IL-KUMMISSJONI EWROPEA
Brussell, 30.9.2025
COM(2025) 566 final
RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW
dwar il-progress lejn l-implimentazzjoni tad-Dikjarazzjoni Ewropea dwar iċ-ċikliżmu
IL-KUMMISSJONI EWROPEA
Brussell, 30.9.2025
COM(2025) 566 final
RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW
dwar il-progress lejn l-implimentazzjoni tad-Dikjarazzjoni Ewropea dwar iċ-ċikliżmu
1.Introduzzjoni
Id-Dikjarazzjoni Ewropea dwar iċ-Ċikliżmu 1 hija dikjarazzjoni politika konġunta, iffirmata mill-Parlament Ewropew, mill-Kunsill u mill-Kummissjoni Ewropea fit-3 ta’ April 2024. Hija l-ewwel dokument li jirrikonoxxi ċ-ċikliżmu bħala wieħed mill-aktar forom ta’ trasport u rikreazzjoni sostenibbli, aċċessibbli u inklużivi, bi prezz baxx u san, b’valur ogħla miżjud għall-UE u għall-ekonomija tagħna.
It-trasport huwa ta’ importanza ewlenija għall-inklużjoni soċjali u għall-iżvilupp ekonomiku, għall-ħolqien tal-impjiegi u għall-promozzjoni tal-aċċess għal servizzi essenzjali. Madankollu, dan għadu sors sinifikanti ta’ emissjonijiet tal-gassijiet serra u tniġġis. Din id-Dikjarazzjoni għandha l-għan li tisfrutta l-potenzjal sħiħ taċ-ċikliżmu fl-UE biex tgħin biex jiġu indirizzati dawn l-isfidi.
Id-Dikjarazzjoni sservi bħala boxxla strateġika għall-politiki u l-inizjattivi eżistenti u futuri relatati maċ-ċikliżmu.
Din tiddeskrivi 8 prinċipji u 36 impenn politiku li se jittieħdu fil-livell tal-UE, nazzjonali, reġjonali u lokali, biex jiggwidaw l-iżviluppi futuri tal-politika u l-implimentazzjoni koerenti tal-miżuri. Filwaqt li d-Dikjarazzjoni ma hijiex legalment vinkolanti, għandha sinifikat politiku konsiderevoli, filwaqt li tirrikonoxxi li l-promozzjoni u l-implimentazzjoni tal-prinċipji tagħha huma impenn u responsabbiltà kondiviżi tal-UE u tal-Istati Membri tagħha.
Għal kull kapitolu tad-Dikjarazzjoni, dan ir-rapport ta’ progress jippreżenta ħarsa ġenerali wiesgħa tal-azzjonijiet meħuda fil-kuntest tal-politiki, il-miżuri u l-inizjattivi dwar iċ-ċikliżmu fil-livell Ewropew, nazzjonali, reġjonali u lokali li jgħinu fl-implimentazzjoni tal-prinċipji tad-Dikjarazzjoni. Ir-rapport jipprovdi eżempji tal-progress li sar f’dan ir-rigward u jiddeskrivi modi possibbli ta’ promozzjoni taċ-ċikliżmu biex jiżdied u jiġi ffaċilitat l-użu ulterjuri tiegħu.
2.Kapitolu I: Żvilupp u tisħiħ tal-politiki dwar iċ-ċikliżmu
Fil-livell tal-UE, bħala segwitu immedjat għad-Dikjarazzjoni Ewropea dwar iċ-Ċikliżmu, il-Kummissjoni Ewropea stiednet lill-Istati Membri biex jaħtru l-punti ta’ kuntatt nazzjonali dwar iċ-ċikliżmu tagħhom. Dan in-network iddedikat il-ġdid jiddiskuti sfidi komuni, jikkondividi l-aħjar prattiki u miżuri ta’ implimentazzjoni, u jimmonitorja l-progress fil-livell tal-UE u f’dak nazzjonali. In-network jinkludi punti ta’ kuntatt nazzjonali minn 26 Stat Membru 2 u ġie stabbilit formalment bħala parti mill-Grupp ta’ Esperti dwar il-Mobbiltà Urbana (EGUM, Expert Group on Urban Mobility) 3 . Barra minn hekk, inħoloq sottogrupp iddedikat fi ħdan l-EGUM biex jimmonitorja l-implimentazzjoni tad-Dikjarazzjoni sabiex jiġi żgurat approċċ inklużiv u sabiex tiġi involuta b’mod attiv firxa usa’ ta’ partijiet ikkonċernati, inklużi assoċjazzjonijiet ta’ bliet u reġjuni u rappreżentanti tal-industrija.
L-EGUM identifika u segwa aktar minn 20 miżura nazzjonali inklużi strateġiji, pjanijiet, dikjarazzjonijiet u żviluppi tal-politika ġodda jew aġġornati reċentement 4 . Uħud minn dawn il-miżuri ġew adottati bħala riżultat dirett tad-Dikjarazzjoni. Sal-lum, 14-il Stat Membru tal-UE daħħlu fis-seħħ strateġija nazzjonali taċ-ċikliżmu jew pjan simili 5 . Diversi pajjiżi qed jaħdmu fuq l-iżvilupp ta’ pjanijiet ta’ politika ġodda u fuq l-aġġornament jew fuq l-implimentazzjoni ta’ dawk eżistenti. Pereżempju, il-Litwanja għamlet pass sinifikanti ’l quddiem billi adottat l-ewwel strateġija Nazzjonali taċ-ċikliżmu tagħha 6 . Introduċiet ukoll regolament ġdid għall-ippjanar u għad-disinn tal-infrastruttura taċ-ċikliżmu 7 , li jistabbilixxi standards nazzjonali biex jiġu żgurati faċilitajiet taċ-ċikliżmu sikuri, aċċessibbli u ta’ kwalità għolja.
Id-Dikjarazzjoni ħeġġet ukoll lill-awtoritajiet tal-belt biex jieħdu azzjonijiet.
Pereżempju, Parma (l-Italja) ippreżentat ittra ta’ impenn għall-implimentazzjoni tad-Dikjarazzjoni Ewropea dwar iċ-Ċikliżmu 8 , b’enfasi fuq l-iżvilupp u t-titjib tal-infrastruttura taċ-ċikliżmu tagħha, il-promozzjoni taċ-ċikliżmu bħala l-forma ppreferuta ta’ trasport ta’ kuljum u l-appoġġ ta’ negozji u servizzi relatati maċ-ċikliżmu.
Sadanittant, iż-Żona Metropolitana ta’ Barċellona (Spanja) approvat formalment id-Dikjarazzjoni Ewropea dwar iċ-Ċikliżmu matul is-sessjoni plenarja tal-kunsill metropolitan 9 . L-isforzi biex tinkiseb in-newtralità klimatika ffukaw fuq (i) l-iżvilupp tal-infrastruttura eżistenti taċ-ċikliżmu, (ii) l-implimentazzjoni u l-ottimizzazzjoni tal-faċilitajiet ta’ parkeġġ siguri għar-roti, (iii) l-appoġġ għall-kondiviżjoni ta’ roti b’mod pubbliku, u (iv) l-organizzazzjoni ta’ attivitajiet ta’ taħriġ u edukattivi.
Diversi bliet tal-UE qed juru wkoll progress u impenn qawwi għall-iżvilupp, l-adattament u t-tisħiħ tal-politiki u l-istrateġiji taċ-ċikliżmu biex jintlaħqu l-miri ambizzjużi tagħhom tan-newtralità klimatika. Huma impenjaw ruħhom għal dawn il-miri permezz tal-Kuntratti ta’ Bliet Klimatiċi tagħhom 10 bħala parti mill-Missjoni dwar il-100 Belt newtrali għall-Klima u Intelliġenti 11 . Pereżempju, Dresden (il-Ġermanja) għandha l-għan li żżid is-sehem taċ-ċikliżmu għal 75 % sal-2035, filwaqt li Aarhus (id-Danimarka) trid iżżid dan is-sehem għal 50 % sal-2030 u Gävle għandha l-intenzjoni li ssir waħda mill-bliet ewlenin taċ-ċikliżmu tal-Iżvezja sal-2025, bl-għan li sa dak iż-żmien tirdoppja l-għadd ta’ vjaġġi bir-roti meta mqabbel mal-2018.
Meta wieħed iħares lil hinn mill-fruntieri tal-UE, l-adozzjoni tad-Dikjarazzjoni tal-UE dwar iċ-Ċikliżmu ispirat inizjattivi simili bħad-“Dikjarazzjoni għall-Mobbiltà Ekoloġika tal-Partijiet tax-Xlokk tal-Ewropa u l-Parteċipanti Osservaturi: nimxu ’l quddiem flimkien lejn mobbiltà ekoloġika” fis-Summit dwar il-Mobbiltà Ekoloġika, organizzat mill-Komunità tat-Trasport 12 fis-6–7 ta’ Ġunju 2024 f’Sarajevo (il-Bożnija-Ħerzegovina) 13 .
Sadanittant, diversi azzjonijiet oħra fl-UE/nazzjonali/lokali jixprunaw l-iżvilupp/l-adozzjoni taċ-ċikliżmu fl-UE.
Pjanijiet ta’ mobbiltà urbana sostenibbli (SUMP, sustainable urban mobility plans)
Ir-Regolament (UE) 2024/1679 14 , li jimmarka stadju primarju ulterjuri fil-livell tal-UE jintroduċi rekwiżit legali għal 431 żona urbana biex sal-2025 jiġi adottat SUMP. Dan jagħti wkoll mandat għall-iżvilupp, sal-2030, ta’ ċentri multimodali tal-passiġġieri biex jiġu ffaċilitati l-konnessjonijiet tal-ewwel u tal-aħħar mil, inkluż l-aċċess għat-trasport pubbliku u għall-infrastruttura attiva tal-mobbiltà. Ir-Regolament jinkludi rekwiżiti biex jiġu żgurati l-kontinwità u l-aċċessibbiltà tal-mogħdijiet għaċ-ċiklisti meta tinbena jew tiġi aġġornata l-infrastruttura u biex jinbnew faċilitajiet ta’ parkeġġ għar-roti fil-viċinanza tal-istazzjonijiet ferrovjarji sabiex jiġu promossi modi attivi ta’ trasport.
Il-verżjoni aġġornata tad-dokument ta’ gwida tal-2019 dwar kif għandu jiġi appoġġat u mħeġġeġ iċ-ċikliżmu bħala parti minn SUMP se tingħata fi tmiem l-2025 u se tintegra l-aktar għarfien reċenti u l-aħjar prattiki, biex tgħin lill-ibliet itejbu l-infrastruttura taċ-ċikliżmu, il-politiki u l-attivitajiet promozzjonali tagħhom.
Ħafna bliet inkludew miżuri li jagħtu prijorità liċ-ċikliżmu fis-SUMPs tagħhom. Pereżempju, Münster (il-Ġermanja) tiffoka fuq il-bini ta’ toroq ta’ prijorità ta’ kwalità għolja għaċ-ċiklisti u t-titjib tan-network taċ-ċikliżmu, filwaqt li Barċellona (Spanja) żviluppat Programm tar-Roti u tal-Vetturi tal-Mobbiltà Personali skont il-Pjan ta’ Mobbiltà Urbana 2024 tagħha, li jiffoka fuq titjib estensiv tan-network u jagħmel l-infrastruttura taċ-ċikliżmu aktar sikura. F’Bologna (l-Italja), l-ippjanar tal-mobbiltà serva, għall-ewwel darba, bħala l-punt tat-tluq għall-iżvilupp tal-Pjan Territorjali Metropolitan 15 . Dan il-Pjan jgħin lil 55 muniċipalità fiż-żona metropolitana jallinjaw il-politiki dwar l-użu tal-art u l-istrateġiji ta’ mobbiltà tagħhom. Dan isir billi jiġu integrati għodod operazzjonali ewlenin u strateġiji settorjali ewlenin bħall-Pjan Metropolitan għar-Roti. Vilnius ingħatat it-titolu tal-Belt Kapitali Ekoloġika tal-Ewropa 16 għall-2025 bħala mexxejja fit-tranżizzjoni ekoloġika tal-belt, inkluż fir-rigward ta’ miżuri taċ-ċikliżmu f’konformità mas-SUMP tagħha, bħall-iżvilupp kontinwu ta’ mogħdijiet għaċ-ċiklisti u standard ġdid tal-infrastruttura tat-toroq li jipprijoritizza l-mobbiltà attiva.
Xejriet tal-Mobilità
Abbażi ta’ analiżi komprensiva mwettqa fl-Istati Membri kollha tal-UE fl-2021, bl-ewwel sett ta’ riżultati rrapportati fl-“Istudju dwar Xejriet Ġodda ta’ Mobbiltà fil-Bliet Ewropej” tal-2022 17 , studju tal-UE li għaddej bħalissa qed jestendi l-analiżi tad-data biex jagħti fehim aħjar tal-effetti tal-karatteristiċi soċjodemografiċi fuq l-imġiba tal-ivvjaġġar. L-istudju jkopri ċ-ċikliżmu bħala wieħed minn diversi modi ta’ vjaġġar li qed jiġu eżaminati. Ir-riżultati tiegħu jenħtieġ li jipprovdu għarfien addizzjonali dwar l-użu taċ-ċikliżmu u l-iżviluppi futuri potenzjali. Analiżi preliminari tindika li s-sehem taċ-ċikliżmu għadu relattivament kostanti fil-livell nazzjonali.
Ġestjoni tal-mobbiltà
Il-Premju MOBILITYACTION 18 annwali jirrikonoxxi l-eċċellenza fl-iskemi ta’ ġestjoni tal-mobbiltà min-negozji, mill-istituzzjonijiet, mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, mill-inizjattivi taċ-ċittadini u mill-muniċipalitajiet. F’dawn l-aħħar sentejn tal-kampanja, diversi finalisti nedew inizjattivi li jħallu impatt biex jippromwovu ċ-ċikliżmu. Eżempji jinkludu pjattaformi interattivi online li jħeġġu lill-istudenti biex jużaw ir-rota jew jimxu, iħeġġu servizzi ta’ manutenzjoni tar-roti fuq il-post tax-xogħol u kompetizzjonijiet bir-rota sal-iskola.
Barra minn hekk, ħafna bliet jippromwovu attivitajiet ta’ ġestjoni tal-mobbiltà. Budapest (l-Ungerija) tispikka bil-pjan tagħha ta’ mobbiltà fuq il-post tax-xogħol, li jħeġġeġ lill-kumpaniji jkollhom rwol attiv fit-tibdil tad-drawwiet tal-ivvjaġġar tal-impjegati tagħhom favur alternattivi ta’ trasport aktar sostenibbli. Il-pjan ta’ Budapest jinkludi inizjattivi bħal “Bikebus” u “Bike to work”, li jippromwovu ċ-ċikliżmu permezz ta’ vjaġġi bir-rota fi grupp organizzati u kampanji fuq il-post tax-xogħol.
Rapport mill-Federazzjoni Ewropea taċ-Ċiklisti (ECF, European Cyclists’ Federation) jenfasizza kif il-lokazzjoni tar-roti minn kumpaniji bħala parti mill-iskemi ta’ ġestjoni tal-mobbiltà, li tnediet fil-Ġermanja, irriżultat fi flotta attiva ta’ 2,1 miljun rota mikrija sal-aħħar tal-2024, b’rata medja ta’ tkabbir annwali ta’ 30 % mill-2019 19 .
Sabiex tesplora, tanalizza u tevalwa ulterjorment l-effettività tal-iskemi ta’ ġestjoni tal-mobbiltà li jinfluwenzaw it-tibdil fl-imġiba lejn il-mobbiltà attiva, fl-2024, il-Kummissjoni nediet sejħa ddedikata li taħtha, il-proġett magħżul jista’ jirċievi EUR 5 miljun 20 .
Promozzjoni taċ-ċikliżmu bħala mod ta’ trasport jew ta’ rikreazzjoni san
Il-Premjijiet tal-Belt Kapitali Ekoloġika tal-Ewropa u Green Leaf 21 jirrikonoxxu bliet li juru impenn li jispikka lejn is-sostenibbiltà ambjentali f’oqsma ewlenin bħall-kwalità tal-arja, it-tnaqqis tal-istorbju u l-mitigazzjoni u l-adattament tal-klima. Il-promozzjoni u l-implimentazzjoni ta’ soluzzjonijiet ta’ mobbiltà urbana sostenibbli, bħal miżuri taċ-ċikliżmu, huma parti importanti minn dan ir-rikonoxximent. Bl-istess mod, il-Ftehim dwar il-Bliet Ekoloġiċi 22 , inizjattiva tal-UE mmirata lejn it-titjib tal-governanza ambjentali urbana madwar l-Ewropa, tallinja maċ-ċikliżmu billi tħeġġeġ lill-ibliet itejbu l-kwalità tal-arja tagħhom, inaqqsu t-tniġġis akustiku u jespandu żoni ekoloġiċi, u b’hekk jippromwovu mobbiltà attiva u sostenibbli.
Permezz ta’ kampanji ta’ sensibilizzazzjoni u ta’ promozzjoni, il-Ġimgħa Ewropea tal-Mobbiltà 23 ddedikat l-edizzjoni tagħha tal-2024 għat-tema ta’ “Spazju pubbliku kondiviż”. Aktar minn 2 700 belt żgħira u belt minn aktar minn 45 pajjiż madwar id-dinja 24 ħadu sehem fil-kampanja. L-infrastruttura taċ-ċikliżmu sikura u l-prattiki tajbin kienu wkoll il-punt fokali tal-Iskambju tas-Sikurezza fit-Toroq tal-UE 25 .
L-inizjattiva CIVITAS organizzat Forum ta’ Skambju Politiku 26 dwar l-implimentazzjoni tad-Dikjarazzjoni, li jenfasizza l-importanza li naħdmu flimkien fil-livelli kollha.
Fil-livell nazzjonali, l-EGUM identifika diversi kampanji ta’ sensibilizzazzjoni, konsultazzjonijiet pubbliċi u kors ta’ taħriġ għall-professjonisti u forom speċifiċi oħra ta’ involviment 27 . Pereżempju, fir-Repubblika Ċeka, tnediet kampanja b’enfasi fuq miżuri li jnaqqsu t-traffiku fil-bliet u fir-reġjuni, inkluż il-promozzjoni taċ-ċikliżmu 28 . Fi Franza, iċ-Ċentru għall-Istudji u l-Għarfien Kompetenti dwar ir-Riskji, l-Ambjent, il-Mobbiltà u l-Ippjanar Urban (CEREMA) għandu pjattaforma kollaborattiva miftuħa għall-iskambju tal-aħjar prattiki, sfidi u għarfien, bi grupp speċjali ddedikat għaċ-ċikliżmu 29 . Il-pjattaforma hija disponibbli b’mod liberu għall-awtoritajiet lokali, għas-servizzi tal-gvern, għall-assoċjazzjonijiet, għall-istituzzjonijiet akkademiċi, għall-organizzazzjonijiet nongovernattivi (NGOs, non-governmental organisations) u għas-soċjetà ċivili. Huwa post għall-iskambju u għat-tixrid tal-aħbarijiet u għall-kondiviżjoni tar-rispons u tar-riżorsi dwar is-suġġetti kollha relatati maċ-ċikliżmu (servizzi, taħriġ, komunikazzjonijiet, ġestjoni tal-mobbiltà, żvilupp, eċċ.).
Fil-livell reġjonali, Baden-Württemberg Institut für Nachhaltige Mobilität ipprovda kors ta’ taħriġ avvanzat għall-pjanifikaturi tat-traffiku pedonali u taċ-ċikliżmu, biex jgħinhom itejbu l-ħiliet tagħhom u biex iħeġġu l-ippjanar tat-traffiku li jkun favur ir-roti u orjentat lejn ir-roti 30 .
Bliet bħal Ioannina (il-Greċja), Padova (l-Italja) u Wrocław (il-Polonja) jipprovdu eżempji ta’ involviment pubbliku permezz ta’ workshops, kampanji ta’ komunikazzjoni u programmi ta’ azzjoni lokali. Dawn jgħinu fit-tfassil u fil-validazzjoni ta’ miżuri u proġetti relatati maċ-ċikliżmu fil-livell muniċipali.
Meta wieħed iħares ulterjorment lejn il-promozzjoni, l-iskambju tal-għarfien, il-prattiki tajbin u t-taħriġ, qed isiru wkoll inizjattivi siewja fil-livell internazzjonali. B’mod partikolari, in-Netherlands, flimkien mal-Belġju u l-Lussemburgu, bdew il-programm globali ta’ bini tal-kapaċità “ACTIVE” 31 fl-2023. Din hija alleanza ta’ partijiet ikkonċernati fil-mobbiltà attiva li għandha l-għan li tħarreġ lil 10 000 espert tal-mobbiltà attiva fin-Nofsinhar Globali, f’pajjiżi bi dħul baxx u medju fi żmien 10 snin.
3.Kapitolu II: Inkoraġġiment ta’ mobbiltà inklużiva, affordabbli u tajba għas-saħħa
Il-biċċa l-kbira tal-iżviluppi fil-livell tal-UE kienu dwar is-sensibilizzazzjoni dwar il-benefiċċji tas-saħħa taċ-ċikliżmu u t-tnaqqis tat-tniġġis tal-arja u akustiku.
L-azzjonijiet għall-promozzjoni taċ-ċikliżmu jikkontribwixxu għall-prevenzjoni ta’ mard mhux komunikabbli u jistgħu jnaqqsu r-riskju totali ta’ mortalità b’10 % 32 . Taħt l-inizjattiva tal-UE dwar il-mard mhux komunikabbli “Healthier Together” 33 , il-Kummissjoni tappoġġa lill-Istati Membri fl-azzjonijiet ta’ promozzjoni tas-saħħa u ta’ prevenzjoni tal-mard. Permezz tal-programm EU4Health 34 , il-Kummissjoni tappoġġa l-ħidma kollaborattiva (“azzjonijiet konġunti”) bejn l-Istati Membri u l-proġetti mmexxija mill-partijiet ikkonċernati biex tiġi promossa l-attività fiżika, inkluż iċ-ċikliżmu. Eżempju ta’ dan huwa l-azzjoni konġunta PreventNCD 35 , appoġġata b’EUR 76 miljun, li għandha pakkett ta’ ħidma ddedikat dwar ambjenti ta’ għajxien tajbin għas-saħħa li għandu l-għan li jimplimenta u jevalwa interventi fuq determinanti ewlenin tas-saħħa, inklużi attivitajiet fuq ambjenti mingħajr karozzi u attività fiżika jew ambjenti urbani. Il-Kummissjoni tappoġġa l-identifikazzjoni u l-ġbir tal-aħjar prattiki u ta’ prattiki promettenti permezz tal-Portal tal-Aħjar Prattiki tal-UE dwar is-Saħħa Pubblika 36 , fejn ikun hemm disponibbli prattiki prattiċi u bbażati fuq l-evidenza għall-ispirazzjoni u għat-trasferiment possibbli.
B’riżultat dirett tal-adozzjoni tad-Dikjarazzjoni, tnediet sejħa ddedikata għal proposti li jiswew EUR 12-il miljun bħala parti mill-Programm ta’ Ħidma tal-Missjonijiet ta’ Orizzont Ewropa 2025 (appoġġat b’mod konġunt mill-Missjoni dwar il-Kanċer u mill-Missjoni dwar il-100 Belt newtrali għall-Klima u Intelliġenti) biex ikompli jiżdied l-użu taċ-ċikliżmu biex jinkisbu l-benefiċċji għas-saħħa u tingħata spinta lill-mobbiltà attiva fil-bliet tal-UE 37 .
L-UE għandha qafas ta’ politika fit-tul li jirregola l-kwalità tal-arja u l-livelli ta’ storbju ambjentali, li l-għan tiegħu huwa li jipproteġi l-abitanti tagħha 38 . Ir-reviżjoni riċenti tad-Direttiva dwar il-kwalità tal-arja ambjentali u arja aktar nadifa għall-Ewropa 39 telenka ċ-ċikliżmu u l-mixi fost il-miżuri għat-tnaqqis tat-tniġġis tal-arja li għandhom jiġu inklużi fil-pjanijiet għall-kwalità tal-arja biex tiġi mħeġġa bidla modali lejn mobbiltà attiva u forom ta’ trasport li jniġġsu inqas. L-aktar data reċenti mir-Rapport ta’ Monitoraġġ u Prospettiva ta’ Tniġġis Żero 2025 40 u d-Dashboard il-ġdid tat-Tniġġis Żero 41 jenfasizzaw li filwaqt li ġie rreġistrat xi titjib f’termini ta’ tniġġis tal-arja, l-istorbju ġenerali mit-trasport ma naqasx b’mod sinifikanti. Żieda fil-mobbiltà attiva tista’ tagħti kontribut pożittiv għal strateġiji ta’ ġestjoni tal-istorbju aktar proattivi.
L-EGUM jirrapporta tmien miżuri implimentati minn April 2024 li jindirizzaw l-inklużjoni tal-gruppi tal-età, gruppi tal-ġeneri u tal-minoranzi kollha fiċ-ċikliżmu ta’ kuljum. Il-promozzjoni tar-roti elettriċi tidher li hija soluzzjoni għaċ-ċiklisti għall-ewwel darba u għall-anzjani, filwaqt li r-roti tal-merkanzija jitqiesu bħala soluzzjoni li tħeġġeġ aktar nisa u familji biex jużaw ir-rota. Fost l-eżempji notevoli rrapportati mill-EGUM hemm programmi ta’ taħriġ iddedikati għan-nisa 42 u lezzjonijiet dwar iċ-ċikliżmu bla ħlas disponibbli għal gruppi diversi 43 . Eżempji interessanti huma pprovduti wkoll fir-rigward tat-tixjiħ attiv 44 u l-mobbiltà attiva fl-iskejjel 45 . Ħafna eżempji addizzjonali huma offruti wkoll mill-ibliet permezz tal-Kuntratti ta’ Bliet Klimatiċi tagħhom 46 .
Il-miżuri relatati maċ-ċikliżmu jista’ jkollhom rwol pożittiv fit-taffija tal-faqar tat-trasport. Meta jkunu mmirati lejn gruppi vulnerabbli, tali miżuri jistgħu jiġu ffinanzjati permezz ta’ Pjanijiet Soċjali għall-Klima 47 li huma marbuta mal-implimentazzjoni tar-Regolament dwar il-Fond Soċjali għall-Klima (SCF, Social Climate Fund) 48 . F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni ħarġet rakkomandazzjoni dwar il-faqar tat-trasport 49 indirizzata lill-Istati Membri li tqis il-ħtieġa li jiġu kkunsidrati miżuri relatati maċ-ċikliżmu, bħall-infrastruttura taċ-ċikliżmu, is-sussidji għax-xiri jew għal-lokazzjoni ta’ roti, ta’ roti elettriċi u ta’ roti tal-merkanzija biex jappoġġaw lill-utenti tat-trasport bi dħul baxx. Barra minn hekk, l-2024 dwar il-faqar tat-trasport 50 ħares lejn indikaturi possibbli għall-kejl tal-faqar tat-trasport u elenkat strateġiji possibbli ta’ mitigazzjoni. Fl-aħħar nett, il-kampanja tal- Ġimgħa Ewropea tal-Mobbiltà , iddedikat l-edizzjoni tagħha tal-2025 għat-tema “Mobbiltà għal kulħadd” 51 , li tiffoka fuq is-suġġett tal-faqar tat-trasport.
Fir-rigward ta’ miżuri biex tiżdied l-affordabbiltà taċ-ċikliżmu, l-Istati Membri jistgħu japplikaw rati mnaqqsa tal-VAT għall-provvista, il-kiri u t-tiswija tas-servizzi tar-roti, inklużi r-roti elettriċi 52 .
Hemm diversi eżempji ta’ inkoraġġiment ta’ mobbiltà inklużiva, affordabbli u b’saħħitha fil-livelli nazzjonali u lokali.
Is-Slovenja adottat miżuri biex tissussidja x-xiri ta’ roti elettriċi 53 , speċjalment għall-ivvjaġġar ta’ kuljum f’żoni urbani.
Fil-Kuntratt ta’ Belt Klimata tagħha, Leipzig (il-Ġermanja) inkludiet miżuri li joffru sussidji għar-roti tal-merkanzija għall-kumpaniji. Hija tinvolvi ruħha wkoll fi proġetti pilota fil-qasam tal-loġistika newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju.
Il-Kampanja Olandiża “Kies de Fiets!” (“Agħżel ir-Rota”) tinċentiva lill-kumpaniji biex jagħtu lill-impjegati tagħhom benefiċċju ta’ 23 ċenteżmu għal kull km (mingħajr taxxa). Il-kampanja tnediet mill-Ministeru għall-Infrastruttura u l-Ġestjoni tal-Ilma u tiffoka fuq l-inkoraġġiment lill-impjegaturi biex jimmotivaw lill-persunal tagħhom biex jużaw ir-rota aktar ta’ spiss, billi jipprovdu faċilitajiet tajbin għaċ-ċikliżmu u billi joffru benefiċċju għall-kilometraġġ liċ-ċiklisti.
Fil-Portugall, rata mnaqqsa tal-VAT ta’ 6 % ilha tapplika għall-bejgħ tar-roti mill-2023. L-ECF tuża approċċ online biex timmonitorja madwar 300 skema ta’ inċentivi tat-taxxa u primjum tax-xiri għaċ-ċikliżmu pprovduti fil-livell nazzjonali, reġjonali u lokali 54 .
Sabiex titħeġġeġ bidla modali, proġett imsejjaħ “Bike2Green” 55 qed juża l-ludifikazzjoni biex jippromwovi ċ-ċikliżmu fi Stokkolma (l-Iżvezja). Iffinanzjat taħt il-fergħa tal-Impjiegi u l-Innovazzjoni Soċjali (EaSI, Employment and Social Innovation) tal-Fond Soċjali Ewropew Plus, il-proġett qed jiżviluppa software bi privattiva biex jimmonitorja u jippremja l-vjaġġi bir-roti permezz ta’ rimborżi kilometriċi u premjijiet ekonomiċi.
4.Kapitolu III: Ħolqien ta’ infrastruttura taċ-ċikliżmu akbar u aħjar
Sabiex jiżdied l-użu taċ-ċikliżmu, jeħtieġ li jittejbu l-kwalità, il-kwantità, il-kontinwità, is-sikurezza u l-attraenza tal-infrastruttura taċ-ċikliżmu. L-infrastruttura trid tiġi adattata wkoll għad-domandi kurrenti u futuri – inklużi roti tal-merkanzija (li spiss ikunu usa’), roti bil-karrijiet (li jkunu itwal) u ċiklisti li jivvjaġġaw b’veloċitajiet differenti 56 . Il-partijiet ikkonċernati indikaw l-oqsma li ġejjin li fihom tista’ tittejjeb l-infrastruttura Ewropea taċ-ċikliżmu: (i) infrastruttura tal-loġistika taċ-ċikliżmu (eż. mikrohubs), (ii) soluzzjonijiet sikuri għall-parkeġġ tar-roti bħal faċilitajiet ta’ parkeġġ protetti fl-istazzjonijiet tal-ferrovija u kaxxi taċ-ċikliżmu f’żoni urbani, (iii) infrastruttura għall-iċċarġjar fil-bini, fuq il-post tax-xogħol iżda wkoll f’hubs importanti tal-komunità u f’postijiet mimlija bħas-supermarkets, (iv) infrastruttura għat-trasport tar-roti fuq il-ferroviji, u (v) is-sikurezza ġenerali tal-infrastruttura taċ-ċikliżmu 57 .
Fl-istess ħin, il-Kummissjoni bħalissa qed taħdem fuq dokument ta’ gwida għad-disinn u l-kwalità ta’ infrastruttura sikura għall-utenti vulnerabbli tat-triq, inklużi ċ-ċiklisti u l-utenti ta’ apparat ta’ mikromobbiltà 58 . Studju ddedikat 59 , bir-riżultati mistennija fl-2026, se jgħin fit-tħejjija ta’ tali gwida. Il-gwida għall-Istati Membri u l-miżuri ta’ sikurezza li jirriżultaw minn din il-ħidma se jindirizzaw, fost l-oħrajn, is-separazzjoni tal-infrastruttura għall-utenti vulnerabbli minn dik għat-traffiku, fejn xieraq, jew il-ġestjoni tal-veloċità u miżuri differenti biex jitnaqqas it-traffiku. Dan jista’ jtejjeb ukoll is-sikurezza tal-utenti kollha tat-triq u jinforma disinn sikur mal-ġenb tat-triq li jillimita s-severità ta’ trawma f’każ ta’ ħabta. L-EGUM ipprovda wkoll kontribut lill-awtoritajiet lokali dwar il-ħtieġa li tiżdied is-sikurezza tal-infrastruttura taċ-ċikliżmu meta wieħed iħares lejn ix-xejriet futuri fil-mobbiltà urbana f’konformità mal-użu dejjem akbar ta’ miżuri taċ-ċikliżmu fl-ippjanar urban sostenibbli fil-bliet 60 .
Id-Direttiva dwar ir-Rendiment tal-Bini fl-Użu tal-Enerġija (EPBD, Energy Performance of Buildings) 61 tgħin ukoll biex tiżdied l-attraenza taċ-ċikliżmu billi tintroduċi rekwiżiti legali għan-numru minimu ta’ spazji għall-parkeġġ tar-roti fil-postijiet tax-xogħol jew f’bini residenzjali u għall-installazzjoni sussegwenti ta’ faċilitajiet għall-iċċarġjar. Eżempji tajbin diġà jistgħu jinstabu fit-traspożizzjoni ta’ din id-Direttiva madwar l-Ewropa, pereżempju fil-Portugall 62 , fi Franza 63 , u fil-Belġju 64 .
Ħafna bliet joffru diversi eżempji ta’ azzjoni ffokati fuq it-titjib tan-network taċ-ċikliżmu u l-iżgurar tal-konnettività. Lund (l-Iżvezja) tispikka għall-kunsiderazzjoni tagħha tal-konnettività urbana-rurali, filwaqt li tirrikonoxxi l-importanza ta’ konnessjonijiet tat-trasport mingħajr xkiel bejn il-belt u l-komunitajiet suburbani u rurali tal-madwar permezz tal-kostruzzjoni ta’ seba’ “super rotot” tar-roti fi u minn/lejn il-belt (81 km b’kollox). Taurage (il-Litwanja) impenjat ruħha biex tespandi l-infrastruttura taċ-ċikliżmu tagħha biex tilħaq insedjamenti remoti qrib iż-żoni ta’ rikreazzjoni, u l-komunitajiet tal-ġonna (madwar 86 km ta’ mogħdijiet għaċ-ċiklisti ġodda). Ljubljana (is-Slovenja) espandiet in-network taċ-ċikliżmu kemm fil-belt kif ukoll fir-reġjun, billi għaqqditu mar-rotot nazzjonali taċ-ċikliżmu u tejbet il-parkeġġ tar-roti u l-faċilitajiet ta’ ħażna siguri.
5.Kapitolu IV: Żieda fl-investimenti u ħolqien ta’ kundizzjonijiet favorevoli għaċ-ċikliżmu
L-investimenti huma strumentali biex jiżdied l-użu taċ-ċikliżmu. F’dawn l-aħħar snin saru disponibbli riżorsi finanzjarji sinifikanti fil-livell tal-UE għall-Istati Membri u għall-awtoritajiet lokali. Il-Politika ta’ Koeżjoni tal-UE tipprovdi lill-Istati Membri b’sors ewlieni ta’ finanzjament għall-infrastruttura għaċ-ċikliżmu permezz ta’ programmi nazzjonali, reġjonali u transfruntiera.
B’mod partikolari, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali jipprovdi l-biċċa l-kbira tal-allokazzjonijiet għall-investiment taċ-ċikliżmu. B’kollox, 21 Stat Membru u numru sinifikanti ta’ programmi transfruntiera ppjanaw investimenti ddedikati għaċ-ċikliżmu 65 . Bejn l-2014 u l-2020, ġew investiti EUR 2,1 biljun fil-bini ta’ mogħdijiet għaċ-ċiklisti u passaġġi għall-mixi madwar l-UE, żieda minn EUR 700 miljun fil-perjodu ta’ finanzjament preċedenti mill-2007 sal-2013. Fil-perjodu ta’ programmazzjoni kurrenti bejn l-2021 u l-2027, ġew allokati EUR 4,5 biljun għal firxa ta’ investimenti fiċ-ċikliżmu, li minnhom, EUR 3,2 biljun se jiġu pprovduti mill-UE u EUR 1,3 biljun minn riżorsi nazzjonali. Dan jenħtieġ li jappoġġa aktar minn 12 000 kilometru ta’ mogħdijiet għaċ-ċiklisti ġodda jew imtejba. Qed jiġu implimentati wkoll proġetti biex tittejjeb l-infrastruttura taċ-ċikliżmu transfruntiera, b’mod partikolari taħt il-programmi Interreg. Dawn ma humiex biss għal skopijiet ta’ promozzjoni tat-turiżmu, iżda wkoll biex jipprovdu alternattiva għall-karozzi għal ħaddiema transfruntiera. Mill-2021, madwar EUR 163 miljun ġew allokati għal proġetti ta’ ċikliżmu taħt Interreg.
Fir-rigward tal-mobbiltà rurali, l-inizjattivi u l-proġetti taċ-ċikliżmu jistgħu jiġu appoġġati wkoll mill-Politika Agrikola Komuni (PAK) tal-2023-2027. Eżempji ta’ tali proġetti huma: il-konverżjoni ta’ linja ferrovjarja preċedenti f’kuritur aħdar għaċ-ċikliżmu, l-organizzazzjoni ta’ rallies taċ-ċikliżmu bħala mezz biex jiġu promossi l-interazzjoni u l-integrazzjoni soċjali, l-istazzjonijiet tal-iċċarġjar tar-roti elettriċi, il-bini ta’ mogħdijiet għaċ-ċiklisti u s-soluzzjonijiet ta’ mobbiltà li ma jagħmlux ħsara lill-klima, il-promozzjoni ta’ rotot turistiċi għaċ-ċikliżmu, u l-organizzazzjoni ta’ avvenimenti taċ-ċikliżmu biex tittejjeb il-kwalità tal-ħajja u l-attraenza taż-żoni rurali. 66 Dan huwa konformi mal-objettivi u mal-inizjattivi taħt il-Viżjoni fit-Tul għaż-Żoni Rurali tal-UE 67 li tistieden lill-Istati Membri u lir-reġjuni jiżviluppaw strateġiji ta’ mobbiltà rurali sostenibbli li jeħtieġu, fost l-oħrajn, sforzi biex jappoġġaw soluzzjonijiet ta’ mobbiltà b’emissjonijiet żero bħaċ-ċikliżmu, il-mogħdijiet għaċ-ċiklisti u l-konnessjonijiet multimodali inkluż it-trasport attiv.
Il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (RRF, Recovery and Resilience Facility) permezz tal-Pjanijiet Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza tipprovdi wkoll riżorsi sinifikanti għall-mobbiltà sostenibbli. Total ta’ EUR 650 biljun ġie allokat lill-Istati Membri permezz ta’ għotjiet u self taħt il-programm Next Generation EU. Diversi miżuri jinkludu appoġġ għall-infrastruttura taċ-ċikliżmu 68 . L-ammont totali allokat għal proġetti relatati maċ-ċikliżmu taħt l-RRF huwa stmat għal EUR 1,3 biljun.
Aktar reċentement, opportunitajiet addizzjonali għall-finanzjament saru potenzjalment disponibbli permezz tal-Fond Soċjali għall-Klima (SCF, Social Climate Fund) imsemmi hawn fuq. Filwaqt li l-Istati Membri għandhom flessibbiltà fl-istabbiliment tal-prijoritajiet għall-finanzjament, ir-Regolament dwar l-SCF jistabbilixxi lista ċara ta’ miżuri u investimenti eliġibbli li jistgħu jiġu inklużi fil-pjanijiet. Il-mobbiltà u s-soluzzjonijiet tat-trasport b’emissjonijiet żero u baxxi, inkluż ix-xiri tar-roti, huma eliġibbli għall-appoġġ, kif inhuma, pereżempju, il-vawċers tat-trasport għar-roti għal servizzi ta’ mobbiltà kondiviża (eż. bike sharing) u l-investimenti fl-infrastruttura taċ-ċikliżmu.
L-EGUM pprovdiet għarfien utli u eżempji ta’ prattiki tajbin dwar miżuri possibbli relatati maċ-ċikliżmu li jistgħu jiġu appoġġati permezz tal-SCF 69 . Pereżempju, billi jiġu appoġġati awtoritajiet lokali li jtejbu l-infrastruttura taċ-ċikliżmu u jgħaqqdu l-istazzjonijiet tal-ferrovija ma’ ċentri pubbliċi bħal skejjel u faċilitajiet tal-kura tas-saħħa (EUR 4,7 miljun mill-Ministeru Spanjol għat-Trasport għal 10 muniċipalitajiet żgħar 70 ) jew billi jiġu pprovduti inċentivi finanzjarji għax-xiri tar-roti tal-merkanzija u tal-karrijiet għall-imprendituri u għall-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (SMEs, small and medium-sized enterprises) (sa EUR 4 000 għal roti tal-merkanzija u EUR 2 000 għal trejlers permezz ta’ għotjiet ta’ espansjoni ekonomika reġjonali mir-Reġjun Kapitali ta’ Brussell (il-Belġju) 71 ).
Fil-livell lokali, abbażi ta’ analiżi preliminari tad-39 pjan ta’ investiment ivvalutati ppreżentati mill-bliet, iċ-Ċentru Kapitali tal-Missjoni dwar il-Bliet newtrali għall-Klima u Intelliġenti stima li aktar minn EUR 4 biljun ġew allokati għal investimenti ppjanati fl-infrastruttura taċ-ċikliżmu u tal-persuni miexja.
6.Kapitolu V: Titjib tas-sikurezza u tas-sigurtà tat-toroq
Iż-żieda fl-ammont ta’ nies li jibdew jużaw ir-rota tirriżulta f’aktar attenzjoni mogħtija lill-isfidi relatati mas-sikurezza, peress li ċ-ċiklisti huma affettwati b’mod negattiv u b’mod sproporzjonat f’inċidenti tat-traffiku, speċjalment f’żoni urbani. Iċ-ċiklisti huma l-uniku grupp ta’ utenti tat-triq fl-UE li fih in-numru ta’ fatalitajiet żdied matul l-aħħar deċennju 72 . Skont iċ-ċifri preliminari dwar il-fatalitajiet fit-toroq fl-UE 73 , il-pass tat-titjib għadu wieħed kajman. Data disponibbli turi li ċ-ċiklisti jammontaw għal 10 % tal-fatalitajiet kollha. Fi ħdan iż-żoni urbani, l-utenti vulnerabbli tat-triq (persuni miexja, ċiklisti u utenti ta’ vetturi bil-mutur b’żewġ roti u apparat ta’ mobbiltà personali) jirrappreżentaw kważi 70 % tal-fatalitajiet totali. Ħafna aktar ibatu minn korrimenti serji. Huwa magħruf ukoll li hemm sottorappurtar konsiderevoli ta’ kolliżjonijiet tat-toroq mhux fatali li jinvolvu liċ-ċiklisti. Peress li l-istatistika uffiċjali tat-toroq ħafna drabi tkun biss dik ipprovduta mill-forzi tal-pulizija, il-kolliżjonijiet li ma jkunux irriżultaw f’rapport tal-pulizija ħafna drabi ma jiġux skoperti, u dan ifisser li numru kbir ta’ kolliżjonijiet li jirriżultaw f’korrimenti jew ħsara materjali ma jiġux irrappurtati.
Progress ulterjuri fl-infurzar tar-regoli tas-sikurezza fit-toroq se jinkiseb billi jiġu mmodernizzati r-regoli tal-liċenzji tas-sewqan tal-UE 74 wara l-ftehim proviżorju li ntlaħaq f’Marzu 2025 bejn il-Parlament Ewropew u l-Kunsill. Biex jiġu protetti aħjar l-utenti vulnerabbli tat-triq, ir-regoli l-ġodda jaġġustaw ir-rekwiżiti tat-taħriġ u l-ittestjar, u jagħtu aktar importanza lis-sikurezza ta’ dawn l-utenti tat-triq. Id-Direttiva 2024/3237 75 tgħin ukoll biex ittejjeb is-sikurezza u s-sigurtà taċ-ċiklisti billi tiżgura li reati perikolużi tas-sewqan, bħal “qbiż perikoluż” u inċidenti ta’ “hit-and-run”, jiġu penalizzati b’mod konsistenti madwar l-UE, irrispettivament mill-pajjiż fejn iseħħ ir-reat. B’mod importanti, ir-reviżjoni tkopri wkoll ir-reati relatati mal-użu ħażin tal-korsiji għaċ-ċiklisti. Fl-aħħar nett, sabiex jiġu offruti aktar għarfien u intuwiti dwar is-sikurezza fit-toroq għall-utenti vulnerabbli tat-toroq, ġie ddisinjat suġġett ta’ riċerka ddedikat taħt il-Programm ta’ Ħidma tal-2025 tal-Orizzont Ewropa Cluster 5. Dan jiffoka fuq is-Sikurezza taċ-Ċiklisti, tal-Persuni Miexja u tal-Utenti tal-Apparat tal-Mikromobbiltà 76 .
Fl-2024, il-Kummissjoni ppubblikat studju dwar il-ħtieġa għal regoli armonizzati li jappoġġaw iż-żieda tal-mikromobbiltà u ż-żieda fis-sikurezza fit-toroq għall-apparat ta’ mobbiltà personali 77 . L-għan tal-istudju kien li jiġi investigat jekk l-iżvilupp ta’ regolament Ewropew armonizzat dwar l-apparati ta’ mobbiltà personali jkunx fattibbli u mixtieq. L-istudju ħares ukoll lejn il-qafas regolatorju applikabbli għar-roti elettriċi u kif dan jista’ jittejjeb biex jitrawwem użu (aktar) rapidu tar-roti elettriċi. Dan l-istudju ssuġġerixxa diversi għażliet regolatorji.
L-EGUM ġabar diversi inputs u studji tal-każ li pprovdew eżempji ta’ kif kienu qed jiġu implimentati miżuri ta’ sensibilizzazzjoni u kampanji ta’ sikurezza fit-toroq. Eżempji interessanti jinkludu: (i) ir-rapport nazzjonali komprensiv ta’ Franza 78 li jindirizza l-kwistjoni urġenti ta’ vjolenza motorizzata u l-kondiviżjoni tal-ispazju pubbliku bejn kategoriji differenti ta’ utenti tat-triq, inklużi rakkomandazzjonijiet; u (ii) kampanja Maltija mal-pajjiż kollu li tkopri l-gruppi tal-età kollha u firxa wiesgħa ta’ partijiet ikkonċernati, immexxija mir-regolatur nazzjonali tat-trasport u li tinvolvi studenti tal-arti kreattiva 79 . Fil-Ġermanja, hemm appoġġ wiesa’ għal kampanji dwar l-użu sikur tal-pedelecs 80 u għall-promozzjoni ta’ “jiem ta’ sikurezza fit-toroq” u ċikliżmu sikur 81 inkluż ittestjar immirat għat-tfal 82 u korsijiet ta’ taħriġ għall-anzjani 83 . Fl-aħħar iżda mhux l-inqas, il-Portugall żviluppa qafas nazzjonali għat-taħriġ taċ-ċikliżmu li jiffoka fuq l-iskejjel 84 u pprovda lil aktar minn 1 000 skola madwar il-pajjiż b’aktar minn 20 000 rota u 2 000 kitt ta’ sikurezza.
Xi Stati Membri bdew jieħdu azzjoni biex jindirizzaw is-serq tar-roti 85 . Dan huwa l-każ fi Franza, fejn diġà ġie introdott obbligu legali għall-identifikazzjoni ta’ roti ġodda fl-2021. Sal-2025, sa aktar minn 7 miljun rota fi Franza kellhom tikketta ta’ identifikazzjoni 86 . Fl-2024, il-Belġju nieda l- pjattaforma MyBike 87 , inizjattiva volontarja mill-gvernijiet federali u reġjonali dwar it-tikkettar tar-roti biex jiġi evitat is-serq. Filwaqt li ġew irrappurtati ftit sistemi oħra ta’ tikkettar u/jew reġistrazzjoni nazzjonali jew lokali, għad m’hemm l-ebda ħarsa ġenerali komprensiva ta’ din il-kwistjoni madwar l-Istati Membri.
7.Kapitolu VI: Appoġġ għal impjiegi ta’ kwalità għolja u l-iżvilupp ta’ industrija Ewropea taċ-ċikliżmu ta’ klassi dinjija
Ir-rapport tal-2024 dwar il-perkors ta’ Tranżizzjoni għall-Ekosistema Industrijali tal-Mobbiltà tal-UE ħares lejn il-mobbiltà 88 bħala ekosistema industrijali ewlenija. Flimkien mal-karozzi, mal-ilma u mal-ferroviji, il-perkors inkluda l-industrija taċ-ċikliżmu għall-ewwel darba. Ir-rapport enfasizza kif il-katina tal-valur taċ-ċikliżmu tal-UE – il-manifattura, l-infrastruttura taċ-ċikliżmu, it-turiżmu taċ-ċikliżmu, il-kiri tar-roti, il-loġistika taċ-ċikliżmu u servizzi oħra – tipprovdi 1,3 miljun impjieg u tikkontribwixxi EUR 21 biljun għall-PDG tal-Unjoni Ewropea. Il-katina tal-provvista taċ-ċikliżmu tal-UE tkopri aktar minn 1 000 intrapriża żgħira u ta’ daqs medju 89 .
Il-Kummissjoni laqgħet il-wegħdiet mill-partijiet ikkonċernati biex: (i) titnaqqas l-impronta ambjentali u klimatika assoċjata mal-produzzjoni tar-roti u tar-roti elettriċi; (ii) jiġu stabbiliti miri u jiġu implimentati prattiki sostenibbli; u (iii) jappoġġaw iċ-ċikliżmu bħala mezz tat-trasport vijabbli u sostenibbli. L-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali wegħdu li jinvestu fi stazzjonijiet tal-parkeġġ għar-roti u apparati oħra ta’ mobbiltà personali, biex insemmu biss ftit eżempji. Il-kumpaniji offrew li jappoġġaw it-taħriġ vokazzjonali, li jimplimentaw miżuri biex jattiraw talent ġdid u jniedu programmi ta’ taħriġ għan-nisa fl-industrija taċ-ċikliżmu.
Skont il-partijiet ikkonċernati u d-data tal-industrija 90 , fl-2022 inbiegħu 20 miljun rota, li minnhom, 5,5 miljun kienu roti elettriċi u 15,3 miljun ġew immuntati fl-UE b’45-50 % tal-komponenti kollha manifatturati fl-Ewropa.
Skont rapport tal-Eurostat tal-2024 91 , fl-2023, ġew prodotti 9,7 miljun rota fl-UE, tnaqqis ta’ 24 % fuq iċ-ċifra tal-2022 ta’ 12,7 miljun. L-akbar produttur tar-roti fl-2023 kien il-Portugall, b’1,8 miljun unità, segwit mir-Rumanija (1,5 miljun), mill-Italja (1,2 miljun) u mill-Polonja (0,8 miljun). Id-data turi li 14 minn 17-il pajjiż tal-UE li rrapportaw raw tnaqqis fil-produzzjoni tar-roti bejn l-2022 u l-2023. Iż-żieda fil-kostijiet tal-produzzjoni, it-tfixkil kontinwat fil-katina tal-provvista, u l-inċertezzi ekonomiċi kellhom impatt sinifikanti fuq l-industrija. Fl-2023, l-UE esportat roti (kemm elettriċi kif ukoll mhux elettriċi) b’valur ta’ EUR 1,03 biljun, jiġifieri tnaqqis ta’ 10 % fuq iċ-ċifra tal-2022. Il-valur tal-importazzjonijiet kien ta’ EUR 1,98 biljun, tnaqqis ta’ 21 % meta mqabbel mal-2022 92 .
L-UE hija l-mexxejja dinjija fil-kondiviżjoni tar-roti u fl-iżvilupp ta’ servizzi relatati maċ-ċikliżmu (pereżempju servizzi ta’ abbonament, tiswija jew turiżmu taċ-ċikliżmu). Madankollu, il-partijiet ikkonċernati għadhom jirrapportaw sfidi sinifikanti fuq l-ipprezzar (eż. roti u roti elettriċi manifatturati f’pajjiżi mhux tal-UE jistgħu jkunu bejn 30 % u 70 % orħos, parzjalment minħabba s-sussidji mill-Istat).
L-istrumenti għad-difiża tal-kummerċ tal-UE (jiġifieri miżuri anti-dumping, antisussidji u kontra ċ-ċirkomvenzjoni) għenu biex l-industrija tal-UE tiġi protetta kontra prattiki kummerċjali inġusti u kontra kompetizzjoni inġusta. Sabiex isir każ ekonomiku għall-kontribut taċ-ċikliżmu għat-trasport sostenibbli, saru studji li jiffukaw fuq Stati Membri speċifiċi. Dawn jinkludu studju dwar l-ekonomija taċ-ċikliżmu fil-Belġju 93 u studju li jivvaluta l-istatus u x-xejriet kurrenti fis-settur taċ-ċikliżmu Olandiż 94 .
Eżempju siewi ta’ appoġġ għall-industrija fil-livell nazzjonali huwa pprovdut minn Franza: bħala parti mill-programm “Franza 2030”, sejħa għal proġetti tipprovdi appoġġ għall-isforzi tal-industrija tar-roti biex tipproduċi roti u tagħmir assoċjat fi Franza 95 . Franza ħolqot ukoll l-inizjattiva “Filière vélo” 96 . Din l-inizjattiva, li tgħaqqad assoċjazzjonijiet ma’ partijiet interessati ekonomiċi, istituzzjonali u territorjali, tippromwovi viżjoni u miżuri kondiviżi biex tgħin fl-iżvilupp tad-diversi segmenti tan-negozju tal-industrija taċ-ċikliżmu fir-reġjuni kollha ta’ Franza.
8.Kapitolu VII: Appoġġ għall-multimodalità u għat-turiżmu taċ-ċikliżmu
Il-multimodalità hija parti mill-prinċipji gwida tal-mobbiltà urbana sostenibbli. Id-Dikjarazzjoni tenfasizza r-rwol ewlieni li ċ-ċikliżmu għandu fit-titjib tal-konnettività multimodali, inkluż fil-kuntest tat-turiżmu, speċjalment flimkien mal-ferroviji u x-xarabankijiet, kemm f’żoni urbani kif ukoll f’dawk rurali. F’dawn l-aħħar snin, ġiet indirizzata, f’diversi inizjattivi leġiżlattivi u ta’ politika, il-promozzjoni ta’ soluzzjonijiet multimodali billi ċ-ċikliżmu jiġi integrat ma’ modi oħra ta’ trasport. Ir-Regolament rivedut dwar id-drittijiet u l-obbligi tal-passiġġieri tal-ferrovija 97 fih regoli ġodda u mtejba dwar il-ġarr tar-roti fuq il-ferroviji. Huwa jagħti wkoll mandat li minn Ġunju 2025, il-proċeduri ta’ akkwist għal ferroviji ġodda u ferroviji aġġornati maġġuri jridu jinkludu rekwiżit għal mill-inqas erba’ spazji ddedikati għat-trasport ta’ roti assemblati (mhux biss mitwija) 98 . L-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu wkoll li jistabbilixxu numru ogħla minn erbgħa bħala n-numru minimu għal ċerti tipi ta’ servizzi. Dawn ir-regoli japplikaw għas-servizzi passiġġieri tal-ferrovija kollha fl-UE 99 .
Il-Perkors ta’ Tranżizzjoni għat-Turiżmu 100 għandu l-mobbiltà sostenibbli b’mod prominenti, inkluż iċ-ċikliżmu. L-aħħar rapport ta’ rendikont jiddeskrivi l-progress li jista’ jitkejjel fl-implimentazzjoni: diversi wegħdiet sottomessi mill-partijiet ikkonċernati u mill-awtoritajiet reġjonali u lokali jindirizzaw miżuri relatati maċ-ċikliżmu bħal pereżempju amministrazzjonijiet reġjonali u lokali li jiżviluppaw u jtejbu l-infrastruttura taċ-ċikliżmu u l-istazzjonijiet tal-iċċarġjar kif ukoll organizzazzjonijiet nongovernattivi (NGOs) li jistabbilixxu miri konkreti biex tiżdied il-mobbiltà attiva u sostenibbli, b’mod partikolari t-turiżmu taċ-ċikliżmu 101 . Bħalissa qiegħda tiġi żviluppata Strateġija tal-UE dwar it-Turiżmu Sostenibbli li għandha tixxandar fl-2026: għandha l-għan li ssawwar mudell ta’ turiżmu kompetittiv, sostenibbli u inklużiv u se tindirizza wkoll il-mobbiltà sostenibbli fost oqsma ewlenin ta’ fokus.
Fil-livell nazzjonali, l-EGUM seta’ jittraċċa eżempji ta’ ispirazzjoni dwar il-konnettività multimodali u t-turiżmu taċ-ċikliżmu. Is-Sħubija Ċeka għall-Mobbiltà Urbana, flimkien mal-Ministeru għat-Trasport Ċek, qed timplimenta approċċ doppju biex tappoġġa l-multimodalità u t-turiżmu taċ-ċikliżmu. Permezz tal-proġett dwar Active2&Public Transport tad-Danubju (A2PT) 102 , dawn qed jaħdmu biex itejbu s-sinerġiji bejn iċ-ċikliżmu u t-trasport pubbliku madwar ir-reġjun. Dan isir billi jittejbu l-faċilitajiet għat-trasport tar-roti fuq ix-xarabankijiet u l-ferroviji, jiġi aġġornat il-parkeġġ sikur fil-hubs tat-trasport u jiġi appoġġat portal tal-mappa taċ-ċikliżmu online biex jgħin lill-muniċipalitajiet jiġu konnessi ma’ network sikur ta’ rotot tat-trasport adattati għaċ-ċiklisti għal xogħol, edukazzjoni, divertiment jew turiżmu. Il-Ministeru Spanjol għat-Trasport u l-Mobbiltà Sostenibbli reċentement attiva EUR 10 miljun lill-muniċipalitajiet għall-implimentazzjoni ta’ skemi ġodda ta’ kondiviżjoni tar-roti pubbliċi u l-espansjoni ta’ dawk eżistenti 103 . Fi Franza, il-partijiet interessati stabbilew strateġija nazzjonali għat-turiżmu bir-roti 104 . Fil-Ġermanja, permezz ta’ programm ta’ finanzjament iddedikat, il-gvern federali qed jappoġġa diversi miżuri li jgħaqqdu t-trasport pubbliku maċ-ċikliżmu madwar il-pajjiż. Dan jinkludi faċilitajiet ta’ parkeġġ sikuri għal roti privati fi stazzjonijiet u waqfiet tat-trasport pubbliku ċentrali 105 .
9.Kapitolu VIII: Titjib tal-ġbir tad-data dwar iċ-ċikliżmu
In-nuqqas kurrenti ta’ data madwar l-UE dwar iċ-ċikliżmu flimkien man-nuqqas ta’ ġbir ta’ data armonizzat u metodi għall-monitoraġġ tal-progress joħolqu lakuna sinifikanti fl-għarfien.
L-iskop tal-istudju ffinanzjat mill-UE dwar l-istat kurrenti u l-iżvilupp possibbli tal-infrastruttura taċ-ċikliżmu tal-Unjoni Ewropea (l-istudju “Cycling Counts”) huwa li jistabbilixxi linja bażi għall-infrastruttura taċ-ċikliżmu madwar l-UE kollha. Dan jistabbilixxi metodoloġija għall-ġbir tad-data dwar iċ-ċikliżmu u l-monitoraġġ tal-progress f’erba’ dimensjonijiet: network taċ-ċiklisti, użu taċ-ċiklisti, sikurezza taċ-ċiklisti, u servizzi relatati maċ-ċikliżmu. S’issa, ir-riżultati preliminari ppermettew li jiġu identifikati aktar minn 900 000 km ta’ network ta’ mogħdijiet u korsiji għaċ-ċiklisti fil-livell tal-UE 106 . L-istudju jidher ukoll li jikkonferma varjazzjoni kbira fost is-settijiet tad-data nazzjonali, reġjonali u lokali identifikati rigward il-kopertura ġeografika u l-parametri tal-kwalità tal-infrastruttura. Id-data dwar iċ-ċikliżmu fil-livelli nazzjonali, reġjonali u lokali hija frammentata. Dan jaffettwa l-kwalità tad-data u jħalli impatt sinifikanti fuq l-interoperabbiltà u l-użu tad-data fi pjattaformi differenti. Is-sejbiet jenfasizzaw il-ħtieġa għal prattiki standardizzati tal-metadata biex jiffaċilitaw l-integrazzjoni tad-data, l-armonizzazzjoni u, fl-aħħar mill-aħħar, il-ħtieġa li tiġi żgurata l-użabbiltà komprensiva u konsistenti tas-sett tad-data madwar id-dinja. Min-naħa l-oħra, l-istudju identifika sforzi biex jiġu stabbiliti standards nazzjonali, pjattaformi u settijiet ta’ data għad-data dwar l-infrastruttura taċ-ċikliżmu fi 18 minn 27 Stat Membru. Dan jissuġġerixxi l-ħtieġa għal gwida, kollaborazzjoni u armonizzazzjoni wkoll fil-livell tal-UE.
Dan ix-xogħol fil-parti l-kbira jislet u jifforma parti mill-isforzi kontinwi tal-Eurostat kemm biex itejjeb l-istatistika u l-ġbir tad-data dwar iċ-ċikliżmu kif ukoll biex jiżviluppa definizzjonijiet u indikaturi aħjar rilevanti għaċ-ċikliżmu. Fl-2024, l-Eurostat beda jirrevedi l-Kwestjonarju Komuni u l-Glossarju għall-Istatistika tat-Trasport, b’kollaborazzjoni mal-Kummissjoni Ekonomika għall-Ewropa tan-Nazzjonijiet Uniti (UNECE, United Nations Economic Commission for Europe) u l-Forum Internazzjonali tat-Trasport. Il-ħidma qieset kwistjonijiet bħal kif għandha tinġabar l-istatistika dwar il-mobbiltà attiva u kondiviża, kif għandu jiġi ddefinit x’jikkostitwixxi “infrastruttura taċ-ċikliżmu”, u kif għandha tinġabar data dwar iċ-ċikliżmu komparabbli. Il-Kwestjonarju Komuni bħalissa qiegħed jiġi aġġornat biex jinkludi varjabbli dwar it-tipi differenti ta’ infrastruttura taċ-ċikliżmu li għandhom jinġabru mill-2026. Definizzjonijiet aġġornati tat-tipi differenti ta’ infrastruttura taċ-ċikliżmu qed jiġu adottati wkoll u se jiġu ppubblikati sa tmiem l-2025 fis-sitt edizzjoni tal-Glossarju għall-Istatistika tat-Trasport.
Id-data relatata maċ-ċikliżmu hija mistennija li ssir aktar aċċessibbli bis-saħħa tal-implimentazzjoni tar-Regolament Delegat dwar is-servizzi ta’ informazzjoni dwar l-ivvjaġġar multimodali (MMTIS, multimodal travel information services) 107 u tar-Regolament ta’ implimentazzjoni li jmiss dwar l-indikaturi tal-mobbiltà urbana (UMI, urban mobility indicators) skont ir-Regolament TEN-T. Ir-Regolament MMTIS jinkludi obbligu li l-informazzjoni dwar il-modi kollha tat-trasport skedat, tat-trasport fuq talba u tat-trasport personali, tkun aċċessibbli permezz tal-punti ta’ aċċess nazzjonali (NAPs, national access points) 108 . Dan l-obbligu japplika għad-data li diġà teżisti fil-format diġitali, inkluż xi data relatata maċ-ċikliżmu. Il-Kummissjoni tappoġġa l-isforzi biex tittejjeb l-aċċessibbiltà tad-data permezz tal-NAPs fil-kuntest tan-NAPCORE 109 li hija kofinanzjata mill-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa. Fost diversi suġġetti, in-NAPCORE tindirizza d-data dwar il-parkeġġ taċ-ċikliżmu, id-data dwar iċ-ċikliżmu f’ħin reali, u d-data dwar l-infrastruttura taċ-ċikliżmu.
Il-miżuri dwar l-ippjanar tal-infrastruttura taċ-ċikliżmu u tal-mobbiltà skont il-Programm ta’ Ħidma Annwali tal-Unjoni għall-Istandardizzazzjoni Ewropea tal-2025 (AUWP, Annual Union Work Programme) 110 jinkludu speċifikament l-iżvilupp ta’ standards Ewropej għan-network taċ-ċikliżmu biex jiġi appoġġat l-ippjanar tar-rotot f’ħin reali. Miżuri bħal dawn jottimizzaw ukoll l-infrastruttura taċ-ċikliżmu u jtejbu l-ġestjoni tat-traffiku billi tiġi standardizzata d-data dwar in-networks taċ-ċikliżmu, l-ipparkjar tar-roti, u l-imġiba taċ-ċiklisti.
L-EGUM seta’ jidentifika tipi differenti ta’ miżuri nazzjonali li jikkontribwixxu għall-fehim tax-xejriet taċ-ċikliżmu, tal-infrastruttura u tal-imġiba tal-utenti, inklużi settijiet ta’ data, studji u għodod ġodda li jservu biex itejbu sistematikament il-ġbir u l-analiżi tad-data. Pereżempju, l-Amministrazzjoni Żvediża tat-Trasport (Trafikverket) ippubblikat rapport 111 li jiġbor id-data nazzjonali eżistenti dwar l-iżviluppi taċ-ċikliżmu matul dawn l-aħħar snin. Dan jipprovdi stampa aktar ċara tax-xejriet fl-użu taċ-ċikliżmu, id-disponibbiltà u s-sikurezza tal-infrastruttura, u dan jappoġġa t-tfassil ta’ politika bbażata fuq l-evidenza fil-livell nazzjonali. Ġie pprovdut ukoll għarfien utli minn żewġ proġetti ffinanzjati mill-UE li jiffukaw fuq iċ-ċikliżmu intelliġenti: MegaBITS 112 u MERIDIAN 113 . Taħt dawn il-proġetti, ġie żviluppat Pjan Direzzjonali Ewropew għaċ-Ċikliżmu Intelliġenti 114 , li jipprovdi strateġija xprunata mid-data għall-integrazzjoni tal-għodod diġitali fl-infrastruttura u l-politika għaċ-ċikliżmu madwar l-UE.
10.Konklużjoni
Id-Dikjarazzjoni Ewropea dwar iċ-Ċikliżmu tirrappreżenta pass importanti fit-triq lejn ir-rikonoxximent tar-rwol taċ-ċikliżmu fil-politika tat-trasport tal-UE. Filwaqt li ħafna mill-inizjattivi u mill-eżempji deskritti f’dan ir-rapport ma jistgħux jiġu identifikati b’mod uniku bħala riżultat dirett tad-Dikjarazzjoni, l-għadd u l-varjetà ta’ miżuri huma xhieda tal-momentum dejjem jikber u tar-rikonoxximent akbar tar-riżultati pożittivi assoċjati mal-politiki u l-miżuri taċ-ċikliżmu.
Filwaqt li għadu kmieni wisq biex jiġi vvalutat l-impatt fit-tul tad-Dikjarazzjoni, diġà ġew identifikati xejriet promettenti. B’aktar monitoraġġ fil-livelli tal-UE, nazzjonali u lokali, l-implimentazzjoni kontinwa tal-prinċipji stabbiliti fid-Dikjarazzjoni x’aktarx li tagħti riżultati saħansitra aktar pożittivi fil-futur. Dan se jippermetti mobbiltà rapida li hija aktar sostenibbli, aċċessibbli, affordabbli, aktar sikura u aktar sana, li tiġġenera valur miżjud għoli għall-UE u għall-ekonomija tagħha.
Hemm apprezzament mifrux għall-istabbiliment ta’ pjattaformi ddedikati għall-iskambju ta’ esperjenzi u l-aħjar prattiki dwar iċ-ċikliżmu bejn l-Istati Membri, permezz tal-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali dwar iċ-Ċikliżmu li ġew stabbiliti dan l-aħħar, u mal-partijiet interessati, permezz tal-Grupp ta’ Esperti dwar il-Mobbiltà Urbana. Inizjattivi bħal dawn x’aktarx li jirriżultaw f’kollaborazzjoni produttiva.
Sar progress mhux ugwali fl-implimentazzjoni tal-impenji stipulati f’kull wieħed mit-tmien kapitoli tad-Dikjarazzjoni. L-implimentazzjoni tinsab fi stadju aktar avvanzat fir-rigward tal-politiki taċ-ċikliżmu, l-infrastruttura u l-investimenti. Dan minħabba n-natura fit-tul tagħhom, il-prattiki tajbin li diġà huma fis-seħħ f’diversi Stati Membri u l-esperjenza miksuba sal-lum.
Madankollu, jeħtieġ li jsir aktar.
Filwaqt li l-parti l-kbira tal-Istati Membri għandhom politiki u miżuri dwar iċ-ċikliżmu fis-seħħ, dawk li jifdal huma mħeġġa jagħmlu l-istess. Barra minn hekk, kollha huma mitluba jużaw bis-sħiħ l-għażliet ta’ finanzjament disponibbli tal-UE, bħall-Fond Soċjali għall-Klima.
L-oqsma li ġejjin għat-titjib tal-infrastruttura taċ-ċikliżmu tal-UE jeħtieġu attenzjoni: (i) infrastruttura loġistika għaċ-ċikliżmu (eż. mikrohubs), (ii) soluzzjonijiet sikuri għall-parkeġġ tar-roti, (iii) infrastruttura għall-iċċarġjar fil-bini, (iv) infrastruttura għat-trasport tar-roti fuq il-ferroviji, u (v) sikurezza ġenerali tal-infrastruttura għaċ-ċikliżmu. Miżuri mtejba ta’ sikurezza, bħal disinn tal-infrastruttura u infurzar aktar strett, huma tabilħaqq kritiċi biex jitnaqqsu drastikament il-fatalitajiet u l-korrimenti taċ-ċiklisti. Barra minn hekk, l-adattament tal-infrastruttura taċ-ċikliżmu għat-tibdil fil-klima jenħtieġ li jitqies ukoll meta tiġi ddisinjata l-infrastruttura taċ-ċikliżmu.
L-iżvilupp ta’ ħarsa ġenerali tal-miżuri għall-ġlieda mill-ġdid kontra s-serq tar-roti fl-UE jkun l-ewwel pass biex jiġi approfondit il-fehim tal-kwistjonijiet inkwistjoni u biex jiġi vvalutat jekk azzjoni konġunta kkoordinata fil-livell tal-UE tipprovdix valur miżjud.
Prattiki aktar komprensivi u sistematiċi ta’ ġbir u monitoraġġ tad-data, b’kontribuzzjoni strutturata mill-awtoritajiet pubbliċi, il-partijiet interessati u l-industrija, ikunu meħtieġa għal valutazzjoni regolari kontinwa tal-progress. Barra minn hekk, il-provvista ta’ data dwar iċ-ċikliżmu kif definita mir-Regolament Delegat 2024/490 (MMTIS) se tkun kruċjali. Barra minn hekk, l-isfruttament tar-riżultati tal-istudju Cycling Counts se jkun strumentali biex jiġi mmonitorjat l-iżvilupp tal-infrastruttura taċ-ċikliżmu fl-Ewropa.
Fl-aħħar nett, suġġetti bħall-inklużività u l-involviment mal-industrija jeħtieġu wkoll aktar attenzjoni biex il-progress jiġi aċċellerat b’mod sinifikanti.
#EURegioDataStories – Exploring investments 2021-2027: support to cycling infrastructure