Imircigh neamhdhleathacha a fhilleadh — caighdeáin choiteanna agus nósanna imeachta coiteanna

PRÍOMHPHOINTÍ

Deireadh a chur le fanacht neamhdhleathach

Cuirtear deireadh leis an bhfanacht neamhdhleathach le nós imeachta dhá chéim:

1. ar dtús, “cinneadh fillidh” trína n–osclaítear tréimhse “imeachta dheonaigh”;
2. ansin, más gá, “cinneadh aistrithe”, agus coinneáil, b’fhéidir, ag críochnú le “díbirt”.

Cinneadh fillidh

• Ní mór do Bhallstát cinneadh fillidh a eisiúint chuig an náisiúnach AE atá ag fanacht go neamhdhleathach ar a críoch, mura bhfuil cúiseanna comhbhácha, daonnúla nó cúiseanna eile ann gan é sin a dhéanamh, nó má tá nós imeachta feithimh ar chead cónaithe a athnuachan ann.
• Má tá cead cónaithe bailí nó a choibhéis ag an náisiúnach neamh-AE ó Bhallstát eile AE, ní mór dó/di filleadh ar an tír sin láithreach.
• Má ghlacann tír eile AE náisiúnach neamh-AE atá ag fanacht go neamhdhleathach ar ais faoi chomhaontú déthaobhach, beidh an tír sin freagrach as an gcinneadh fillidh a eisiúint.
• D’fhéadfaí tréimhse imeachta dheonaigh idir 7 agus 30 lá a bheith ceadaithe leis an gcinneadh fillidh don náisiúnach neamh-AE atá ag fanacht go neamhdhleathach. I gcúinsí áirithe, d’fhéadfaí an tréimhse a shíneadh; d’fhéadfaí í a ghiorrú chomh maith agus fiú gan í a dheonú, is é sin i gcás go bhfuil ann baol seo a leanas ann maidir leis an náisiúnach neamh-AE atá ag fanacht go neamhdhleathach:
  • go dteithfidh sé/sí agus mar sin nach mbeidh sé/sí ar fáil lena fhilleadh/filleadh;
  • gur chuir sé/sí iarratas bréagach isteach; nó
  • go gcuireann sé/nó an tslándáil phoiblí/náisiúnta i mbaol.
• Le linn thréimhse an imeachta dheonaigh, d’fhéadfaí oibleagáidí áirithe a fhorchur ar an náisiúnach neamh-AE ionas nach dteithfidh sé/sí.
• D’fhéadfaí toirmeasc ar iontráil a thabhairt leis an gcinneadh fillidh, i gcás nach ndeonaítear tréimhse imeachta dheonaigh nó i gcás nár chlóigh an náisiúnach neamh-AE atá ag fanacht go neamhdhleathach leis an gcinneadh fillidh. Socraítear tréimhse an toirmisc ar iontráil de réir an cháis agus d’fhéadfadh sé nach mbeadh sí níos faide ná 5 bliana, mura gcuireann sé/sí an tslándáil phoiblí/náisiúnta i mbaol.

Aistriú

Mura ndeonaítear tréimhse ar bith, nó murar chloígh an náisiúnach AE leis an gcinneadh fillidh laistigh den tréimhse a deonaíodh le haghaidh imeacht deonach, ní mór do Bhallstát an AE a aistriú/haistriú a fhorfheidhmiú, ach amháin i gcúinsí faoi leith go bhféadfaí an t–aistriú a chur siar. Ní mór aistriú náisiúnaigh neamh-AE a chur siar má chuirtear a mbeatha i gcontúirt leis (prionsabal an neamh-refoulement¹) nó má cuireadh an cinneadh fillidh ar fionraí ar bhonn sealadach.

Féadfar bearta comhéigneacha atá comhréireach agus nach sáraíonn forneart réasúnach a úsáid mar réiteach deiridh chun náisiúnaigh neamh-AE a aistriú.

Coinneáil chun críche aistrithe

• Faoi choinníollacha áirithe — agus aird chuí á tabhairt ar choimircí áirithe lena n–áirítear athbhreithniú breithiúnach —féadfaidh Ballstáit náisiúnach neamh-AE a choinneáil le linn an nós imeachta aistrithe má tá an baol ann go dteithfidh sé/sí nó má sheachnaíonn/bhacann sé/sí ullmhú fillidh nó an nós imeachta aistrithe.
• Ní bheidh an tréimhse choinneála níos faide na 6 mhí.
• Ní mór saoráidí speisialaithe coinneála a úsáid nó, mura bhfuil sé sin indéanta, cóiríocht phríosúin ina bhfuil gcóiríocht ar leith a úsáid.

Coimircí nós imeachta

Leagtar amach leis an treoir líon coimircí nós imeachta:

• faisnéis don náisiúnach neamh-AE;
• a gceart chun achomhairc;
• cúnamh dlíthiúil agus ionadaíocht dhlíthiúil;
• cúnamh teangeolaíochta, más gá.

Ina theannta sin, ní mór do Bhallstáit an ceart um aontacht teaghlaigh a urramú, agus oideachas bunaidh a sholáthar do mhionlaigh agus cúram leighis éigeandála a sholáthar, agus aird chuí a thabhairt ar riachtanais speisialta daoine leochaileacha atá ag feitheamh ar a bhfilleadh deonach nó ar a n–aistriú.

Mionaoisigh Neamhthionlactha

• Sula gcinntear cinneadh fillidh a eisiúint maidir le mionaoiseach neamhthionlactha, ní mór do na comhlachtaí cuí cúnamh a thabhairt ar mhaithe le leas an linbh. Sula n–aistríonn Ballstát mionaoiseach neamhthionlactha óna chríoch, ní mór dóibh a áirithiú go bhfillfear iad chuig ball dá theaghlach nó a teaghlach, coimeádaí ainmnithe nó go bhfuil saoráidí fáiltithe cuí ar fáil sa tír a mbeifear ag filleadh uirthi.
• Féachtar sa treoir le coinneáil mionaoiseach neamhthionlactha agus teaghlach a theorannú agus leagtar amach coinníollacha coinneála cuí inti.

Rialacha ginearálta

D’fhéadfaí catagóirí áirithe um náisiúnaigh neamh-AE a eisiamh ó raon feidhme na treorach, amhail iad siúd a ghabhtar i dtaca le trasnú teorann neamhdhleathach. Ní mór do Bhallstát, áfach, a áirithiú go bhfuil cóir agus leibhéal cosanta na ndaoine sin ag teacht le rialacha áirithe AE, ar a laghad, maidir le bearta comhéigneacha, aistriú, cúram sláinte agus coinneáil. I ngach cás, ní mór do Bhallstáit:

• a áirithiú nach gcuirtear náisiúnaigh AE i gcontúirt nuair a fhilltear iad;
• leas an linbh, shaol an teaghlaigh agus sláinte an duine lena mbaineann a chur san áireamh.

Cad iad na tíortha a bhfuil feidhm ag an treoir maidir leo?

Tá feidhm ag an treoir maidir le gach Ballstát ach amháin Éire agus na tíortha neamh-AE seo a leanas i limistéar Schengen: An Íoslainn, Lichtinstéin, an Iorua agus an Eilvéis.

Cur chun feidhme agus gníomhartha gaolmhara

• Ní mór don Choimisiún Eorpach tuairisc a thabhairt gach 3 bliana maidir le cur i bhfeidhm na treorach i dtíortha AE agus, más gá, leasuithe a mholadh.
• Le Rialachán (AE) 2016/1953 bunaítear doiciméad taistil Eorpach i ndáil le náisiúnaigh neamh-AE atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh (doiciméad taistil Eorpach um fhilleadh). Tá an doiciméad bailí le haghaidh turas aonair suas go dtí an t–am teachta sa tír a mbeidh an náisiúnach neamh-AE ag filleadh uirthi faoi réir cinneadh fillidh arna eisiúint ag Ballstát.
• In 2017, d’fhoilsigh an Coimisiún Moladh (AE) 2017/432 chuig Ballstáit maidir le filleadh a dhéanamh níos éifeachtaí agus an treoir á cur chun feidhme, chomh maith le Moladh (AE) 2017/2338 lena mbunaítear “lámhleabhar coiteann maidir le filleadh” atá le húsáid ag Ballstáit agus cúraimí a bhaineann le filleadh á ndéanamh acu. Mhol sé bearta úra chomh maith maidir leis an mbeartas um fhilleadh i bhfoirm plean gníomhaíochta athnuaite maidir le Filleadh agus sraith moltaí do Bhallstáit.
• In 2023, ghlac an Coimisiún:
  • doiciméad beartais dar teideal “I dtreo straitéis oibriúcháin le haghaidh filleadh níos éifeachtaí” agus a iarscríbhinn, ranníocaíocht an Choimisiúin leis an bpróiseas maidir leis an straitéis oibriúcháin a fhorbairt le haghaidh torthaí níos éifeachtaí arna leagan amach sa ghníomh nua maidir le himirce agus tearmann;
  • Tá sé mar aidhm le moladh (AE) 2023/682 maidir le haitheantas frithpháirteach a thabhairt do chinntí um fhilleadh agus do dhaoine ar filleadh dlús a chur leis an bpróiseas um fhilleadh trí spreagadh a thabhairt don Bhallstát atá freagrach as náisiúnach nach náisiúnach AE é/í atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh chun cinneadh um fhilleadh ar bith a d’eisigh Ballstát eile roimhe sin a aithint go frithpháirteach don duine céanna stát, mura bhfuil éifeacht an chinnidh um fhilleadh sin curtha ar fionraí.