Tá sé mar aidhm ag Treoir 2000/43/CE idirdhealú ar fhorais tionscnaimh chiníocha nó eitnigh a chomhrac.
Leagtar síos leis an treoir ceanglais íosta chun prionsabal na córa comhionainne idir daoine san Aontas Eorpach (AE) a chur chun feidhme. Trí idirdhealú a dhíspreagadh, ba cheart go gcuideodh sé le rannpháirtíocht a mhéadú sa saol eacnamaíoch agus sóisialta agus laghdú a dhéanamh ar eisiamh sóisialta.
Tugann Treoir leasaitheach (AE) 2024/1499 isteach ceanglais íosta do chomhlachtaí comhionannais, lena n-áirítear iad siúd a oibríonn i réimse na córa comhionainne idir daoine beag beann ar a mbunús ciníoch nó eitneach.
PRÍOMHPHOINTÍ
Tá an treoir seo bunaithe ar phrionsabal na córa comhionainne idir daoine. Cuireann sé cosc ar idirdhealú díreach1agus indíreach2, ar chiapadh3, ar threoracha idirdhealaithe agus ar íospairt4.
Baineann an treoir le gach duine agus le gach earnáil gníomhaíochta, maidir le:
rochtain ar fhostaíocht;
dálaí oibre, lena n-áirítear ardú céime, pá agus dífhostú;
rochtain ar ghairmoiliúint;
bainteacht le heagraíochtaí oibrithe nó fostóirí, agus le heagraíocht ghairmiúil ar bith;
oideachas;
rochtain ar chosaint shóisialta agus ar chúram sláinte;
buntáistí sóisialta;
rochtain ar agus soláthar earraí agus seirbhísí atá ar fáil don phobal, lena n-áirítear tithíocht.
Tá feidhm ag an treoir maidir le náisiúnaigh nach náisiúnaigh den AE iad ach ní chumhdaíonn sí éagsúlacht sa chóir atá bunaithe ar náisiúntacht ná ar choinníollacha iontrála agus cónaithe do shaoránaigh ó thíortha nach de chuid an AE iad.
Maoluithe ón bprionsabal um chóir chomhionann
Sa réimse fostaíochta, féadfar maolú a údarú sa chás gurb ionann bunús cine nó eitneach agus fíor-riachtanas gairmiúil. Ní mór bonn cirt a bheith leis an maolú sin de réir chineál na gníomhaíochta agus de réir na gcoinníollacha faoina ngníomhaítear é. Ní mór dó a bheith dlisteanach agus comhréireach.
Ceadaíonn an treoir gníomhaíocht dhearfach, eadhon bearta náisiúnta atá dírithe ar mhíbhuntáistí a bhaineann le cine nó bunús eitneach a chosc nó a chúiteamh.
Leigheasanna agus forfheidhmiú
Ní mór go mbeadh rochtain ag aon duine a chreideann gur íospartach idirdhealaithe é/í ar fhorais de bhunadh ciníoch nó eitneach ar imeachtaí breithiúnacha agus/nó riaracháin. Féadfaidh cumainn nó daoine dlítheanacha leasmhara eile imeachtaí a thionscnamh thar ceann an ghearánaigh nó chun tacú leis.
Ní gá d’íospartach an idirdhealaithe ach toimhde idirdhealaithe a bhunú, agus ina dhiaidh sin is faoin bhfreagróir a bheidh sé a chruthú nach ndearnadh aon idirdhealú.
Idirphlé sóisialta agus idirphlé sibhialta
Cinntíonn na comhpháirtithe sóisialta go gcuirtear cóir chomhionann chun cinn, go háirithe trí mhonatóireacht a dhéanamh ar chleachtais san ionad oibre, trí chóid iompair a tháirgeadh agus trí chomhaontuithe a thabhairt i gcrích. Ar bhonn níos ginearálta, spreagann an treoir comhaontuithe a chur i gcrích lena mbunófar rialacha neamh-idirdhealaithe sna réimsí a thagann faoi raon feidhme na cómhargála.
Soiléirítear le Treoir leasaitheach (AE) 2024/1499 ról na gcomhlachtaí arna n-ainmniú ar an leibhéal náisiúnta chun cóir chomhionann a chur chun cinn agus chun an t-idirdhealú (comhlachtaí comhionannais) a chomhrac. Leagann sé síos ceanglais íosta nach mór do Bhallstáit an AE a chur chun feidhme maidir le ról agus oibriú na gcomhlachtaí sin, lena n-áirítear conas ba cheart dóibh cabhrú le híospartaigh tar éis dóibh a ngearán a fháil. Caithfidh na comhlachtaí seo:
a bheith neamhspleách i dtéarmaí a struchtúir dhlíthiúil, a gcuntasachta, a mbuiséad, a bhfoirne agus a gcúrsaí eagrúcháin;
go gcuirfear acmhainní leordhóthanacha ar fáil dóibh chun a gcúraimí go léir a chur i gcrích agus chun a bhfreagrachtaí a fheidhmiú go héifeachtach;
a bheith in ann cásanna féideartha idirdhealaithe a imscrúdú agus tuairim neamhcheangailteach a eisiúint nó cinneadh ceangailteach a ghlacadh;
dul i gcomhairle go rialta leis an rialtas agus le hinstitiúidí poiblíreachtaíocht agus beartais eile maidir le a bhfuil gnéithe comhionannais agus neamh-idirdhealaithe ag baint leo;
sonraí a bhailiú faoina ngníomhaíochtaí féin;
pleanáil agus tuairisciú poiblí a dhéanamh ar a gcuid oibre agus ar staid na córa comhionainne agus an neamh-idirdhealaithe ar bhonn rialta.
Faoi Threoir leasaitheach (AE) 2024/1499, ní mór do Bhallstáit freisin:
rialacha a thabhairt isteach lena gceadófar an fhéidearthacht díospóidí a réiteach lasmuigh den chúirt;
a áirithiú go bhfuil an ceart ag comhlachtaí comhionannais gníomhú in ábhair a bhaineann leis an dlí sibhialta agus riaracháin a bhaineann le prgníomhú in ábhairionsabal na córa comhionainne a chur chun feidhme;
a áirithiú go soláthraíonn comhlachtaí comhionannais a gcuid seirbhísí gan aon chostas do ghearánaigh ar fud a gcríoch, lena n-áirítear i gceantair thuaithe agus iargúlta;
a cheangal ar chomhlachtaí comhionannais inrochtaineacht a ráthú agus socruithe réasúnacha a sholáthar do dhaoine aonair faoi mhíchumas maidir lena gcuid seirbhísí agus gníomhaíochtaí go léir.
Tagann an moladh in ionad an mholadh roimhe sin a glacadh in 2013.
CÉN UAIR ATÁ TOSACH FEIDHME NA RIALACHA?
B’éigean Treoir 2000/43/CE a thrasuí sa dlí náisiúnta faoin .
Ní mór Treoir leasaitheach (AE) 2024/1499 a thrasuí sa dlí náisiúnta faoin . Ba cheart go mbeadh feidhm ag na rialacha a tugadh isteach sa treoir leasaitheach ón dáta céanna.
CÚLRA
Is prionsabail bhunúsacha de chuid an AE iad an t-idirdhealú a chomhrac agus cearta daoine ar de chuid mionlaigh iad a urramú, a leagtar síos in Airteagal 2 agus in Airteagal 3 den Chonradh ar an Aontas Eorpach. Soláthraíonn Airteagal 19 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh bunús dlí don AE chun dul i ngleic le gach cineál idirdhealaithe atá bunaithe ar ghnéas, ar thionscnamh ciníoch nó eitneach, ar reiligiún nó ar chreideamh, ar mhíchumas, ar aois nó ar chlaonadh gnéasach.
Idirdhealú díreach. Sa chás go gcaitear le duine amháin ar bhealach níos lú fabhar ná mar a chaitear le duine eile, ina gcaitear nó ina ndéileálfar le duine eile i staid inchomparáide ar fhorais bhunús ciníoch nó eitneach.
Idirdhealú indíreach. I gcás ina gcuirfeadh riail, critéar nó cleachtas atá neodrach de réir dealraimh daoine de bhunadh ciníoch nó eitneach faoi mhíbhuntáiste ar leith i gcomparáid le daoine eile, mura bhfuil bonn cirt oibiachtúil leis an riail, leis an gcritéar nó leis an gcleachtas sin le haidhm dhlisteanach agus go bhfuil na modhanna chun an aidhm sin a bhaint amach iomchuí agus riachtanach.
Ciapadh. Nuair a tharlaíonn iompar gan iarraidh a bhaineann le bunús ciníoch nó eitneach chun dínit duine a shárú agus chun timpeallacht imeaglach, naimhdeach, táireach, náirithe nó maslach a chruthú.
Íospairt. Caitheamh éagórach nó cruálach le duine a dhéanann gearán faoi leithcheal nó a chuidíonn le duine eile le gearán idirdhealaithe.
PRÍOMHDHOICIMÉAD
Treoir 2000/43/CE ón gComhairle an lena gcuirtear chun feidhme prionsabal na córa comhionainne idir daoine beag beann ar bhunús ciníoch nó eitneach (IO L 180, , lgh. 22-26).
DOICIMÉID GHAOLMHARA
Treoir (AE) 2024/1499 ón gComhairle an maidir le caighdeáin do chomhlachtaí comhionannais i réimse na córa comhionainne idir daoine, beag beann ar a mbunús ciníoch nó eitneach, cóir chomhionann i gcúrsaí fostaíochta agus slí bheatha idir daoine beag beann ar a reiligiún nó a gcreideamh, míchumas, aois nó gnéaschlaonadh, cóir chomhionann idir mná agus fir in ábhair a bhaineann le slándáil shóisialta agus maidir le rochtain ar earraí agus seirbhísí agus iad a sholáthar, agus lena leasaítear Treoracha 2000/43/CE agus 2004/113/CE (IO L, 2024/1499, ).
Moladh ón gComhairle an maidir le comhionannas, cuimsiú agus rannpháirtíocht na Romach 2021/C 93/01 (IO C 93, , lgh. 1–14).
Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig an gComhairle — Aontas Comhionannais: Creat straitéiseach AE do na Romaigh maidir le comhionannas, cuimsiú agus rannpháirtíocht (COIM(2020) 620 deiridh, ).
Leagan comhdhlúite den Chonradh ar an Aontas Eorpach — Teideal I — Forálacha comhchoiteanna — Airteagal 2 (IO C 202, , lch. 17).
Leagan comhdhlúite den Chonradh ar an Aontas Eorpach – Teideal I – Forálacha coiteanna – Airteagal 3 (sean-Airteagal 2 CAE) (IO C 202, , lch. 17).
Leagan comhdhlúite den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh – Cuid a Dó – Neamh-idirdhealú agus saoránacht an Aontais – Airteagal 19 (sean-Airteagal 13 CCE) (IO C 202, , lch. 56).