ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΓΙΑ ΕΛΕΓΧΟ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
Τίτλος της πρωτοβουλίας	Έλεγχος καταλληλότητας για την αξιολόγηση της αρχιτεκτονικής ενεργειακής ασφάλειας της ΕΕ
Επικεφαλής ΓΔ — Αρμόδια μονάδα	Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, Μονάδα B4 — Ενεργειακή ασφάλεια και προστασία
Πιθανό είδος πρωτοβουλίας	Έλεγχος καταλληλότητας
Ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα	1ο τρίμηνο του 2025
Συμπληρωματικές πληροφορίες	https://energy.ec.europa.eu/topics/energy-security/security-electricity-supply_en?prefLang=el https://energy.ec.europa.eu/topics/energy-security/security-gas-supply_en?prefLang=el

Α. Πολιτικό πλαίσιο, ορισμός του προβλήματος και έλεγχος επικουρικότητας

Πολιτικό πλαίσιο

Η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική αποσκοπεί στην παροχή οικονομικά προσιτής, ασφαλούς και βιώσιμης ενέργειας σε όλους τους Ευρωπαίους. Ως εκ τούτου, η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί έναν από τους τρεις στόχους της ενεργειακής πολιτικής, παράλληλα με την οικονομική προσιτότητα και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, και μία από τις πέντε διαστάσεις της Ενεργειακής Ένωσης. Ορισμένα σημαντικά γεγονότα επανέφεραν την ενεργειακή ασφάλεια στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας. Πρώτον, η ενεργειακή κρίση 2022/2023 που προκλήθηκε από την αδικαιολόγητη και απρόκλητη στρατιωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Δεύτερον, το σχέδιο για τη σταδιακή κατάργηση της εξάρτησης της ΕΕ από τις ρωσικές εισαγωγές ενέργειας και, τρίτον, οι ταχέως εξελισσόμενες γεωπολιτικές (π.χ. συγκρούσεις και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Μέση Ανατολή), κλιματολογικές (π.χ. συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα) και οικονομικές (π.χ. οικονομικός ανταγωνισμός με άλλες σημαντικές ομάδες χωρών) συνθήκες επανέφεραν την ενεργειακή ασφάλεια στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας, γεγονός που οδήγησε σε διάφορες πολιτικές εκκλήσεις για ανάληψη δράσης:

·Κατά τις διαπραγματεύσεις της δέσμης μέτρων για την αγορά υδρογόνου και απανθρακοποιημένων αερίων, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ζήτησαν ριζικότερη αναθεώρηση του κανονισμού για την ασφάλεια του εφοδιασμού με αέριο.

·Στις 22 Μαρτίου 2024, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογράμμισε την επιτακτική ανάγκη για ενισχυμένη και συντονισμένη στρατιωτική και μη στρατιωτική ετοιμότητα και κάλεσε την Επιτροπή «να προτείνει δράσεις για την ενίσχυση της ετοιμότητας και της αντιμετώπισης κρίσεων σε επίπεδο ΕΕ». ( 1 ).

·Στα συμπεράσματα του, της 30ής Μαΐου, σχετικά με τις υποδομές δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας το Συμβούλιο ζήτησε από την Επιτροπή «να διενεργήσει στοχευμένη νομοθετική επανεξέταση για την περαιτέρω ενίσχυση της αρχιτεκτονικής της ΕΕ όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού με ηλεκτρική ενέργεια μακροπρόθεσμα» ( 2 ).

Επιπλέον, στην έκθεσή του, τον Απρίλιο του 2024, ο Enrico Letta ζήτησε «συστηματική επανεξέταση του πλαισίου για την ασφάλεια του εφοδιασμού με φυσικό αέριο» ( 3 ).

Η επανεξέταση του πλαισίου ενεργειακής ασφάλειας της ΕΕ θα συμβάλει επίσης στην υλοποίηση των προτεραιοτήτων που περιγράφονται στις πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές για την επόμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την περίοδο 2024-2029, όπως είναι οι νέες καθαρές βιομηχανικές διεργασίες και η χάραξη στρατηγικής της ΕΕ για την ετοιμότητα αντιμετώπισης κρίσεων.

Σκοπός και αντικείμενο

Η ΕΕ διαθέτει ήδη μια ολοκληρωμένη, αν και τομεακά κατακερματισμένη, αρχιτεκτονική ενεργειακής ασφάλειας. Ειδικότερα, ο κανονισμός (ΕΕ) 2017/1938 για την ασφάλεια εφοδιασμού με αέριο και ο κανονισμός (ΕΕ) 2019/941 σχετικά με την ετοιμότητα αντιμετώπισης κινδύνων στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν βασικούς πυλώνες της ετοιμότητας, της ασφάλειας του εφοδιασμού και της ανθεκτικότητας της ΕΕ έναντι πιθανών ενεργειακών κρίσεων.

Το σχέδιο REPowerEU και οι προσωρινοί κανονισμοί έκτακτης ανάγκης βάσει του άρθρου 122 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης κάλυψαν ορισμένες ελλείψεις του πλαισίου.

Ο κανονισμός για την ασφάλεια εφοδιασμού με αέριο και ο κανονισμός σχετικά με την ετοιμότητα αντιμετώπισης κινδύνων στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας ισχύουν από το 2017 και το 2019 αντίστοιχα, γεγονός που σημαίνει ότι έχει παρέλθει επαρκής χρόνος για τη διενέργεια ελέγχου καταλληλότητας προς εντοπισμό συνεργειών εντός του νομοθετικού πλαισίου, αφενός, και για τη δομική εσωτερίκευση των διδαγμάτων που αντλήθηκαν από την κρίση COVID-19 και την ενεργειακή κρίση, καθώς και το μεταβαλλόμενο τοπίο λόγω της ενεργειακής μετάβασης, αφετέρου.

Ειδικότερα, στόχος του παρόντος ελέγχου καταλληλότητας είναι η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας, της αποδοτικότητας, της συνοχής, της συνάφειας και της ενωσιακής προστιθέμενης αξίας των προαναφερθέντων κανονισμών. Επίσης, ο έλεγχος καταλληλότητας θα επιτρέψει στην Επιτροπή να αξιολογήσει τις επιδόσεις της αρχιτεκτονικής ενεργειακής ασφάλειας της ΕΕ κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης και να στηρίξει τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας, καθώς και να εντοπίσει πιθανές ελλείψεις, αλλά και συνέργειες και οφέλη αποδοτικότητας εντός του νομοθετικού της πλαισίου. Αυτό θα μπορούσε να ωφελήσει τη συνεχιζόμενη τομεακή ολοκλήρωση, καθώς και να μειώσει τον διοικητικό φόρτο. Η αξιολόγηση θα εξετάσει επίσης τον τρόπο με τον οποίο λειτούργησε η συνεργασία με τις γειτονικές χώρες, ιδίως με τα συμβαλλόμενα μέρη της Ενεργειακής Κοινότητας.

Εκτός από την αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο λειτούργησε στο παρελθόν η αρχιτεκτονική ενεργειακής ασφάλειας της ΕΕ, ο έλεγχος καταλληλότητας εξετάζει επίσης τη διατήρηση της σημασία της, λαμβάνοντας υπόψη τις δυναμικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα στο ενεργειακό σύστημα της ΕΕ. Για παράδειγμα, η απανθρακοποίηση και ο εξηλεκτρισμός του ενεργειακού συστήματος μπορεί να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες αλλά και νέες προκλήσεις: περισσότερο κατανεμημένη και αποκεντρωμένη παραγωγή ενέργειας, αυξημένη συγκέντρωση της παραγωγής ενέργειας σε πιο διαλείπουσες πηγές ενέργειας και ευπάθεια των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών έναντι θεομηνιών ή ανθρωπογενών καταστροφών. Η αυξημένη διατομεακή και διασυνοριακή ολοκλήρωση μπορεί επίσης να δημιουργήσει νέες προκλήσεις και κινδύνους (αυξημένη πιθανότητα αλυσιδωτών αστοχιών), καθώς και πιθανά οφέλη για την ενεργειακή ασφάλεια.

Β. Βελτίωση της νομοθεσίας

Στρατηγική διαβούλευσης

Προβλέπεται δημόσια διαβούλευση διάρκειας 12 εβδομάδων, σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ, από τον Αύγουστο έως τον Νοέμβριο του 2024. Η δημόσια διαβούλευση θα συνοδευτεί από διοργάνωση συναντήσεων με τα ενδιαφερόμενα μέρη μέσω ειδικών φόρουμ για τη συλλογή στοιχείων με πιο στοχευμένο τρόπο, για παράδειγμα μέσω των ομάδων εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής (ομάδα συντονισμού για την ηλεκτρική ενέργεια και ομάδα συντονισμού για το φυσικό αέριο).

Για να εξασφαλιστούν επαρκείς απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο της δημόσιας διαβούλευσης, προγραμματίζεται ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων προβολής (π.χ. προσέγγιση ομάδων εμπειρογνωμόνων, δελτίο Τύπου, χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης κ.λπ.). Η συμμετοχή μερών που ενδιαφέρονται περισσότερο για την πολιτική ενεργειακής ασφάλειας της ΕΕ είναι αναμενόμενη, αλλά η ανακοίνωση στοχεύει και στη συμμετοχή υπο-εκπροσωπούμενων ενδιαφερόμενων μερών που παραδοσιακά επηρεάζονται ή ενδιαφέρονται λιγότερο άμεσα, όπως οι πολίτες της ΕΕ και οι ΜΚΟ.

Στο πλαίσιο της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη «βελτίωση της νομοθεσίας» που αποσκοπεί στην αξιολόγηση πολιτικών με βάση τις βέλτιστες διαθέσιμες γνώσεις, καλούμε επίσης επιστημονικούς ερευνητές, αλλά και πανεπιστημιακούς φορείς, ομάδες προβληματισμού, επιστημονικές εταιρείες και επιστημονικές ενώσεις με εμπειρογνωσία στην ενεργειακή ασφάλεια, να υποβάλουν σχετικές επιστημονικές έρευνες, αναλύσεις και δεδομένα που είτε έχουν δημοσιευτεί είτε βρίσκονται στο στάδιο πριν από την τελική δημοσίευση. Ενδιαφερόμαστε ιδιαίτερα για δημοσιεύσεις και άλλες συνεισφορές που συνοψίζουν την τρέχουσα κατάσταση των γνώσεων στον ή στους σχετικούς τομείς.

Γιατί διεξάγουμε διαβούλευση;

Σύμφωνα με την αρχή της τεκμηριωμένης πολιτικής της Επιτροπής, η παρούσα πρόσκληση υποβολής στοιχείων έχει ως στόχο να παράσχει στα ενδιαφερόμενα μέρη και στους πολίτες την ευκαιρία να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με την τρέχουσα αρχιτεκτονική ενεργειακής ασφάλειας της ΕΕ και σχετικά με πιθανά ζητήματα, καθώς και βελτιώσεις ή προσθήκες που θα μπορούσαν να γίνουν σε αυτήν. Περιλαμβάνει επίσης ένα δομημένο ερωτηματολόγιο, στο οποίο οι πολίτες και τα ενδιαφερόμενα μέρη καλούνται να απαντήσουν κατά τη διάρκεια περιόδου 14 εβδομάδων, ορισμένες κλειστές ερωτήσεις και διάφορες ανοικτές ερωτήσεις, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στα ενδιαφερόμενα μέρη και στους πολίτες να εκφράσουν ελεύθερα τις απόψεις τους.

Κοινό-στόχος

Η πρόσκληση υποβολής στοιχείων επιδιώκει να συγκεντρώσει τις απόψεις ευρέος φάσματος ενδιαφερόμενων μερών, τόσο εκείνων που δραστηριοποιούνται στους τομείς της ενέργειας / της ενεργειακής ασφάλειας / της άμυνας και ασφάλειας, όσο και εκείνων που δεν ασχολούνται με τα θέματα αυτά σε καθημερινή βάση.

Συλλογή δεδομένων και μεθοδολογία

Κατά τον έλεγχο καταλληλότητας θα χρησιμοποιηθούν κυρίως οι πληροφορίες και τα δεδομένα από την εκτίμηση επιπτώσεων του 2016 που συνοδεύει την πρόταση κανονισμού για την ασφάλεια εφοδιασμού με αέριο (SWD (2016) 25 final), από την εκτίμηση επιπτώσεων του 2016 που συνοδεύει την πρόταση κανονισμού για την ετοιμότητα αντιμετώπισης κινδύνων (SWD (2016) 410 final), καθώς και από τις εκθέσεις της Επιτροπής για την επανεξέταση της εφαρμογής του κανονισμού για την ασφάλεια εφοδιασμού με αέριο (COM (2023) 572 final), σχετικά με ορισμένες πτυχές που αφορούν την αποθήκευση αερίου (COM (2024) 89 final), τη λειτουργία της συντονισμένης μείωσης της ζήτησης αερίου (COM (2024) 88 final) και την επανεξέταση του κανονισμού αλληλεγγύης (COM (2023) 547 final).

Ο έλεγχος καταλληλότητας θα τροφοδοτηθεί επίσης από την επικείμενη επικαιροποίηση της προσομοίωσης της ασφάλειας του εφοδιασμού με αέριο σε επίπεδο ΕΕ που θα πραγματοποιηθεί από το ΕΔΔΣΜ αερίου έως το τέλος του 2024, σύμφωνα με το άρθρο 7 του κανονισμού για την ασφάλεια εφοδιασμού με αέριο (για την προηγούμενη έκδοση της προσομοίωσης βλ. εδώ). Οι εποχικές προβλέψεις του ΕΔΔΣΜ-ηλ και της ERAA, καθώς και τα τελευταία σενάρια ΔΠΑΔ θα μπορούσαν επίσης να τροφοδοτήσουν τον έλεγχο καταλληλότητας. Οι ετήσιες εκθέσεις του ACER σχετικά με την παρακολούθηση της ασφάλειας του εφοδιασμού της ΕΕ με ηλεκτρική ενέργεια, που προβλέπονται στο άρθρο 15 του κανονισμού ACER 4 , μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως πηγή ποσοτικών και ποιοτικών πληροφοριών.

Κατά περίπτωση, οι εσωτερικές δραστηριότητες μοντελοποίησης, στις οποίες συμμετέχουν εμπειρογνώμονες από το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) της Επιτροπής και άλλες υπηρεσίες, θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν την ποσοτική αξιολόγηση. Τέλος, οι υπηρεσίες της Επιτροπής, ιδίως με την υποστήριξη του ΚΚΕρ, θα αναλάβουν επίσης δραστηριότητες έρευνας τεκμηρίωσης για τη συλλογή δεδομένων και πληροφοριών από ακαδημαϊκές δημοσιεύσεις, δημόσιες εκθέσεις αναγνωρισμένων φορέων, καθώς και από εξειδικευμένες βάσεις δεδομένων.

Η παρούσα πρόσκληση υποβολής στοιχείων αναμένεται να συμβάλει στη συλλογή περισσότερων πληροφοριών και γνώσεων σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού για την ετοιμότητα αντιμετώπισης κινδύνων στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως όμως σχετικά με τις αλληλεπιδράσεις του με τον κανονισμό για την ασφάλεια εφοδιασμού με αέριο.