Direttiva fiha dispożizzjonijiet armonizzati, l-Istati Membri ma jistgħux iżommu jew jintroduċu fil-liġi nazzjonali tagħhom dispożizzjonijiet li jiddevjaw minn dawk stabbiliti f’din id-Direttiva. […] 3. L-Istati Membri għandhom, barra minn hekk, jiżguraw li d-dispożizzjonijiet li jadottaw fl-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva ma jagħtux lok għal evitar li jirriżulta mill-mod li bih jiġu fformulati ftehim, b’mod partikolari billi jiġu integrati ġbid ta’ kreditu jew ftehim ta’ kreditu li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva fi ftehim ta’ kreditu li n-natura u l-iskop tagħhom jagħmluha possibbli li tiġi evitata l-applikazzjoni tagħha. […]” |
9 |
L-Artikolu 23 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Penali”, jipprevedi: “L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu r-regoli dwar il-penali applikabbli għall-ksur tad-dispożizzjonijiet nazzjonali adottati skond din id-Direttiva u għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa kollha biex jiżguraw li dawn jiġu implimentati. Il-penali previsti għandhom ikunu effikaċi, proporzjonati u dissważivi.” |
10 |
L-Anness II tad-Direttiva 2008/48 rigward “Informazzjoni standard Ewropea dwar il-kreditu lill-konsumatur” jinkludi fil-punt 2 tiegħu, intitolat “Deskrizzjoni tal-karatteristiċi prinċipali tal-prodott ta’ kreditu”, sezzjoni msemmija “Pagamenti bin-nifs u, fejn xieraq, l-ordni li bih il-pagamenti bin-nifs ser ikunu allokati”. Ma’ din is-sezzjoni, tikkorrispondi d-deskrizzjoni li ġejja: “Int ser ikollok tħallas dan li ġej: [L-ammont, in-numru u l-frekwenza tal-ħlasijiet li għandhom isiru mill-konsumatur] Interessi u/jew imposti ser jitħallsu bil-mod li ġej: […]” |
Id-dritt Slovakk
11 |
Iż-zákon č. 129/2010 Z. z. o spotrebiteľských úveroch a o iných úveroch a pôžičkách pre spotrebiteľov a o zmene a doplnení niektorých zákonov (liġi Nru 129/2010 dwar krediti għall-konsum u krediti u self ieħor għall-konsumaturi u li temenda u tissupplimenta ċerti liġijiet), fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem, il-“Liġi Nru 129/2010”), hija intiża sabiex tittrasponi fid-dritt Slovakk id-Direttiva 2008/48. |
12 |
Skont l-Artikolu 9 ta’ din il-liġi: “1. Il-ftehim ta’ kreditu għall-konsum għandu jiġi stabbilit bil-miktub. Il-partijiet kollha fil-ftehim għandu jirċievu mill-inqas kopja tiegħu fuq karta jew fuq mezz durabbli ieħor, li jkun disponibbli għall-konsumatur. 2. Minbarra r-referenzi ġenerali li jinsabu fil-kodiċi ċivili […], il-ftehim ta’ kreditu għall-konsum għandu jinkludi l-elementi li ġejjin: […]
[…]” |
13 |
L-Artikolu 11(1) tal-imsemmija liġi jipprevedi: “Il-kreditu għall-konsum mogħti huwa meqjus eżenti minn interessi u spejjeż jekk:
|
14 |
L-Artikolu 40 tal-Občiansky zákonník (kodiċi ċivili) jipprevedi: “1. Att legali huwa null jekk ma jkunx stabbilit fil-forma meħtieġa mill-liġi jew mill-ftehim tal-partijiet. […] 3. Kull att legali stabbilit bil-miktub huwa validu jekk jiġi ffirmat mill-awtur tiegħu. Jekk diversi persuni jipparteċipaw fit-tfassil tiegħu, il-firma tal-parteċipanti kollha ma għandhiex neċessarjament tidher fuq l-istess dokument, sakemm il-leġiżlazzjoni ma tipprevedix mod ieħor. Il-firma tista’ tiġi ssostitwita b’mezzi elettroniċi fil-każijiet fejn l-użanza tipprevedih. 4. Ir-rekwiżit tal-forma bil-miktub huwa osservat jekk l-att legali jitwettaq b’telex, b’telegramm jew b’mezzi elettroniċi li jippermettu li jiġi mmaterjalizzat il-kontenut tal-att legali u li tiġi identifikata l-persuna li oriġinatu. Ir-rekwiżit tal-forma bil-miktub huwa dejjem osservat jekk l-att legali li jitwettaq bl-użu ta’ mezzi elettroniċi jkollu firma elettronika avvanzata. […]” |
15 |
Skont l-Artikolu 64(2) tal-kodiċi ċivili: “Il-konklużjoni ta’ kuntratt fil-forma bil-miktub timplika biss l-eżistenza ta’ offerta u ta’ aċċettazzjoni bil-miktub. […]” |
16 |
L-Artikolu 273 tal-Obchodný zákonník (kodiċi kummerċjali) huwa fformulat kif ġej: “1. Parti mill-klawżoli tal-kuntratt tista’ tkun stabbilita b’riferiment għall-kundizzjonijiet ġenerali tal-kuntratt redatti minn organizzazzjonijiet professjonali jew ta’ interessi, jew inkella b’riferiment għal kundizzjonijiet kummerċjali oħra, li jkunu magħrufa mill-partijiet fil-kuntratt li se jiġi konkluż jew li jkunu mehmuża mal-offerta. […] 3. Għall-konklużjoni ta’ kuntratt, jista’ jintuża kuntratt standard użat fil-prattika kummerċjali.” |
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
17 |
Fid-29 ta’ Ġunju 2011, Home Credit Slovakia, fil-kwalità ta’ persuna li ssellef, ikkonkludiet ma’ K. Bíróová, il-persuna li tissellef, ftehim ta’ kreditu stabbilit abbażi ta’ formola standard li tinkludi kaxxi mimlija fid-data tal-għoti tas-self. |
18 |
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li dawn il-kaxxi kienu jinkludu informazzjoni rigward, fost l-oħrajn, id-data personali tal-persuna li tissellef kif ukoll dwar l-impjieg tagħha, inkluż id-dħul tagħha. Barra minn hekk, id-data rigward il-kreditu nnifsu kif ukoll it-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-fondi ġew speċifikati, jiġifieri, fost l-oħrajn, l-ammont totali tal-kreditu u l-ammont totali dovut mill-konsumatur, l-ammont tal-ħlasijiet fix-xahar, in-numru ta’ pagamenti bin-nifs mensili u t-termini ta’ pagament tal-iskadenzi għall-ħlas lura tal-kreditu, ir-rata tal-interessi fuq is-self, kif ukoll it-terminu għall-ħlas lura integrali tal-kreditu, jiġifieri 36 xahar wara d-data tal-għoti tiegħu. Ir-rata perċentwali annwali ta’ imposta stmata tinsab bejn 35 % u 37.5 %, l-ammont eżatt tagħha għandu jiġi speċifikat wara l-għoti tal-kreditu. |
19 |
Peress li l-ammont totali tal-kreditu inkwistjoni jitla’ għal EUR 700, l-ammont totali dovut mill-persuna li ssellfet ġie ffissat fil-ftehim għal EUR 1087.56. |
20 |
Barra minn hekk, dan il-ftehim kien jipprevedi li d-dokument intitolat “Kundizzjonijiet tal-ftehim ta’ self tal-kumpannija Home Credit Slovakia, a.s. – Self ta’ flus” (iktar ’il quddiem, il-“kundizzjonijiet ġenerali”) kien parti integrali mill-imsemmi ftehim. |
21 |
Il-ftehim ta’ self redatt b’dan il-mod ġie ffirmat minn Home Credit Slovakia u minn K. Bíróová. Barra minn hekk, skont dan il-ftehim, din tal-aħħar kienet qed tikkonferma, bil-firma tagħha, li hija kienet irċeviet il-kundizzjonijiet ġenerali, li hija kienet ħadet nota tagħhom, li l-klawżoli inklużi f’dawn il-kundizzjonijiet ġenerali kienu ċari u suffiċjentement preċiżi u li hija kienet qed taqbel li tkun marbuta bl-imsemmija kundizzjonijiet ġenerali. |
22 |
Il-kundizzjonijiet ġenerali, min-naħa tagħhom, ma ġewx iffirmati mill-partijiet fil-ftehim ta’ kreditu. |
23 |
Skont dawn il-kundizzjonijiet ġenerali, il-persuna li tissellef setgħet titlob lill-persuna li ssellef tqiegħed fid-dispożizzjoni tagħha, mingħajr spejjeż u fi kwalunkwe ħin fit-tul kollu tal-ftehim ta’ kreditu, rendikont fil-forma ta’ tabella ta’ ammortizzament li jindika l-pagamenti dovuti kif ukoll il-perijodi u l-kundizzjonijiet ta’ pagament ta’ dawn l-ammonti, inkluża l-analiżi dettaljata ta’ kull radd lura bejn l-ammortizzament tal-kapital, l-interessi u, fejn xieraq, l-ispejjeż addizzjonali. |
24 |
Madankollu, l-imsemmija kundizzjonijiet ġenerali ma kinux jispeċifikaw il-proporzjonijiet li fihom kull ħlas mensili magħmul mill-persuna li tissellef bħala radd lura tas-self huwa intiż, minn naħa, sabiex iħallas l-interessi u l-ispejjeż u, min-naħa l-oħra, sabiex jammortizza l-kapital. |
25 |
Wara li għamlet żewġ pagamenti bin-nifs mensili, K. Bíróová waqfet trodd lura l-kreditu mogħti. Għaldaqstant, Home Credit Slovakia talbet ir-radd lura antiċipat tal-ammont totali tal-kreditu u stiednet lil K. Bíróová tħallas il-kapital, l-interessi moratorji u l-penalitajiet għal ħlas tard previsti mill-ftehim ta’ kreditu. |
26 |
Peress li ma kisbitx il-pagament mitlub, Home Credit Slovakia ppreżentat rikors quddiem il-qorti tar-rinviju sabiex tirkupra d-dejn dovut lilha. F’dan ir-rigward, peress li din il-qorti tesprimi dubji rigward il-validità tal-ftehim ta’ kreditu sa fejn il-kundizzjonijiet ġenerali tiegħu ma ġewx iffirmati mill-partijiet, hija tqis li s-soluzzjoni tat-tilwima tiddependi mill-interpretazzjoni tad-Direttiva 2008/48. |
27 |
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Okresný súd Dunajská Streda (qorti distrettwali ta’ Dunajská Streda, is-Slovakkja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
|
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel u t-tieni domanda
28 |
Bl-ewwel u t-tieni domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 10(1) u (2), tad-Direttiva 2008/48, moqri flimkien mal-Artikolu 3(m) ta’ din id-direttiva għandux jiġi interpretat fis-sens li, fl-ewwel lok, l-elementi kollha tal-ftehim ta’ kreditu msemmija fl-Artikolu 10(2) tal-imsemmija direttiva għandhom jiġu inklużi f’dokument wieħed, li, fit-tieni lok, il-ftehim ta’ kreditu stabbilit fuq karta għandu jiġi ffirmat mill-partijiet u li, fit-tielet lok, dan ir-rekwiżit ta’ firma japplika għall-elementi kollha ta’ tali kuntratt. |
29 |
F’dan ir-rigward, fl-ewwel lok għandu jitfakkar li, skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 10(1) tad-Direttiva 2008/48, il-ftehimiet ta’ kreditu għandhom jiġu stabbiliti fuq karta jew fuq mezz durabbli ieħor. |
30 |
Ma hemm xejn fl-imsemmija direttiva li jindika, madankollu, li l-ftehimiet ta’ kreditu, koperti f’din id-dispożizzjoni, għandhom jiġu stabbiliti f’dokument wieħed. |
31 |
Kif jirriżulta mill-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2008/48, moqri fid-dawl tal-premessa 31 ta’ din id-direttiva, ir-rekwiżit li jissemmew, fi ftehim ta’ kreditu fuq karta jew fuq mezz durabbli ieħor, b’mod ċar u konċiż l-elementi msemmija minn din id-dispożizzjoni huwa meħtieġ sabiex il-konsumatur ikun jista’ jkun jaf id-drittijiet u l-obbligi tiegħu. |
32 |
Dan ir-rekwiżit jikkontribwixxi għat-twettiq tal-għan segwit mid-Direttiva 2008/48, li huwa li tiġi pprovduta, fil-qasam ta’ kreditu lill-konsumaturi, armonizzazzjoni kompleta u imperattiva f’ċertu numru ta’ oqsma ċentrali, li hija meqjusa bħala meħtieġa sabiex jiġi żgurat lill-konsumaturi kollha tal-Unjoni livell għoli u ekwivalenti ta’ protezzjoni tal-interessi tagħhom u sabiex jiġi ffaċilitat il-ħolqien ta’ suq intern tal-kreditu għall-konsum li jiffunzjona tajjeb (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová, C‑377/14, EU:C:2016:283, punt 61). |
33 |
Jekk, fid-dawl ta’ dan l-għan, l-elementi kollha msemmija fl-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2008/48 ma għandhomx neċessarjament jiġu inklużi f’dokument wieħed, għandu, madankollu, jiġi osservat li, fid-dawl tal-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu, l-elementi kollha li l-paragrafu 2 jelenka għandhom jiġu stabbiliti fuq karta jew fuq mezz durabbli ieħor u għandhom jagħmlu parti integrali mill-ftehim ta’ kreditu. |
34 |
Sa fejn l-elementi msemmija fl-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2008/48 għandhom jissemmew b’mod ċar u konċiż, huwa meħtieġ, hekk kif osservat essenzjalment l-Avukat Ġenerali fil-punt 52 tal-konklużjonijiet tagħha, li l-ftehim ta’ kreditu jinkludi riferiment ċar u preċiż għall-karti l-oħra jew għall-mezzi durabbli l-oħra li jinkludu dawn l-elementi, effettivament mogħtija lill-konsumatur qabel il-konklużjoni tal-kuntratt, b’tali mod li huwa jkun jista’ jkun jaf realment id-drittijiet u l-obbligi kollha tiegħu. |
35 |
Fil-fatt, filwaqt li rreferiet, b’mod partikolari, għad-definizzjoni ta’ “mezz durabbli” li tinsab fl-Artikolu 3(m) tad-Direttiva 2008/48, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dan il-mezz għandu jiggarantixxi lill-konsumatur, b’mod analogu għall-karta, il-pussess tal-informazzjoni kkonċernata sabiex tippermettilu jinvoka, fejn xieraq, id-drittijiet tiegħu. F’dan ir-rigward hija rilevanti l-possibbiltà, għall-konsumatur, li jaħżen l-informazzjoni indirizzata lilu personalment, il-garanzija tal-assenza ta’ bdil tal-kontenut tagħha kif ukoll l-aċċessibbiltà tagħha matul tul ta’ żmien xieraq, u l-possibbiltà li tiġi riprodotta tale quale [ara, f’dan is-sens, f’dak li jirrigwarda d-Direttiva 97/7/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-20 ta’ Mejju 1997, dwar il-protezzjoni tal-konsumaturi in rigward ta’ kuntratti li jsiru mill-bogħod (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 3, p. 319), sentenza tal-5 ta’ Lulju 2012, Content Services, C‑49/11, EU:C:2012:419, punti 42 sa 44]. |
36 |
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-kwistjoni dwar jekk il-ftehim ta’ kreditu stabbilit fuq karta għandux jiġi ffirmat mill-partijiet skont il-modalitajiet previsti mid-dritt tal-Istat Membru kkonċernat, għandu jiġi osservat li l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 10(1) tad-Direttiva 2008/48 ma jagħmel l-ebda riferiment għad-dritt nazzjonali u li, għaldaqstant, il-kunċetti ta’ “karta” u ta’ “mezz durabbli”, imsemmija f’din id-dispożizzjoni għandhom portata awtonoma. L-interpretazzjoni tagħhom ma tistax tiġi ddeterminata mid-dispożizzjonijiet nazzjonali rigward il-forma li fiha l-ftehimiet ta’ kreditu għandhom jiġu stabbiliti. |
37 |
Filwaqt li l-kunċett ta’ “karta” ma huwiex iddefinit minn din id-direttiva, din tipprevedi, fl-Artikolu 3(m) tagħha, li l-“mezz durabbli” jfisser kwalunkwe strument li jippermetti lill-konsumatur jaħżen informazzjoni indirizzata lilu personalment b’mod li tkun aċċessibbli għal referenza futura għal perijodu ta’ żmien adegwat għall-finijiet tal-informazzjoni u li tippermetti r-riproduzzjoni mhux mibdula tal-informazzjoni maħżuna. |
38 |
Mill-kliem innifsu tal-Artikolu 10(1) tad-Direttiva 2008/48 jirriżulta li l-kunċett ta’ “karta” jirreferi għall-mezz li fuqu jiġi stabbilit il-ftehim ta’ kreditu, mingħajr ma hija meħtieġa l-firma ta’ tali mezz. Fid-dawl ta’ dan, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, iktar preċiżament, jekk din id-direttiva tipprekludix li Stat Membru jipprevedi tali rekwiżit fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tiegħu. |
39 |
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 10(1) tad-Direttiva 2008/48, dan l-artikolu japplika mingħajr preġudizzju għar-regoli nazzjonali kollha rigward il-validità tal-konklużjoni tal-ftehimiet ta’ kreditu li huma konformi mad-dritt tal-Unjoni. |
40 |
Ir-rekwiżit ta’ firma mill-partijiet fi ftehim ta’ kreditu stabbilit fuq karta, stabbilit, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-punt 26 ta’ din is-sentenza, mid-dritt nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali inkwantu kundizzjoni għall-validità tal-ftehim, jagħmel parti minn regola nazzjonali rigward il-validità tal-konklużjoni tal-ftehimiet ta’ kreditu, fis-sens tal-imsemmija dispożizzjoni tad-Direttiva 2008/48. |
41 |
Issa, la d-Direttiva 2008/48, li hija intiża sabiex tipprevedi, fil-qasam ta’ kreditu lill-konsumaturi, armonizzazzjoni kompleta u imperattiva f’ċertu numru ta’ oqsma ċentrali, li hija meqjusa bħala meħtieġa sabiex jiġi żgurat lill-konsumaturi kollha tal-Unjoni livell għoli u ekwivalenti ta’ protezzjoni tal-interessi tagħhom u sabiex jiġi ffaċilitat il-ħolqien ta’ suq intern tal-kreditu għall-konsum li jiffunzjona tajjeb (ara, f’dan is-sens, sentenzi tas-27 ta’ Marzu 2014, LCL Le Crédit Lyonnais, C‑565/12, EU:C:2014:190, punt 42; tat-18 ta’ Diċembru 2014, CA Consumer Finance, C‑449/13, EU:C:2014:2464, punt 21, kif ukoll tal-21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová, C‑377/14, EU:C:2016:283, punt 61), u lanqas id-dritt tal-Unjoni b’mod ġenerali, ma jipprekludu tali rekwiżit. |
42 |
Fir-rigward, fit-tielet lok, tal-kwistjoni dwar jekk dan ir-rekwiżit ta’ firma, previst mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, jistax japplika għall-elementi kollha ta’ tali ftehimiet, għandu jiġi osservat li l-“ftehim ta’ kreditu”, fis-sens tal-Artikolu 3(ċ) tad-Direttiva 2008/48, stabbilit, b’mod konformi mal-Artikolu 10(1) ta’ din id-direttiva, fuq karta jew fuq mezz durabbli ieħor għandu jsemmi, b’mod ċar u preċiż, l-elementi msemmija fl-Artikolu 10(2) tal-imsemmija direttiva. |
43 |
Għaldaqstant, kif osservat l-Avukat Ġenerali fil-punt 35 tal-konklużjonijiet tagħha, dawn l-elementi kollha għandhom jiġu inklużi b’mod obbligatorju f’tali ftehim. |
44 |
F’dawn iċ-ċirkustanzi, meta Stat Membru jipprevedi fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tiegħu li r-rekwiżit ta’ firma japplika fir-rigward tal-elementi kollha ta’ dan il-ftehim, u dan għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju, la d-Direttiva 2008/48, u lanqas id-dritt tal-Unjoni b’mod ġenerali, ma jipprekludu tali rekwiżit. |
45 |
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, ir-risposta għall-ewwel u għat-tieni domandi għandha tkun li l-Artikolu 10(1) u (2) tad-Direttiva 2008/48, moqri flimkien mal-Artikolu 3(m) ta’ din id-direttiva, għandu jiġi interpretat fis-sens li:
|
Fuq it-tielet u r-raba ’ domandi
46 |
Bit-tielet u r-raba’ domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 10(2)(h) tad-Direttiva 2008/48 għandux jiġi interpretat fis-sens li huwa meħtieġ li l-ftehim ta’ kreditu jindika kull pagament li għandu jsir mill-konsumatur b’referenza għal data preċiża, jew inkella li hija biżżejjed f’dan ir-rigward referenza ġenerali, f’dan il-kuntratt, li tippermetti li jiġu identifikati d-dati ta’ dawn il-pagamenti. |
47 |
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont din id-dispożizzjoni, il-ftehim ta’ kreditu jsemmi, b’mod ċar u konċiż, l-ammont, in-numru u l-frekwenza tal-pagamenti li għandhom isiru mill-konsumatur u, fejn xieraq, l-ordni li fih dawn il-pagamenti ser jiġu allokati għall-bilanċi differenti dovuti ffissati b’rati ta’ self differenti għall-finijiet tar-radd lura. |
48 |
Kif osservat l-Avukat Ġenerali fil-punt 55 tal-konklużjonijiet tagħha, l-għan tal-imsemmija dispożizzjoni huwa li jiġi ggarantit li l-konsumatur ikun jaf id-data li fiha kull pagament li għandu jsir ikun dovut. |
49 |
Għaldaqstant, peress li l-kundizzjonijiet ta’ dan il-ftehim jippermettu lill-konsumatur jidentifika mingħajr diffikultà u b’ċertezza d-dati ta’ dawn il-pagamenti, dan l-għan huwa ssodisfatt. |
50 |
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-risposta għat-tielet u r-raba’ domandi għandha tkun li l-Artikolu 10(2)(h) tad-Direttiva 2008/48 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma huwiex meħtieġ li l-ftehim ta’ kreditu jindika d-dati li fihom kull pagament li għandu jsir mill-konsumatur isir dovut b’riferiment għal data preċiża, sakemm il-kundizzjonijiet ta’ dan il-ftehim jippermettu li l-konsumatur jidentifika mingħajr diffikultà u b’ċertezza d-dati ta’ dawn il-pagamenti. |
Fuq il-ħames u s-sitt domandi
51 |
Bil-ħames u s-sitt domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 10(2)(h)(i) tad-Direttiva 2008/48 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-ftehim ta’ kreditu għal żmien fiss, li jipprevedi l-ammortizzament tal-kapital permezz ta’ pagamenti konsekuttivi, għandu jispeċifika, fil-forma ta’ tabella ta’ ammortizzament, liema parti ta’ kull pagament ser tiġi allokata għar-radd lura ta’ dan il-kapital u, fil-każ ta’ risposta fin-negattiv għal din id-domanda, jekk, fid-dawl tal-Artikolu 22(1) ta’ din id-direttiva, dawn id-dispożizzjonijiet jipprekludux li Stat Membru jipprevedi tali obbligu fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tiegħu. |
52 |
Sabiex tingħata risposta għal dawn id-domandi, għandu jiġi osservat li, kif tfakkar fil-punt 47 ta’ din is-sentenza, l-Artikolu 10(2)(h) ta’ din id-direttiva jipprevedi li l-ftehim ta’ kreditu għandu jsemmi biss l-ammont, in-numru u l-frekwenza tal-pagamenti li għandhom isiru mill-konsumatur u, fejn xieraq, l-ordni li fih dawn il-pagamenti ser jiġu allokati għall-bilanċi differenti dovuti ffissati b’rati ta’ self differenti għall-finijiet tar-radd lura. |
53 |
Mill-Artikolu 10(2)(i) u (3) tal-imsemmija direttiva jirriżulta li huwa biss fuq it-talba tal-persuna li tissellef magħmula fi kwalunkwe ħin fit-tul tal-ftehim ta’ kreditu li l-persuna li ssellef għandha l-obbligu li tibgħatilha mingħajr spejjeż rendikont fil-forma ta’ tabella ta’ ammortizzament. |
54 |
Fid-dawl tal-formulazzjoni ċara ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, għandu jiġi kkonstatat li d-Direttiva 2008/48 ma tipprevedix obbligu li fil-ftehim ta’ kreditu jiġi inkluż tali rendikont fil-forma ta’ tabella ta’ ammortizzament. |
55 |
Fir-rigward tal-possibbiltà, għall-Istati Membri, li jipprevedu tali obbligu fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom, għandu jiġi enfasizzat li, fir-rigward tal-kuntratti li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2008/48, l-Istati Membri ma jistgħux jadottaw obbligi għall-partijiet fil-kuntratt li ma humiex previsti minn din id-direttiva meta din tkun tinkludi dispożizzjonijiet armonizzati fil-qasam li għalih jirreferu dawn l-obbligi (ara, b’mod analogu, is-sentenza tat-12 ta’ Lulju 2012, SC Volksbank România, C‑602/10, EU:C:2012:443, punti 63 u 64). |
56 |
Għandu jiġi kkonstatat li l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2008/48 iwettaq tali armonizzazzjoni fir-rigward tal-elementi li għandhom jiġu inklużi b’mod obbligatorju fil-ftehim ta’ kreditu. |
57 |
Huwa minnu li skont l-Artikolu 10(2)(u) ta’ din id-direttiva, il-ftehim ta’ kreditu għandu jsemmi, b’mod ċar u konċiż, fejn xieraq, il-klawżoli u l-kundizzjonijiet kuntrattwali l-oħra. Madankollu, l-għan ta’ din id-dispożizzjoni huwa li jiġi previst l-obbligu ta’ inklużjoni fil-ftehim, stabbilit fuq karta jew fuq mezz durabbli ieħor, ta’ kull klawżola u kundizzjoni li sar qbil dwarha bejn il-partijiet fil-kuntest tar-relazzjoni kuntrattwali tagħhom rigward il-kreditu. |
58 |
L-imsemmija dispożizzjoni ma tistax, madankollu, tiġi interpretata fis-sens li tawtorizza lill-Istati Membri jipprevedu fil-leġiżlazzjonijiet nazzjonali tagħhom l-obbligu ta’ inklużjoni fi ftehim ta’ kreditu ta’ elementi oħra għajr dawk elenkati fl-Artikolu 10(2) tal-imsemmija direttiva. |
59 |
Għaldaqstant ir-risposta għall-ħames u għas-sitt domandi għandha tkun li l-Artikolu 10(2)(h) u (i) tad-Direttiva 2008/48 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-ftehim ta’ kreditu għal żmien fiss, li jipprevedi l-ammortizzament tal-kapital permezz ta’ pagamenti konsekuttivi, ma għandux jispeċifika, fil-forma ta’ tabella ta’ ammortizzament, liema parti ta’ kull pagament ser tiġi allokata għar-radd lura ta’ dan il-kapital. Dawn id-dispożizzjonijiet, moqrija flimkien mal-Artikolu 22(1) ta’ din id-direttiva, jipprekludu li Stat Membru jipprevedi tali obbligu fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tiegħu. |
Fuq is-seba ’ domanda
60 |
Bis-seba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2008/48 għandux jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix li Stat Membru jipprevedi, fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tiegħu, li, fil-każ fejn ftehim ta’ kreditu ma jsemmix l-elementi kollha mitluba fl-Artikolu 10(2) ta’ din id-direttiva, dan il-ftehim jitqies eżenti mill-interessi u mill-spejjeż. |
61 |
F’dan ir-rigward, qabel kollox għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2008/48, l-Istati Membri għandhom jiddefinixxu r-regoli dwar is-sanzjonijiet applikabbli għal ksur tad-dispożizzjonijiet nazzjonali adottati skont din id-direttiva, u għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa kollha biex jiżguraw li dawn jiġu implementati. |
62 |
Madankollu, mill-premessa 47 tal-imsemmija direttiva jirriżulta li, għalkemm l-għażla tal-imsemmija regoli dwar is-sanzjonijiet tħalliet fid-diskrezzjoni tal-Istati Membri, dawn għandhom ikunu effettivi, proporzjonati u dissważivi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Marzu 2014, LCL Le Crédit Lyonnais, C‑565/12, EU:C:2014:190, punt 43). |
63 |
Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-ħruxija tas-sanzjonijiet għandha tkun proporzjonata mal-gravità tal-ksur li fir-rigward tiegħu huma imposti, b’mod partikolari billi jiżguraw effett realment dissważiv, filwaqt li josservaw il-prinċipju ġenerali ta’ proporzjonalità (ara s-sentenza tas-27 ta’ Marzu 2014, LCL Le Crédit Lyonnais, C‑565/12, EU:C:2014:190, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata). |
64 |
F’dan ir-rigward, fis-sentenza tas-27 ta’ Marzu 2014, LCL Le Crédit Lyonnais (C‑565/12, EU:C:2014:190), il-Qorti tal-Ġustizzja diġà evalwat l-osservanza ta’ tali limiti imposti fuq ir-regoli dwar is-sanzjonijiet iddefiniti minn Stat Membru, f’dan il-każ f’dak li jikkonċerna s-sanzjoni għat-telf, fil-prinċipju sħiħ, tad-dritt għall-interessi tal-persuna li ssellef fil-każ ta’ ksur tal-obbligu prekuntrattwali, previst fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2008/48, ta’ verifika mill-persuna li ssellef tas-solvenza tal-konsumatur. |
65 |
Fid-dawl tal-importanza tal-għan ta’ protezzjoni tal-konsumaturi inerenti fl-obbligu ta’ verifika, mill-persuna li ssellef, tas-solvenza tal-persuna li tissellef, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li jekk is-sanzjoni għat-telf tal-interessi tisfa imnaqqsa, jew saħansitra purament u sempliċement titlef kull effett, minn dan jirriżulta neċessarjament li din ma tkunx ta’ natura verament dissważiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Marzu 2014, LCL Le Crédit Lyonnais, C‑565/12, EU:C:2014:190, punti 52 u 53). |
66 |
Fil-każ tal-ommissjoni, fi ftehim ta’ kreditu, tal-indikazzjoni ta’ ċerta informazzjoni dwar il-kundizzjonijiet tar-radd lura u dwar l-ispejjeż marbuta ma’ dan il-ftehim, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li, fid-dawl tal-għan ta’ protezzjoni tal-konsumatur, segwit mid-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE, tat-22 ta’ Diċembru 1986, għall-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri dwar il-kreditu lill-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 326), kif emendata bid-Direttiva 98/7/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-16 ta’ Frar 1998 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 4, p. 36) (iktar ’il quddiem, id-“Direttiva 87/102”), minn kundizzjonijiet ta’ kreditu mhux ekwi u sabiex huwa jkun jista’ jkollu għarfien sħiħ tal-kundizzjonijiet tal-eżekuzzjoni futura tal-ftehim iffirmat, fil-konklużjoni ta’ dan, l-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva, jeżiġi li l-persuna li tissellef ikollha l-elementi kollha li jista’ jkollhom impatt fuq il-portata tal-impenn tagħha (ara s-sentenza tad-9 ta’ Lulju 2015, Bucura, C‑348/14, mhux ippubblikata, EU:C:2015:447, punt 57). |
67 |
B’dan il-mod, l-indikazzjoni tar-rata perċentwali annwali ta’ imposta fil-ftehim ta’ kreditu tqieset li hija ta’ importanza essenzjali fil-kuntest tad-Direttiva 87/102, b’mod partikolari sa fejn hija tippermetti lill-konsumatur jevalwa l-portata tal-impenn tiegħu (ara, f’dan is-sens, id-digriet tas-16 ta’ Novembru 2010, Pohotovosť, C‑76/10, EU:C:2010:685, punti 70 u 71). |
68 |
Id-Direttiva 87/102 ġiet interpretata fis-sens li hija tippermetti lill-qorti nazzjonali tapplika ex officio d-dispożizzjonijiet li jittrasponu fid-dritt nazzjonali l-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva u li jipprevedu li l-assenza ta’ indikazzjoni tar-rata perċentwali annwali ta’ imposta fi ftehim ta’ kreditu għall-konsum kellha bħala konsegwenza li l-kreditu mogħti jitqies eżenti mill-interessi u mill-ispejjeż (ara, f’dan is-sens, id-digriet tas-16 ta’ Novembru 2010, Pohotovosť, C‑76/10, EU:C:2010:685, punt 76). |
69 |
Fid-dawl tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 63 sa 68 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi kkonstatat li l-ksur mill-persuna li ssellef ta’ obbligu li huwa ta’ importanza essenzjali fil-kuntest tad-Direttiva 2008/48 jista’ jiġi ssanzjonat, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali, bit-telf minn din il-persuna li ssellef tad-dritt għall-interessi u għall-ispejjeż. |
70 |
Huwa ta’ tali importanza essenzjali l-obbligu li jissemmew, fil-ftehim ta’ kreditu, b’mod partikolari elementi bħar-rata perċentwali annwali ta’ imposta, stabbilit fl-Artikolu 10(2)(g) tad-Direttiva 2008/48, in-numru u l-frekwenza tal-pagamenti, skont l-Artikolu 10(2)(h) ta’ din id-direttiva, kif ukoll, fejn xieraq, l-eżistenza ta’ spejjeż notarili, il-garanziji u l-assigurazzjonijiet meħtieġa, kif jipprevedi l-Artikolu 10(2)(n) u (o) tal-imsemmija direttiva. |
71 |
Sa fejn l-assenza ta’ indikazzjoni, fil-ftehim ta’ kreditu, ta’ dawn l-elementi tista’ tikkomprometti l-possibbiltà għall-konsumatur li jevalwa l-portata tal-impenn tiegħu, is-sanzjoni permezz tat-telf mill-persuna li ssellef tad-dritt tagħha għall-interessi u għall-ispejjeż, prevista mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, għandha titqies li hija proporzjonata, fis-sens tal-Artikolu 23 tad-Direttiva 2008/48 u tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 63 ta’ din is-sentenza. |
72 |
Madankollu, ma tistax titqies bħala proporzjonata l-applikazzjoni, skont din il-leġiżlazzjoni nazzjonali, ta’ tali sanzjoni, li tipproduċi konsegwenzi serji fil-konfront tal-persuna li ssellef, fil-każ ta’ assenza ta’ indikazzjoni ta’ elementi, fosthom dawk imsemmija fl-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2008/48, li, min-natura tagħhom, ma humiex tali li jaffettwaw il-kapaċità tal-konsumatur li jevalwa l-portata tal-impenn tiegħu, bħalma huma, fost l-oħrajn, l-isem u l-indirizz tal-awtorità ta’ kontroll kompetenti msemmija fl-Artikolu 10(2)(v) ta’ din id-direttiva. |
73 |
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-risposta għas-seba’ domanda għandha tkun li l-Artikolu 23 tad-Direttiva 2008/48 għandu jiġi interpretat fis-sens li huwa ma jipprekludix li Stat Membru jipprevedi, fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tiegħu, li, fil-każ fejn ftehim ta’ kreditu ma jsemmix l-elementi kollha meħtieġa fl-Artikolu 10(2) ta’ din id-direttiva, dan il-ftehim jitqies li huwa eżenti mill-interessi u mill-ispejjeż, sakemm l-element ikun wieħed li l-assenza tiegħu tista’ tikkomprometti l-possibbiltà tal-konsumatur li jevalwa l-portata tal-impenn tiegħu. |
Fuq l-ispejjeż
74 |
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura. |
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi: |
|
|
|
|
Firem |
( *1 ) Lingwa tal-kawża: is-Slovakk.