Κανονισμός για τη διαδικασία επιστροφής στα σύνορα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Διαδικασία επιστροφής στα σύνορα

Οι υπήκοοι τρίτων χωρών και οι απάτριδες των οποίων οι αιτήσεις έχουν απορριφθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα δεν επιτρέπεται να εισέλθουν στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους.

• Τα άτομα αυτά πρέπει κανονικά να διαμένουν σε τοποθεσίες κοντά στα εξωτερικά σύνορα ή σε ζώνες διέλευσης για έως και 12 εβδομάδες μετά την απόφαση.
• Η παραμονή σε αυτές τις τοποθεσίες δεν σημαίνει ότι τα άτομα έχουν άδεια εισόδου στη χώρα.
• Οι συνθήκες σε αυτές τις τοποθεσίες πρέπει να πληρούν τις ουσιαστικές προϋποθέσεις υποδοχής και υγειονομικής περίθαλψης, όπως περιγράφονται στην οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής [οδηγία (ΕΕ) 2024/1346, βλ. σύνοψη].
• Αν τα εν λόγω άτομα δεν είναι δυνατό να επιστραφούν εντός του χρονικού διαστήματος των 12 εβδομάδων, η χώρα πρέπει να συνεχίσει τη διαδικασία επιστροφής σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στην οδηγία για την επιστροφή (οδηγία 2008/115/ΕΚ, βλ. σύνοψη).
• Μπορεί να χορηγηθεί περίοδος οικειοθελούς αναχώρησης έως 15 ημέρες (χωρίς δικαίωμα εισόδου στη χώρα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου), εκτός αν:
  • υπάρχει κίνδυνος διαφυγής· ή
  • η αίτησή τους στο πλαίσιο της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα έχει απορριφθεί ως προδήλως αβάσιμη· ή
  • αν το εν λόγω πρόσωπο συνιστά κίνδυνο για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική ασφάλεια των κρατών μελών.

Κράτηση

Η κράτηση μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο ως έσχατο μέτρο, κατόπιν ατομικής αξιολόγησης της υπόθεσης και σε περιπτώσεις όπου τα λιγότερο περιοριστικά μέτρα δεν αποδίδουν.

• Όταν ένα πρόσωπο έχει τεθεί υπό κράτηση κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα, μπορεί να συνεχίσει να τελεί υπό κράτηση με σκοπό την παρεμπόδιση της εισόδου του στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους, την προετοιμασία της επιστροφής του ή τη διενέργεια της διαδικασίας απομάκρυνσης.
• Όταν ένα άτομο δεν έχει τεθεί υπό κράτηση κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα, μπορεί να τεθεί υπό κράτηση αν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής, αν αποφεύγει ή παρεμποδίζει την προετοιμασία της επιστροφής ή της διαδικασίας απομάκρυνσης ή συνιστά κίνδυνο για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή την εθνική ασφάλεια.
• Η κράτηση πρέπει να είναι όσο το δυνατόν συντομότερη και δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 12 εβδομάδες, εκτός από ειδικές καταστάσεις κρίσης.
• Έως τον Δεκέμβριο του 2024, ο Οργανισμός Ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης έπρεπε να αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις πρακτικές εναλλακτικές τής κράτησης που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο μιας συνοριακής διαδικασίας.

Καταστάσεις κρίσης

Τι συνιστά κρίση ορίζεται στον κανονισμό για τις κρίσεις [κανονισμός (ΕΕ) 2024/1359, βλ. σύνοψη). Τα εν λόγω μέτρα κρίσης ισχύουν για άτομα που υπάγονται στη διαδικασία ασύλου στα σύνορα, των οποίων οι αιτήσεις απορρίφθηκαν πριν από την έκδοση της εκτελεστικής απόφασης του Συμβουλίου που αναφέρεται στο άρθρο 4 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359 και δεν έχουν δικαίωμα παραμονής, και στα οποία δεν επιτρέπεται να παραμείνουν μετά την έκδοση της εν λόγω εκτελεστικής απόφασης.

• Τα κράτη μέλη μπορούν, για τους απορριφθέντες αιτούντες:
  • να παρατείνουν την παραμονή των 12 εβδομάδων σε τοποθεσίες στα σύνορα ή σε τοποθεσίες διαμετακόμισης έως και έξι εβδομάδες·
  • να παρατείνουν την περίοδο κράτησης για άτομα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί.
• Οι οργανώσεις που προσφέρουν νομικές συμβουλές και υποστήριξη πρέπει να έχουν πρόσβαση σε άτομα που κρατούνται σε εγκαταστάσεις κράτησης ή σε σημεία διέλευσης των συνόρων, αν και τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίσουν την πρόσβαση για λόγους ασφαλείας.
• Αν ένα κράτος μέλος πιστεύει ότι βρίσκεται σε κρίση, μπορεί να υποβάλει αίτημα για να εφαρμόσει τις παρεκκλίσεις οι οποίες προβλέπονται στον κανονισμό για την κρίση [κανονισμός (ΕΕ) 2024/1359].
• Τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν μέτρα αντιμετώπισης κρίσεων πρέπει να ενημερώνουν τους ενδιαφερομένους για τα μέτρα που εφαρμόζονται και τη διάρκειά τους σε γλώσσα που οι ενδιαφερόμενοι να κατανοούν.

Προσβολή από πλευράς των δημοσίων αρχών

Ο κανονισμός δεν θίγει τη δυνατότητα των δημοσίων αρχών να προσβάλλουν διοικητικές ή δικαστικές αποφάσεις, όπως προβλέπεται στο εθνικό δίκαιο.

Μετάβαση στους νέους κανόνες

• Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2024, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μαζί με τα κράτη μέλη και τους αρμόδιους οργανισμούς της ΕΕ, έπρεπε να παρουσιάσουν ένα κοινό σχέδιο εφαρμογής για να διασφαλίσουν ότι οι χώρες θα ήταν έτοιμες να εφαρμόσουν τη διαδικασία επιστροφής στα σύνορα μέχρι τον Ιούλιο του 2026.
• Τα κράτη μέλη έπρεπε να καταρτίσουν εθνικά σχέδια εφαρμογής έως τον Δεκέμβριο του 2024 για να περιγράψουν τον τρόπο με τον οποίο θα θέσουν σταδιακά σε εφαρμογή αυτές τις διαδικασίες.
• Η Επιτροπή και οι οργανισμοί της ΕΕ θα παράσχουν υποστήριξη.
• Η τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1148 εγγυάται την πλήρη συνεισφορά της ΕΕ στις σχετικές δαπάνες για τη διαχείριση των συνόρων.

Παρακολούθηση και αξιολόγηση

• Η Επιτροπή υποβάλει αναφορά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την εφαρμογή αυτού του κανονισμού μέχρι τον Ιούνιο του 2028 και εφεξής κάθε πέντε χρόνια.
• Τα κράτη μέλη πρέπει να παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες στην Επιτροπή ενόψει της αξιολόγησης.

Χώρος Σένγκεν

• Ο κανονισμός αποτελεί ανάπτυξη του κεκτημένου τού Σένγκεν και εφαρμόζεται στην Ελβετία, την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία, κατά περίπτωση.
• Η Δανία αποφάσισε να μη συμμετέχει στον κανονισμό, αλλά αργότερα μπορεί να τον ενσωματώσει στο εθνικό της δίκαιο, σύμφωνα με τους κανόνες Σένγκεν.
• Ο κανονισμός δεν εφαρμόζεται στην Ιρλανδία, επειδή δεν ανήκει στον χώρο Σένγκεν.