I.Introduzzjoni
L-Unjoni Ewropea qed timxi ’l quddiem b’azzjoni mingħajr preċedent biex tikseb in-newtralità klimatika u s-sostenibbiltà. Trasformazzjoni b’suċċess se tillimita r-riskji eżistenzjali tat-tibdil fil-klima u l-kriżi ambjentali filwaqt li ssaħħaħ l-awtonomija strateġika miftuħa u s-sigurtà ekonomika tal-UE. Dan se jkun kruċjali biex jissaħħu l-kompetittività fit-tul u l-mudell soċjali tal-Ewropa, u għalhekk it-tmexxija globali tagħha fl-ekonomija l-ġdida u b’emissjonijiet żero netti, anke billi jiġu appoġġati reġjuni oħra fil-bini ta’ futur sostenibbli. Fl-aħħar mill-aħħar, dan se jżid il-benesseri tal-ġenerazzjonijiet kurrenti u futuri.
Madankollu, trasformazzjoni soċjoekonomika ta’ suċċess u ġusta ma hijiex awtomatika. Flimkien mat-tranżizzjoni tewmija tagħha, it-tranżizzjoni diġitali, it-tranżizzjoni ekoloġika teħtieġ bidliet u kompromessi kruċjali li se jaffettwaw, fost l-oħrajn, l-ekonomiji u s-soċjetajiet tagħna b’pass u skala bla preċedent. Sabiex din it-trasformazzjoni tirnexxi, huwa essenzjali li jiġu rikonoxxuti r-rabtiet bejn id-dimensjonijiet ambjentali, soċjali u ekonomiċi tas-sostenibbiltà. Dan se jippermetti lill-Ewropa ssegwi strateġija ġeopolitika li tħares ’il quddiem li tisfrutta b’suċċess l-aktar assi prezzjużi tagħha – jiġifieri, l-ekonomija soċjali tas-suq unika tagħha u l-pożizzjoni tagħha bħala l-akbar blokk kummerċjali fid-dinja.
F’dan l-isfond, ir-Rapport ta’ Prospettiva Strateġika tal-2023 jeżamina l-intersezzjonijiet ewlenin bejn ix-xejriet strutturali u d-dinamika li jaffettwaw l-aspetti soċjali u ekonomiċi tas-sostenibbiltà, biex jiċċara l-għażliet u l-kompromessi potenzjali li l-UE x’aktarx se tiffaċċja fil-futur. Abbażi ta’ eżerċizzju inklużiv ta’ prospettiva
u abbażi tat-tliet edizzjonijiet preċedenti
, dan jesplora l-isfidi ewlenin li se jiddeterminaw it-trasformazzjoni tas-soċjetà u l-ekonomija tagħna lejn mudell li jirrispetta l-limiti planetarji, u jissalvagwardja l-kompetittività globali, il-pedamenti soċjali b’saħħithom, u r-reżiljenza. Huwa jinvestiga wkoll kif li jiġi segwit il-benesseri inklużiv fit-tul, l-involviment fi triq lejn is-sostenibbiltà, u l-konsolidazzjoni tad-demokrazija jistgħu jkunu s-soluzzjoni għall-Ewropa biex issaħħaħ ir-rwol globali tagħha.
Abbażi ta’ dan, ir-rapport jipproponi għaxar oqsma għal azzjoni biex jintlaħqu l-objettivi ta’ Ewropa soċjalment u ekonomikament sostenibbli bi rwol aktar b’saħħtu fid-dinja fis-snin li ġejjin.
II.Intersezzjonijiet ewlenin bejn l-isfidi tas-sostenibbiltà soċjali u ekonomika
Konna qed nesperjenzaw era ta’ permakriżi u polikriżi, flimkien ma’ effetti dejjem akbar tat-tibdil fil-klima u l-isfidi ambjentali, il-pandemija tal-COVID-19, u l-gwerra ta’ aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna. Kunflitti ġodda u eskalazzjoni ta’ dawk eżistenti, spostamenti tal-massa, kriżijiet finanzjarji, jew pandemiji huma eżempji oħra ta’ kriżijiet potenzjali li nistgħu niffaċċjaw fil-futur. Fl-aħħar nett, l-iskala mingħajr preċedent tat-tranżizzjonijiet toħloq diversi sfidi li jaffettwaw l-aspetti soċjali u ekonomiċi tas-sostenibbiltà (Illustrazzjoni 1). L-intersezzjonijiet u l-effetti kkombinati tagħhom jeħtieġ li jitqiesu biex jippermettu perkorsi vijabbli lejn is-sostenibbiltà tal-Ewropa.
Illustrazzjoni 1: Sfidi ewlenin għat-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà tal-UE
1. Iż-żieda tal-ġeopolitika u l-konfigurazzjoni mill-ġdid tal-globalizzazzjoni
Ix-xena globali għaddejja minn tibdil kontinwu, b’diversi atturi internazzjonali qed jassumu rwoli ġodda, ħafna drabi aktar konfrontazzjonali. Il-gwerra ta’ aggressjoni tar-Russja kontra l-Ukrajna sfidat il-pedamenti tal-multilateraliżmu u l-ordni internazzjonali bbażat fuq ir-regoli. Iċ-Ċina miexja lejn era ġdida, iffukata fuq l-influwenza ekonomika u l-assertività diplomatika, bl-għan li jkun hemm bidla sistemika tal-ordni internazzjonali. Hija tibqa’ rivali u kompetitur ekonomiku sistemiku, filwaqt li hija sieħeb multilaterali. L-Istati Uniti qed isegwu kors ta’ integrazzjoni profonda tal-politiki domestiċi u barranin. Dan jinvolvi t-tisħiħ tal-bażi industrijali tagħha, il-protezzjoni tat-teknoloġiji tal-ġenerazzjoni li jmiss, il-ħidma mas-sħab internazzjonali biex jiġu żviluppati sħubijiet ekonomiċi ffukati fuq l-isfidi globali, u l-mobilizzazzjoni tal-investiment f’ekonomiji emerġenti
. L-Istati Uniti jibqgħu wkoll is-sieħeb strateġiku tal-UE. Fl-istess ħin, il-kors strateġiku taċ-Ċina u tal-Istati Uniti qed jistimola rivalità globali ġeopolitika, ekonomika u teknoloġika. Aħna nosservaw ukoll tfittxija dejjem akbar għal influwenza u rappreżentanza f’fora internazzjonali minn pajjiżi emerġenti. Dawn jinkludu setgħat b’mudelli u valuri ta’ governanza differenti, pajjiżi tal-iħħeġġjar (li juru taħlita ta’ strateġiji kooperattivi u konfrontazzjonali), kif ukoll stati iżgħar u fraġli li jitolbu ġustizzja klimatika. Dan jisfida l-kooperazzjoni internazzjonali effettiva dwar kwistjonijiet tranżnazzjonali, bħat-tibdil fil-klima jew it-tranżizzjoni tal-enerġija, anke jekk l-urġenza tagħhom qed tiżdied biss.
It-tensjonijiet fl-ordni globali huma akkumpanjati minn “battalja ta’ narrattivi”, li kulma jmur qed tinbidel f’“battalja ta’ offerti”, li ssawwar kemm l-opinjoni pubblika globali kif ukoll l-azzjoni tal-gvern. L-UE ppreżentat il-Global Gateway biex tappoġġa investimenti intelliġenti f’infrastruttura ta’ kwalità, filwaqt li tirrispetta l-ogħla standards soċjali u ambjentali, f’konformità mal-valuri u l-istandards Ewropej. Madankollu, in-narrattivi tal-UE u, b’mod aktar ġenerali, tal-Punent, qed jiġu dejjem aktar sfidati. Pereżempju, minkejja l-ksur sfaċċat tal-prinċipji essenzjali tad-dritt internazzjonali mir-Russja, żewġ terzi tal-popolazzjoni tad-dinja jgħixu fi stati li adottaw pożizzjoni newtrali jew li jxeqilbu lejn ir-Russja
. Dan huwa parzjalment dovut għall-propaganda, il-miżinformazzjoni u d-diżinformazzjoni li jfittxu li jinfluwenzaw l-attitudnijiet nazzjonali u globali, amplifikati dejjem aktar mill-media soċjali u l-użi qarrieqa tal-intelliġenza artifiċjali ġenerattiva.
Peress li l-UE tirrappreżenta biss 6,9 % tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra u madwar 5 % tal-popolazzjoni dinjija, l-involviment u l-kooperazzjoni globali se jkunu kruċjali biex jiġu indirizzati dawn l-isfidi
. Fl-istess ħin, f’perjodu ta’ turbolenza ekonomika globali, diversi pajjiżi emerġenti u li qed jiżviluppaw jiffaċċjaw aktar sfidi biex inaqqsu l-emissjonijiet tal-karbonju, minkejja li huma esposti għal perikli dejjem akbar ikkawżati mill-klima. Huma jqajmu wkoll tħassib dwar xi wħud mill-inizjattivi ekoloġiċi riċenti tal-UE, peress li dawn jistgħu jinbidlu f’ostakli għall-iżvilupp tagħhom. Dan huwa partikolarment il-każ għal ħafna pajjiżi Afrikani, tal-Amerika Latina u tal-Asja, fejn l-influwenza ekonomika taċ-Ċina kienet importanti, u l-approċċ tal-UE bbażat fuq sħubija bejn partijiet ugwali jeħtieġ li jissaħħaħ. Ir-relazzjonijiet internazzjonali qed isiru dejjem aktar tranżazzjonali, hekk kif aktar u aktar pajjiżi qed jinnavigaw biex ifittxu l-aktar sħubijiet vantaġġużi. Dan jirriżulta f’żieda f’daqqa ta’ “battalja ta’ offerti”(pereżempju dwar il-finanzjament, l-iżvilupp tal-infrastruttura, jew l-appoġġ għat-tranżizzjoni tal-enerġija) u inizjattivi, bħall-Inizjattiva “Belt and Road” taċ-Ċina, jew is-Sħubija tal-G7 għall-Infrastruttura u l-Investiment Globali. Dan huwa wkoll “battalja ta’ mudelli” bejn ir-reġimi demokratiċi u awtoritarji.
Il-globalizzazzjoni kif nafuha hija fundamentalment sfidata. Ir-regoli, in-normi u l-istituzzjonijiet multilaterali pprovdew qafas għall-integrazzjoni ekonomika globali u l-kummerċ ħieles li ħarġu miljuni ta’ nies mill-faqar. Madankollu, sfidi suċċessivi u theddid emerġenti juru li dan il-mudell ta’ globalizzazzjoni jinsab taħt pressjoni. Il-pandemija enfasizzat il-fraġilità tal-ktajjen tal-provvista globali u esponiet id-dipendenzi strateġiċi tal-UE. Il-konfrontazzjoni ġeoekonomika li dejjem qed tiżdied qed tibdel il-flussi globali tal-kummerċ u tal-investiment. Dan iżid ir-riskju ta’ restrizzjonijiet kummerċjali u interruzzjonijiet fil-katina tal-provvista, u jxekkel il-fluss ta’ prodotti, servizzi u teknoloġiji ekoloġiċi. Dan jista’ jaggrava wkoll id-dipendenzi tal-UE, inkluż l-aċċess għall-materja prima kritika meħtieġa għat-tranżizzjonijiet doppji, u jisfida lis-setturi strateġiċi tal-UE (minn batteriji għal mikroċipep). Barra minn hekk, it-tfittxija għal ktajjen tal-provvista reżiljenti tista’ tħalli impatt ukoll fuq l-ambjent (eż. permezz tar-rilokazzjoni tal-attività industrijali, aktar interess fl-estrazzjoni f’żoni kkontestati) u l-ekonomija (eż. billi tiġi eżerċitata pressjoni fuq il-baġits pubbliċi u l-impjiegi lokali f’setturi orjentati lejn l-esportazzjoni). Dawn id-dinamiċi jaffettwaw gradwalment il-politiki tal-UE, inklużi ħafna li qabel kienu kkunsidrati bħala prinċipalment domestiċi, u jisfidaw l-approċċi settorjali għat-tfassil tal-politika. F’dan il-kuntest, sforz imsaħħaħ mill-ġdid biex jiġi sostnut il-multilateraliżmu u ssir riforma tal-kisbiet tad-WTO żied l-urġenza.
2. It-tfittxija għal ekonomija u benesseri sostenibbli
L-UE tinsab f’mument ewlieni li jeħtieġ spinta konġunta minn dawk li jfasslu l-politika u min-negozji biex tiġi żgurata pożizzjoni ewlenija fit-tellieqa globali lejn industrija b’emissjonijiet żero netti. Is-sostenibbiltà se tirrappreżenta sors ewlieni tal-vantaġġ kompetittiv fit-tul tal-UE
, filwaqt li żżid is-sehem mis-suq tagħha għal prodotti, servizzi u teknoloġiji relatati, kif ukoll tattira investimenti u talent globali. L-UE diġà ddedikat sforzi sostanzjali biex tappoġġa diversi teknoloġiji u soluzzjonijiet ekoloġiċi: mill-idroġenu, il-materjali avvanzati, għaċ-ċiklu tal-ilma jew is-sostenibbiltà mid-disinn. Madankollu, hekk kif il-kompetizzjoni globali tintensifika, iż-żieda fl-appoġġ għar-riċerka u l-iżvilupp, u l-manifattura ta’ teknoloġiji strateġiċi żero netti, l-implimentazzjoni ta’ strateġija għas-sigurtà ekonomika ambizzjuża, u t-tisħiħ tal-investimenti f’oqsma ta’ importanza kritika fejn l-UE turi dipendenzi għoljin se jkunu kruċjali biex tissaħħaħ l-awtonomija strateġika miftuħa tagħha.
Il-pressjonijiet dejjem jiżdiedu fuq l-aspetti soċjali u ekonomiċi tas-sostenibbiltà jħeġġu d-dibattitu dwar il-ħtieġa għal mudell ekonomiku ġdid, iffukat fuq il-benesseri tan-nies u n-natura. Enfasi predominanti fuq il-fatturi ekonomiċi, mingħajr kunsiderazzjoni xierqa għall-kwalità tat-tkabbir u l-impjiegi, ħeġġet prattiki ta’ produzzjoni u konsum mhux sostenibbli. Fl-istess ħin, ir-riżorsi ambjentali, li ma humiex infiniti, jiffurmaw il-bażi nnifisha tal-attività ekonomika: pereżempju, 72 % tal-4,2 miljun kumpanija fiż-żona tal-euro jiddependu ħafna minn tal-anqas servizz wieħed relatat man-natura bħad-dakkir, l-ilma nadif, il-ħamrija b’saħħitha, jew l-injam. L-evitar tat-tfixkil ta’ sistemi naturali kritiċi, bħaċ-ċiklu tal-ilma, ir-rispett tal-limiti planetarji, u t-twaqqif tat-telf tal-bijodiversità, huma għalhekk prekundizzjonijiet essenzjali għal soċjetajiet reżiljenti u għal ekonomiji sostenibbli. Peress li din l-interdipendenza bejn l-ekonomija u l-ambjent qed issir dejjem aktar ċara, qed issir ukoll kwistjoni ta’ ġustizzja interġenerazzjonali: l-adattament tal-mudell ekonomiku se jkun il-pedament għall-benesseri u l-ġid materjali tal-ġenerazzjonijiet futuri, inkluż il-mod kif jiġu distribwiti l-gwadanni ekonomiċi. Is-Semestru Ewropew huwa mibni madwar l-erba’ dimensjonijiet ta’ sostenibbiltà kompetittiva: l-istabbiltà ambjentali, il-ġustizzja soċjali, il-produttività u l-istabbiltà makroekonomika. Madankollu, il-kwistjonijiet imsemmija hawn fuq jitolbu modi addizzjonali biex jinkisbu l-progress u l-prosperità lil hinn mill-prodott domestiku gross (PDG).
Aġġustament tal-PDG għal fatturi differenti
Matul l-aħħar 90 sena, il-PDG kien wieħed mill-indikaturi ekonomiċi l-aktar użati u jibqa’ l-aktar indikatur importanti tal-prestazzjoni ekonomika ta’ pajjiż. Fl-istess ħin, ir-riflessjonijiet dwar il-limitazzjonijiet tiegħu diġà bdew fis-snin sebgħin. Bl-iżviluppi reċenti bħat-tibdil fil-klima u l-pandemija, sar dejjem aktar ċar li l-PDG ma huwiex komplut bħala kejl tal-progress, peress li ma jirriflettix bis-sħiħ l-isfidi ambjentali jew soċjali importanti ta’ żminijietna. Dan jitlob l-iżvilupp ta’ metriċi komplementari – u l-integrazzjoni progressiva tagħhom fit-tfassil tal-politika – li jippermettu li tiġi segwita aħjar it-tranżizzjoni tas-sostenibbiltà tal-UE u l-prestazzjoni tagħha b’paragun globali.
B’segwitu għar-Rapporti ta’ Prospettiva Strateġika tal-passat, il-Kummissjoni nediet ħidma interna dwar l-iżvilupp ta’ metriċi tal-Benesseri Sostenibbli u Inklużiv biex l-UE tikkomplementa l-PDG. Din tiġbor flimkien linji ta’ ħidma differenti għall-ewwel darba, bl-għan li tinforma t-tfassil tal-politika futura tal-UE.
Għażla waħda biex tiġi żviluppata metrika lil hinn mill-PDG tikkonsisti fl-assenjazzjoni ta’ valuri monetarji għal fatturi rilevanti tal-benesseri u l-użu ta’ dawn il-valuri biex “jaġġustaw” il-PDG. Dawn jistgħu jinkludu aspetti differenti tal-kwalità tal-ħajja (eż., is-saħħa, l-edukazzjoni, u r-rikreazzjoni), il-kura mhux imħallsa u x-xogħol domestiku, l-inugwaljanzi, il-kostijiet tad-danni ambjentali (eż., it-tniġġis u l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra), jew l-eżawriment tar-riżorsi naturali. Ir-riżultati ta’ proġett pilota huma rrapportati hawn taħt, billi tintuża l-istennija tal-għomor bħala indikatur għad-dimensjoni tas-saħħa tal-benesseri. Dan juri l-PDG b’aġġustament fis-saħħa (per capita) għall-UE, l-Istati Uniti, iċ-Ċina u l-Indja fl-2000, l-2020, u l-2040. Il-ħidma se tkompli tiżviluppa indikaturi komplementari oħra, lil hinn mill-PDG biex jirriflettu fatturi magħżula bħall-inugwaljanzi jew id-danni ambjentali. L-aġġustament għall-inugwaljanza jista’ jinkiseb bl-“iskontar” tal-introjtu medju (PDG per capita) skont il-livell tal-inugwaljanza fl-introjtu. Id-danni ambjentali jistgħu jiġu inkorporati billi titnaqqas il-ħsara ekonomika stmata tagħhom. Dan huwa konsistenti mal-impenn globali, minqux fl-Aġenda 2030 għall-iżvilupp sostenibbli, biex jitfassal kejl tal-progress dwar l-iżvilupp sostenibbli li jikkomplementa l-PDG. Li wieħed imur lil hinn mill-PDG huwa esplorat ukoll fil-proċess ta’ riforma tas-sistema finanzjarja internazzjonali.
Illustrazzjoni 2: L-aġġustament tal-PDG per capita għall-istennija tal-għomor iwassal għal bidliet akbar ’il fuq (f’%) għall-UE meta mqabbla mal-Istati Uniti, iċ-Ċina u l-Indja
Il-kolonni griżi juru l-valur tal-PDG per capita f’parità tal-kapaċità tal-akkwist ta’ sena fissa, u dawk vjola juru l-verżjoni aġġustata tal-istess ċifra tal-PDG. Sabiex jinkiseb l-aġġustament, wieħed jistabbilixxi livell ta’ referenza għall-mortalità u jikkalkula r-rieda tal-popolazzjoni li tħallas biex tikseb dan il-livell. Iċ-ċifri huma relatati mal-kurva tas-sopravivenza tad-dinja mbassra għall-2050 bħala l-livell ta’ referenza. Id-data tal-UE tinkludi 24 pajjiż (il-projezzjonijiet ma humiex disponibbli għall-Kroazja, Ċipru, u Malta).
L-aġġustament ’il fuq għall-PDG tal-UE jkun ta’ 15,5 % fl-2040, li jaqbeż dak tal-Istati Uniti (12,0 %), taċ-Ċina (11,7 %), u tal-Indja (1,3 %). Ir-rata medja annwali komposta tat-tkabbir tal-PDG mhux aġġustat fil-perjodu 2000-2040 hija ta’ 1,33 % għall-UE, filwaqt li dik tal-PDG aġġustat hija ta’ 1,57 %. Barra minn hekk, l-aġġustament tal-PDG għall-istennija tal-għomor iwassal għal sehem ogħla tal-PDG aġġustat tal-UE fuq il-PDG totali tal-erba’ ekonomiji flimkien fl-2040 (li jikkorrispondi għal 19,8 %, meta mqabbel ma’ 18,9 % għall-PDG).
Id-diżakkoppjament tat-tkabbir ekonomiku mill-użu tar-riżorsi se jkun l-isfida ewlenija għal mudell ekonomiku ġdid. L-Ewropa rnexxielha tikseb tnaqqis sostanzjali fl-emissjonijiet tas-CO2 minkejja t-tkabbir kontinwu. Ir-riċerka u l-innovazzjoni rivoluzzjonarji u l-adozzjoni aktar mgħaġġla tat-teknoloġiji se jkomplu jkunu essenzjali biex tinkiseb is-sostenibbiltà. Madankollu, it-teknoloġiji waħedhom jistgħu ma jkunux biżżejjed. L-impronta domestika tal-UE diġà naqset bi 13 % matul l-aħħar 10 snin, u innovazzjonijiet ulterjuri x’aktarx li jsostnu din ix-xejra. Madankollu, l-impronta tal-konsum tal-UE, li tqis l-impatti ambjentali inkorporati tal-kummerċ, żdiedet b’4 %
. Sadanittant, ix-xejriet tal-konsum globali kurrenti diġà wasslu biex tinqabeż il-biċċa l-kbira tal-limiti planetarji, u abbażi tax-xejriet kurrenti, dawn l-impatti negattivi huma mistennija li jkomplu jiżdiedu sal-2030
. Pereżempju, 40 % tal-ikel jinħela f’pajjiżi bi dħul għoli. Maż-żmien, it-tnaqqis tal-emissjonijiet jista’ jinkiseb billi jitnaqqsu t-tniġġis u l-iskart permezz taċ-ċirkolarità, l-effiċjenza fir-riżorsi u fl-enerġija, u miżuri ta’ suffiċjenza. Bl-istess mod, produzzjoni u konsum aktar effiċjenti fis-setturi agroalimentari u tal-frott tal-baħar jistgħu jnaqqsu l-impatti fuq l-ekosistemi naturali.
Il-bidliet fl-imġiba u fil-konsum jistgħu jagħmlu differenza kbira. Pereżempju, xi stimi juru li globalment, il-miżuri ta’ mitigazzjoni fin-naħa tad-domanda, inklużi bidliet fl-imġiba jew fl-istil tal-ħajja (l-inċentivar ta’ dieti jew vjaġġar aktar sostenibbli u aktar tajbin għas-saħħa, it-tnaqqis tal-iskart tal-ikel jew tat-tessuti, it-tnaqqis tal-konsum tal-enerġija u tal-ilma eċċ.) jew l-użu tal-infrastruttura (ir-rinnovazzjoni tal-bini, l-iżgurar ta’ trasport sostenibbli eċċ.) jistgħu jnaqqsu l-emissjonijiet b’sa 40-70 % sal-2050.
B’mod parallel, dawn jistgħu jtejbu wkoll il-benesseri. Madankollu, mhux biss it-tfassil tal-miżuri proposti iżda wkoll il-perċezzjoni u l-effetti fuq l-imġiba tagħhom huma importanti. Il-bidla għal imġiba u konsum aktar sostenibbli tista’ titqies b’mod pożittiv u tkun aktar aċċettabbli, jekk tkun mibnija madwar il-ġustizzja, u s-sodisfazzjon tal-ħajja
. Mingħajr ma jiġu kkunsidrati, il-miżuri proposti se jwasslu għal oppożizzjoni pubblika, u sussegwentement se jnaqqsu jew saħansitra jipprevjenu pjanijiet għall-introduzzjoni tagħhom.
3. Żieda fil-pressjoni biex jiġi żgurat finanzjament suffiċjenti
It-tranżizzjoni ekoloġika teħtieġ investimenti mingħajr preċedent. B’mod ġenerali, se jkunu meħtieġa investimenti addizzjonali ta’ aktar minn EUR 620 biljun fis-sena biex jintlaħqu l-objettivi tal-Patt Ekoloġiku u ta’ RepowerEU. Il-maġġoranza ta’ dawn se jkollhom jiġu minn finanzjament privat. Il-baġits tal-Istati Membri se jkollhom ukoll rwol importanti. L-UE diġà hija mistennija li tonfoq EUR 578 biljun – mill-inqas 30 % tal-baġit tagħha – fuq azzjoni rilevanti għall-klima għall-perjodu 2021-2027. Madankollu, il-kostijiet u l-konsegwenzi sħaħ tal-kriżi tal-klima u tal-bijodiversità ma humiex magħrufa. L-impatti dejjem jiżdiedu ta’ avvenimenti estremi tat-temp diġà iwasslu għal telf ekonomiku serju. Pereżempju, għan-nixfiet dawn jammontaw għal madwar EUR 9 biljun fis-sena
u għall-għargħar tax-xmajjar għal EUR 7,6 biljun
. It-tisħiħ tar-reżiljenza għat-tibdil fil-klima f’oqsma ewlenin, bħall-infrastruttura tat-trasport, is-settur diġitali, l-enerġija, il-ħżin tar-riżorsi, is-saħħa, l-ikel, il-bini, jew l-impjanti tal-manifattura se jinvolvi wkoll riżorsi sinifikanti. Barra minn hekk, il-frekwenza dejjem akbar ta’ katastrofi klimatiċi tista’ tagħmel l-assigurazzjoni mhux affordabbli għall-unitajiet domestiċi u għal ħafna negozji, u tkompli żżid il-pressjoni fuq il-baġits pubbliċi. Ir-rapport Ewropew dwar il-Valutazzjoni tar-Riskju Klimatiku li jmiss se jipprovdi aktar evidenza dwar ir-riskji relatati mal-klima. Dan kollu jibni wkoll każ b’saħħtu għall-prevenzjoni: kull euro investit f’sistemi ta’ twissija bikrija jirritorna medja ta’ EUR 131 minn telf evitat, kostijiet ta’ rispons, u benefiċċji addizzjonali għas-soċjetà.
Investimenti strateġiċi oħra qed jikbru wkoll. It-tnaqqis tad-distakk fl-investiment tal-UE għat-tranżizzjoni diġitali se jiswa mill-inqas EUR 125 biljun fis-sena
. Il-prezz tal-ġeopolitika l-ġdida se jkun għoli wkoll: pereżempju, fl-2021, in-nefqa għad-difiża tal-Istati Membri żdiedet b’mod sinifikanti għal EUR 214-il biljun, b’infiq addizzjonali ta’ EUR 75 biljun previst sal-2025 biex jinbnew kapaċitajiet ta’ difiża adegwati. Fl-aħħar nett, ir-rikostruzzjoni tal-Ukrajna se teħtieġ EUR 384 biljun mis-sħab kollha matul l-10 snin li ġejjin.
Fl-istess ħin, it-tibdil demografiku u t-trasformazzjoni ekonomika se jisfidaw il-baġits pubbliċi fil-livelli kollha. Pereżempju, il-proporzjon ta’ dipendenza tal-età avvanzata jista’ jikber minn 34,4 % fl-2019 għal 59,2 % fl-2070, li jirriżulta f’żieda possibbli fl-infiq relatat mal-età b’żewġ punti perċentwali għal 26 % tal-PDG
. Il-qafas tat-taxxa kurrenti tal-UE, ibbażat l-aktar fuq it-taxxi fuq ix-xogħol, inklużi l-kontribuzzjonijiet soċjali, ma jirriflettix il-bidliet li għaddejjin bħalissa
. Peress li s-sehem ta’ persuni fl-età tax-xogħol se jonqos drastikament matul id-deċennji li ġejjin, u t-tkabbir tal-produttività x’aktarx li ma jpattix għal din l-evoluzzjoni, il-kapaċità tat-tassazzjoni fuq ix-xogħol li tiġġenera l-istess ammont ta’ dħul bħal dak tal-lum x’aktarx li titnaqqas. Barra minn hekk, it-trasformazzjoni ekonomika u l-globalizzazzjoni jirriżultaw fir-rwol dejjem akbar tal-assi intanġibbli u l-mobbiltà internazzjonali akbar tal-attivitajiet ekonomiċi. Barra minn hekk, it-tranżizzjoni ekoloġika nnifisha se jkollha impatt. Dan jista’ jikkontribwixxi għat-tnaqqis tal-bażi tat-taxxa tradizzjonali, minħabba t-tneħħija gradwali tal-fjuwils fossili, il-bidliet fix-xejriet tal-konsum, u ċ-ċaqliq fit-tkabbir. Fl-istess ħin, dan jista’ jiġi kkumpensat sa ċertu punt minn attivitajiet, prodotti u servizzi sostenibbli ġodda. Forom ġodda ta’ tassazzjoni (eż. dwar l-emissjonijiet tal-karbonju, l-iskart, prodotti u servizzi mhux sostenibbli jew mhux tajbin għas-saħħa) jistgħu wkoll jiksbu importanza biex jikkomplementaw it-taxxi fuq ix-xogħol u jagħtu spinta lis-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi u tal-istat soċjali.
Il-kisba tat-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà se tiddependi fuq l-iżgurar ta’ finanzjament suffiċjenti u rapidu mis-settur privat. Għalhekk, l-enfasi sabiex jinfetħu l-bibien għall-investimenti privati se tkun essenzjali għas-settur pubbliku, filwaqt li jiġu evitati l-effetti ta’ esklużjoni fuq il-finanzjament privat jew li tiġi skattata tellieqa ta’ sussidji bejn l-ekonomiji. L-UE żviluppat qafas komprensiv ta’ finanzjament sostenibbli li jappoġġa lill-kumpaniji u lis-settur finanzjarju biex iżidu l-investimenti tagħhom meħtieġa għat-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà, li jinkludi tassonomija, divulgazzjonijiet dwar is-sostenibbiltà, parametri referenzjarji klimatiċi u bonds ekoloġiċi. Madankollu, għad hemm diversi sfidi. Id-distakk fl-investimenti produttivi bejn l-UE u l-Istati Uniti kiber mill-kriżi finanzjarja tal-2008 u laħaq 2 % tal-PDG fl-2022
. Barra minn hekk, l-investimenti privati huma mxekkla min-nuqqas ta’ suq verament uniku għall-kapital u ta’ Unjoni Bankarja żviluppata bis-sħiħ. Dan ifixkel id-direzzjoni tat-tfaddil għoli fl-UE – is-surplus ta’ tfaddil domestiku fuq l-investimenti domestiċi fl-UE kellu medja ta’ kważi EUR 300 biljun matul l-aħħar 10 snin
– lejn il-finanzjament tat-tkabbir futur. Filwaqt li l-banek se jibqa’ jkollhom rwol ewlieni fil-finanzjament tal-ekonomija tal-UE, jeħtieġ li jsir aktar biex jiġu ddiversifikati s-sorsi ta’ finanzjament. Pereżempju, il-livell tal-UE ta’ investiment ta’ kapital ta’ riskju, għalkemm qed ilaħħaq mal-Istati Uniti, għadu insuffiċjenti, b’mod partikolari fir-rigward ta’ finanzjament fi stadju aktar tard, u negozji ġodda u negozji li qed jespandu Ewropej ta’ suċċess qed jitħabtu biex iżidu fl-UE l-kapital meħtieġ biex jikbru. Dan jirriżulta f’rata ta’ innovazzjoni aktar baxxa u fil-potenzjal tas-swieq kapitali għall-finanzjament tat-tranżizzjonijiet li jibqgħu sottożviluppati. Ostakli addizzjonali jinkludu t-tnaqqis mistenni fil-produttività u d-dejn akkumulat tal-kumpaniji wara l-pandemija
. Dan huwa aggravat biż-żieda fil-kostijiet tas-self
, li bl-istess mod iżid it-tħassib dwar il-kapaċità tas-settur privat li jagħmel l-investimenti meħtieġa issa, b’mod partikolari fl-enerġija rinnovabbli
. Fl-aħħar nett, l-istrumenti pubbliċi biex jiġu attirati l-investimenti privati xi drabi jintużaw b’mod avvers wisq għar-riskju biex jiġu skattati investimenti fi proġetti ta’ riskju għoli, ta’ redditu baxx, jew orjentati lejn il-futur.
4. Id-domanda dejjem tikber għall-ħiliet u l-kompetenzi għall-futur sostenibbli
It-tranżizzjonijiet se jeħtieġu sistemi Ewropej ta’ edukazzjoni u taħriġ b’saħħithom, li jpoġġu importanza fuq l-adattabilità. Id-disponibbiltà tal-ħaddiema bil-ħiliet tekniċi u personali xierqa se tkun kruċjali għall-vijabbiltà tat-tranżizzjonijiet u għall-kompetittività tal-UE. Pereżempju, it-tnaqqis tad-distakk bejn il-ġeneri fi STEM, essenzjali għat-teknoloġiji ekoloġiċi u diġitali, jista’ potenzjalment iwassal għal titjib tal-PDG tal-UE sa EUR 820 biljun fl-2050. Diġà issa, in-nuqqas ta’ persunal disponibbli b’sett xieraq ta’ ħiliet huwa fattur addizzjonali li jxekkel l-investimenti għal 85 % tad-ditti tal-UE
, kemm f’industriji stabbiliti kif ukoll f’industriji ġodda. In-nuqqas ta’ ħaddiema huwa kwistjoni li qed tikber f’diversi setturi li jirrikjedu ħafna ħaddiema, bħall-kura tas-saħħa, il-kura fit-tul, il-kostruzzjoni, jew l-agrikoltura, mhux l-inqas quddiem popolazzjoni Ewropea li qed tixjiħ. Dawn huma wkoll tħassib f’setturi ewlenin għat-tranżizzjonijiet. Pereżempju, l-UE teħtieġ 180 000 ħaddiem imħarreġ fl-industrija tal-idroġenu taċ-ċelloli tal-fjuwil sal-2030 u sa 66 000 ħaddiem fil-fotovoltajċi. Fl-istess ħin, il-kompetenzi bażiċi taż-żgħażagħ Ewropej iddeterjoraw
, u l-pandemija aggravat l-eżiti tat-tagħlim f’ħafna Stati Membri. Barra minn hekk, filwaqt li l-forza tax-xogħol tal-UE hija l-aktar edukata fl-istorja tagħha, għad hemm 60 miljun adult b’livell baxx ta’ edukazzjoni u b’livell baxx ta’ ħiliet. Barra minn hekk, in-nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet ma huwiex l-unika kawża ta’ nuqqas ta’ ħaddiema. Hemm ukoll problema tad-disponibbiltà tal-kwalità tal-impjiegi, relatata ma’ kundizzjonijiet tax-xogħol ħżiena, paga u kuntratti, bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata, u n-nuqqas ta’ żvilupp jew opportunitajiet ta’ karriera. Ix-xejriet demografiċi u t-tnaqqis tal-popolazzjoni fl-età tax-xogħol għandhom impatt territorjali sinifikanti, hekk kif 82 reġjun tal-UE jiffurmaw 30 % tal-popolazzjoni Ewropea li qed jiffaċċjaw jew jirriskjaw nassa tal-iżvilupp tat-talenti. Jekk dan ma jiġix indirizzat, se jkun ta’ xkiel għall-koeżjoni Ewropea.
Is-sistemi tal-edukazzjoni u t-taħriġ tagħna għadhom ma humiex adattati għad-daqs u għall-ħeffa tat-trasformazzjonijiet. Il-ħiliet qed isiru dejjem aktar importanti apparti l-kwalifiki formali. Dan huwa akkumpanjat minn bidliet fil-valuri u l-aspirazzjonijiet ta’ ġenerazzjonijiet ġodda lejn il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata u impjiegi sinifikanti. It-teknoloġiji diġitali, inkluża l-intelliġenza artifiċjali ġenerattiva, joħolqu opportunitajiet ġodda ta’ tagħlim u apprendiment, kemm għal edukazzjoni regolari kif ukoll għal tagħlim tul il-ħajja u fuq il-post tax-xogħol. Madankollu, dawn joħolqu wkoll sfidi għas-sistemi eżistenti tal-edukazzjoni u t-taħriġ. Pereżempju, f’termini ta’ litteriżmu diġitali tal-għalliema, approċċi pedagoġiċi, l-iżgurar tal-kwalità u l-affidabbiltà tas-sistemi u l-kontenut tagħhom, l-iżgurar ta’ opportunitajiet indaqs (eż. fir-rigward tal-aċċess għal infrastruttura u tagħmir teknoloġiċi bażiċi), jew tħassib etiku.
L-isfida tal-ħiliet tmur lil hinn minn sempliċi kunsiderazzjonijiet ekonomiċi. Il-litteriżmu u l-ħiliet diġitali se jkunu kruċjali mhux biss biex jinstabu impjiegi ta’ kwalità, iżda wkoll għall-parteċipazzjoni attiva fil-ħajja ċivika jew biex issir distinzjoni bejn il-fatti u l-miżinformazzjoni u d-diżinformazzjoni, relatati wkoll mas-sostenibbiltà. Bħalissa 54 % biss taċ-ċittadini tal-UE għandhom mill-inqas ħiliet diġitali bażiċi
. Barra minn hekk, il-kompetenzi tas-sostenibbiltà ambjentali
, flimkien mal-ħiliet ċiviċi u intraprenditorjali kif ukoll ir-reżiljenza se jkunu importanti wkoll għall-innovazzjoni, l-aġenzija u l-parteċipazzjoni soċjali bbażati fil-komunità. Fl-aħħar nett, il-ħiliet huma importanti wkoll għas-settur pubbliku, peress li diskrepanza fil-kompetenzi tista’ tillimita l-kapaċità tiegħu li jaġixxi b’mod effettiv. Pereżempju, 69 % tal-muniċipalitajiet tal-UE rrapportaw in-nuqqas ta’ ħiliet ta’ valutazzjoni ambjentali u klimatika bħala fattur li jnaqqas ir-ritmu tal-investimenti tagħhom relatati mal-klima
.
It-trażmissjoni persistenti tal-iżvantaġġ edukattiv bejn il-ġenerazzjonijiet se żżid ma’ dawn il-kwistjonijiet. Pereżempju, l-istudenti bi status soċjoekonomiku baxx fl-UE huma 5,6 darbiet aktar probabbli li ma jmorrux tajjeb biżżejjed fl-iskola meta mqabbla ma’ studenti bi status għoli
. Dan juri limiti għall-mobbiltà soċjali eżistenti u jfixkel il-possibbiltajiet li wieħed jibbenefika mill-opportunitajiet offruti mit-tranżizzjonijiet. Huwa wkoll wieħed mill-fatturi li jaffettwaw il-koeżjoni soċjali tal-UE.
5. Iż-żieda fil-qsim fil-koeżjoni soċjali
Il-Patt Ekoloġiku Ewropew jibbaża fuq il-kapaċità li n-nies ikunu jistgħu jipparteċipaw b’suċċess fit-tranżizzjoni u li jibbenefikaw minnha. F’dan ir-rigward, hemm progress ċar. Meta wieħed iħares lejn l-istandards tal-għajxien ġenerali jew is-saħħa, l-Ewropej igawdu ħajja itwal u aħjar mill-ġenerazzjonijiet preċedenti. L-għomor tagħhom se jkompli jitwal. Mill-2004, iggwadanjaw 4 snin ta’ stennija tal-għomor b’saħħa tajba
, u qed jitfaċċaw diversi possibbiltajiet ġodda ta’ ħajja u ta’ karriera. Ħafna pajjiżi Ewropej huma fost l-aktar postijiet fejn in-nies huma kuntenti jgħixu. Madankollu, il-pedamenti tal-kuntratt soċjali eżistenti jeħtieġ li jissaħħu biex jifilħu għal diversi sfidi.
It-tibdil fil-klima se jaffettwa lit-territorji b’mod mhux ugwali u b’impatti sproporzjonati fuq l-ifqar u l-aktar vulnerabbli. Il-familji bi dħul baxx se jkunu l-aktar esposti għal prezzijiet ogħla tal-ikel
jew tal-enerġija
, peress li ġeneralment ikollhom inqas lok biex itaffu ż-żidiet qawwija fl-għoli tal-ħajja permezz tal-iffrankar. Meta mqabbla ma’ gruppi oħra, huma jonfqu wkoll proporzjonalment aktar fuq oġġetti essenzjali bħall-ikel, l-elettriku, il-gass, it-tisħin u t-trasport. L-aktar foqra spiss jgħixu wkoll fiż-żoni aktar imniġġsa tal-bliet u konsegwentement huma aktar vulnerabbli għall-effetti tat-tniġġis, b’mod partikolari fuq saħħithom. 13,7 % taċ-ċittadini tal-UE jgħidu li kienu esposti għal tniġġis jew għal perikli ambjentali
. L-aktar sezzjonijiet vulnerabbli tas-soċjetà huma wkoll affettwati b’mod sproporzjonat minn diżastri relatati mal-klima. Fl-istess ħin, il-kapaċità ta’ adattament tas-soċjetajiet u tal-istituzzjonijiet tagħna hija mifruxa b’mod mhux uniformi madwar l-Ewropa. Barra minn hekk, id-disparitajiet fl-introjtu u fil-ġid huma marbuta mill-qrib mal-inugwaljanzi ekoloġiċi u mal-kontribuzzjonijiet għat-tibdil fil-klima. Pereżempju, l-aktar 10 % sinjuri tal-Ewropej jemettu aktar minn tliet darbiet aktar per capita mill-bqija
. Madankollu, fatturi oħra, bħall-età, it-tip ta’ akkomodazzjoni, jew id-daqs tal-agglomerazzjoni, jiddeterminaw ukoll l-emissjonijiet tal-unitajiet domestiċi, filwaqt li jżidu l-kumplessità mal-politiki fiskali u ridistributtivi potenzjali marbuta mal-emissjonijiet tal-karbonju.
L-inugwaljanza bejn l-Istati Membri qed tonqos, madankollu l-inugwaljanzi fi ħdan l-Istati Membri individwali qed jiżdiedu
. Hemm perċezzjoni qawwija fis-soċjetà li dawn laħqu livelli eċċessivi
. Fl-2021, 38,2 % tal-introjtu ekwivalizzat totali fl-UE ġie attribwit għall-20 % tal-popolazzjoni bl-ogħla introjtu, filwaqt li l-20 % bl-inqas introjtu rċevew biss sehem ta’ 7,9 %, għalkemm b’differenzi kbar bejn l-Istati Membri. Dawn in-numri huma riflessi fl-attitudnijiet fost l-Ewropej: 81 % jemmnu li l-inugwaljanza fl-introjtu hija kbira wisq
. Ħafna Ewropej madwar ir-reġjuni u l-bliet li qed jiffaċċjaw staġnar u tnaqqis ekonomiku huma dejjem aktar mhux sodisfatti minħabba d-disparitajiet fl-edukazzjoni jew l-opportunitajiet ta’ impjieg, il-mobbiltà soċjali, l-ugwaljanza, l-istennija tal-għomor, jew il-konnettività. Fl-istess ħin, il-konċentrazzjoni tal-ġid hija ogħla b’mod sinifikanti mill-inugwaljanza fl-introjtu u qed tiżdied gradwalment, filwaqt li xxekkel direttament l-opportunitajiet indaqs u l-mobbiltà soċjali ’l fuq
, iżda tikkontribwixxi wkoll għall-polarizzazzjoni politika. L-istatistika turi li t-trasferimenti soċjali jnaqqsu l-inugwaljanza fl-introjtu – fl-2021, il-koeffiċjent Gini għall-introjtu kien ta’ 52,2 % qabel it-trasferimenti soċjali, iżda naqas għal 30,1 % wara li tqiesu
. Barra minn hekk, l-effetti tat-tibdil fil-klima jista’ jkollhom ukoll impatt dirett fuq id-dinamika tal-inflazzjoni. Il-pressjonijiet inflazzjonarji li jirriżultaw, eż. fuq il-prezzijiet tal-ikel jew tal-enerġija, flimkien ma’ tnaqqis fil-kapaċità tal-akkwist, jistgħu jintensifikaw ulterjorment l-inugwaljanzi, peress li l-impatti tagħhom ivarjaw b’mod sinifikanti għal unitajiet domestiċi b’introjtu baxx u għoli. Mingħajr miżuri xierqa, dan jista’ jwessa’ l-faqar, inkluż il-faqar enerġetiku, l-esklużjoni soċjali u l-asimmetriji territorjali madwar l-UE.
Il-ġustizzja interġenerazzjonali qed issir ukoll dejjem aktar importanti. Iż-żgħażagħ Ewropej qed jibbenefikaw minn titjib ġenerazzjonali kbir, b’67 % jaqblu li l-UE toffrilhom prospetti aħjar għall-futur
. Madankollu, qed jiffaċċjaw ukoll sfidi ġodda. Dawn għandhom edukazzjoni aħjar iżda għandhom inqas introjtu disponibbli mill-ġenerazzjonijiet żgħażagħ preċedenti, u huma aktar probabbli li jaħdmu f’forom instabbli ta’ impjieg
. Konsegwentement, iż-żgħażagħ issostitwew lill-anzjani bħala l-grupp l-aktar f’riskju ta’ faqar. It-tfal imwielda fl-2020 se jesperjenzaw żieda ta’ darbtejn sa seba’ darbiet f’avvenimenti estremi tat-temp u r-riskji għas-saħħa assoċjati, meta mqabbla ma’ persuni li twieldu fl-1960
. Barra minn hekk, b’mod speċjali ż-żgħażagħ huma affettwati minn kwistjonijiet ta’ saħħa mentali, inklużi l-ansjetà ekoloġika jew is-solastalġija
. Dan jista’ jiżdied bl-użu ħażin tal-media diġitali u r-riperkussjonijiet tal-pandemija. Aktar minn 45 % taż-żgħażagħ jammettu li qed jesperjenzaw dawn l-ansjetajiet
. Din hija wkoll ir-raġuni għaliex jistennew azzjoni aktar deċiżiva: disgħa minn kull għaxar żgħażagħ Ewropej jaqblu li l-indirizzar tat-tibdil fil-klima jtejjeb is-saħħa u l-benesseri tagħhom
. It-tħassib tagħhom jestendi wkoll għad-dejn pubbliku, peress li ġenerazzjonijiet iżgħar x’aktarx jikkontribwixxu aktar għall-istat soċjali, filwaqt li jirċievu inqas minn dawk tagħhom. Peress li l-proporzjon relattiv ta’ votanti żgħażagħ qed jonqos, il-kwistjoni tal-ġustizzja interġenerazzjonali kisbet ukoll trazzjoni politika. In-nuqqas ta’ solidarjetà interġenerazzjonali dwar kwistjonijiet klimatiċi, ekonomiċi u tas-soċjetà jista’ jikkontribwixxi għall-aljenazzjoni politika u d-diżillużjoni tagħhom bil-kapaċità tal-klassi u s-sistema politika kurrenti li jindirizzaw l-isfidi ġenerazzjonali.
6. Theddid għad-demokrazija u l-kuntratt soċjali eżistenti
L-inugwaljanzi huma marbuta ħafna ma’ fiduċja aktar baxxa fl-istituzzjonijiet nazzjonali u tal-UE
, kif ukoll fid-demokrazija libera b’mod ġenerali. It-tneħħija tad-dritt tal-vot, l-iskuntentizza dejjem tikber, u n-nuqqas ta’ aġenda pożittiva jingħaqdu f’erożjoni tal-fiduċja fl-istituzzjonijiet pubbliċi, polarizzazzjoni, u appell imsaħħaħ ta’ movimenti estremisti, awtokratiċi, jew populisti. Globalment, il-livell ta’ demokrazija li jgawdi minnu ċ-ċittadin medju waqa’ lura għal-livelli rreġistrati l-aħħar fl-1989
. Id-demokrazija qed tiġi dejjem aktar sfidata bħala l-mudell ta’ governanza l-aktar adattat biex jittratta kwistjonijiet soċjoekonomiċi li qed jikbru. Fl-UE, xi wħud mir-rekwiżiti ewlenin għal demokrazija li tiffunzjona huma mxekkla. Dan huwa viżibbli permezz ta’ sfidi għall-istat tad-dritt, u ċittadinanza silenzjuża li qed tiżdied, eż. tnaqqis konsistenti tal-parteċipazzjoni elettorali f’ħafna Stati Membri kemm fl-elezzjonijiet nazzjonali kif ukoll f’dawk Ewropej
, jew in-nuqqas dejjem jikber ta’ interess fil-ħajja demokratika ġenerali. Pereżempju, 47 % taċ-ċittadini jaqblu li l-vuċi tagħhom tgħodd fl-UE filwaqt li 49 % jaħsbu li dan ma jgħoddx
. Il-personalizzazzjoni tal-politika, bil-mexxejja politiċi meqjusa aktar importanti mill-partiti politiċi, qed tiżdied ukoll. Il-polarizzazzjoni tad-dibattitu politiku u s-sens ta’ iżolament huma amplifikati mill-miżinformazzjoni u mid-diżinformazzjoni, id-dinamika tal-gruppi fil-media soċjali, jew il-preġudizzju algoritmiku
. Barra minn hekk, fil-postijiet li jħossu li tħallew jaqgħu lura jinxtred id-diżimpenn u l-iskuntentizza. Jekk in-nases tal-iżvilupp ta’ reġjuni staġnati ma jiġux indirizzati, ikun anqas probabbli li ċ-ċittadini jappoġġjaw l-integrazzjoni u l-valuri Ewropej, f’dik li saret magħruf bħala l-ġeografija tal-iskuntentizza
. Mil-lat pożittiv, jidhru wkoll forom ġodda ta’ attivitajiet politiċi u mobilizzazzjoni soċjali. Madankollu, in-nuqqas li tiġi indirizzata s-saħħa tad-demokraziji Ewropej se jkun ta’ sfida kemm għall-introduzzjoni ta’ politiki sostenibbli kif ukoll għat-tranżizzjoni nnifisha.
Il-kuntratt soċjali eżistenti ma huwiex kompletament adattat għar-realtà soċjoekonomika l-ġdida. Il-kuntratt soċjali kurrenti għandu l-oriġini tiegħu f’nofs is-seklu 20, taħt kundizzjonijiet soċjoekonomiċi differenti. Ir-realtajiet tal-Ewropej minn dak iż-żmien evolvew drastikament, b’modi ġodda ta’ tagħlim, xogħol, u għajxien, ankrati fit-tibdil demografiku u l-migrazzjoni. L-implikazzjonijiet ta’ ħajjiet itwal se jkunu profondi għall-individwi, għan-negozji, għall-komunitajiet u għall-gvernijiet. Għalhekk, għad hemm lakuni u jistgħu jinħolqu tensjonijiet ġodda fil-futur. Pereżempju, filwaqt li forom “mhux standard” ta’ xogħol (inkluż l-impjieg indipendenti) bħalissa jammontaw għal 40 % tal-popolazzjoni li taħdem
, l-iskemi ta’ protezzjoni soċjali għadhom imfassla l-aktar għal forom tradizzjonali ta’ impjieg (eż. impjegati full-time, permanenti u dipendenti). Huma meħtieġa bidliet sabiex xi partijiet tal-forza tax-xogħol, b’mod partikolari ż-żgħażagħ, dawk li twieldu barra mill-UE, u n-nisa jkunu koperti biżżejjed mis-sistemi ta’ protezzjoni soċjali. Inkella, dawn il-lakuni jistgħu jheddu l-benesseri tal-individwi u tal-familji tagħhom, speċjalment tal-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx, u jista’ jkollhom impatt detrimentali fuq l-intitolamenti tal-pensjoni u l-benesseri aktar tard fil-ħajja. Dawn jistgħu jimminaw ukoll l-istabbiltà finanzjarja ta’ arranġamenti ta’ assistenza soċjali eżistenti u jistgħu jaffettwaw il-kompetittività ġenerali permezz ta’ swieq tax-xogħol inqas effiċjenti, b’persuni inqas inklinati li jieħdu riskji, jibdlu l-impjiegi, jiċċaqalqu jew jitilqu mix-xogħol, jiftħu jew jagħlqu kumpanija. Fl-aħħar nett, għal ħafna Ewropej, ix-xogħol ukoll ma għadux iħallas biżżejjed. L-aktar indikatur ċar huwa l-affordabbiltà tal-akkomodazzjoni: issa jinsab fl-aktar livell baxx tiegħu kemm għal dawk li qed ifittxu li jixtru dar, kif ukoll għal dawk li jikru.
B’mod parallel, ir-rwol ġeoekonomiku tal-atturi pubbliċi u privati qed jevolvi. Aħna nosservaw konverġenza dejjem akbar tal-oqsma ekonomiċi u tas-sigurtà, peress li l-għażliet ekonomiċi huma dejjem aktar xprunati minn tħassib dwar is-sigurtà. L-aspettattivi lejn l-istat qed jinbidlu u qed isegwu t-tranżizzjonijiet, l-awtonomija strateġika miftuħa, u r-reżiljenza ekonomika, se jirrikjedu għodod u kompetenzi xierqa. Min-naħa l-oħra, it-tixrid kontinwu tal-poter, b’rilevanza globali dejjem akbar ta’ korporazzjonijiet multinazzjonali kbar, jisfida r-rwol eżistenti tal-istat fl-ekonomija, fid-demokrazija, jew fil-ħajja soċjali.
III.Oqsma ewlenin għal azzjoni
Il-kwistjonijiet ippreżentati hawn fuq se jkollhom impatti diretti fuq l-aspetti soċjali u ekonomiċi tas-sostenibbiltà, u se jikkontestaw il-fattibbiltà u l-vijabbiltà tat-tranżizzjonijiet. Huwa għalhekk li l-kisba ta’ Ewropa sostenibbli sal-2050 diġà teħtieġ intervent ikkoordinat fl-oqsma kollha ta’ politika. Filwaqt li jibnu fuq l-eżitu tal-proċess ta’ prospettiva, l-oqsma għal azzjoni deskritti hawn taħt jippreżentaw ideat biex jiġu indirizzati l-isfidi identifikati fit-taqsimiet preċedenti.
1. L-iżgurar ta’ kuntratt soċjali Ewropew ġdid adattat għal futur sostenibbli. L-UE għandha tkompli tħeġġeġ lill-Istati Membri jiżviluppaw servizzi soċjali inklużivi u ta’ kwalità għolja li jtejbu l-kapaċità tan-nies li jikkontribwixxu għall-ekonomija u s-soċjetà filwaqt li jilħqu l-potenzjal u l-aspirazzjonijiet tagħhom. Dan jinvolvi wkoll l-aġġornament tal-politiki soċjali li jsegwu approċċ ta’ investiment soċjali tul il-ħajja kollha. Dan jinkludi l-appoġġ għall-parteċipazzjoni u l-inklużività fis-suq tax-xogħol, l-adattament ulterjuri tal-protezzjoni soċjali għal forom mhux standard ta’ impjieg u għal riskji ġodda relatati mal-klima, l-iżgurar ta’ livell adegwat ta’ protezzjoni soċjali, kif ukoll approċċ ta’ inklużjoni attiva fis-suq tax-xogħol. Għandu jqis ir-realtà demografika l-ġdida, bl-isfidi (it-tixjiħ) u l-opportunitajiet tagħha (il-lonġevità). Dan ifisser ukoll li tiġi żgurata integrazzjoni effettiva tal-migranti u taċ-ċittadini tal-UE bi sfond ta’ migrazzjoni, li jiġu ġġenerati kisbiet fiskali sinifikanti għall-Istati Membri u li jingħata kontribut importanti biex jiġu ffaċċjati l-isfidi tal-benessri maħluqa mit-tibdil demografiku. Il-monitoraġġ kontinwu tal-indikaturi soċjali, b’mod partikolari għall-aktar unitajiet domestiċi vulnerabbli, se jkun kruċjali għall-ġlieda kontra l-faqar, l-esklużjoni soċjali, u l-inugwaljanzi soċjali u territorjali. Kuntratt soċjali ġdid għandu jinkludi enfasi aktar b’saħħitha fuq tranżizzjoni ġusta u inklużiva, isostni l-koeżjoni reġjonali, u juża l-ġustizzja interġenerazzjonali kif ukoll il-konverġenza soċjali ’l fuq bħala prinċipji gwida. Għandu jiffoka wkoll fuq l-għajxien f’ambjent b’saħħtu bħala ġid pubbliku ewlieni, u fuq l-indirizzar tal-kawżi fundamentali ta’ kwistjonijiet ta’ saħħa mentali, bħall-esklużjoni soċjali, id-diskriminazzjoni, u l-impatt tat-tibdil fil-klima.
2. L-ingranaġġ tas-Suq Uniku biex jippromwovi ekonomija reżiljenti b’emissjonijiet żero netti. L-UE għandha tkompli ssaħħaħ il-qafas koordinat tagħha biex tikseb awtonomija strateġika miftuħa, inkluża s-sigurtà ekonomika. B’mod partikolari, filwaqt li jibnu fuq il-mekkaniżmu eżistenti għall-iskrinjar tad-dipendenzi strateġiċi kurrenti, l-UE u l-Istati Membri tagħha għandhom jiżviluppaw aktar għodod biex jivvalutaw id-dipendenzi futuri fis-setturi strateġiċi kollha (eż. is-saħħa, l-ikel, it-teknoloġiji diġitali, l-enerġija, l-ispazju, l-ilma). L-UE għandha tagħmel ukoll użu aħjar u aktar strateġiku tal-istrumenti għad-difiża tal-kummerċ, ir-regolament dwar is-sussidji barranin, u l-istrumenti tal-akkwist. L-espansjoni tas-Suq Uniku se tkun kruċjali biex tiġi ssalvagwardjata l-qawwa ekonomika futura tal-UE. Livelli adegwati ta’ intelligence strateġika u governanza antiċipatorja għandhom jiggwidaw il-validità futura ta’ qafas regolatorju li jsaħħaħ it-tkabbir, b’mod partikolari għas-Suq Uniku
. Hemm bżonn ta’ enfasi mġedda fuq l-indirizzar tal-ostakli, kif ukoll fuq l-infurzar tar-regoli eżistenti, f’ekosistemi bl-akbar potenzjal għat-tranżizzjoni. Dan jeħtieġ li jitqabbel ma’ regoli tal-kompetizzjoni robusti u adattati għall-iskop tagħhom. L-inċentivar ta’ mudelli ta’ negozju sostenibbli u l-iżgurar ta’ appoġġ suffiċjenti għall-iżvilupp rapidu u l-użu ta’ teknoloġiji b’emissjonijiet żero netti se jkunu importanti wkoll. L-UE għandha wkoll tkompli tissalvagwardja l-kundizzjonijiet ekwi għall-parteċipanti kollha fis-suq, filwaqt li tiżgura rabtiet b’saħħithom bejn l-aċċess għas-suq u standards għoljin ta’ sostenibbiltà. Fl-aħħar nett, huwa meħtieġ ukoll appoġġ għall-manifattura rapida ta’ komponenti essenzjali għat-tranżizzjoni enerġetika, bħall-materja prima jew tagħmir ta’ teknoloġija b’emissjonijiet żero netti.
3. It-tisħiħ tal-interkonnessjonijiet bejn il-politiki interni u esterni tal-UE, anke biex tingħata spinta lill-offerta u n-narrattiva tal-UE fix-xena globali. Il-ġeoekonomija qed titlob dejjem aktar li jiġu kkombinati approċċi aġli u sħubijiet strateġiċi. F’dan il-kuntest, il-Global Gateway għandu jkompli jintuża biex jiġu żviluppati sħubijiet dwar proġetti strateġiċi, pereżempju ma’ pajjiżi li qed jiffaċċjaw sfidi fit-tranżizzjoni tal-enerġija jew is-sigurtà tal-ilma. Tali sħubijiet għandhom jistimulaw ktajjen ta’ valur lokali ġodda biex jattiraw l-investiment u joħolqu impjiegi u opportunitajiet għall-ġenerazzjonijiet iżgħar. Abbażi tal-mudell eżistenti tal-ftehim ta’ kummerċ ħieles, jistgħu jiġu esplorati tipi ġodda, aktar flessibbli u mmirati ta’ ftehimiet ta’ sħubija mal-Viċinat Ewropew, l-Afrika, l-Asja jew l-Amerika Latina. Is-sinerġiji u r-rabtiet bejn dawn il-ftehimiet u l-Global Gateway jeħtieġ li jiżdiedu. Il-ħolqien ta’ suq trans-Atlantiku ekoloġiku li jiffaċilita l-aċċess għal skemi ta’ inċentivi u l-prevenzjoni tad-diskriminazzjoni jappoġġa investimenti ekoloġiċi u produzzjoni sostenibbli. Barra minn hekk, permezz tal-approċċ ta’ Tim Ewropa, l-UE għandha ssaħħaħ il-vuċi tagħha f’fora multilaterali li huma kruċjali għall-isforzi ta’ sostenibbiltà globali, inklużi dawk li jsawru l-futur tal-finanzjament sostenibbli (eż. l-Inizjattiva ta’ Bridgetown, ir-riformi tal-Bank Dinji u l-Fond Monetarju Internazzjonali). Għandha tkompli wkoll bl-isforzi ewlenin biex jintlaħqu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli
u tikkontribwixxi għad-diskussjoni dwar il-futur tagħhom lil hinn mill-2030. Barra minn hekk, l-UE għandha tmexxi azzjoni biex tippreserva l-beni komuni globali (il-bijodiversità, il-ħamrija, l-ilma ħelu, l-oċeani, eċċ.), inkluż permezz ta’ finanzjament jew kooperazzjoni fit-teknoloġija u l-innovazzjoni (kemm ta’ teknoloġija għolja kif ukoll ta’ teknoloġija baxxa). Għandhom jiġu esplorati arranġamenti ġodda ta’ finanzjament għall-adattament u r-reżiljenza, iffukati fuq l-aktar pajjiżi vulnerabbli. L-UE jeħtieġ ukoll li tiżgura li l-politiki tagħha dwar il-klima, l-ambjent u l-enerġija jitfasslu u jiġu implimentati b’mod konsistenti mal-ambizzjonijiet u l-impenji internazzjonali tal-UE. Dan jinvolvi li jitqiesu l-perspettivi tas-sħab kummerċjali tagħha, kif ukoll l-impatt tal-leġiżlazzjoni tal-UE fuqhom. Dan jista’ jinkiseb permezz ta’ aktar djalogu, komunikazzjoni, diplomazija (ekoloġika, diġitali jew kulturali), u l-kooperazzjoni fit-tfassil u fl-implimentazzjoni tagħhom. Għandha tkompli wkoll tinvolvi ruħha b’mod proattiv fil-politiki tagħha tal-Patt Ekoloġiku Ewropew fl-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ. Minbarra li tiżviluppa l-qafas leġiżlattiv tagħha stess, l-UE jeħtieġ li ssawwar alleanzi u ftehimiet internazzjonali wesgħin dwar teknoloġiji emerġenti b’impatt għoli u li jippermettu s-sostenibbiltà, bħall-intelliġenza artifiċjali, b’modi li jirriflettu l-valuri u l-objettivi strateġiċi tagħha u li jimmaniġġjaw ir-riskji. Għandha wkoll tingħaqad ma’ sħab tal-istess fehma biex tiġġieled it-theddid u l-attakki, bħad-diżinformazzjoni. Fl-aħħar nett, it-tisħiħ tal-Pjan ta’ Azzjoni għaż-Żgħażagħ fl-azzjoni esterna tal-UE jista’ jgħin fil-bini ta’ appoġġ minn ġenerazzjonijiet żgħażagħ barra mill-UE.
4. L-appoġġ għal ċaqliq fil-produzzjoni u l-konsum lejn is-sostenibbiltà. Min-naħa tal-produzzjoni , dan jinvolvi riformi u investimenti madwar l-Istati Membri għad-dekarbonizzazzjoni u d-dekontaminazzjoni tal-ekonomija, speċjalment il-proċessi industrijali u s-setturi intensivi fl-enerġija, it-tnaqqis tal-impatti fuq il-bijodiversità, u l-minimizzazzjoni tal-impronta ekoloġika tal-konsum.. It-tnaqqis tal-burokrazija, it-tħaffif tal-proċeduri amministrattivi u tal-permessi, jew iż-żieda fl-aċċessibbiltà u l-kwalità tal-appoġġ lokali huma kruċjali wkoll. Hija meħtieġa azzjoni fuq skala kbira biex tissaħħaħ ir-reżiljenza tal-ilma tal-UE, billi jiġu indirizzati t-tniġġis u d-domandi dejjem akbar mill-agrikoltura, il-produzzjoni tal-enerġija, l-industrija, jew l-unitajiet domestiċi. Miżuri għat-titjib tal-governanza tal-ilma (inklużi mekkaniżmi xierqa ta’ pprezzar u allokazzjoni), l-użu effiċjenti tiegħu, l-iżvilupp ta’ sorsi alternattivi sostenibbli, l-eliminazzjoni tat-tniġġis tal-ilma, u l-iżgurar ta’ aċċess ugwali huma kruċjali. Biex tinkiseb is-sostenibbiltà se jkun hemm bżonn ukoll ta’ bidliet fl-imġiba tan-nies, b’mod partikolari dawk bl-ogħla impronti tal-karbonju, sabiex tiġi minimizzata l-impronta ekoloġika tal-konsum. Se jkun kruċjali wkoll li jiġu żgurati s-sinjali tal-prezzijiet it-tajbin (eż., permezz tal-ipprezzar tal-karbonju, it-taxxi ekoloġiċi, l-eliminazzjoni jew ir-riforma ta’ sussidji li jagħmlu ħsara lill-ambjent, it-tisħiħ tal-inċentivi pożittivi għall-ambjent) flimkien mas-salvagwardja tal-affordabbiltà u d-disponibbiltà ta’ prodotti u servizzi sostenibbli. Biex tbiddel l-istrateġiji u l-mudelli tan-negozju tal-kumpaniji, l-UE għandha tkompli tfassal politiki u regolamenti biex tkompli tindirizza l-obsolexxenza ppjanata, u biex tippromwovi t-tiswija fil-kuntest ta’ wara l-bejgħ, u d-disinn għaċ-ċirkolarità. Abbażi ta’ analiżijiet xierqa, il-miżuri jistgħu jinkludu wkoll il-projbizzjoni tar-reklamar tal-aktar prattiki jew servizzi li jagħmlu ħsara lill-ambjent. Flimkien, dawn l-elementi jistgħu jikkostitwixxu elementi għal qafas legali futur usa’, b’kont meħud tal-kompetittività globali fit-tul tal-ekonomija tal-UE. Aktar analiżi tal-impatti distributtivi u territorjali fit-tfassil tal-politika u l-komunikazzjoni aktar ċara tar-riżultati jistgħu jgħinu biex jitfasslu miżuri ġodda b’mod li jiġu mminimizzati l-impatti negattivi possibbli fuq il-faqar u l-inugwaljanza, u jiġu previsti miżuri ta’ politika ta’ akkumpanjament li jtaffu tali impatti negattivi. Fl-aħħar nett, l-edukazzjoni u s-sensibilizzazzjoni dwar għażliet u stili ta’ ħajja sostenibbli u tajbin għas-saħħa għandhom jissaħħu fil-gruppi ta’ età kollha.
5. Il-mixja lejn “Ewropa tal-investimenti” billi jiżdiedu l-flussi finanzjarji privati b’appoġġ għall-investimenti strateġiċi għat-tranżizzjonijiet. Huwa essenzjali li jsir progress deċiżiv fl-Unjoni Bankarja u fl-Unjoni tas-Swieq Kapitali biex jiġi sfruttat il-finanzjament privat meħtieġ għat-tranżizzjonijiet doppji. Għodod ta’ finanzjament sostenibbli bħall-bonds ekoloġiċi Ewropej se jiffinanzjaw investimenti strateġiċi sostenibbli tal-UE. L-istabbiliment ta’ qafas aġli, rapidu u reattiv biex tingħata spinta lill-investimenti privati, kif ukoll l-iżgurar ta’ ambjent tan-negozju pożittiv, se jkun kruċjali biex jiġi żgurat li l-UE tibqa’ post attraenti għall-investiment fl-ekonomija ċirkolari u b’emissjonijiet żero netti. F’dan ir-rigward, il-finanzjament pubbliku għandu jintuża aħjar bħala katalista għall-investimenti privati, b’mod partikolari għal proġetti ta’ sostenibbiltà aktar riskjużi u rivoluzzjonarji, inkluż l-espansjoni tagħhom, u l-kapaċitajiet ta’ manifattura relatati fl-UE. B’mod partikolari, il-Bank Ewropew tal-Investiment, l-akbar bank pubbliku fid-dinja, għandu jipprovdi appoġġ aktar b’saħħtu għall-investimenti strateġiċi rilevanti għat-tranżizzjonijiet doppji, bħall-materja prima, it-teknoloġija ekoloġika, jew il-bijoteknoloġija, speċjalment għal proġetti avvanzati. Huwa importanti wkoll li jitkomplew l-isforzi biex jiġi ffaċilitat l-aċċess għal sorsi rilevanti ta’ finanzjament tal-UE għal negozji ġodda u kumpaniji żgħar u medji Ewropej. Għodod oħra jistgħu jgħinu wkoll biex jiżdiedu l-flussi finanzjarji privati: inċentivi tat-taxxa, akkwist pubbliku ekoloġiku u sostenibbli, u sħubijiet pubbliċi-privati, li jinċentivaw lill-fornituri biex jadottaw soluzzjonijiet sostenibbli, akkwist prekummerċjali, kollaborazzjonijiet ma’ organizzazzjonijiet mhux governattivi għall-għoti ta’ servizzi pubbliċi, jew maċ-ċittadini u l-partijiet ikkonċernati għall-ibbaġitjar parteċipattiv. Kollaborazzjoni aktar stretta bejn is-settur privat u dak pubbliku tista’ tinkiseb ukoll billi jiżdiedu l-istrateġiji ta’ finanzjament imħallat, eż. permezz ta’ intermedjazzjoni aħjar minn fornituri ta’ finanzjament konċessjonarji u billi jiżdied ir-rwol tal-istituzzjonijiet tal-iżvilupp tal-UE u tal-Istati Membri. Fl-aħħar nett, sforzi ulterjuri biex jiġu inkorporati r-riskji relatati mal-klima fil-valutazzjoni tal-istabbiltà finanzjarja se jkunu importanti.
6. Il-baġits pubbliċi jiġu magħmulin adattati għas-sostenibbiltà. Jeħtieġ li l-politiki fiskali u t-tassazzjoni jiġu adattati għat-tranżizzjonijiet doppji, iwarrbu investiment addizzjonali lejn proġetti li jippromwovuhom, u jipprovdu s-sinjali u l-inċentivi xierqa tal-prezzijiet lill-produtturi, lill-utenti u lill-konsumaturi, filwaqt li jtejbu s-sostenibbiltà fiskali. L-implimentazzjoni tar-riforma tal-OECD tat-tassazzjoni internazzjonali hija l-ewwel pass f’din id-direzzjoni, li tillimita l-ġirja lejn l-aktar livell baxx fir-rati tat-taxxa korporattiva u tiżgura li l-intrapriżi multinazzjonali jħallsu sehem ġust tat-taxxa kull fejn joperaw. L-UE għandha tkompli ssegwi strateġiji globali kontra l-evitar tat-taxxa li jkomplu jappoġġaw il-ġustizzja tas-sistemi tat-taxxa. Għandha tikkunsidra wkoll kif tnaqqas il-piż tat-taxxa fuq ix-xogħol u li din tinbidel għal bażijiet tat-taxxa oħra li huma anqas ta’ ħsara għat-tkabbir, ukoll biex tiġi indirizzata l-inugwaljanza f’kuntest ta’ tixjiħ tal-popolazzjoni u forom ġodda ta’ xogħol. Sforzi msaħħa biex jiġi ottimizzat l-infiq pubbliku billi jittejbu l-kwalità u l-kompożizzjoni tal-finanzi pubbliċi u jittejbu l-effiċjenza u l-effettività tan-nefqa pubblika se jkunu kruċjali biex isir l-aħjar użu mill-fondi pubbliċi. Dan jinkludi t-tisħiħ tal-kapaċitajiet pubbliċi fil-ġbir u l-analiżi tad-data, sabiex jitfasslu aħjar il-miżuri fiskali. Il-politika fiskali għandha tkompli tkun iffokata fuq il-protezzjoni ta’ unitajiet domestiċi u ditti vulnerabbli, filwaqt li tkun affordabbli u tippreserva l-inċentivi għal imġiba sostenibbli. Fl-aħħar nett, minħabba l-impatt mhux uniformi tal-isfidi fiskali u l-ħtieġa li tingħata spinta lill-investiment strateġiku u jiġi żgurat finanzjament xieraq għall-beni komuni tal-UE, għandhom jiġu esplorati aktar toroq għal azzjoni komuni.
7. Aktar ċaqliq tal-indikaturi politiċi u ekonomiċi lejn benesseri sostenibbli u inklużiv. L-aspetti ambjentali u soċjali diġà jitqiesu fid-deċiżjonijiet kemm tal-atturi pubbliċi kif ukoll ta’ dawk privati, iżda jeħtieġ li jiġu integrati ulterjorment. F’dan il-kuntest, il-metriċi lil hinn mill-PDG għandhom jiġu żviluppati ulterjorment u progressivament għandhom jiġu inkorporati fit-tfassil tal-politika tal-UE. Dan se jgħin fil-monitoraġġ tal-progress lejn il-benessri, jiffaċilita l-komunikazzjoni tal-isfidi politiċi, u jfassal l-istrateġiji biex jindirizzahom b’mod iċċentrat fuq in-nies u l-pjaneta, filwaqt li jiżgura li t-tkabbir ekonomiku ma jeqridx il-pedamenti tiegħu stess. Għandha tiġi segwita wkoll ħidma addizzjonali biex jittejbu l-għodod ta’ monitoraġġ billi jiġu żviluppati indikaturi robusti bbażati fuq mudelli (pereżempju dwar il-limiti planetarji jew ir-rabta soċjo-ambjentali mal-ekonomija), u mudelli ta’ valutazzjoni integrati aħjar għall-projezzjonijiet u l-analiżi tax-xenarji. Sabiex il-politiki jiġu infurmati ulterjorment, l-istandards statistiċi għall-kontijiet nazzjonali jeħtieġ li jiġu kkumplimentati b’indikaturi addizzjonali biex jirriflettu aħjar l-interdipendenza bejn l-attività ekonomika, il-benesseri tan-nies, u l-ambjent. Dan jindirizza, pereżempju, id-diversi modi li bihom it-tnaqqis tar-riżorsi u d-degradazzjoni ambjentali jimminaw il-benesseri tan-nies u s-sigurtà ekonomika u, għall-kuntrarju, id-diversi impatti tal-attività ekonomika fuq l-ambjent. L-UE se tkompli tikkontribwixxi għad-diskussjonijiet fi ħdan il-komunità internazzjonali dwar kif l-interkonnessjonijiet bejn l-ekonomija u l-ambjent jistgħu jitqiesu fil-kontijiet nazzjonali u fl-istatistika ambjentali-ekonomika b’mod metodoloġikament sod. Barra minn hekk, se tkompli tippromwovi l-użu tal-kontabbiltà ambjentali u ekonomika eżistenti biex tinforma t-tfassil tal-politika f’diversi oqsma, b’mod partikolari billi tagħti spinta lill-integrazzjoni tal-istatistika ekonomika u ambjentali eżistenti, u l-kontabbiltà soċjali biex tindirizza aħjar l-inugwaljanzi soċjali fid-distribuzzjoni tad-dħul.
8. L-iżgurar li kulħadd ikun jista’ jikkontribwixxi b’suċċess għat-tranżizzjoni lejn is-sostenibbiltà. Huma meħtieġa sforzi sostnuti biex tiżdied il-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol fost is-sezzjonijiet kollha tal-popolazzjoni, b’mod partikolari n-nisa, il-persuni b’diżabilità, l-anzjani, iż-żgħażagħ, u gruppi oħra sottorappreżentati li la huma f’impjieg u lanqas fl-edukazzjoni jew fit-taħriġ. L-investiment f’edukazzjoni bikrija ta’ kwalità għolja għandu jitħeġġeġ biex jitnaqqsu d-distakki fl-inugwaljanza. Minbarra l-ħiliet tekniċi, is-sostenibbiltà, il-ħiliet diġitali, ċiviċi, ta’ reżiljenza, jew intraprenditorjali għandhom jingħataw aktar attenzjoni. L-inkoraġġiment tat-tagħlim tul il-ħajja, eż. permezz ta’ aktar taħriġ fuq il-post tax-xogħol u taħriġ vokazzjonali, jew modi innovattivi ta’ tagħlim iżidu l-flessibbiltà tal-apprendiment. Dan jeħtieġ li jitqabbel mal-adattament tal-postijiet tax-xogħol u l-kundizzjonijiet tax-xogħol għal tipi ġodda ta’ impjiegi, aspettattivi ġenerazzjonali, u l-ħtiġijiet tal-ħaddiema. Il-kooperazzjoni bejn l-atturi pubbliċi, privati u tas-soċjetà ċivili, permezz ta’ mekkaniżmi stabbiliti (eż. Patti għall-Ħiliet jew l-Akkademji għall-Ħiliet) għandha tissaħħaħ. It-teknoloġiji diġitali għandhom jintużaw biex jarrikkixxu u jadattaw l-edukazzjoni u t-taħriġ, u jagħtu spinta lill-possibbiltajiet ta’ tagħlim għal kulħadd. Biex timmaniġġa t-tibdil demografiku, l-UE teħtieġ għodod robusti għat-tbassir granulari tal-ħiliet u l-ħtiġijiet tal-forza tax-xogħol f’setturi ewlenin. In-nases għall-iżvilupp tat-talenti jeħtieġ li jiġu indirizzati fil-livell reġjonali billi jiġu stimulati l-provvista u d-domanda għat-talent b’miżuri mmirati u f’kooperazzjoni ma’ min iħaddem u mal-istituzzjonijiet edukattivi. Fl-aħħar nett, biex jiġu indirizzati d-distakki speċifiċi fis-suq tax-xogħol u l-isfidi demografiċi, jeħtieġ li l-UE tattira aktar talent globali u tappoġġa l-ħolqien ta’ ġabriet ta’ talent u sħubijiet ma’ pajjiżi terzi. Dan jeħtieġ li jsir flimkien mal-appoġġ għall-komunitajiet ta’ oriġini u l-adattament tal-edukazzjoni u t-taħriġ biex tissaħħaħ l-integrazzjoni.
9. It-tisħiħ tad-demokrazija, inkluż billi tiżdied l-aġenzija taċ-ċittadini. Il-bini ta’ appoġġ pubbliku wiesa’ għas-sostenibbiltà jeħtieġ li tiżdied il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini Ewropej fid-deliberazzjonijiet demokratiċi u fil-proċessi tat-tfassil tal-politika, li jikkomplementaw id-demokrazija rappreżentattiva. Il-ġustizzja interġenerazzjonali u intragenerazzjonali, il-parteċipazzjoni inklużiva, u l-aġenzija taċ-ċittadini kollha għandhom ikunu fil-qalba tat-tfassil tal-politika. Pereżempju, l-inkorporazzjoni tal-prospettiva strateġika fit-tfassil tal-politika tista’ tgħin lill-gvernijiet jadottaw politiki pubbliċi bbażati fuq impatti distributtivi futuri (inkluż interġenerazzjonali), filwaqt li jistabbilixxu strateġiji biex jimminimizzaw il-probabbiltà li jimmaterjalizzaw eżiti soċjali negattivi ħafna. Għalhekk, aktar trasparenza fit-teħid tad-deċiżjonijiet u l-kapaċità li jkun hemm involviment u komunikazzjoni aħjar maċ-ċittadini se jkunu kruċjali. L-UE għandha kontinwament issaħħaħ il-kapaċità tagħha li tiddefendi d-demokrazija u l-istat tad-dritt
. Sabiex jiġu miġġielda l-miżinformazzjoni u d-diżinformazzjoni, u l-indħil barrani, huma importanti strumenti aktar effettivi u l-infurzar xieraq tagħhom. Huwa kruċjali li l-pjattaformi tal-media soċjali jsiru aktar responsabbli u li tiġi appoġġata l-media indipendenti. L-impatt tad-diġitalizzazzjoni fuq id-demokrazija jrid jiġi ottimizzat ukoll, filwaqt li jiġu indirizzati aspetti negattivi possibbli (iċ-ċibersigurtà tal-elezzjonijiet, il-proliferazzjoni tad-diskors ta’ mibegħda, u r-radikalizzazzjoni). Fl-aħħar nett, servizzi pubbliċi miftuħa, effiċjenti, interoperabbli u responsabbli se jkunu essenzjali. Għalhekk, jeħtieġ li tissaħħaħ il-kapaċità tal-istituzzjonijiet lokali u ta’ atturi oħra, bħas-sħab soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Dan jeħtieġ azzjoni vasta biex jiġi żgurat li tali istituzzjonijiet ikollhom il-ħiliet meħtieġa, kif ukoll ir-riżorsi finanzjarji u teknoloġiċi biex jikkontribwixxu għall-opportunitajiet tat-tranżizzjonijiet doppji u jaħsdu l-opportunitajiet tagħhom
.
10. It-tisħiħ tas-sett ta’ għodod tal-UE dwar it-tħejjija u r-rispons biex il-protezzjoni ċivili tiġi kkomplementata bil-“prevenzjoni ċivili”. Jeħtieġ li l-UE tantiċipa b’mod strateġiku avvenimenti diżastrużi potenzjali u tħejji għall-impatti tagħhom, kif muri reċentement mill-pandemija u mill-gwerra ta’ aggressjoni tar-Russja kontra l-Ukrajna. L-iżvilupp kontinwu ta’ kapaċitajiet ta’ prospettiva strateġika u ta’ monitoraġġ, inklużi Sistemi ta’ Twissija Bikrija, se jiffaċilita t-traduzzjoni ta’ informazzjoni bikrija f’azzjoni bikrija, u għandu jipprovdi boxxla biex jiggwida l-investimenti u l-finanzjament futuri tal-Istati Membri għal tħejjija u prevenzjoni aħjar. L-ispazji Ewropej tad-data, it-tewmin diġitali, u modi ġodda ta’ interazzjoni se jkunu kruċjali biex jinftiehmu aħjar u biex jintużaw ammonti kbar ta’ informazzjoni kumplessa. Il-kapaċità tal-UE li tirreaġixxi malajr u b’mod effiċjenti għall-kriżijiet għandha tissaħħaħ ukoll b’mod kostanti. Pereżempju, l-Istrument għas-Suq Uniku f’Emerġenza se jiżgura l-moviment liberu tal-oġġetti, tas-servizzi u tal-persuni, b’aktar trasparenza u koordinazzjoni fi żminijiet ta’ kriżi. Biex tiġi indirizzata r-reżiljenza tal-entitajiet kritiċi, l-implimentazzjoni tad-Direttivi tal-UE relatati mar-reżiljenza u r-rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill se tkun kruċjali. Iċ-Ċentru ta’ Koordinazzjoni tar-Reazzjoni f’każ ta’ Emerġenza għandu jiġi żviluppat ulterjorment biex isir nodu ewlieni li jgħaqqad l-atturi rilevanti kollha tal-UE għall-ġestjoni tal-kriżijiet (eż. l-HERA) u jsaħħaħ it-tħejjija operazzjonali għal sitwazzjonijiet ta’ emerġenza futuri. Diversi għodod u strumenti eżistenti li huma kruċjali għar-reżiljenza f’oqsma bħall-protezzjoni ċivili, il-migrazzjoni, is-saħħa, l-ikel, jew l-ilma għandhom jissaħħu u s-sinerġiji u l-kooperazzjoni bejniethom għandhom jissaħħu. L-UE għandha tkun ippreparata aħjar ukoll biex tindirizza d-diżastri u l-ispostamenti relatati mal-klima. Minbarra l-azzjonijiet ta’ reżiljenza, l-UE se jkollha bżonn tivvaluta, tipprevjeni, tħejji għal, u timmaniġġa r-riskji f’approċċ sistemiku, approċċ “pjaneta waħda” u approċċ “saħħa waħda”. Barra minn hekk, l-iżvilupp ta’ proċeduri komuni għandu jiġi appoġġat permezz tat-tisħiħ jew l-istabbiliment ta’ rabtiet transsettorjali ġodda mal-awtoritajiet rilevanti fil-livelli kollha, kif ukoll mas-settur privat, inklużi l-maniġers tar-riskju u l-assiguraturi. Fl-aħħar nett, għandhom jiġu esplorati modi biex tiżdied ulterjorment id-disponibbiltà tal-finanzjament tar-riskju ta’ diżastri.