Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 723/2009 αποσκοπεί στη διευκόλυνση της σύστασης και εκμετάλλευσης ερευνητικών υποδομών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος σε αρκετά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και σε συνδεδεμένες χώρες1 παρέχοντας ένα νέο νομικό μέσο στο πλαίσιο του δικαίου της ΕΕ: την Κοινοπραξία Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (ΚΕΕΥ).
Το νομικό πλαίσιο της ΚΕΕΥ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για νέες ή υφιστάμενες, ενιαίας θέσης ή κατανεμημένες ερευνητικές υποδομές.
ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ
Η ΚΕΕΥ αποτελεί νομική οντότητα την οποία συστήνει με απόφαση της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Διαθέτει νομική προσωπικότητα και πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα που αναγνωρίζεται σε όλα τα κράτη μέλη. Η βασική εσωτερική δομή μιας ΚΕΕΥ είναι ευέλικτη και ορίζεται, από τα μέλη της, στο καταστατικό της.
Τα μέλη της (κράτη μέλη και, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, συνδεδεμένες χώρες, άλλες τρίτες χώρες και διακυβερνητικές οργανώσεις) διαπραγματεύονται το περιεχόμενο του καταστατικού της ΚΕΕΥ και των παραρτημάτων του σύμφωνα με τον κανονισμό.
Η ευθύνη των μελών της ΚΕΕΥ μπορεί να περιοριστεί στην αντίστοιχη συνεισφορά τους.
Η ΚΕΕΥ αναγνωρίζεται από τη χώρα υποδοχής της ως διεθνής φορέας ή οργανισμός για τους σκοπούς της οδηγίας 2006/112/ΕΚ σχετικά με τον φόρο προστιθέμενης αξίας και της οδηγίας 2020/262 σχετικά με τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Επομένως, μια ΚΕΕΥ μπορεί, εντός ορισμένων ορίων και υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να απολαύει απαλλαγών από τους φόρους και τους δασμούς αυτούς για τις αγορές της σε όλα τα κράτη μέλη.
Μια ΚΕΕΥ θεωρείται διεθνής οργανισμός για τους σκοπούς των κανόνων της ΕΕ περί δημοσίων συμβάσεων. Μια ΚΕΕΥ μπορεί να θεσπίσει δικούς της κανόνες για τις συμβάσεις.
Οι δραστηριότητες μιας ΚΕΕΥ δεν έχουν, κατ’ αρχήν, κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Ωστόσο, μια ΚΕΕΥ μπορεί να ασκεί περιορισμένες οικονομικές δραστηριότητες, εφόσον σχετίζονται με τον βασικό στόχο της ερευνητικής υποδομής και δεν τον παρακωλύουν.
Μια ΚΕΕΥ πρέπει να έχει την καταστατική έδρα της στην επικράτεια ενός μέλους, που πρέπει να είναι κάποιο κράτος μέλος ή μια συνδεδεμένη χώρα στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαίσιο της ΕΕ για την έρευνα και την καινοτομία. Η ονομασία της πρέπει να περιέχει το ακρωνύμιο «ΚΕΕΥ».
Απαιτείται ένας ελάχιστος αριθμός μελών για τη σύσταση ΚΕΕΥ. Η ελάχιστη σύνθεση είναι τουλάχιστον ένα κράτος μέλος και δύο άλλες χώρες, οι οποίες είναι είτε κράτη μέλη είτε συνδεδεμένες χώρες. Και άλλα μέλη μπορούν να ενταχθούν σε μεταγενέστερο στάδιο ανάλογα με τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο καταστατικό, σύμφωνα με τις απαιτήσεις που καθορίζονται στον κανονισμό για τις ΚΕΕΥ.
Για τη σύσταση μια ΚΕΕΥ πρέπει να πληρούνται οι παρακάτω προϋποθέσεις:
είναι αναγκαία για τη διεξαγωγή ευρωπαϊκών ερευνητικών δραστηριοτήτων·
συνιστά σημαντική βελτίωση για τα επιστημονικά και τεχνολογικά πεδία σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο·
χορηγεί ουσιαστική πρόσβαση στην ευρωπαϊκή ερευνητική κοινότητα·
συμβάλλει στην κινητικότητα των ερευνητών και στην ανταλλαγή γνώσεων εντός του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας·
συμβάλλει στη διάδοση και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων των δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης.
Οι αιτήσεις σύστασης μιας ΚΕΕΥ πρέπει να υποβάλλονται στην Επιτροπή προς αξιολόγηση. Πρέπει να περιλαμβάνουν:
αίτημα σύστασης της ΚΕΕΥ·
σχέδιο καταστατικού που περιλαμβάνει τουλάχιστον τα παρακάτω στοιχεία: τον κατάλογο μελών, την καταστατική έδρα, την ονομασία της ΚΕΕΥ, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μελών, τα όργανα της ΚΕΕΥ, καθώς και τις αρμοδιότητές τους, τη σύνθεσή τους και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, τη διάρκεια της ΚΕΕΥ, τις βασικές αρχές, τη γλώσσα εργασίας, τις παραπομπές στους κανόνες εφαρμογής του καταστατικού·
τεχνική και επιστημονική περιγραφή·
δήλωση της χώρας υποδοχής, με την οποία αναγνωρίζεται η ΚΕΕΥ ως διεθνής οργανισμός κατά την έννοια των οδηγιών για τον φόρο προστιθέμενης αξίας και τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης.
Η σύσταση ΚΕΕΥ περιλαμβάνει δυο βήματα.
Βήμα 1: επαλήθευση της συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις του κανονισμού ΚΕΕΥ. Η Επιτροπή πρέπει να αξιολογεί κάθε αίτηση με τη βοήθεια ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων και να παράσχει ανάδραση στους αιτούντες.
Βήμα 2: επίσημο αίτημα σύστασης της ΚΕΕΥ που απευθύνεται στην Επιτροπή και υπογράφεται από όλους τους αιτούντες. Βάσει αυτού, η Επιτροπή ζητεί τη γνώμη της επιτροπής για την εφαρμογή του κανονισμού ΚΕΕΥ και προετοιμάζει την απόφασή της, η οποία ακολούθως υποβάλλεται στους αιτούντες και δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο κανονισμός (ΕE) αριθ. 723/2009 τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (EΕ) αριθ. 1261/2013 προκειμένου να διευκολυνθεί η συμμετοχή των συνδεδεμένων χωρών, των οποίων οι συνεισφορές αντικατοπτρίζονται πλήρως στην ιδιότητα μέλους και στα δικαιώματα ψήφου.
ΚΕΕΥ-ECRIN — Ευρωπαϊκή Ερευνητική Υποδομή για το Ολοκαύτωμα
ΚΕΕΥ E-RIHS — Ευρωπαϊκή Ερευνητική Υποδομή για την Επιστήμη της Κληρονομιάς
ΚΕΕΥ DANUBIUS – Διεθνές Κέντρο Προηγμένων Μελετών για τα Συστήματα Ποταμών- Θαλασσών.
ΑΠΟ ΠΟΤΕ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ;
Εφαρμόζεται από τις .
ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Ο παρών κανονισμός ήταν μια από τις στρατηγικές πρωτοβουλίες μετά τη δημοσίευση της Πράσινης Βίβλου για τον ευρωπαϊκό χώρο έρευνας της . Η πρωτοβουλία αυτή συνέβαλε στην εφαρμογή του τμήματος «Ερευνητικές υποδομές» του έβδομου προγράμματος-πλαίσιο (2007–2013) και του όγδοου προγράμματος-πλαίσιο, Ορίζων 2020 (2014–2020), το οποίο διαδέχτηκε το ένατο πολυετές πρόγραμμα-πλαίσιο για την έρευνα και καινοτομία, Ορίζων Ευρώπη (2021-2027).
Η σύσταση ΚΕΕΥ επιφέρει πλεονεκτήματα στην ανάπτυξη του ευρωπαϊκού χώρου έρευνας καθώς αντιμετωπίζει προβλήματα, όπως τον κατακερματισμό και την περιφερειοποίηση, στους κανόνες δημιουργίας, χρηματοδότησης και λειτουργίας ερευνητικών υποδομών αυτού του επιπέδου.
Συνδεδεμένη χώρα: Τρίτη χώρα που έχει συνδεθεί με την ΕΕ μέσω διεθνούς συμφωνίας, δυνάμει ή βάσει της οποίας καταβάλλει χρηματική συνεισφορά στο πλαίσιο των ενωσιακών προγραμμάτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης, είτε για το σύνολό τους είτε για τμήμα τους.
ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 723/2009 του Συμβουλίου, της , σχετικά με το κοινοτικό νομικό πλαίσιο για την κοινοπραξία ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής (ΚΕΕΥ) (ΕΕ L 206 της , σ. 1-8).
Οι διαδοχικές τροποποιήσεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 723/2009 έχουν ενσωματωθεί στο αρχικό κείμενο. Αυτή η ενοποιημένη απόδοση αποτελεί απλώς εργαλείο τεκμηρίωσης.
ΣΥΝΑΦΗ ΚΕΙΜΕΝΑ
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2025/1238 της Επιτροπής, της , για τη σύσταση της κοινοπραξίας ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής Διεθνές Κέντρο Προηγμένων Μελετών για Ποτάμια – Θαλάσσια Συστήματα (ΚΕΕΥ DANUBIUS) (ΕΕ L, 2025/1238, ).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2025/709 της Επιτροπής, της , για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής για την Επιστήμη της Κληρονομιάς (Ε-RIHS ERIC) (ΕΕ L, 2025/709, ).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2025/194 της Επιτροπής, της , για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Υποδομής Έρευνας Ολοκαυτώματος (ΚΕΕΥ EHRI) (ΕΕ L, 2025/194, ).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2025/7 της Επιτροπής, της , για τη σύσταση της κοινοπραξίας ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής Cherenkov Telescope Array Observatory (ΚΕΕΥ CTAO) (ΕΕ L, 2025/7, ).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2023/2881 της Επιτροπής, της , για τη σύσταση της κοινοπραξίας ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής της Συστοιχίας Χαμηλών Συχνοτήτων (ΚΕΕΥ LOFAR) (ΕΕ L, 2023/2881, ).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2023/2865 της Επιτροπής, της , για τη σύσταση της Κοινοπραξίας Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής INFRAFRONTIER (ΚΕΕΥ INFRAFRONTIER) (ΕΕ L, 2023/2865, ).
Έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Τρίτη έκθεση που αφορά την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 723/2009 του Συμβουλίου, της , σχετικά με κοινοτικό νομικό πλαίσιο για την κοινοπραξία ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής (ΚΕΕΥ) [COM(2023) 488 final της ].
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2023/900 της Επιτροπής της για τη σύσταση της ερευνητικής υποδομής για τα αερολύματα, τα νέφη και τα ιχνοαέρια (ΚΕΕΥ ACTRIS) (ΕΕ L 115 της , σ. 15-19).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2022/2297 της Επιτροπής της για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Ηλιακής Ερευνητικής Υποδομής για την Παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας με Συγκεντρωτικά Κάτοπτρα (ΚΕΕΥ EU-SOLARIS) (ΕΕ L 304 της , σ. 78-84).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2022/289 της Επιτροπής της σχετικά με τη σύσταση της ΚΕΕΥ για την Ανάλυση και τον Πειραματισμό στον τομέα των Οικοσυστημάτων (ΚΕΕΥ-AnaEE) (ΕΕ L 43 της , σ. 73-78).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2022/1204 της Επιτροπής της για τη σύσταση της Ερευνητικής Υποδομής Μικροβιακών Πόρων — Κοινοπραξία Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (ΚΕΕΥ MIRRI) (ΕΕ L 186 της , σ. 14-20).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2021/960 της Επιτροπής της για τη σύσταση της Κοινοπραξίας Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής Φωτός Ακραίας Έντασης — «The Extreme Light Infrastructure» (ΚΕΕΥ ELI) (ΕΕ L 212, , σ. 3-6).
Οδηγία (ΕΕ) 2020/262 του Συμβουλίου της για τη θέσπιση του γενικού καθεστώτος των ειδικών φόρων κατανάλωσης (αναδιατύπωση) (ΕΕ L 58 της , σ. 4-42).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2019/1854 της Επιτροπής της για τη σύσταση της Κοινοπραξίας Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής για τις τεχνολογίες απεικόνισης στις βιολογικές και βιοϊατρικές επιστήμες — Κοινοπραξία Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής Euro-BioImaging (ΚΕΕΥ Euro-BioImaging) (ΕΕ L 285 της , σ. 9–13).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2018/1732 της Επιτροπής, της , για τη δημιουργία του European Plate Observing System – Κοινοπραξία Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (EPOS ERIC) (ΕΕ L 288 της , σ. 10-14).
Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο — Δεύτερη έκθεση που αφορά την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 723/2009 του Συμβουλίου, της , σχετικά με κοινοτικό νομικό πλαίσιο για την κοινοπραξία ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής (ΚΕΕΥ) [COM(2018) 523 final της ].
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2018/499 της Επιτροπής, της , για τη σύσταση της Κοινοπραξίας Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής «Ευρωπαϊκή Υποδομή Ανοικτών Πλατφορμών Ελέγχου για τη Χημική Βιολογία» (ΚΕΕΥ EU-OPENSCREEN) (ΕΕ L 82 της , σ. 8-12).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2018/272 της Επιτροπής, της , για τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων — Κοινοπραξία Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (ΚΕΕΥ-EMBRC) (ΕΕ L 51 της , σ. 17-22).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2017/1213 της Επιτροπής, της , σχετικά με τη σύσταση της Κοινοπραξίας Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής «Ολοκληρωμένη Δομική Βιολογία» (ΚΕΕΥ Instruct) (ΕΕ L 173 της , σ. 47-52).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2017/996 της Επιτροπής, της , σχετικά με τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εργαστηριακής Υποδομής για τη Δέσμευση και Αποθήκευση Διοξειδίου του Άνθρακα — κοινοπραξία ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής (ΚΕΕΥ ECCSEL) (ΕΕ L 149 της , σ. 91-97).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2017/995 της Επιτροπής, της , σχετικά με τη σύσταση της Κοινοπραξίας των Ευρωπαϊκών Αρχείων Δεδομένων Κοινωνικών Επιστημών – Κοινοπραξία Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (ΚΕΕΥ CESSDA) (ΕΕ L 149 της , σ. 85-90).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2017/499 της Επιτροπής, της , σχετικά με τη σύσταση της ευρωπαϊκής υποδομής ηλεκτρονικής επιστήμης και τεχνολογίας για την έρευνα στον τομέα της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων — Κοινοπραξία Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (ΚΕΕΥ LifeWatch) (ΕΕ L 76 της , σ. 35-39).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2016/1757 της Επιτροπής, της , για την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Πολυεπιστημονικού Παρατηρητηρίου Θαλάσσιου Πυθμένα και Στήλης Ύδατος — Κοινοπραξία Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (ΚΕΕΥ του EMSO) (ΕΕ L 268 της , σ. 113-117).
Εκτελεστική απόφαση (EE) 2015/2097 της Επιτροπής, της , σχετικά με τη σύσταση της Κοινοπραξίας Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (ΚΕΕΥ) «Ολοκληρωμένο Σύστημα Παρακολούθησης των Εκπομπών Διοξειδίου του Άνθρακα» (ICOS ERIC) (ΕΕ L 303 της , σ. 19-34).
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2015/1478 της Επιτροπής, της , για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Πηγής Εκλυόμενης Ακτινοβολίας ως Ευρωπαϊκής Κοινοπραξίας Ερευνητικής Υποδομής (Ευρωπαϊκή Πηγή Εκλυόμενης Ακτινοβολίας ERIC) (ΕΕ L 225 της , σ. 16–48).
Εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής 2014/923/ΕΕ της για τη σύσταση του Κοινού Ινστιτούτου Συμβολομετρίας Πολύ Μεγάλης Γραμμής Βάσης ως Κοινοπραξίας Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (JIV-ERIC) (ΕΕ L 363 της , σ. 156–169).
Εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής 2014/526/ΕΕ της για τη σύσταση της ψηφιακής ερευνητικής υποδομής για τις τέχνες και τις ανθρωπιστικές επιστήμες ως κοινοπραξίας ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής (ΚΕΕΥ DARIAH) (ΕΕ L 239 της , σ. 64-80).
Εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής 2014/392/ΕΕ της σχετικά με τη σύσταση της κοινοπραξίας Κεντροευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (CERIC-ERIC) (ΕΕ L 184 της , σ. 49-62 ).
Εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής 2014/261/ΕΕ, της , για τη σύσταση της ερευνητικής υποδομής Euro-Argo ως κοινοπραξίας ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής (ΚΕΕΥ Euro-Argo) (ΕΕ L 136, , σ. 35-50).
Εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής 2013/713/ΕΕ, της , σχετικά με την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Δικτύου Υποδομής Κλινικών Ερευνών (ECRIN) ως Κοινοπραξίας Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (ΚΕΕΥ-ECRIN) (ΕΕ L 324 της , σ. 8-20).
Εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής 2013/701/ΕΕ της σχετικά με τη σύσταση κοινοπραξίας ερευνητικής υποδομής «Βιοτράπεζες και Βιομοριακοί Πόροι» (ΚΕΕΥ-BBMRI) ως κοινοπραξίας ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής (ΕΕ L 320 της , σ. 63-80).
Εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής 2013/700/ΕΕ της για τη σύσταση της κοινοπραξίας ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής «Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα» (ΚΕΕΥ ESS) (ΕΕ L 320 της , σ. 44-62).
Εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής 2013/640/ΕΕ, της , για τη σύσταση της ευρωπαϊκής υποδομής προηγμένης μεταγραφικής έρευνας στην ιατρική ως κοινοπραξίας ευρωπαϊκής ερευνητικής υποδομής (ΚΕΕΥ EATRIS) (ΕΕ L 298 της , σ. 38-47).
Απόφαση της Επιτροπής 2012/136/ΕΕ της για τη σύσταση της Κοινής Υποδομής Γλωσσικών Πόρων και Τεχνολογίας ως Κοινοπραξίας Ευρωπαϊκής Ερευνητικής Υποδομής (CLARIN ERIC) (ΕΕ L 64 της , σ. 13-28).
Απόφαση της Επιτροπής 2011/166/ΕΕ της σχετικά με την ίδρυση της ΚΕΕΥ-SHARE (ΕΕ L 71 της , σ. 20-31).