Έκθεση σε καρκινογόνους, μεταλλαξιογόνους παράγοντες ή τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες κατά την εργασία

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Πεδίο εφαρμογής

• Η οδηγία εφαρμόζεται σε ουσία ή μείγμα που πληροί κριτήρια ταξινόμησης στην κατηγορία 1Α ή 1Β καρκινογόνου παράγοντα, στην κατηγορία 1Α ή 1Β των µεταλλαξιογόνων παραγόντων γεννητικών κυττάρων ή στην κατηγορία 1Α ή 1Β των τοξικών για την αναπαραγωγή ουσιών που ορίζονται στο παράρτημα I του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1272/2008 (βλέπε σύνοψη).
• Επιπλέον, η οδηγία εφαρμόζεται στις καρκινογόνες ουσίες, στα μείγματα ή στις διαδικασίες που αναφέρονται στο παράρτημα I της οδηγίας, καθώς και σε ουσίες ή μείγματα που προκύπτουν από μια διαδικασία η οποία αναφέρεται στο εν λόγω παράρτημα:
  • παρασκευή αουραμίνης·
  • εργασίες που συνεπάγονται έκθεση σε πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες που περιέχονται μέσα στην αιθάλη άνθρακα, την ανθρακόπισσα ή την πισσάσφαλτο·
  • εργασίες που συνεπάγονται έκθεση στον κονιορτό, τον καπνό ή την ομίχλη που παράγονται κατά τη φρύξη και τον ηλεκτρικό καθαρισμό θειούχων συμπηγμάτων νικελίου·
  • μέθοδος ισχυρού οξέος στην παρασκευή ισοπροπυλικής αλκοόλης·
  • εργασίες που περιλαμβάνουν έκθεση σε σκόνες σκληρών ξύλων·
  • εργασίες που παράγουν αναπνεύσιμη σκόνη κρυσταλλικού διοξειδίου του πυριτίου·
  • εργασίες που περιλαμβάνουν δερματική έκθεση σε ορυκτέλαια που έχουν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν σε κινητήρες εσωτερικής καύσης για τη λίπανση και την ψύξη των κινούμενων μερών εντός του κινητήρα·
  • εργασίες που περιλαμβάνουν έκθεση στις εκπομπές καυσαερίων πετρελαιοκινητήρων.
• Η οδηγία δεν εφαρμόζεται στους εργαζόμενους οι οποίοι εκτίθενται μόνο στις ακτινοβολίες που καλύπτονται από τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενεργείας.
• Η οδηγία εφαρμόζεται στους εργαζόμενους που εκτίθενται στον αμίαντο όταν οι κανόνες της είναι πιο ευνοϊκοί για την υγεία και την ασφάλεια κατά την εργασία από αυτούς της οδηγίας 2009/148/ΕΚ (βλέπε σύνοψη).
• Η οδηγία 89/391/ΕΟΚ (βλέπε σύνοψη) εφαρμόζεται πλήρως, με την επιφύλαξη αυστηρότερων ή/και ειδικών κανόνων που περιλαμβάνονται στην οδηγία 2004/37/ΕΚ.

Εντοπισμός της έκθεσης και αξιολόγηση των κινδύνων

• Για κάθε δραστηριότητα που ενδέχεται να συνεπάγεται κίνδυνο έκθεσης σε ΚΜΤ, πρέπει να προσδιορίζονται τακτικά η φύση, ο βαθμός και η διάρκεια της έκθεσης των εργαζομένων, ώστε να αξιολογούνται όλοι οι κίνδυνοι για την υγεία ή την ασφάλεια των εργαζομένων και να αποφασίζονται τα ληπτέα μέτρα. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλοι οι τρόποι έκθεσης, συμπεριλαμβανομένης της απορρόφησης μέσα στο δέρμα ή/και δια του δέρματος.
• Πρέπει να δίνεται προσοχή στους εργαζόμενους που διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο και οι εργοδότες θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο να μην τους απασχολούν σε περιοχές όπου ενδέχεται να έρθουν σε επαφή με ΚΜΤ.
• Οι εργοδότες πρέπει να παρέχουν στις αρχές τις πληροφορίες που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση κινδύνου όταν τους ζητηθούν.

Υποχρεώσεις των εργοδοτών

• Μείωση και υποκατάσταση. Οι εργοδότες πρέπει να μειώνουν τη χρήση ΚΜΤ στον χώρο εργασίας, κυρίως υποκαθιστώντας τα, στο μέτρο που αυτό είναι τεχνικά εφικτό, με μια ουσία, ένα μείγμα ή μια διαδικασία η οποία είναι ακίνδυνη ή λιγότερο επικίνδυνη.
• Πρόληψη και μείωση της έκθεσης. Όταν η αξιολόγηση κινδύνου αποκαλύπτει κίνδυνο για την υγεία ή την ασφάλεια των εργαζομένων, η έκθεση των εργαζομένων πρέπει να αποτρέπεται. Εάν δεν είναι δυνατή η αντικατάσταση των ΚΜΤ από μια ουσία που δεν είναι επικίνδυνη ή είναι λιγότερο επικίνδυνη, ο εργοδότης πρέπει να διασφαλίζει ότι οι ουσίες ΚΜΤ, εάν είναι τεχνικά εφικτό, κατασκευάζονται και χρησιμοποιούνται σε κλειστό σύστημα. Εάν αυτό δεν είναι τεχνικά δυνατό, οι εργοδότες πρέπει να φροντίζουν ώστε η έκθεση σε ΚΜΤ να βρίσκεται στο χαμηλότερο τεχνικά εφικτό επίπεδο.
• Όταν δεν είναι δυνατή η χρήση ή η παραγωγή μιας τοξικής για την αναπαραγωγή ουσίας με κατώτατο όριο σε κλειστό σύστημα, ο εργοδότης πρέπει να διασφαλίζει ότι ο κίνδυνος που σχετίζεται με την έκθεση των εργαζομένων στην ουσία αυτή μειώνεται στο ελάχιστο. Αυτό ισχύει επίσης για τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες διαφορετικές από τις τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες χωρίς κατώτατο όριο και τις τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες με κατώτατο όριο, για τις οποίες ο εργοδότης, κατά τη διεξαγωγή της αξιολόγησης κινδύνου, πρέπει να εξετάσει την πιθανότητα να μην υπάρχει ασφαλές επίπεδο έκθεσης για την υγεία των εργαζομένων και να ορίσει κατάλληλα μέτρα για τον σκοπό αυτό.
• Η έκθεση σε ουσίες ΚΜΤ δεν πρέπει να υπερβαίνει τις οριακές τιμές που προβλέπονται στο παράρτημα III.
• Κάθε φορά που χρησιμοποιούνται ουσίες ΚΜΤ, η οδηγία απαριθμεί μια σειρά μέτρων τα οποία πρέπει να εφαρμόζει ο εργοδότης (περιορισμός των ποσοτήτων που χρησιμοποιούνται, περιορισμός του αριθμού των εργαζομένων που εκτίθενται, σχεδιασμός διαδικασιών εργασίας κ.λπ.).

Πληροφορίες για την αρμόδια αρχή

• Όταν τα αποτελέσματα της αξιολόγησης κινδύνου αποκαλύπτουν κίνδυνο για την υγεία ή την ασφάλεια των εργαζομένων, ο εργοδότης πρέπει, όταν του ζητηθεί από τις αρμόδιες αρχές, να θέτει στη διάθεση των εν λόγω αρχών πληροφορίες σχετικά με:
  • τον αριθμό των εργαζομένων που εκτέθηκαν·
  • τα προληπτικά μέτρα που λαμβάνονται· και
  • τις δραστηριότητες ή/και τις βιομηχανικές διεργασίες που πραγματοποιούνται, συμπεριλαμβανομένων των λόγων για τους οποίους χρησιμοποιούνται οι ουσίες ΚΜΤ.

Απρόβλεπτη έκθεση

• Σε περίπτωση απρόβλεπτων συμβάντων ή ατυχημάτων τα οποία μπορεί να προκαλέσουν ασυνήθη έκθεση των εργαζομένων, οι εργοδότες πρέπει να ενημερώνουν τους εργαζομένους τους αναλόγως.
• Έως ότου αποκατασταθεί κανονικά η κατάσταση και εφόσον δεν έχουν εξαλειφθεί τα αίτια της ασυνήθους έκθεσης, μόνον οι εργαζόμενοι που είναι αναγκαίοι για την πραγματοποίηση των επισκευών και άλλων απαραίτητων εργασιών θα επιτρέπεται να εργάζονται στην προσβληθείσα ζώνη. Σε αυτές τις καταστάσεις:
  • οι εργαζόμενοι πρέπει να φορούν προστατευτικό ιματισμό και ατομικό προστατευτικό αναπνευστικό εξοπλισμό·
  • η έκθεση δεν μπορεί να είναι διαρκής και περιορίζεται στο απολύτως απαραίτητο για κάθε εργαζόμενο και
  • οι μη φέροντες προστατευτικό εξοπλισμό εργαζόμενοι δεν επιτρέπεται να εργάζονται στην προσβληθείσα ζώνη.

Προβλεπτή έκθεση

• Όταν υπάρχει προβλεπτός κίνδυνος σημαντικά αυξημένης έκθεσης, όπως για παράδειγμα κατά τις εργασίες συντήρησης, και αφού προηγηθεί η εφαρμογή όλων των άλλων τεχνικών προληπτικών μέτρων, οι εργοδότες πρέπει να μειώνουν όσο το δυνατόν περισσότερο τη διάρκεια έκθεσης των εργαζομένων και να διασφαλίζουν την προστασία τους παρέχοντας προστατευτικό ιματισμό και ατομικό προστατευτικό αναπνευστικό εξοπλισμό, τον οποίο πρέπει να φορούν οι εργαζόμενοι όσο η ασυνήθης έκθεση παραμένει. Η έκθεση δεν μπορεί να είναι διαρκής και πρέπει να περιορίζεται στο απολύτως απαραίτητο χρονικό διάστημα για κάθε εργαζόμενο.
• Επιπλέον, οι ζώνες που χρησιμοποιούνται για τέτοιες δραστηριότητες πρέπει να είναι σαφώς οριοθετημένες και να έχουν εμφανή σήμανση καθώς και να αποτρέπεται η πρόσβαση μη εξουσιοδοτημένων ατόμων σε αυτές τις ζώνες με άλλα μέσα.

Πρόσβαση στις ζώνες κινδύνου

• Οι εργοδότες οφείλουν να περιορίζουν την πρόσβαση στις ζώνες κινδύνου στους εργαζομένους που απαιτείται να εισέρχονται σε αυτές λόγω της εργασίας ή των καθηκόντων τους.

Υγιεινή και ατομική προστασία

• Οι εργοδότες υποχρεούνται να λαμβάνουν τα παρακάτω μέτρα για όλες τις δραστηριότητες που ενέχουν κίνδυνο μόλυνσης από ουσίες ΚΜΤ:
  • να διασφαλίζουν ότι οι εργαζόμενοι δεν τρώνε, δεν πίνουν και δεν καπνίζουν στις ζώνες στις οποίες υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης από ουσίες ΚΜΤ·
  • να εφοδιάζουν τους εργαζομένους με τον κατάλληλο ιματισμό και λοιπό κατάλληλο ειδικό ιματισμό·
  • να παρέχουν χωριστούς χώρους εναπόθεσης του ιματισμού εργασίας ή του προστατευτικού ιματισμού και του κανονικού ιματισμού·
  • να παρέχουν εγκαταστάσεις λουτρών και αποχωρητηρίων·
  • να αποθηκεύουν, να ελέγχουν και να καθαρίζουν σωστά τον προστατευτικό εξοπλισμό, εάν είναι δυνατόν πριν και σε κάθε περίπτωση μετά από κάθε χρήση·
  • να φροντίζουν για την επισκευή ή την αντικατάσταση τυχόν ελαττωματικού εξοπλισμού πριν από περαιτέρω χρήση.
• Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να επωμίζονται το κόστος των εν λόγω μέτρων.

Ενημέρωση, εκπαίδευση και διαβουλεύσεις εργαζομένων

Οι εργοδότες πρέπει να διασφαλίζουν ότι:

• οι εργαζόμενοι ή/και οι εκπρόσωποί τους, λαμβάνουν κατάλληλη και επαρκή εκπαίδευση, βάσει όλων των διαθέσιμων πληροφοριών ιδίως με τη μορφή ενημέρωσης και οδηγιών, σχετικά με:
  • τους ενδεχόμενους και πρόσθετους κινδύνους για την υγεία (συμπεριλαμβανομένου του καπνίσματος)·
  • τις προφυλάξεις για την πρόληψη της έκθεσης,
  • τις απαιτήσεις υγιεινής,
  • τον προστατευτικό εξοπλισμό και ιματισμό,
  • τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται από τους εργαζόμενους, και ιδίως από το προσωπικό επέμβασης, σε περίπτωση ατυχήματος και για την πρόληψη ατυχημάτων·
• η εκπαίδευση προσαρμόζεται ώστε να λαμβάνει υπόψη οποιονδήποτε νέο ή αλλαγμένο κίνδυνο όταν οι εργαζόμενοι εκτίθενται ή είναι πιθανό να εκτεθούν σε νέες ουσίες ΚΜΤ ή σε πολυάριθμες διαφορετικές ουσίες ΚΜΤ, συμπεριλαμβανομένων αυτών που περιέχονται σε επικίνδυνα φαρμακευτικά προϊόντα, ή σε περίπτωση μεταβαλλόμενων συνθηκών που σχετίζονται με την εργασία·
• οι εκπαιδεύσεις παρέχονται περιοδικά σε χώρους υγειονομικής περίθαλψης σε όλους τους εργαζομένους που εκτίθενται σε ουσίες ΚΜΤ, ιδίως όταν χρησιμοποιούνται νέα επικίνδυνα φαρμακευτικά προϊόντα που περιέχουν αυτές τις ουσίες, και επαναλαμβάνονται περιοδικά σε άλλους χώρους, εάν είναι απαραίτητο.

Οι εργοδότες θα ενημερώνουν τους εργαζομένους σχετικά με τις εγκαταστάσεις και τα σχετικά δοχεία που περιέχουν ουσίες ΚΜΤ και θα φροντίζουν ώστε όλα τα δοχεία, συσκευασίες και εγκαταστάσεις που περιέχουν ουσίες ΚΜΤ να έχουν επισημανθεί με τρόπο σαφή και ευανάγνωστο, και να τοποθετούν ευδιάκριτα σήματα κινδύνου.

Όταν η βιολογική οριακή τιμή⁴ έχει οριστεί στο παράρτημα ΙΙΙα, η ιατρική παρακολούθηση είναι υποχρεωτική για την εργασία με τις εν λόγω ουσίες ΚΜΤ, σύμφωνα με τις διαδικασίες του εν λόγω παραρτήματος. Οι εργαζόμενοι ενημερώνονται για αυτήν την απαίτηση πριν τους ανατεθεί εργασία που ενέχει τον κίνδυνο έκθεσης σε αυτές τις ουσίες ΚΜΤ.

Πρέπει να λαμβάνονται μέτρα για να διασφαλίζεται ότι οι εργαζόμενοι ή/και οι εκπρόσωποι των εργαζομένων:

• μπορούν να ελέγχουν την εφαρμογή των διατάξεων της παρούσας οδηγίας, ή μπορούν να συνεργάζονται κατά την εφαρμογή αυτή, ιδίως όσον αφορά τις επιπτώσεις για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων, οι οποίες σχετίζονται με την επιλογή και τη χρήση προστατευτικού ιματισμού και εξοπλισμού και τα μέτρα που καθορίζει ο εργοδότης όσον αφορά την προβλεπτή έκθεση, με την επιφύλαξη πάντοτε των ευθυνών του εργοδότη για τον καθορισμό της αποτελεσματικότητας του προστατευτικού ιματισμού και εξοπλισμού και των εν λόγω μέτρων όσον αφορά την προβλεπτή έκθεση·
• ενημερώνονται το ταχύτερο δυνατόν σε περίπτωση ασυνήθους έκθεσης για τα αίτιά της και για τα ληφθέντα ή ληπτέα μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάστασης.

Πρέπει να λαμβάνονται μέτρα για να διασφαλίζεται ότι:

• οι εργοδότες τηρούν ενημερωμένο κατάλογο των εργαζομένων που είναι επιφορτισμένοι με την άσκηση των δραστηριοτήτων που καταδεικνύουν κίνδυνο για την ασφάλεια ή την υγεία των εργαζομένων, με μνεία, εφόσον οι σχετικές πληροφορίες υπάρχουν, της έκθεσης στην οποία υποβλήθηκαν·
• ο γιατρός ή/και αρμόδια αρχή, καθώς και άλλα άτομα αρμόδια για την ασφάλεια ή την υγεία στον χώρο εργασίας έχουν πρόσβαση στον παραπάνω κατάλογο·
• κάθε εργαζόμενος έχει πρόσβαση στις πληροφορίες του καταλόγου που τον αφορούν προσωπικά·
• οι εργαζόμενοι ή/και οι εκπρόσωποι των εργαζομένων έχουν πρόσβαση σε ανώνυμες συλλογικές πληροφορίες·
• οι εργαζόμενοι ή/και οι εκπρόσωποί τους πρέπει να γνωμοδοτούν και να συμμετέχουν σε όλα τα θέματα που σχετίζονται με την έκθεση σε ουσίες ΚΜΤ, σύμφωνα με την οδηγία 89/391/ΕΟΚ.

Διάφορα μέτρα

Ιατρική παρακολούθηση

• Τα κράτη μέλη της ΕΕ πρέπει να θεσπίζουν μέτρα για την παρακολούθηση της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή πρακτική, ώστε, εφόσον χρειάζεται, αυτοί να τυγχάνουν κατάλληλης ιατρικής παρακολούθησης πριν από την έκθεση και κατά τακτά διαστήματα μετά την έκθεση εφόσον αυτό ενδείκνυται για την ασφάλεια της υγείας. Ο ιατρός ή η αρμόδια για την ιατρική παρακολούθηση των εργαζομένων αρχή μπορεί να υποδείξει ότι η ιατρική παρακολούθηση πρέπει να συνεχιστεί μετά το τέλος της έκθεσης, για όσο διάστημα κρίνουν απαραίτητο για την προστασία της υγείας του ενδιαφερόμενου εργαζομένου.
• Τα εν λόγω μέτρα ιατρικής παρακολούθησης πρέπει να είναι τέτοια, ώστε να καθίσταται άμεσα δυνατή η εφαρμογή ατομικών υγειονομικών μέτρων και μέτρων που σχετίζονται με την εργασία. Όταν παρακολουθείται η υγεία ενός εργαζομένου, δημιουργείται ατομικός ιατρικός φάκελος. Ο ιατρός ή η αρχή πρέπει να προτείνει κάθε ατομικό προστατευτικό ή προληπτικό μέτρο που πρέπει να λαμβάνεται για κάθε εργαζόμενο.
• Πρέπει να παρέχονται πληροφορίες και συμβουλές στους εργαζομένους σχετικά με οποιαδήποτε ιατρική παρακολούθηση στην οποία ενδέχεται να υποβληθούν μετά το τέλος της έκθεσης.
• Αν ένας εργαζόμενος παρουσιάζει ανωμαλία που ενδέχεται να οφείλεται στην έκθεσή του σε ουσίες ΚΜΤ ή εάν διαπιστωθεί υπέρβαση μιας βιολογικής οριακής τιμής, ο ιατρός ή η αρμόδια για την ιατρική παρακολούθηση των εργαζομένων αρχή μπορεί να ζητάει από άλλους εργαζομένους που έχουν επίσης εκτεθεί στις ίδιες ουσίες να υποβληθούν σε ιατρική παρακολούθηση.
• Οι πρακτικές συστάσεις σχετικά με την παρακολούθηση της υγείας των εργαζομένων περιλαμβάνονται στο παράρτημα II.
• Όλα τα κρούσματα καρκίνου, οι δυσμενείς επιπτώσεις στη σεξουαλική λειτουργία και στη γονιμότητα σε ενήλικες άνδρες και γυναίκες εργαζόμενες ή αναπτυξιακή τοξικότητα στους απογόνους τους που προσδιορίζονται σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή πρακτική ως αποτέλεσμα επαγγελματικής έκθεσης σε ουσίες ΚΜΤ πρέπει να κοινοποιούνται στην αρμόδια αρχή. Οι χώρες της ΕΕ πρέπει να λαμβάνουν υπόψη αυτές τις πληροφορίες στις εκθέσεις τις οποίες υποβάλλουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δυνάμει της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ.

Τήρηση φακέλων

• Όσον αφορά τους καρκινογόνες και μεταλλαξιογόνους παράγοντες, ο ενημερωμένος κατάλογος των εργαζομένων που έχουν υποστεί έκθεση τον οποίο οφείλει να τηρεί ο εργοδότης και οι ατομικοί ιατρικοί φάκελοι πρέπει να διατηρούνται επί 40 τουλάχιστον χρόνια μετά την παύση της έκθεσης.
• Όσον αφορά τις τοξικές για την αναπαραγωγή ουσίες, ο ενημερωμένος κατάλογος των εργαζομένων που αναλαμβάνουν δραστηριότητες που ενέχουν κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλειά τους όσον αφορά την έκθεση και ο ιατρικός φάκελος πρέπει να τηρούνται για τουλάχιστον 5 χρόνια μετά το τέλος της έκθεσης.
• Τα εν λόγω έγγραφα πρέπει να τίθενται στη διάθεση της αρμόδιας αρχής σε περιπτώσεις που η επιχείρηση παύει τη δραστηριότητά της.