ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 20.7.2021

SWD(2021) 720 final

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

Έκθεση του 2021 για το κράτος δικαίου





Κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα

που συνοδεύει το έγγραφο

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση του 2021 για το κράτος δικαίου

Η κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση

{COM(2021) 700 final} - {SWD(2021) 701 final} - {SWD(2021) 702 final} - {SWD(2021) 703 final} - {SWD(2021) 704 final} - {SWD(2021) 705 final} - {SWD(2021) 706 final} - {SWD(2021) 707 final} - {SWD(2021) 708 final} - {SWD(2021) 709 final} - {SWD(2021) 710 final} - {SWD(2021) 711 final} - {SWD(2021) 712 final} - {SWD(2021) 713 final} - {SWD(2021) 714 final} - {SWD(2021) 715 final} - {SWD(2021) 716 final} - {SWD(2021) 717 final} - {SWD(2021) 718 final} - {SWD(2021) 719 final} - {SWD(2021) 721 final} - {SWD(2021) 722 final} - {SWD(2021) 723 final} - {SWD(2021) 724 final} - {SWD(2021) 725 final} - {SWD(2021) 726 final} - {SWD(2021) 727 final}

I.Σύστημα απονομής δικαιοσύνης

Το σύστημα απονομής δικαιοσύνης της Μάλτας επηρεάζεται από τις νομικές παραδόσεις τόσο του ηπειρωτικού δικαίου όσο και του κοινοδικαίου 1 . Τα δικαστήρια διακρίνονται σε ανώτερα και κατώτερα δικαστήρια. Τα ανώτερα δικαστήρια απαρτίζονται από ανώτερους δικαστές και περιλαμβάνουν το Πολιτικό Δικαστήριο, το Ποινικό Δικαστήριο, το Πολιτικό Εφετείο, το Ποινικό Εφετείο και το Συνταγματικό Δικαστήριο. Τα κατώτερα δικαστήρια απαρτίζονται από κατώτερους δικαστές και περιλαμβάνουν το Κατώτερο Δικαστήριο της Μάλτας και το Κατώτερο Δικαστήριο του Γκόζο. Επικεφαλής του δικαστικού σώματος είναι ο Ανώτατος Δικαστής, ο οποίος προεδρεύει επίσης του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Επιτροπή διοίκησης της δικαιοσύνης εποπτεύει το έργο του δικαστικού σώματος. Υπάρχουν διάφορα ειδικά δικαστήρια τα οποία εκδίδουν αποφάσεις σε συγκεκριμένους τομείς. Το 2019 συστάθηκε μια πλήρως χωριστή Εισαγγελία. Η Μάλτα αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Ο δικηγορικός σύλλογος (Chamber of Advocates) είναι ο ανεξάρτητος και αυτορρυθμιζόμενος επαγγελματικός φορέας των δικηγόρων 2 .

Ανεξαρτησία

Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης έχει βελτιωθεί και είναι πλέον υψηλό. Όσον αφορά την αντίληψη του ευρέος κοινού, το 69 % θεωρεί ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης είναι «αρκετά καλή» ή «πολύ καλή», γεγονός που αποτελεί σημαντική βελτίωση από το 2020 (52 %), μεταξύ άλλων και σε σύγκριση με το 2016 (44 %) 3 . Όσον αφορά την αντίληψη των επιχειρήσεων, το 67 % θεωρεί ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης είναι «αρκετά καλή» ή «πολύ καλή», γεγονός που αποτελεί επίσης σημαντική βελτίωση από το 2020 (48 %), αντιστρέφοντας την προηγούμενη πτωτική τάση 4 .

Το νέο σύστημα διορισμού δικαστών συνέβαλε στην ενίσχυση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Το νέο σύστημα διορισμού δικαστών 5 που εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2020 αξιολογήθηκε από την Επιτροπή της Βενετίας στη γνώμη της του Οκτωβρίου του 2020 6 . Η Επιτροπή της Βενετίας εξέφρασε ικανοποίηση για τη μεταρρύθμιση, αξιολογώντας θετικά τη νέα σύνθεση της Επιτροπής Διορισμών Δικαστών (στο εξής: ΕΔΔ), τη δημοσίευση κενών θέσεων δικαστών, την άμεση υποβολή των προτάσεων της ΕΔΔ για υποψήφιους δικαστές στον πρόεδρο της Μάλτας, την υποβολή από την ΕΔΔ λεπτομερών εκθέσεων σχετικά με τους υποψηφίους, καθώς και την παρουσίαση, επίσης από την ΕΔΔ, των τριών καταλληλότερων υποψηφίων για διορισμό 7 . Οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη τις συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, συμβάλλουν στην ενίσχυση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης 8 . Ο δικηγορικός σύλλογος 9 και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών 10 εξέφρασαν ικανοποίηση για τις μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, η Επιτροπή της Βενετίας εξέφρασε απογοήτευση για το γεγονός ότι η διαδικασία που ακολούθησε η κυβέρνηση της Μάλτας για την έγκρισή τους δεν παρείχε δυνατότητα για ευρύτερη διαβούλευση με την κοινωνία των πολιτών ή για ευρύτερο δημόσιο διάλογο 11 , όπως, εξάλλου, επισημάνθηκε και από την κοινωνία των πολιτών 12 . Επισήμανε επίσης ότι, υπό το πρίσμα των προηγούμενων συστάσεών της, τα ονόματα των τριών υποψηφίων που προτείνει η Επιτροπή Διορισμών Δικαστών θα πρέπει να δημοσιοποιούνται προτού ο πρόεδρος της Μάλτας αποφασίσει σχετικά με τον διορισμό, ώστε να διασφαλίζεται η διαφάνεια της διαδικασίας, δεδομένου ότι αυτό δεν συμπεριλήφθηκε στην εγκριθείσα μεταρρύθμιση 13 . Η νέα διαδικασία διορισμού δικαστών εφαρμόστηκε για την πρόσληψη τεσσάρων ανώτερων δικαστών και τεσσάρων κατώτερων δικαστών τον Απρίλιο και τον Ιούνιο του 2021 αντίστοιχα.

Η μεταρρύθμιση της διαδικασίας παύσης ανώτερων και κατώτερων δικαστών ενίσχυσε επίσης την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Επήλθαν αλλαγές στη διαδικασία παύσης ανώτερων και κατώτερων δικαστών. Σύμφωνα με το νέο σύστημα 14 , η διαδικασία παύσης υπάγεται στην αρμοδιότητα της επιτροπής διοίκησης της δικαιοσύνης, η οποία αποτελείται κατά πλειοψηφία από μέλη του δικαστικού σώματος, σε αντίθεση με το προηγούμενο σύστημα σύμφωνα με το οποίο αρμόδιο για τη διαδικασία αυτήν ήταν το Κοινοβούλιο. Στη γνώμη της του Οκτωβρίου του 2020, η Επιτροπή της Βενετίας έκρινε ότι η μεταρρύθμιση είναι εν γένει σύμφωνη με τα υφιστάμενα πρότυπα 15 .

Έχουν ληφθεί μέτρα για την αποπολιτικοποίηση του διορισμού του Ανώτατου Δικαστή. Στη γνώμη της του Οκτωβρίου του 2020, η Επιτροπή της Βενετίας επανέλαβε την ανάγκη όσο το δυνατόν μεγαλύτερης αποπολιτικοποίησης του διορισμού του Ανώτατου Δικαστή 16 . Με την ίδια γνώμη έκρινε ότι η απαίτηση για πλειοψηφία δύο τρίτων στο Κοινοβούλιο για τον διορισμό του Ανώτατου Δικαστή θα μπορούσε να οδηγήσει στην εν λόγω αποπολιτικοποίηση 17 . Ωστόσο, εξέφρασε λύπη για το γεγονός ότι δεν έχει προβλεφθεί σχετικός μηχανισμός άρσης αδιεξόδων 18 . Γενικότερα, ο διορισμός του Ανώτατου Δικαστή από το Κοινοβούλιο, χωρίς τη συμμετοχή του δικαστικού σώματος, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα διορισμού προσώπου εκτός του δικαστικού σώματος στη θέση του Ανώτατου Δικαστή, απαιτεί περαιτέρω προσοχή 19 . Ο δικηγορικός σύλλογος εξέφρασε την άποψη ότι ο διορισμός του Ανώτατου Δικαστή θα πρέπει να γίνεται μεταξύ των ανώτερων δικαστών, απαλείφοντας έτσι τη δυνατότητα άμεσου διορισμού στη θέση του Ανώτατου Δικαστή προσώπων που δεν ανήκουν στο δικαστικό σώμα, και ότι ο διορισμός θα πρέπει να γίνεται από τα ίδια τα μέλη του δικαστικού σώματος, χωρίς την παρέμβαση οποιασδήποτε πολιτικής εξουσίας 20 .

Η μεταβίβαση ορισμένων τύπων διώξεων από την αστυνομία στον γενικό εισαγγελέα προχωρεί σύμφωνα με χρονοδιάγραμμα, αλλά δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα για τη μεταβίβαση των λιγότερο σοβαρών αδικημάτων. Μέχρι πρόσφατα, όλες οι διώξεις ενώπιον των κατώτερων δικαστηρίων (Courts of Magistrates) ασκούνταν από την αστυνομία, ενώ η Γενική Εισαγγελία ασκούσε διώξεις ενώπιον των ανώτατων δικαστηρίων (Ποινικό Δικαστήριο και Ποινικό Εφετείο τόσο στο πλαίσιο της κατώτερης όσο και στο πλαίσιο της ανώτερης δικαιοδοσίας του) 21 . Η μεταβίβαση άρχισε να εφαρμόζεται στις αρχές του 2020 με την πρόσληψη 20 νέων δικηγόρων στη Γενική Εισαγγελία, προκειμένου η τελευταία να μπορεί να διαχειρίζεται τον πρόσθετο φόρτο εργασίας με πιο αποδοτικό τρόπο. Την 1η Οκτωβρίου 2020 έληξε η πρώτη φάση της μεταβατικής περιόδου 22 και ο γενικός εισαγγελέας ανέλαβε την αρμοδιότητα να λαμβάνει αποφάσεις άσκησης δίωξης και να κινεί δίωξη για συγκεκριμένα σοβαρά εγκλήματα, περιλαμβανομένης της διαφθοράς 23 . Το σχέδιο της κυβέρνησης είναι να συνεχίσει, έως την 1η Οκτωβρίου 2024, να μεταβιβάζει ετησίως περισσότερα αδικήματα στην αρμοδιότητα του γενικού εισαγγελέα. Ωστόσο, το εν λόγω σχέδιο δεν περιλαμβάνει τη μεταβίβαση παραβάσεων ή εγκλημάτων που τιμωρούνται με πρόστιμο ή μέγιστη ποινή φυλάκισης δύο ετών ή μικρότερη (υποθέσεις συνοπτικής διαδικασίας). Επί του παρόντος, δεν υπάρχει σαφής ένδειξη για το αν οι εν λόγω υποθέσεις θα συμπεριληφθούν στη μεταβίβαση. Παρόλο που η εν λόγω μεταβίβαση απαιτεί εύλογο χρόνο 24 , είναι σημαντικό να μεταβιβαστούν στον γενικό εισαγγελέα όλες οι αρμοδιότητες άσκησης δίωξης, περιλαμβανομένων των υποθέσεων συνοπτικής διαδικασίας, το συντομότερο δυνατόν 25 .

Οι διασφαλίσεις που αφορούν τη διαδικασία διορισμού και παύσης του γενικού εισαγγελέα έχουν περιθώρια ενίσχυσης. Μετά την αναθεώρηση του Συντάγματος που εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2020, η παύση του γενικού εισαγγελέα μπορεί να πραγματοποιηθεί από τον πρόεδρο της Μάλτας μετά από ψήφισμα που εγκρίνεται με πλειοψηφία δύο τρίτων στο Κοινοβούλιο. Παρόμοιες αλλαγές εισήχθησαν και για τον νομικό σύμβουλο του κράτους 26 . Στη γνώμη της του Οκτωβρίου του 2020, η Επιτροπή της Βενετίας συνέστησε ότι οι λόγοι παύσης θα πρέπει να αποφασίζονται από όργανο εμπειρογνωμόνων ή ότι θα πρέπει να είναι δυνατή η προσφυγή στο Συνταγματικό Δικαστήριο κατά της απόφασης κοινοβουλευτικής επιτροπής, προτού η ολομέλεια του Κοινοβουλίου λάβει την τελική απόφαση σχετικά με την παύση 27 . Όσον αφορά τη διαδικασία διορισμού, ενώ προστέθηκαν διασφαλίσεις κατόπιν μεταρρύθμισης το 2019, στην πράξη, ο διορισμός του γενικού εισαγγελέα εξακολουθεί να τελεί πρωτίστως υπό την αρμοδιότητα του πρωθυπουργού, κάτι που έχει τεθεί ως θέμα 28 .

Εξακολουθεί να υφίσταται σημαντικός αριθμός ειδικών δικαστηρίων. Πολλά από αυτά τα δικαστήρια 29 διορίζονται μέσω διαδικασίας στην οποία συμμετέχει η εκτελεστική εξουσία. Η Επιτροπή της Βενετίας εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με τη λειτουργία των εν λόγω ειδικών δικαστηρίων 30 , καθώς δεν απολαμβάνουν το ίδιο επίπεδο ανεξαρτησίας με τα τακτικά δικαστήρια, και τον Οκτώβριο του 2020 επανέλαβε τις σχετικές συστάσεις της 31 . Ενδιαφερόμενοι φορείς, συμπεριλαμβανομένου του δικηγορικού συλλόγου, εξέφρασαν επίσης ανησυχίες 32 . Βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας σχετικά με την επανεξέταση της ανεξαρτησίας των εν λόγω ειδικών δικαστηρίων.

Ποιότητα

Υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις στην ψηφιοποίηση του συστήματος απονομής δικαιοσύνης, στην αντιμετώπιση των οποίων θα μπορούσε να συμβάλει η εφαρμογή μιας μελλοντικής ψηφιακής στρατηγικής. Το 2020 ανακοινώθηκε δημόσια διαβούλευση για ψηφιακή στρατηγική και σχέδιο δράσης, τα οποία θα εποπτεύονται από την ευρωπαϊκή επιτροπή για την αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης (CEPEJ) του Συμβουλίου της Ευρώπης και θα χρηματοδοτούνται από το Πρόγραμμα Στήριξης Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων. Μετά τη διαδικασία διαβούλευσης, θα υποβληθούν, περίπου στα μέσα του 2021, στο Υπουργείο Δικαιοσύνης σχέδιο ψηφιακής στρατηγικής και σχέδιο δράσης. Η εφαρμογή της στρατηγικής είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση των υφιστάμενων σημαντικών ελλείψεων στην ψηφιοποίηση του συστήματος απονομής δικαιοσύνης, όπως τονίστηκε από τους ενδιαφερόμενους φορείς, ιδίως όσον αφορά την περιορισμένη δυνατότητα κίνησης και παρακολούθησης διαδικασιών με ηλεκτρονικά μέσα 33 . Στους τομείς που θα μπορούσαν να ενισχυθούν περαιτέρω περιλαμβάνονται η χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας από τα δικαστήρια και τις εισαγγελίες 34 , η χρήση εργαλείων ηλεκτρονικής επικοινωνίας από τα δικαστήρια 35 και την εισαγγελία 36 , καθώς και ψηφιακές λύσεις για τη διεξαγωγή και την παρακολούθηση των δικαστικών διαδικασιών σε ποινικές υποθέσεις 37 . Με νόμο που εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 2021, ο υπουργός Δικαιοσύνης έχει τη δυνατότητα να εκδίδει κανονισμούς που επιτρέπουν την ηλεκτρονική υποβολή ποινικών δικαστικών πράξεων, την ηλεκτρονική υποβολή κοινοποιήσεων και τη διεξαγωγή ποινικών δικαστικών διαδικασιών μέσω διαδικτύου 38 . Για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19, τον Νοέμβριο του 2020, εγκρίθηκαν τροποποιήσεις στον κώδικα οργάνωσης και πολιτικής δικονομίας προκειμένου να καταστεί δυνατή η διεξαγωγή των αστικών διαδικασιών μέσω διαδικτύου 39 .

Έχουν προταθεί τροποποιήσεις που θα εξουσιοδοτούν τις διοικητικές αρχές να επιβάλλουν κυρώσεις για παραβάσεις που επί του παρόντος αποφασίζονται από τα δικαστήρια. Τον Φεβρουάριο του 2021, προτάθηκαν νομοθετικές τροπολογίες 40 για τη ρύθμιση ειδών παραβάσεων που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ποινικού χαρακτήρα σε περιπτώσεις που μια δημόσια αρχή επιβάλλει αστική κύρωση, διοικητικό πρόστιμο ή άλλες αστικές ή διοικητικές κυρώσεις ή μέτρα 41 . Τα σχέδια τροπολογιών εξουσιοδοτούν τις διοικητικές αρχές να επιβάλλουν ορισμένες κυρώσεις για παραβάσεις ποινικού χαρακτήρα, τις οποίες επί του παρόντος μπορούν να αποφασίζουν μόνο οι δικαστικές αρχές. Οι ενδιαφερόμενοι φορείς έχουν εκφράσει ανησυχίες σχετικά με το θέμα αυτό, διότι θεωρούν ότι οι εν λόγω τροπολογίες ενδέχεται να οδηγήσουν σε προσβολή του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, καθώς θα αυξάνονταν οι υποθέσεις που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των διοικητικών αρχών αντί των δικαστηρίων και διότι οι προτεινόμενες τροπολογίες θα μπορούσαν να εισαχθούν μόνο μέσω συνταγματικής αναθεώρησης και όχι μέσω τυπικού νόμου όπως προτείνεται από την κυβέρνηση 42 . Στην επείγουσα γνώμη της, της 1ης Ιουνίου 2021, η Επιτροπή της Βενετίας έκρινε ότι η προτεινόμενη μεταρρύθμιση θα πρέπει να πραγματοποιηθεί μέσω συνταγματικής αναθεώρησης, και ταυτόχρονα να παράσχει περαιτέρω διευκρινήσεις ως προς τη σχέση της με το άρθρο 6 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης 43 .

Αποδοτικότητα

Η διάρκεια των διαδικασιών εξακολουθεί να εγείρει σοβαρές ανησυχίες 44 . Η διάρκεια των αστικών και εμπορικών υποθέσεων αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας σε πρώτο βαθμό παρέμεινε πολύ μεγάλη το 2019 (465 ημέρες), παρουσιάζοντας αυξητική τάση από το 2017 45 . Η διάρκεια των εν λόγω διαδικασιών σε δεύτερο βαθμό ήταν επίσης πολύ μεγάλη (875 ημέρες) το 2019 46 . Η μέση διάρκεια των υποθέσεων νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες παρέμεινε ιδιαίτερα μεγάλη το 2019 (άνω των 1350 ημερών), παρόλο που παρουσίασε πτωτική τάση 47 . Παρόλο που ο αναγκαίος χρόνος για τη δικαστική επίλυση διοικητικών υποθέσεων σε πρώτο βαθμό παρέμεινε μεγάλος, παρουσιάζει πτωτική τάση από το 2017 48 . Τα ποσοστά διεκπεραίωσης αστικών, εμπορικών, διοικητικών και άλλων υποθέσεων το 2019 ήταν κάτω του 100 % και συνέχισαν να μειώνονται 49 . Οι ενδιαφερόμενοι φορείς εξέφρασαν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την αποδοτικότητα του συστήματος απονομής δικαιοσύνης της Μάλτας 50 . Οι εν λόγω ανησυχίες επιδεινώνονται από την πανδημία COVID-19, εξαιτίας της οποίας ανεστάλη η λειτουργία των δικαστηρίων για ορισμένο χρονικό διάστημα το 2020 51 και η οποία εξακολουθεί να παρακωλύει τη δραστηριότητα των δικαστηρίων. Σε σχέση με τις ποινικές διαδικασίες, τον Νοέμβριο του 2020 ο υπουργός Δικαιοσύνης ανακοίνωσε τροπολογίες που αποσκοπούν στην επιτάχυνση των δικαστικών ερευνών και των ποινικών διαδικασιών, καθώς και στη μείωση των συσσωρευμένων υποθέσεων στο Εφετείο 52 . Επιπλέον, θεσπίστηκε νέος νόμος 53 στον τομέα της πολιτικής δικονομίας, ο οποίος προβλέπει τη συντόμευση της συλλογής αποδεικτικών στοιχείων. Επιπλέον, ο νόμος φαίνεται να αποσκοπεί στη μείωση των συσσωρευμένων υποθέσεων ενώπιον του Εφετείου, καθώς παρέχει στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο τη δυνατότητα διεξαγωγής ακροάσεως μόνον όταν είναι αναγκαίο.

Ένας σχετικά μικρός αριθμός ανώτερων και κατώτερων δικαστών μπορεί να επηρεάζει την αποδοτικότητα του συστήματος απονομής δικαιοσύνης. Ο κατά κεφαλή αριθμός δικαστών είναι από τους χαμηλότερους στην ΕΕ 54 . Παρόλο που τον Απρίλιο του 2021 διορίστηκαν τέσσερις ανώτεροι δικαστές για την κάλυψη υφιστάμενων κενών θέσεων και τον Ιούνιο του 2021 διορίστηκαν τέσσερις κατώτεροι δικαστές, αυτό ισοδυναμεί με αύξηση του συνολικού αριθμού ανώτερων και κατώτερων δικαστών κατά έναν, δεδομένου ότι οι περισσότερες κενές θέσεις που προέκυψαν αποσκοπούν την αντικατάσταση ανώτερων και κατώτερων δικαστών που συνταξιοδοτήθηκαν ή προήχθησαν 55 . Η Ένωση Ανώτερων και Κατώτερων Δικαστών κάλεσε την κυβέρνηση να διορίσει τουλάχιστον έξι νέους κατώτερους δικαστές προκειμένου να διασφαλιστεί η αποδοτικότητα του συστήματος απονομής δικαιοσύνης της Μάλτας 56 .

II.Πλαίσιο για την αντιμετώπιση της διαφθοράς

Το θεσμικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση της διαφθοράς περιλαμβάνει διάφορες αρχές. Η μόνιμη επιτροπή για την καταπολέμηση της διαφθοράς είναι αρμόδια για την πρόληψη της διαφθοράς και τη διεξαγωγή διοικητικών ερευνών για πρακτικές διαφθοράς. Ο επίτροπος για τα πρότυπα στη δημόσια ζωή παρακολουθεί την τήρηση των κανόνων δεοντολογίας από τους υπουργούς, τους κοινοβουλευτικούς γραμματείς και τα μέλη του Κοινοβουλίου. Η διερεύνηση και η δίωξη του οικονομικού εγκλήματος, συμπεριλαμβανομένων των αδικημάτων διαφθοράς και νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της αστυνομίας (τμήμα διερεύνησης οικονομικού εγκλήματος) και του γενικού εισαγγελέα αντίστοιχα. Ο τελευταίος, κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου 2021-2024, θα αναλάβει τη δίωξη όλων των αδικημάτων που επισύρουν ποινή φυλάκισης άνω των δύο ετών. Άλλοι φορείς που εμπλέκονται στην καταπολέμηση της διαφθοράς είναι η μονάδα ανάλυσης χρηματοοικονομικών πληροφοριών (FIAU) και το τμήμα εσωτερικού ελέγχου και ερευνών. Το τελευταίο διενεργεί εσωτερικούς ελέγχους και έρευνες στο πλαίσιο όλων των κρατικών υπηρεσιών και οργανισμών. Όπως αναφέρεται στην έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, στο πλαίσιο της υπό εξέλιξη έρευνας και της χωριστής δημόσιας έρευνας σχετικά με τη δολοφονία της ερευνήτριας δημοσιογράφου  Daphne Caruana Galizia  αποκαλύφθηκαν τάσεις βαθιάς διαφθοράς, εξαιτίας των οποίων η κοινωνία ζητεί επιτακτικά τη σημαντική ενίσχυση της ικανότητας καταπολέμησης της διαφθοράς, καθώς και την πραγματοποίηση ευρύτερων μεταρρυθμίσεων στον τομέα του κράτους δικαίου 57 . 

Σύμφωνα με την αντίληψη εμπειρογνωμόνων και διευθυντικών στελεχών επιχειρήσεων, το επίπεδο διαφθοράς στον δημόσιο τομέα παραμένει σχετικά υψηλό. Στον δείκτη αντίληψης της διαφθοράς της Διεθνούς Διαφάνειας για το 2020, η Μάλτα βαθμολογήθηκε με 53/100 και κατέλαβε τη 15η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την 52η παγκοσμίως 58 . Η αντίληψη αυτή έχει επιδεινωθεί σημαντικά 59 κατά την τελευταία πενταετία 60 .

Τον Μάρτιο του 2021, εγκρίθηκε στοχευμένη εθνική στρατηγική για την αντιμετώπιση της απάτης και της διαφθοράς για την περίοδο 2021-2024 61 . Το υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε τη στρατηγική, η οποία κοινοποιήθηκε δημοσίως στο Κοινοβούλιο 62 τον Μάιο του 2021. Πυλώνες της είναι η κατάρτιση και η εκπαίδευση, η ανταλλαγή πληροφοριών, η θεσμική συνεργασία (σε εγχώριο και διεθνές επίπεδο), καθώς και η λογοδοσία όσον αφορά τη δημόσια χρηματοδότηση 63 . Η εφαρμογή της στρατηγικής συντονίζεται από επιτροπή υπό την προεδρία του τμήματος εσωτερικού ελέγχου και ερευνών (IAID). Εκπρόσωποι του Γραφείου του Διαμεσολαβητή, του ιδιωτικού τομέα, της κοινωνίας των πολιτών και μη κυβερνητικών οργανώσεων εξέφρασαν τη λύπη τους για το γεγονός ότι δεν προσκλήθηκαν ούτε ζητήθηκε η γνώμη τους πριν από την έγκριση της στρατηγικής 64 .

Παρόλο που τα ανακριτικά όργανα και οι εισαγγελικές αρχές έχουν βελτιώσει την ικανότητά τους να χειρίζονται υποθέσεις διαφθοράς, όπως φαίνεται από την αύξηση του αριθμού των υποθέσεων που κινήθηκαν, οι ανακρίσεις εξακολουθούν να είναι χρονοβόρες ανάλογα με την περιπλοκότητά τους, ενώ ακόμη δεν υπάρχει ιστορικό καταδικαστικών αποφάσεων σε υποθέσεις που αφορούν τα υψηλά κλιμάκια 65 . Από τον Οκτώβριο του 2020, ο γενικός εισαγγελέας έχει αναλάβει τη δίωξη ορισμένων σοβαρών εγκλημάτων 66 , συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς στα υψηλά κλιμάκια. Συνολικά 14 εισαγγελείς ασχολούνται με χρηματοοικονομικά εγκλήματα και από το δεύτερο τρίμηνο του 2020 έχει συσταθεί ειδική ομάδα για τα σύνθετα χρηματοοικονομικά εγκλήματα 67 . Ο αριθμός των υποθέσεων χρηματοοικονομικών εγκλημάτων που διερευνήθηκαν και επιλύθηκαν αυξήθηκε σημαντικά 68 , μετά την πρόσφατη αύξηση των πόρων και της ικανότητας της μονάδας διερεύνησης χρηματοοικονομικών εγκλημάτων (FCID) που πραγματοποιήθηκε μεταξύ του 2019 και του Σεπτεμβρίου του 2020 69 . Ωστόσο, η διερεύνηση και η δίωξη της διαφθοράς παραμένουν χρονοβόρες διαδικασίες, κυρίως σε υποθέσεις που απαιτούν εκτεταμένη ανάλυση χρηματοοικονομικών δεδομένων ή που θεωρούνται πολύπλοκες 70 . Επί του παρόντος εκκρεμούν αρκετές υποθέσεις διαφθοράς στα υψηλά κλιμάκια ενώπιον του δικαστηρίου.

Θεσπίστηκαν νέα μέτρα για τη βελτίωση της ακεραιότητας στην αστυνομία. Τον Σεπτέμβριο του 2020, υπό την ηγεσία του νεοδιορισθέντος διοικητή της αστυνομίας 71 , η αστυνομία δρομολόγησε στρατηγική μετασχηματισμού για τα έτη 2020-2025 72 , με στόχο την ενίσχυση των μέτρων για την αντιμετώπιση της διαφθοράς 73 . Η αστυνομία εφαρμόζει πολιτική που ρυθμίζει τα επιχειρηματικά συμφέροντα και την άσκηση παράλληλου έργου, η παρακολούθηση των οποίων έχει ανατεθεί στο συμβούλιο αξιολόγησης που διορίζεται από τον διοικητή της αστυνομίας 74 . Το 2020 ο νόμος περί αστυνομίας 75 τροποποιήθηκε προκειμένου να επιτρέπεται στους αστυνομικούς να υποβάλλουν ανώνυμες καταγγελίες για παραβίαση της ακεραιότητας στην αστυνομία. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα του μέτρου αυτού θα εξαρτηθεί από την πραγματική εφαρμογή του.

Μολονότι η ανεξαρτησία της μόνιμης επιτροπής για την καταπολέμηση της διαφθοράς έχει ενισχυθεί, δεν υφίστανται ακόμα σαφή αποτελέσματα από τις πρόσφατες μεταρρυθμίσεις. Η μόνιμη επιτροπή για την καταπολέμηση της διαφθοράς (PCAC) είναι αρμόδια για την πρόληψη της διαφθοράς στη δημόσια διοίκηση και μπορεί να διεξάγει διοικητικές έρευνες. Όπως αναφέρθηκε το 2020, η PCAC υποβλήθηκε σε διαρθρωτική μεταρρύθμιση 76 με στόχο τη βελτίωση της διαδικασίας διορισμού των τριών επιτρόπων της και την επέκταση του πεδίου των αρμοδιοτήτων έρευνάς της. Ενώ η PCAC μπορεί να ζητήσει τη συνδρομή της αστυνομίας κατά τη διεξαγωγή των ερευνών, η PCAC δεν διαθέτει εσωτερικούς ανακριτές ούτε αναλυτές δεδομένων· οι πόροι της παραμένουν περιορισμένοι και, ως εκ τούτου, τίθεται υπό αμφισβήτηση η ικανότητά της να διεξάγει εποικοδομητικές έρευνες 77 . Επιπλέον, οι αστυνομικές έρευνες και οι αξιολογήσεις της PCAC μπορούν να είναι πολύ χρονοβόρες 78 . Το 2020 η PCAC εξέτασε τέσσερις υποθέσεις διαφθοράς και δύο υποθέσεις στις αρχές του 2021. Ωστόσο, δεν υπάρχουν λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τον φόρτο εργασίας της PCAC 79 . Μέχρι σήμερα, ελάχιστοι μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος έχουν απευθύνει τις καταγγελίες τους στην PCAC 80 . Μόλις ολοκληρωθεί η εξέταση ενός φακέλου, η PCAC μπορεί να θέσει την υπόθεση στο αρχείο ή να τη διαβιβάσει στον γενικό εισαγγελέα 81 . Σε περίπτωση που ο γενικός εισαγγελέας αποφασίσει να μην ασκήσει δίωξη, η PCAC μπορεί να προσβάλει την εν λόγω απόφαση 82 . Από τον Αύγουστο του 2020 83 , η PCAC έχει διαβιβάσει δύο υποθέσεις στη Γενική Εισαγγελία 84 .

Νέες διατάξεις παρέχουν στον γενικό ελεγκτή δυνατότητα να κοινοποιεί τα πορίσματά του στην εισαγγελία. Το τμήμα εσωτερικού ελέγχου και ερευνών (IAID) είναι αρμόδιο για τον έλεγχο όλων των κρατικών υπηρεσιών, καθώς, μεταξύ άλλων, και για την επαλήθευση των λογιστικών βιβλίων των δημόσιων οργανισμών και των συγκρούσεων συμφερόντων δημοσίων υπαλλήλων 85 . Το Γραφείο του Γενικού Ελεγκτή είναι αρμόδιο για τον έλεγχο των λογαριασμών των δημόσιων υπηρεσιών, περιλαμβανομένων των κρατικών επιχειρήσεων 86 . Στις 15 Μαρτίου 2021 εγκρίθηκαν τροποποιήσεις στον νόμο περί γενικού ελεγκτή και Εθνικής Ελεγκτικής Υπηρεσίας 87 , οι οποίες προβλέπουν ότι, σε ειδικές περιστάσεις, ο γενικός ελεγκτής μπορεί να διαβιβάζει τα πορίσματά του απευθείας στον γενικό εισαγγελέα 88 . 

Η θητεία του Διαμεσολαβητή, ο οποίος είναι αρμόδιος για την ακεραιότητα των δημοσίων υπαλλήλων, έχει λήξει. Το Γραφείο του Διαμεσολαβητή 89 έχει το δικαίωμα να διενεργεί έρευνες σχετικά με υπαλλήλους και οργανισμούς που ασκούν διοικητικά καθήκοντα, μεταξύ άλλων και για υποθέσεις διαφθοράς, οι οποίες διαβιβάζονται στον γενικό εισαγγελέα. Το Γραφείο του Διαμεσολαβητή έχει δυνατότητα προσφυγής κατά απόφασης του γενικού εισαγγελέα περί μη άσκησης δίωξης σε υπόθεση διαφθοράς. Μέχρι σήμερα, το δικαίωμα αυτό δεν έχει ασκηθεί 90 . Η θητεία του νυν Διαμεσολαβητή έληξε τον Μάρτιο του 2021 και, ως εκ τούτου, ο σημερινός πρόεδρος εξακολουθεί να ασκεί τα καθήκοντά του έως ότου διοριστεί διάδοχος 91 .

Εφαρμόζονται οι κανόνες δεοντολογίας για τους υψηλόβαθμους αξιωματούχους, τους βουλευτές και τους υπουργούς, μεταξύ άλλων όσον αφορά τη δημοσιοποίηση περιουσιακών στοιχείων και την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying), μολονότι το πλαίσιο ακεραιότητας προβλέπει περαιτέρω αλλαγές. Ο επίτροπος για τα πρότυπα στη δημόσια ζωή (στο εξής: επίτροπος) παρακολουθεί την τήρηση των κανόνων δεοντολογίας από τους υπουργούς, τους κοινοβουλευτικούς γραμματείς και τους βουλευτές. Ο κανονισμός για την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying) και οι κώδικες δεοντολογίας για τους υπουργούς και τους βουλευτές βρίσκονται επί του παρόντος υπό επανεξέταση 92 . Το 2020, ο επίτροπος παρουσίασε έκθεση σχετικά με τον κώδικα δεοντολογίας 93 , η οποία δεν έχει εξεταστεί ακόμη από το Κοινοβούλιο 94 . Κάθε χρόνο, οι βουλευτές και οι υπουργοί υποβάλλουν τη δήλωση περιουσιακών στοιχείων τους στο γραφείο του προέδρου της Συνέλευσης, ενώ ο επίτροπος διενεργεί τις επαληθεύσεις. Ο επίτροπος διερευνά επί του παρόντος οκτώ περιπτώσεις δυνητικών συγκρούσεων συμφερόντων μελών του Κοινοβουλίου 95 .

Οι κανόνες δεοντολογίας που εφαρμόζονται στα πρόσωπα εμπιστοσύνης τροποποιήθηκαν, αλλά εκφράστηκαν ανησυχίες σχετικά με τη σκοπιμότητα και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων. Τα πρόσωπα εμπιστοσύνης υποχρεούνται σε δημοσιοποίηση των βασικών περιουσιακών στοιχείων τους 96 . Συστάσεις για τροπολογίες στο νομοσχέδιο για τον διορισμό προσώπων εμπιστοσύνης εκδόθηκαν τόσο από την Επιτροπή της Βενετίας όσο και από την ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς (GRECO) 97 . Από τον Μάρτιο του 2021, μετά τον καθορισμό σαφούς νομικής βάσης για τον διορισμό τους 98 , οι δημόσιοι υπάλληλοι που αποσπώνται σε άλλη υπηρεσία εξακολουθούν να δεσμεύονται από τους κανονισμούς που εφαρμόζονται στη δημόσια υπηρεσία από την οποία προέρχονται. Ωστόσο, ο επίτροπος για τα πρότυπα στη δημόσια ζωή εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με τη σκοπιμότητα και την αποτελεσματικότητα του ελέγχου της δεοντολογίας των προσώπων εμπιστοσύνης, κυρίως εκείνων που έχουν στενότερη συνεργασία με ή εργάζονται υπό ορισμένο υπουργό 99 .

Το πρόγραμμα για ιδιώτες επενδυτές, το οποίο επιτρέπει τη χορήγηση ιθαγένειας με αντάλλαγμα προκαθορισμένες πληρωμές και επενδύσεις, αντικαταστάθηκε από νέο πρόγραμμα 100 . Τα έγγραφα που δημοσιεύθηκαν από διάφορες πηγές μέσων μαζικής επικοινωνίας υπό την ονομασία «έγγραφα διαβατηρίων» ήγειραν αμφιβολίες ως προς τη συμμόρφωση των αιτούντων του προγράμματος για ιδιώτες επενδυτές με τις απαιτήσεις του προγράμματος 101 . Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε διαδικασία επί παραβάσει κατά της Μάλτας σε σχέση με το προηγούμενο και το νέο πρόγραμμα χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές όσον αφορά τη συμμόρφωση με το δίκαιο της ΕΕ 102 .

Έχουν θεσπιστεί ειδικές κατευθυντήριες γραμμές για τον μετριασμό του κινδύνου διαφθοράς στις δημόσιες συμβάσεις κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Το 2020 το τμήμα συμβάσεων του Υπουργείου Οικονομικών και Απασχόλησης εφάρμοσε τους κανονισμούς περί σύναψης δημόσιων συμβάσεων επί ακινήτων 103 που δημοσιεύτηκαν στις 30 Απριλίου 2020, περιλαμβανομένων διατάξεων κατά της διαφθοράς και της αθέμιτης σύμπραξης 104 . Το τμήμα συμβάσεων έχει επίσης δημιουργήσει, στο πλαίσιο της επίσημης δικτυακής πύλης για τις δημόσιες συμβάσεις 105 , μια διαδικτυακή ενότητα για μετά τη σύναψη της σύμβασης με στόχο την πρόληψη συγκρούσεων συμφερόντων σε διαδικασίες υποβολής προσφορών.

III.Πολυφωνία και ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας

Η ελευθερία της έκφρασης κατοχυρώνεται στο Σύνταγμα της Μάλτας 106 , καθώς και στον νόμο για την Ευρωπαϊκή Σύμβαση (κεφάλαιο 319 της νομοθεσίας της Μάλτας). Ο νόμος για τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και τη συκοφαντική δυσφήμιση, της 14ης Μαΐου 2018, κατάργησε τον νόμο περί Τύπου του 1974 και επέφερε συνολικά θετική αναμόρφωση της νομοθεσίας περί συκοφαντικής δυσφήμισης. Το Σύνταγμα καθορίζει τη σύνθεση, τον διορισμό και τις διαδικασίες παύσης, καθώς και την ανεξαρτησία της Ραδιοτηλεοπτικής Αρχής και καθορίζει τα βασικά καθήκοντά της 107 . Ο νόμος περί ελευθερίας της πληροφόρησης θεσπίζει το νομικό πλαίσιο για την πρόσβαση σε πληροφορίες που κατέχουν οι δημόσιες αρχές 108 . Το 2020 θεσπίστηκε νομοθεσία για τη μεταφορά της οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων 109 στο μαλτεζικό δίκαιο.

Οι τροποποιήσεις του νόμου περί ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών της Μάλτας δεν επέφεραν αλλαγές που ενισχύουν την ανεξαρτησία και τη λειτουργία της Ραδιοτηλεοπτικής Αρχής. Τα μέλη της Ραδιοτηλεοπτικής Αρχής διορίζονται από τον πρόεδρο της χώρας, κατόπιν εισήγησης του πρωθυπουργού και μετά από διαβούλευση με τον αρχηγό της αντιπολίτευσης. Μολονότι και τα πέντε μέλη του συμβουλίου της Αρχής είναι πολιτικώς διορισμένα, δεδομένου ότι η Αρχή έχει σαφώς καθορισμένες αρμοδιότητες βάσει του νόμου και είναι γενικά διαφανής όσον αφορά τις δραστηριότητές της, το παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας του 2021 θεωρεί ότι η ανεξαρτησία και η αποτελεσματικότητα της Αρχής παρουσιάζουν χαμηλό κίνδυνο 110 . Ο νόμος αριθ. LVI του 2020, με τον οποίο τροποποιήθηκε ο νόμος περί ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών προκειμένου να εναρμονιστεί με την οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, δεν εισήγαγε αλλαγές σχετικά με την ανεξαρτησία της Ραδιοτηλεοπτικής Αρχής 111 .

Εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες όσον αφορά την ιδιοκτησία αρκετών μέσων μαζικής επικοινωνίας και ραδιοτηλεοπτικών φορέων από πολιτικά κόμματα και την επιρροή των τελευταίων στο έργο των πρώτων. Τα δύο κύρια πολιτικά κόμματα που εκπροσωπούνται στο Κοινοβούλιο 112 κατέχουν, ελέγχουν ή διαχειρίζονται στην πράξη σειρά μέσων μαζικής επικοινωνίας και ραδιοτηλεοπτικών φορέων της Μάλτας, περιλαμβανομένων δικτυακών ειδησεογραφικών πυλών. Σύμφωνα με το παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας του 2021 (στο εξής: MPM 2021) η εν λόγω κατάσταση σημαίνει ότι τα δύο αυτά κόμματα «συμβάλλουν ενεργά στη διαμόρφωση του εργασιακού περιβάλλοντος των δημοσιογράφων», ενώ τα μέσα μαζικής επικοινωνίας τους «επηρεάζουν σημαντικά τον δημόσιο λόγο» 113 . Εξαιτίας αυτού του γεγονότος, το MPM 2021 συνεχίζει να θεωρεί ότι η πολιτική ανεξαρτησία των μέσων μαζικής επικοινωνίας στη χώρα βρίσκεται σε άκρως υψηλό κίνδυνο 114 . Όπως επισημάνθηκε στο MPM 2020 και επαναλήφθηκε στο ΜΡΜ 2021 115 , η Ραδιοτηλεοπτική Αρχή παρακολουθεί και ρυθμίζει κυρίως τα δημόσια μέσα μαζικής επικοινωνίας [δηλαδή την Public Broadcasting Services (PBS)], επιτρέποντας παράλληλα εκ των πραγμάτων στους δύο άλλους κύριους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς, οι οποίοι ανήκουν στο Εργατικό Κόμμα και στο Εθνικιστικό Κόμμα αντίστοιχα, «να εξισορροπούν ο ένας τον άλλον ως προς το περιεχόμενο». Υπό το πρίσμα αυτής της κατάστασης, έχει ασκηθεί συνταγματική προσφυγή κατά της διάταξης του άρθρου 13 παράγραφος 2 του νόμου περί ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών και της εφαρμογής της εν λόγω διάταξης από τη ρυθμιστική αρχή, η οποία, όπως υποστηρίζεται, εδραιώνει ένα πολωμένο τοπίο μέσων μαζικής επικοινωνίας 116 .

Πραγματοποιήθηκαν ήσσονος σημασίας αλλαγές στο καταστατικό του Ινστιτούτου Μαλτέζων Δημοσιογράφων (IGM) Το IGM, η οργάνωση επαγγελματιών δημοσιογράφων της χώρας, η οποία ιδρύθηκε το 1989, ενέκρινε ομόφωνα σειρά τροποποιήσεων του καταστατικού του (μεταξύ άλλων αύξηση των μελών του διοικητικού συμβουλίου του και πρόσθετο έλεγχο των οικονομικών του) που πρότεινε ο επίτροπος για τις εθελοντικές οργανώσεις 117 . Ενώ το MPM 2020 επισήμανε ότι το Ινστιτούτο δεν θεωρείται εν γένει αποτελεσματικό στη διαφύλαξη της συντακτικής ανεξαρτησίας 118 , το MPM 2021 επισημαίνει αλλαγή προσέγγισης το τελευταίο έτος κατά το οποίο το Ινστιτούτο «εξέφρασε πιο ηχηρά τις ανάγκες των μελών του και αντιμετώπισε με πιο προδραστικό τρόπο τα εμπόδια με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι οι δημοσιογράφοι κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους» 119 .

Δεν υπήρξαν εξελίξεις όσον αφορά τη διαφάνεια της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής επικοινωνίας και δεν έχουν προγραμματιστεί νομοθετικές αλλαγές. Η Ραδιοτηλεοπτική Αρχή συγκεντρώνει πληροφορίες για την ιδιοκτησία των μέσων μαζικής επικοινωνίας, αλλά δεν υπάρχει υποχρέωση να καθίστανται αυτές εύκολα προσβάσιμες στο κοινό. Δεδομένου του σχετικά μικρού μεγέθους της αγοράς μέσων μαζικής επικοινωνίας, το κοινό γνωρίζει σε γενικές γραμμές ποιοι είναι οι ιδιοκτήτες εταιρειών μέσων μαζικής επικοινωνίας στη χώρα. Κατά συνέπεια, το MPM 2021 διατηρεί τη βαθμολογία μέτριου κινδύνου όσον αφορά τη διαφάνεια της ιδιοκτησίας των μέσων μαζικής επικοινωνίας 120 . Ο νόμος περί ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών περιέχει συγκεκριμένους περιορισμούς για την αποτροπή υψηλού βαθμού οριζόντιας συγκέντρωσης ιδιοκτησίας στον κλάδο των οπτικοακουστικών μέσων. Ωστόσο, η έλλειψη πλήρων στοιχείων δυσχεραίνει την πλήρη αξιολόγηση 121 .

Η απουσία νομικού πλαισίου που να ρυθμίζει την κρατική διαφήμιση εξακολουθεί να παρέχει περιθώρια για κατάχρηση τόσο από την κυβέρνηση όσο και από μεμονωμένους πολιτικούς. Αυτό προκύπτει από έρευνες που διεξήγαγε ο επίτροπος της Μάλτας για τα πρότυπα στη δημόσια ζωή σχετικά με τη διάθεση δημόσιων πόρων για εικαζόμενες πολιτικές διαφημίσεις σε έντυπα μέσα μαζικής επικοινωνίας από εν ενεργεία υπουργό της κυβέρνησης 122 . Το σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών για την κυβερνητική διαφήμιση και το διαφημιστικό υλικό εκδόθηκε για πρώτη φορά από τον επίτροπο για τα πρότυπα στη δημόσια ζωή τον Ιούνιο του 2021 και εκκρεμεί η διαβούλευση 123 .

Τον Απρίλιο του 2020 ο οργανισμός Malta Enterprise δρομολόγησε πρόγραμμα στήριξης των παρόχων ειδησεογραφικών μέσων με σκοπό τον μετριασμό των δυσμενών επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19. Το πρόγραμμα, το οποίο μέχρι τον Φεβρουάριο του 2021 είχε διανείμει κονδύλια ύψους λίγο άνω των 1,2 εκατ. EUR, σχεδιάστηκε για να βοηθήσει φορείς εκμετάλλευσης μέσων μαζικής επικοινωνίας που απασχολούν τουλάχιστον τέσσερις δημοσιογράφους πλήρους απασχόλησης και παρέχουν καθημερινές ειδησεογραφικές υπηρεσίες. Πολλές σημαντικές ανεξάρτητες επιχειρήσεις μέσων μαζικής επικοινωνίας υπερασπίστηκαν το πρόγραμμα. Άλλοι ενδιαφερόμενοι, περιλαμβανομένων ορισμένων άλλων ανεξάρτητων επιχειρήσεων και μέσων μαζικής επικοινωνίας, παρατήρησαν ότι το πρόγραμμα στερείται διαφάνειας όσον αφορά τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των χορηγούμενων ποσών και ότι σχεδιάστηκε κατά τρόπο που ωφελεί τις επιχειρήσεις μέσων μαζικής επικοινωνίας που ανήκουν στα πολιτικά κόμματα 124 . Το MPM 2021 αναφέρει ότι πολλά αιτήματα που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της ελευθερίας πληροφόρησης σχετικά με το θέμα παραμένουν αναπάντητα 125 . Για τους προαναφερθέντες λόγους, το MPM 2021 διατηρεί τη βαθμολογία μέτριου κινδύνου όσον αφορά τη ρύθμιση των πόρων και τη στήριξη του τομέα των μέσων μαζικής επικοινωνίας από το κράτος 126 .

Η κυβέρνηση έχει αρχίσει την επανεξέταση του νομικού πλαισίου για την πρόσβαση σε πληροφορίες που κατέχουν οι δημόσιες αρχές. Ο νόμος περί ελευθερίας της πληροφόρησης ορίζει ότι οι πολίτες της Μάλτας, οι πολίτες της ΕΕ και άτομα που έχουν διαμείνει στη Μάλτα για περίοδο τουλάχιστον πέντε ετών μπορούν να ζητήσουν πρόσβαση σε πληροφορίες που κατέχουν οι δημόσιες αρχές 127 . Οποιαδήποτε άρνηση παροχής πρόσβασης πρέπει να αιτιολογείται και μπορεί να προσβληθεί. Δημοσιογράφοι, ΜΚΟ 128 και το ΜΡΜ 2021 αναφέρουν ότι δημοσιογράφοι συναντούν συστηματικά δυσκολίες όταν ζητούν την εν λόγω πρόσβαση, λόγω ευθείας απόρριψης, σημαντικών καθυστερήσεων και απουσίας απάντησης. Επιπλέον, το IGM επισήμανε ότι συνήθως οι δημόσιες αρχές αρνούνται αρχικά την πλήρη πρόσβαση σε πληροφορίες και δεδομένα, ενώ παράλληλα εξέφρασε ανησυχίες όσον αφορά τον χειρισμό ορισμένων συνεντεύξεων Τύπου σχετικών με την COVID-19 κατά τις οποίες δεν μεταδόθηκαν ερωτήσεις δημοσιογράφων 129 . Για τους λόγους αυτούς, το MPM 2021 αύξησε σημαντικά τη βαθμολογία κινδύνου για τον εν λόγω τομέα, παρόλο που τη διατήρησε εντός της ζώνης μέτριου κινδύνου 130 . Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι, υπό το πρίσμα των σχετικών συστάσεων της GRECO 131 , δρομολογήθηκε τον Ιανουάριο του 2021 ανεξάρτητη μελέτη για την εξέταση του θέματος.

Η δημόσια έρευνα που δρομολογήθηκε προκειμένου να διαπιστωθεί αν το κράτος φέρει ευθύνη για τις περιστάσεις που οδήγησαν στη δολοφονία της δημοσιογράφου Daphne Caruana Galizia συνεχίζεται με ακροάσεις μαρτύρων 132 . Κατά τη διάρκεια του 2020 και του 2021, η δημόσια έρευνα κατέδειξε αυτό που ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη χαρακτηρίζουν ως ανησυχητικά περιστατικά πολιτικών παρεμβάσεων, αστυνομικής συγκάλυψης και σύμπραξης με εγκληματίες 133 . Οι παρατηρήσεις στη δημόσια έρευνα που εκπονήθηκαν από τη διεθνή οργάνωση για την ελευθερία του λόγου «Article 19» και υποστηρίχτηκαν από πολλές διεθνείς ενώσεις Τύπου καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι αν ολοκληρωθεί η εντολή της έρευνας και εφαρμοστούν οι συστάσεις της «θα δοθεί η δυνατότητα δημιουργίας ισχυρού προηγούμενου για την επίτευξη δικαιοσύνης για τους δημοσιογράφους σε ολόκληρο τον κόσμο» και συμπληρώνουν ότι το έργο της έρευνας «είναι ουσιώδους σημασίας προκειμένου να εξασφαλιστούν επανορθώσεις για το θύμα, την οικογένειά της και την κοινωνία της Μάλτας» 134 .

Οι δημοσιογράφοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν διάφορες προκλήσεις κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους. Αυτό επιβεβαιώθηκε από δημοσιογράφους, το IGM, το MPM, καθώς και από ΜΚΟ 135 , μολονότι το MPM 2021 καταγράφει ελαφρά μείωση του κινδύνου σε σύγκριση με το MPM 2020 136 . Η πλατφόρμα του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων ανέφερε δύο νέες καταχωρίσεις το 2020 137 , οι οποίες δεν έχουν επιλυθεί ακόμη, και αφορούν την άσκηση αγωγών SLAPP 138 από Βρετανοαζέρο επιχειρηματία κατά πέντε μαλτέζικων μέσων μαζικής επικοινωνίας και την εικαζόμενη δωροδοκία ενός δημοσιογράφου της εφημερίδας Times of Malta. Και οι δύο καταχωρίσεις σχετίζονται, αντίστοιχα, με την ερευνητική δημοσιογραφία που είχε αναλάβει η Daphne Caruana Galizia και με την ποινική διαδικασία που σχετίζεται με τη δολοφονία της 139 . Το IGM έχει εκφράσει ανησυχίες σχετικά με αυτό που ορίζει ως «την κανονικοποίηση της χλεύης και της λοιδορίας» δημοσιογράφων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης 140 .

IV.Άλλα θεσμικά θέματα σχετικά με το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών (μηχανισμός θεσμικών αντιβάρων)

Η Μάλτα είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία στην οποία η νομοθετική εξουσία ανατίθεται στη Βουλή των Αντιπροσώπων, ένα κοινοβούλιο ενός σώματος που εκλέγεται για πενταετή θητεία. Η εκτελεστική εξουσία ανατίθεται στον πρόεδρο της χώρας, ο οποίος εκλέγεται από το Κοινοβούλιο, και στο υπουργικό συμβούλιο με επικεφαλής τον πρωθυπουργό. Όλοι οι υπουργοί της κυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένου του πρωθυπουργού, πρέπει να είναι βουλευτές. Οι συνταγματικές υποθέσεις εκδικάζονται από το Συνταγματικό Δικαστήριο. Το Σύνταγμα θεσπίζει διάφορες ανεξάρτητες αρχές, συμπεριλαμβανομένου του Γραφείου του Διαμεσολαβητή.

Ενισχύθηκε το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών (μηχανισμός θεσμικών αντιβάρων) στη διαδικασία διορισμού και παύσης του προέδρου της Μάλτας. Η μεταρρύθμιση που εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2020 προβλέπει ότι ο πρόεδρος της Μάλτας εκλέγεται με πλειοψηφία δύο τρίτων στο Κοινοβούλιο, αντί της απλής πλειοψηφίας. Αυτό συνάδει με τις γνώμες της Επιτροπής της Βενετίας, η οποία, ωστόσο, ζήτησε επίσης να προβλεφθεί μηχανισμός άρσης αδιεξόδων, ο οποίος επί του παρόντος απουσιάζει 141 . Επιπλέον, για την παύση του προέδρου απαιτείται πλέον πλειοψηφία δύο τρίτων στο Κοινοβούλιο και μπορεί να αποφασιστεί μόνο για λόγους αποδεδειγμένης αδυναμίας εκτέλεσης των καθηκόντων 142 ή «αποδεδειγμένης ανάρμοστης συμπεριφοράς». Παρά την ικανοποίηση που εξέφρασε σχετικά με τη μεταρρύθμιση, η Επιτροπή της Βενετίας συνέστησε ο πρόεδρος να έχει δικαίωμα προσφυγής στο Συνταγματικό Δικαστήριο κατά πορίσματος σχετικού με ανάρμοστη συμπεριφορά, ιδανικά πριν από την τελική ψηφοφορία στο Κοινοβούλιο 143 .

Ο ενισχυμένος ρόλος του Διαμεσολαβητή θα μπορούσε να ενισχυθεί περαιτέρω, ενώ το σχέδιο νόμου για τη σύσταση εθνικού οργανισμού για τα ανθρώπινα δικαιώματα βρίσκεται ακόμη υπό συζήτηση στο Κοινοβούλιο. Με μεταρρύθμιση που εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2020, οι κανόνες για τον διορισμό 144 , την αναστολή και την παύση του Διαμεσολαβητή τέθηκαν σε συνταγματικό επίπεδο. Στη γνώμη της του Οκτωβρίου του 2020, η Επιτροπή της Βενετίας εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη μεταρρύθμιση, διατυπώνοντας παράλληλα ορισμένες πρόσθετες συστάσεις 145 . Ειδικότερα, συνέστησε ο Διαμεσολαβητής να έχει δικαίωμα δικαστικού ελέγχου της απόφασης παύσης του λόγω «αποδεδειγμένης ανάρμοστης συμπεριφοράς» 146 . Ο εν ενεργεία Διαμεσολαβητής εξέφρασε τη λύπη του για την έλλειψη διαβούλευσης σχετικά με τη μεταρρύθμιση και υπέβαλε προτάσεις για την περαιτέρω ενίσχυση του εν λόγω Γραφείου 147 . Επιπλέον, ο Διαμεσολαβητής εξέφρασε ανησυχίες όσον αφορά την έλλειψη συνέχειας στις συστάσεις του και πρότεινε το Κοινοβούλιο να είναι υποχρεωμένο να συζητά τις υποβληθείσες γνώμες 148 . Η θητεία του νυν Διαμεσολαβητή έληξε στις 21 Μαρτίου 2021, αλλά μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας έκθεσης δεν έχει οριστεί διάδοχος 149 . Η πρόταση για τη δημιουργία εθνικού οργανισμού για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η οποία κατατέθηκε το 2019, βρίσκεται ακόμη υπό συζήτηση στο Κοινοβούλιο.

Εγκρίθηκε συνταγματική μεταρρύθμιση σχετικά με τους διορισμούς σε ορισμένες ανεξάρτητες επιτροπές. Η μεταρρύθμιση, η οποία εγκρίθηκε στις 24 Μαρτίου 2021 150 , προβλέπει ότι οι εξουσίες σχετικά με τον διορισμό ορισμένων ανεξάρτητων επιτροπών 151 ανατίθενται πλέον στο υπουργικό συμβούλιο, αντί στον πρωθυπουργό. Η Επιτροπή της Βενετίας χαιρέτισε τη μεταρρύθμιση ως θετικό βήμα και διατύπωσε συστάσεις όσον αφορά την ακριβή διατύπωση που πρέπει να χρησιμοποιηθεί εν προκειμένω 152 . Η Επιτροπή της Βενετίας επανέλαβε επίσης τη σύστασή της για ενίσχυση των διαδικασιών διορισμού της Επιτροπής Εκλογών, της Επιτροπής Δημόσιας Υπηρεσίας και της Ραδιοτηλεοπτικής Αρχής 153 . Η κυβέρνηση σχεδιάζει να συζητήσει το εν λόγω θέμα στο πλαίσιο της Συντακτικής Συνέλευσης. Λόγω της τρέχουσας πανδημίας COVID-19, δεν έχει ακόμη αποφασιστεί το χρονοδιάγραμμα της Συνέλευσης. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών υπογράμμισαν την ανάγκη ενημέρωσης σχετικά με το χρονοδιάγραμμα, τη διαδικασία και τη συμμετοχή στη Συνέλευση 154 .

Εγκρίθηκαν οι μεταρρυθμίσεις που προτάθηκαν το 2020 όσον αφορά τον διορισμό των προσώπων που ασκούν ανώτατα εκτελεστικά καθήκοντα στη δημόσια διοίκηση 155 . Στις 24 Μαρτίου 2021 εγκρίθηκε τροπολογία που θεσπίζει σαφή βάση για τον διορισμό προσώπων εμπιστοσύνης 156 . Έτερη τροπολογία, η οποία εγκρίθηκε στις 24 Μαΐου 2021, διασφαλίζει ότι η Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας, η οποία αποτελεί ανεξάρτητο συνταγματικό όργανο, υποβάλλει προτάσεις προς τον πρόεδρο της Δημοκρατίας για τον διορισμό και την παύση μόνιμων γραμματέων, βάσει σαφών και προκαθορισμένων απαιτήσεων 157 . Οι τροπολογίες αυτές αποσκοπούν στην παρακολούθηση των συστάσεων της Επιτροπής της Βενετίας και της GRECO 158 .

Είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί η συνεπής παρακολούθηση των αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου οι οποίες διαπιστώνουν την αντισυνταγματικότητα νόμων. Σύμφωνα με τη συνταγματική τάξη της Μάλτας, οι αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν παράγουν αποτελέσματα erga omnes. Οι νόμοι που κρίνονται αντισυνταγματικοί παραμένουν σε ισχύ έως ότου τους καταργήσει το Κοινοβούλιο. Η Επιτροπή της Βενετίας διαπίστωσε ότι στην πράξη το Κοινοβούλιο δεν φαίνεται να διασφαλίζει συστηματικά την εν λόγω παρακολούθηση και συνέστησε εν προκειμένω 159 να θεσπιστεί υποχρέωση του Κοινοβουλίου να καταργεί ή να τροποποιεί τις διατάξεις που κρίνονται αντισυνταγματικές εντός περιορισμένου χρονικού διαστήματος. Επί του παρόντος δεν προβλέπονται πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος 160 .

Ο προβληματισμός σχετικά με τον ρόλο του Κοινοβουλίου θα μπορούσε να εξεταστεί στο πλαίσιο της Συντακτικής Συνέλευσης. Η Επιτροπή της Βενετίας επανέλαβε τις συστάσεις σχετικά με το Κοινοβούλιο, ιδίως όσον αφορά την παροχή επαρκούς ερευνητικής ικανότητας σε μεμονωμένους βουλευτές, την παροχή ανεξάρτητων νομικών συμβουλών στους βουλευτές και τη διασφάλιση ότι οι απλοί βουλευτές εξαρτώνται λιγότερο από κυβερνητικές θέσεις 161 . Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την πρόθεσή της να συζητήσει, στο πλαίσιο της συνταγματικής αναθεώρησης, αν πρέπει να δοθεί στους βουλευτές η δυνατότητα επιλογής μεταξύ πλήρους ή μερικής απασχόλησης 162 . Συνεχίζονται οι συζητήσεις σχετικά με τη διάθεση πρόσθετων κονδυλίων για την πρόσληψη ερευνητών από κάθε κοινοβουλευτική ομάδα.

Εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις στο πλαίσιο της νομοθετικής διαδικασίας όσον αφορά την περιορισμένη χρήση τεκμηριωμένων μέσων και την αποτελεσματικότητα των δημόσιων διαβουλεύσεων 163 . Οι προηγούμενες ανησυχίες σχετικά με την περιορισμένη χρήση δημόσιων διαβουλεύσεων παραμένουν όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις που εγκρίθηκαν τον Ιούνιο του 2020 164 . Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών έχουν επίσης εκφράσει ανησυχίες σχετικά με την έλλειψη διαβούλευσης για νόμους που επηρεάζουν τη λειτουργία τους 165 . Η πλατφόρμα ηλεκτρονικής συμμετοχής που αναπτύσσει η κυβέρνηση 166 πρόκειται να χρησιμοποιηθεί για τη διεξαγωγή δημόσιων διαβουλεύσεων 167 .

Συνεχίστηκε η έγκριση μέτρων για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19. Ο νόμος για τη δημόσια υγεία 168 αναθέτει στον επιθεωρητή δημόσιας υγείας την εξουσία να κηρύττει κατάσταση έκτακτης ανάγκης στον τομέα της δημόσιας υγείας, χωρίς να χρειάζεται να καθοριστεί το χρονικό πλαίσιο της διάρκειάς της 169 . Ο ίδιος νόμος παρέχει στον επιθεωρητή δημόσιας υγείας την εξουσία να εκδίδει, να τροποποιεί ή να ανακαλεί διαταγές σε περιπτώσεις επιδημιών και λοιμωδών νόσων. Οι εν λόγω εξουσίες χρησιμοποιήθηκαν περισσότερες από 55 φορές μεταξύ του Ιουνίου και του Δεκεμβρίου του 2020 και δύο φορές (τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο) το 2021 170 . Οι κανονισμοί και οι διαταγές που εκδίδονται στο πλαίσιο της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στον τομέα της δημόσιας υγείας μπορούν να υπόκεινται σε έλεγχο από το Κοινοβούλιο 171 .

Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με την πρόσβαση σε χρηματοδότηση και τον ρόλο του επιτρόπου για τις εθελοντικές οργανώσεις. Ο χώρος της κοινωνίας των πολιτών εξακολουθεί να θεωρείται περιορισμένος λαμβανομένων υπόψη, μεταξύ άλλων, των συνθηκών για τους δημοσιογράφους 172 . Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συμμετέχουν ενεργά στον δημόσιο διάλογο. Ωστόσο, εξέφρασαν ανησυχίες σχετικά με τους νέους κανόνες για τις δραστηριότητες συγκέντρωσης κεφαλαίων που εγκρίθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2020 173 , δεδομένου ότι θεωρείται ότι δημιουργούν διπλό εμπόδιο για την άσκηση των δραστηριοτήτων των ενώσεων 174 , ενώ παρέχουν στον επίτροπο για τις εθελοντικές οργανώσεις αδικαιολόγητη διακριτική ευχέρεια να αρνηθεί να εγκρίνει οποιονδήποτε ως εισπράκτορα κεφαλαίων 175 . Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών εξέφρασαν ανησυχίες ότι οι δράσεις του επιτρόπου θα μπορούσαν να έχουν πολιτικά κίνητρα 176 . Πολλά προγράμματα τέθηκαν σε ισχύ το 2020, συμπεριλαμβανομένου ενός ταμείου έκτακτης ανάγκης 177 που συστάθηκε το 2020 για να βοηθήσει τις εθελοντικές οργανώσεις να ξεπεράσουν τις προκλήσεις που προκάλεσε η πανδημία COVID-19, το οποίο παρατάθηκε έως τον Μάρτιο του 2021 και έλαβε επιπλέον 150 000 EUR. Περισσότερες από 120 μη κερδοσκοπικές ομάδες επωφελήθηκαν από το πρώτο στάδιο του προγράμματος που δρομολογήθηκε τον Μάιο του 2020 με χρηματοδότηση ύψους 125 000 EUR 178 . Την 1η Ιουλίου 2021 ο επίτροπος για τις εθελοντικές οργανώσεις παραιτήθηκε 179 .

Παράρτημα I: Κατάλογος των πηγών με αλφαβητική σειρά*

* Ο κατάλογος των παρατηρήσεων που ελήφθησαν στο πλαίσιο της διαβούλευσης για την έκθεση του 2021 για το κράτος δικαίου διατίθεται στη διεύθυνση https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/rule-law-mechanism/2021-rule-law-report-targeted-stakeholder-consultation

Απόφαση του Δικαστηρίου της 20ής Απριλίου 2021, Repubblika κατά Il-Prim Ministru, C-896/19, ECLI:EU:C:2021:311.

Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας (2020), Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 502: Διαφθορά.

Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας (2020), Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 482: Στάση των επιχειρήσεων απέναντι στη διαφθορά στην ΕΕ.

Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα — Μάλτα ( https://rsf.org/en/taxonomy/term/150 ).

Διεθνής Διαφάνεια (2021), Δείκτης αντίληψης της διαφθοράς 2020.

Δικηγορικός σύλλογος (2020), δελτίο Τύπου της 14ης Μαΐου 2020, ( https://www.avukati.org/2020/05/14/press-release-chamber-of-advocates-may-14-2020/ ).

Δικηγορικός σύλλογος (2021) A Position Paper of the Chamber of Advocates —Bill 198- the Supremacy of the Constitution and due process (Έγγραφο θέσης του δικηγορικού συλλόγου —Νομοσχέδιο 198 — Η υπεροχή του Συντάγματος και τήρηση της δέουσας διαδικασίας, 10 Μαρτίου 2021) ( https://www.avukati.org/2021/03/10/bill-198-the-supremacy-of-the-constitution-and-due-process/ ).

Δικηγορικός σύλλογος (2021), MFSA Consultation on new CSP Rulebook (Διαβούλευση της Αρχής Οικονομικών Υπηρεσιών της Μάλτας σχετικά με τον νέο κανονισμό για τους παρόχους εταιρικών υπηρεσιών). Chamber of Advocates Feedback and Position Paper (Παρατηρήσεις και έγγραφο θέσης του δικηγορικού συλλόγου)( https://www.avukati.org/wp-content/uploads/2021/01/Chambers-response-MFSA-consultation-CSP-Rulebook.pdf ).

Ένωση Ανώτερων και Κατώτερων Δικαστών της Μάλτας (2021), δελτίο Τύπου της 11ης Φεβρουαρίου 2021 [άρθρο σχετικό με το δελτίο Τύπου: Government urged to issue a call for more magistrates (timesofmalta.com) ].

Επίτροπος για τα πρότυπα στη δημόσια ζωή (2021), Υπόθεση K/028, Allocation of public funds for alleged political advertising in print media, case report (Διάθεση δημόσιων πόρων για εικαζόμενες πολιτικές διαφημίσεις σε έντυπα μέσα μαζικής επικοινωνίας, έκθεση επί υπόθεσης)( https://standardscommissioner.com/wp-content/uploads/Commissioner-for-Standards-case-report-K028.pdf ).

Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020), Έκθεση για το κράτος δικαίου, κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2021), Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης.

Κέντρο για την πολυφωνία και την ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας (2021), Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021 ( https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2021/ ).

Κοινοβουλευτικός Διαμεσολαβητής της Μάλτας (2020), Ετήσια έκθεση 2019 ( https://www.ombudsman.org.mt/category/annual-reports/ ).

Κοινοβούλιο της Μάλτας (2021), κατατεθέν έγγραφο αριθ. 6624, National Anti-Fraud and Corruption Strategy published by the Office of the Prime Minister, dated May 2021 (Εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς που δημοσιεύτηκε από το Γραφείο του Πρωθυπουργού τον Μάιο του 2021) ( https://parlament.mt/en/paper-laid/?id=34616 ).

Κυβέρνηση της Μάλτας (2021), National Anti-Fraud and Corruption Strategy (Εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς) ( https://parlament.mt/media/112436/national-anti-fraud-and-corruption-strategy_en.pdf ).

Συμβούλιο της Ευρώπης: Γνωμοδοτικό Συμβούλιο των Ευρωπαίων Δικαστών (2016), Γνώμη αριθ. 19 σχετικά με τον ρόλο των προέδρων των δικαστηρίων ( https://www.coe.int/en/web/ccje/avis-n-19-sur-le-role-des-presidents-de-tribunaux ).

Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή της Βενετίας (2020), CDL-AD (2020)019-e, γνώμη της 8ης Οκτωβρίου 2020 σχετικά με τη Μάλτα — Γνώμη σχετικά με δέκα νόμους και νομοσχέδια για την εφαρμογή νομοθετικών προτάσεων που αποτελούν αντικείμενο της γνώμης CDL-AD (2020)006 ( https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2020)019-e ).

Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή Υπουργών (2010), Σύσταση CM/Rec(2010)12 της Επιτροπής Υπουργών προς τα κράτη μέλη σχετικά με τους δικαστές: ανεξαρτησία, αποτελεσματικότητα και αρμοδιότητες.

Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή Υπουργών (2016), Συστάσεις και δηλώσεις της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης στον τομέα των μέσων μαζικής επικοινωνίας και της κοινωνίας της πληροφορίας, ( https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=0900001680645b44 ).

Συμβούλιο της Ευρώπης: Πλατφόρμα για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων ( https://www.coe.int/en/web/media-freedom ).

Article 19 (2021), Public Inquiry into the assassination of Daphne Caruana Galizia, Written submission (Δημόσια έρευνα σχετικά με τη δολοφονία της Daphne Caruana Galizia, Γραπτές παρατηρήσεις), 31 Μαρτίου 2021 ( Submission to Public Inquiry (mfrr.eu) ).

BBC (2021), Malta golden passports: 'Loopholes' found in citizenship scheme (Τα χρυσά διαβατήρια της Μάλτας: «Παραθυράκια» στο πρόγραμμα χορήγησης ιθαγένειας), 22 Απριλίου 2021 ( https://www.bbc.com/news/world-europe-56843409 ).

Civicus, Monitor tracking civic space – Malta (Παρατηρητήριο του χώρου της κοινωνίας των πολιτών, Μάλτα) ( https://monitor.civicus.org/country/malta/ ).

GRECO (2019), Fifth Evaluation Round – Evaluation Report on Malta on preventing corruption and promoting integrity in central governments (top executive functions) and law enforcement agencies [Πέμπτος γύρος αξιολογήσεων — Έκθεση αξιολόγησης της Μάλτας σχετικά με την πρόληψη της διαφθοράς και την προώθηση της ακεραιότητας στις κεντρικές κυβερνήσεις (ανώτατες εκτελεστικές λειτουργίες) και στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου].

Repubblika (2020), δελτίο Τύπου αριθ. 117/2020 ( Stqarrija PR 117/2020 - Repubblika ).

Repubblika (2021), Δελτίο τύπου αριθ. 34/2021, Reply to the Commissioner for Voluntary Organisations, (Απάντηση στον επίτροπο για τις εθελοντικές οργανώσεις), 16 Μαρτίου 2021 ( https://repubblika.org/press-release/reply-commissioner-voluntary-organisations-remarks-press/ ).

Repubblika (2021), δελτίο Τύπου αριθ. 52/2021, We congratulate four people who will be appointed to serve as judges in the Superior Courts of Malta. We wish them wisdom and courage to do work without looking anyone in the face («Συγχαίρουμε τα τέσσερα άτομα που θα διοριστούν ως δικαστές στα ανώτερα δικαστήρια της Μάλτας. Τους ευχόμαστε σοφία και θάρρος να εργαστούν χωρίς να κοιτάζουν κανέναν κατά πρόσωπο»), 15 Απριλίου 2021 ( https://repubblika.org/press-release/we-congratulate-four-people-who-will-be-appointed-to-serve-as-judges-in-the-superior-courts-of-malta-we-wish-them-wisdom-and-courage-to-do-work-without-looking-anyone-in-the-face/ ).

Times of Malta (2021), «Exposed: the great residency sham to obtain a Maltese passport» (Αποκάλυψη: η μεγάλη απάτη πίσω από τη διαμονή για την απόκτηση μαλτέζικου διαβατηρίου), 22 Απριλίου 2021 ( https://timesofmalta.com/articles/view/exposed-the-great-residency-sham-to-obtain-a-maltese-passport.866220 ).

Παράρτημα II: Επίσκεψη στη Μάλτα

Οι υπηρεσίες της Επιτροπής διεξήγαγαν εικονικές συνεδριάσεις τον Απρίλιο του 2021 με τους ακόλουθους φορείς:

·Ανώτατος Δικαστής και μέλη της επιτροπής διοίκησης της δικαιοσύνης

·Αστυνομία: Μονάδα διερεύνησης χρηματοοικονομικών εγκλημάτων

·Γενική Εισαγγελία

·Γενικός ελεγκτής

·Γραμματεία του Κοινοβουλίου

·Γραφείο Κοινοβουλευτικού Διαμεσολαβητή — Μάλτα

·Δικηγορικός Σύλλογος

·Ένωση Ανώτερων και Κατώτερων Δικαστών της Μάλτας

·Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας

·Επίτροπος για τα πρότυπα στη δημόσια ζωή

·Επίτροπος πληροφόρησης και προστασίας δεδομένων

·Εργατοδικείο

·Ινστιτούτο Μαλτέζων Δημοσιογράφων

·Καθ. Justin Borg-Barthet

·Μόνιμη επιτροπή για την καταπολέμηση της διαφθοράς

·Νομικός σύμβουλος του κράτους

·Ραδιοτηλεοπτική Αρχή

·Τμήμα εσωτερικού ελέγχου και ερευνών

·Υπουργείο Δικαιοσύνης, Ισότητας και Διακυβέρνησης

·Aditus Foundation

·Daphne Caruana Galizia Foundation

·Lovin Malta

·Repubblika

* H Επιτροπή είχε επίσης επαφές με τις ακόλουθες οργανώσεις στο πλαίσιο σειράς οριζόντιων συνεδριάσεων:

·Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα

·Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου

·Διεθνής Διαφάνεια ΕΕ

·Διεθνής Επιτροπή Νομικών

·Διεθνής Ομοσπονδία για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

·Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων

·Ευρωπαϊκή Σύμπραξη για τη Δημοκρατία

·Ευρωπαϊκό Δίκτυο της Διεθνούς Ομοσπονδίας Οικογενειακού Προγραμματισμού (IPPF EN)

·Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Δίκαιο των Μη Κερδοσκοπικών Οργανώσεων

·Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελευθερίας του Τύπου και των Μέσων Ενημέρωσης

·Ευρωπαϊκό Φόρουμ Νεολαίας

·Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτών

·Ολλανδική Επιτροπή για το Ελσίνκι

·Amnesty International (Διεθνής Αμνηστία)

·Center for Reproductive Rights (Κέντρο αναπαραγωγικών δικαιωμάτων)

·CIVICUS

·Civil Liberties Union for Europe (Ένωση για τις ατομικές ελευθερίες στην Ευρώπη)

·Civil Society Europe (Κοινωνία των Πολιτών της Ευρώπης)

·Conference of European Churches (Διάσκεψη των Ευρωπαϊκών Εκκλησιών)

·EuroCommerce

·Front Line Defenders

·Human Rights House Foundation (Ίδρυμα για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα)

·Human Rights Watch (Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων)

·ILGA-Europe

·Open Society European Policy Institute (Ινστιτούτο Ευρωπαϊκής Πολιτικής της Open Society)

·Philanthropy Advocacy

·Protection International

(1)      Βλ. Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα — Μέρος Ι.

(2)      Νόμος αριθ. XIX του 2021 — Ο νόμος για τα νομικά επαγγέλματα (μεταρρύθμιση) δημοσιεύθηκε στις 20 Απριλίου 2021. Σύμφωνα με την κυβέρνηση της Μάλτας (παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν για την κατάρτιση της παρούσας έκθεσης), το νομοσχέδιο αποσκοπεί στην υλοποίηση των συστάσεων της επιτροπής εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης για την αξιολόγηση των μέτρων κατά της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (Moneyval) σχετικά με τη ρύθμιση του νομικού επαγγέλματος (βλ. μέτρα της Moneyval κατά της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας στη Μάλτα — πέμπτος γύρος, έκθεση αμοιβαίας αξιολόγησης). Ο δικηγορικός σύλλογος εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με το εν λόγω νομοσχέδιο, υποστηρίζοντας ότι δεν αντιμετωπίζει τα επίμονα ζητήματα (όπως τη βελτίωση των προτύπων δεοντολογίας και επαγγελματισμού στο νομικό επάγγελμα και τη ρύθμιση των κανόνων για την είσοδο στην αγορά των επαγγελματιών του νομικού κλάδου) (πληροφορίες που ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα). Βλέπε επίσης, Δικηγορικός σύλλογος (2021), Γνωμοδότηση της Αρχής Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών της Μάλτας σχετικά με τον νέο κανονισμό για τους παρόχους εταιρικών υπηρεσιών. Παρατηρήσεις και έγγραφο θέσης του δικηγορικού συλλόγου.

(3)      Διάγραμμα 48 του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021. Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης κατηγοριοποιείται ως εξής: πολύ χαμηλή (κάτω του 30 % όσων απάντησαν θεωρούν ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης είναι αρκετά καλή και πολύ καλή)· χαμηλή (μεταξύ 30-39 %), μέτρια (μεταξύ 40-59 %), υψηλή (μεταξύ 60-75 %), πολύ υψηλή (άνω του 75 %).

(4)      Διάγραμμα 50 του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(5)      Βλ. Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα, σ. 2. Το Δικαστήριο εξέτασε τη συμβατότητα του προηγούμενου συστήματος διορισμού δικαστών, το οποίο ίσχυε από το 2016 έως το 2020, στο πλαίσιο διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής (απόφαση της 20ής Απριλίου 2021 στην υπόθεση C-896/19, Repubblika). Το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 19 παράγραφος 1 της ΣΕΕ δεν αντιτίθεται σε εθνικές διατάξεις οι οποίες παρέχουν στον Πρωθυπουργό του οικείου κράτους μέλους αποφασιστική εξουσία κατά τη διαδικασία διορισμού των δικαστών, προβλέποντας συγχρόνως τη συμμετοχή, στη διαδικασία αυτή, ανεξάρτητου οργάνου επιφορτισμένου, μεταξύ άλλων, με την αξιολόγηση των υποψηφίων για την πλήρωση θέσεως δικαστή και την παροχή γνώμης στον εν λόγω Πρωθυπουργό.

(6)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD (2020)019-e, γνώμη της 8ης Οκτωβρίου 2020 σχετικά με τη Μάλτα — Γνώμη σχετικά με δέκα νόμους και νομοσχέδια για την εφαρμογή νομοθετικών προτάσεων που αποτελούν αντικείμενο της γνώμης CDL-AD (2020)006.

(7)      Ο.π., παράγραφοι 24-40.

(8)    Γνώμη της Επιτροπής της Βενετίας CDL-AD (2020) 019-e και Συμβούλιο της Ευρώπης — Επιτροπή Υπουργών Recommendation CM/Rec(2010)12 on judges: independence, efficiency and responsibilities [Σύσταση CM/Rec(2010)12 σχετικά με τους δικαστές: ανεξαρτησία, αποτελεσματικότητα και αρμοδιότητες].

(9)      Δικηγορικός σύλλογος, δελτίο Τύπου της 14ης Μαΐου 2020.

(10)      Βλ. Repubblika, δελτίο Τύπου αριθ. 52/2021.

(11)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 13.

(12)      Βλ. Repubblika, δελτίο Τύπου αριθ. 117/2020.

(13)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 31.

(14)      Λεπτομέρειες σχετικά με τη διαδικασία έγκρισης παρατίθενται στην έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για τη Μάλτα — Μέρος I σ. 4.

(15)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 48.

(16)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 41.

(17)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 42.

(18)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 43. Ειδικότερα, η Επιτροπή της Βενετίας θεωρεί ότι θα ήταν προτιμότερη η εκλογή του Ανώτατου Δικαστή από τους δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου. Στις παρατηρήσεις της προς την Επιτροπή της Βενετίας, η κυβέρνηση επισήμανε ότι το Κοινοβούλιο δεν μπόρεσε να καταλήξει σε συμφωνία σχετικά με μηχανισμό αποφυγής του αδιεξόδου.

(19)      Σημειώνεται ότι ο διορισμός του Ανώτατου Δικαστή από το Κοινοβούλιο χωρίς τη συμμετοχή του δικαστικού σώματος διατηρεί ισχυρό πολιτικό στοιχείο. Το ζήτημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία λαμβανομένων υπόψη των διαφόρων ρόλων του Ανώτατου Δικαστή στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης της Μάλτας (βλ. επίσης, Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα — Μέρος Ι). Όσον αφορά τα εφαρμοστέα πρότυπα για τους προέδρους των δικαστηρίων, βλ. γνώμη αριθ. 19 (2016) του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου των Ευρωπαίων Δικαστών (CCJE) με θέμα «Ο ρόλος των προέδρων των δικαστηρίων», παράγραφος 53. Ο νυν Ανώτατος Δικαστής, ο οποίος ήταν ήδη ανώτερος δικαστής, διορίστηκε τον Απρίλιο του 2020 σύμφωνα με τη διαδικασία που βασίζεται σε πλειοψηφία δύο τρίτων στο Κοινοβούλιο (προτού αυτή καταστεί νομική υποχρέωση).

(20)      Δικηγορικός σύλλογος, δελτίο Τύπου της 14ης Μαΐου 2020.

(21)      Όπως σημειώνεται στην έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα (Μέρος Ι).

(22)      Σύμφωνα με τους κανονισμούς για τη δίωξη αδικημάτων (μεταβατικές διατάξεις), 2020 (ανακοίνωση νομικού περιεχομένου 378 του 2020).

(23)    Αυτά αφορούν επίσης τις ανθρωποκτονίες από πρόθεση, την τρομοκρατία, τη νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, τη δωροδοκία, την απάτη και την υπεξαίρεση όταν η οικονομική ζημία που προκαλείται ανέρχεται σε τουλάχιστον πενήντα χιλιάδες ευρώ (50 000 EUR), καθώς και την αποφυγή καταβολής τελωνειακών δασμών.

(24)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 57.

(25)      Βλ. επίσης, Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 98. Στο πλαίσιο αυτό, υφίστανται τυποποιημένες επιχειρησιακές διαδικασίες μεταξύ της αστυνομίας και της Γενικής Εισαγγελίας ώστε να διασφαλιστεί η ομαλή ανάληψη των εν λόγω καθηκόντων από τους εισαγγελείς της Γενικής Εισαγγελίας.

(26)      Βλέπε άρθρο 91Α παράγραφος 5 του Συντάγματος της Μάλτας. Σημειώνεται, ωστόσο, ότι οι διαδικασίες που εφαρμόζονται για την παύση του νομικού συμβούλου του κράτους δεν κατοχυρώνονται στο Σύνταγμα και μπορούν να τροποποιηθούν με απόλυτη πλειοψηφία του Κοινοβουλίου. Σημειώνεται επίσης ότι η παύση του γενικού εισαγγελέα και του νομικού συμβούλου του κράτους μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο σε περίπτωση «αποδεδειγμένης αδυναμίας άσκησης των καθηκόντων του (είτε λόγω σωματικής ή νοητικής αναπηρίας είτε άλλης αιτίας) ή αποδεδειγμένης ανάρμοστης συμπεριφοράς».

(27)    Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφοι 49-50. Η Γενική Εισαγγελία ανέφερε ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο θα μπορούσε να επιληφθεί σε περίπτωση που η απόφαση παύσης είναι τέτοια που μπορεί να οδηγήσει σε προσβολή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (πληροφορίες που ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα). Σημειώνεται ότι η επιτροπή διοίκησης της δικαιοσύνης ενεργεί ως αρμόδιος φορέας για τη διερεύνηση ισχυρισμών για την εν λόγω παύση.

(28)      Στην πράξη, ο διορισμός του γενικού εισαγγελέα γίνεται από τον πρόεδρο, ο οποίος ενεργεί κατόπιν συστάσεως του πρωθυπουργού και αφού λάβει δεόντως υπόψη τις συστάσεις της Επιτροπής Διορισμών. Βλέπε επίσης την έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα — Μέρος Ι, σ. 5.

(29)      Βλέπε επίσης Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα — Μέρος Ι.

(30) Στα δικαστήρια αυτά περιλαμβάνονται η επιτροπή προσφυγών σε προσφυγικά ζητήματα, το αναθεωρητικό δικαστήριο για θέματα περιβάλλοντος και σχεδιασμού, το δικαστήριο καταναλωτικών διαφορών, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο ανταγωνισμού και υποθέσεων καταναλωτών, το εργατοδικείο, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο για θέματα πληροφόρησης και προστασίας δεδομένων, το αναθεωρητικό δικαστήριο για θέματα ψυχικής υγείας, το δικαστήριο ευρεσιτεχνιών, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο για θέματα αστυνομικών αδειών, οι ομάδες των διοικητικών αναθεωρητικών δικαστηρίων και το δικαστήριο ένδικων μέσων που αφορούν τα σωφρονιστικά καταστήματα.

(31)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 98· βλ. επίσης CDL-AD(2020)006 παράγραφοι 97-98· και CDL-AD(2018)028 παράγραφοι 80-83.

(32)      Οι ανησυχίες αυτές αφορούν, μεταξύ άλλων, τον τρόπο διορισμού των μελών των δικαστηρίων. Πληροφορίες που ελήφθησαν από τον δικηγορικό σύλλογο κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(33)      Πληροφορίες που ελήφθησαν από τον δικηγορικό σύλλογο κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(34)      Διάγραμμα 41, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(35)      Διάγραμμα 42, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(36)      Διάγραμμα 43, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(37)      Διάγραμμα 45, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(38)      Νόμος αριθ. III του 2021.

(39)      Νόμος αριθ. LIII του 2020.

(40)      Νομοσχέδιο αριθ. 198 με τίτλο «Νόμος για την τροποποίηση του περί ερμηνείας νόμου», κεφάλαιο 249. Τον Οκτώβριο του 2020, προτάθηκαν νομοθετικές τροποποιήσεις (νομοσχέδιο 166 του 2020) του άρθρου 39 του Συντάγματος, σύμφωνα με τις οποίες οι ρυθμιστικές αρχές μπορούν να επιβάλλουν διοικητικές κυρώσεις ποινικού χαρακτήρα, εφόσον η απόφαση επιβολής των κυρώσεων αυτών υπόκειται στο δικαίωμα προσφυγής ενώπιον ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου που έχει συσταθεί νομίμως. Ωστόσο, η κοινοβουλευτική πλειοψηφία των δύο τρίτων που απαιτείται για την τροποποίηση του άρθρου 39 δεν επιτεύχθηκε.

(41)      Βλέπε άρθρο 2 του νομοσχεδίου αριθ. 198.

(42)      Δελτίο Τύπου του δικηγορικού συλλόγου, της 10ης Μαρτίου 2021. Πληροφορίες που ελήφθησαν από τον δικηγορικό σύλλογο κατά την επίσκεψη στη Μάλτα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που ελήφθησαν, το νομοσχέδιο θα μπορούσε να καταστρατηγήσει το άρθρο 39 του Συντάγματος, όπως ερμηνεύεται από το Συνταγματικό Δικαστήριο και, ως εκ τούτου, θα δικαιολογούσε συνταγματική αναθεώρηση.

(43)    Επιτροπή της Βενετίας [CDL-PI(2021)009], παράγραφοι 96 – 104. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που ελήφθησαν από τις αρχές της Μάλτας, η κυβέρνηση προτίθεται να προτείνει τροποποιήσεις στο νομοσχέδιο 166 του 2020 και να επαναλάβει τη σχετική κοινοβουλευτική συζήτηση σχετικά με αυτό το θέμα (δηλαδή τη συνταγματική αναθεώρηση), σύμφωνα με την επείγουσα γνώμη της Επιτροπής της Βενετίας.

(44)      Βλέπε επίσης Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα — Μέρος Ι.

(45)      Διάγραμμα 7, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(46)      Διάγραμμα 8, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(47)      Διάγραμμα 22, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(48)      Διάγραμμα 9, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(49)      Διάγραμμα 11, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021.

(50)      Πληροφορίες που ελήφθησαν από τον δικηγορικό σύλλογο κατά την επίσκεψη στη Μάλτα και στοιχεία που παρασχέθηκαν από το Aditus Foundation μετά την επίσκεψη στη χώρα.

(51)      Βλ. Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα, σ. 7.

(52)      Βλ. πληροφορίες που παρέσχε η Μάλτα για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου, σ. 23 (υποβλήθηκαν μετά την επίσκεψη στη χώρα). Ειδικότερα, καταρτίστηκε νομοσχέδιο που περιγράφει λεπτομερώς τη μεταρρύθμιση της διαδικασίας διεξαγωγής των αποδείξεων και αναμένεται να υποβληθεί σύντομα στο υπουργικό συμβούλιο.

(53)      Νόμος αριθ. XXXII του 2021 — νόμος για τη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης (πολιτική δικονομία).

(54)      Διάγραμμα 31, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2021. Το 2019 η Μάλτα είχε 8,7 ανώτερους δικαστές ανά 100 000 κατοίκους.

(55)      Δελτίο Τύπου της Ένωσης Ανώτερων και Κατώτερων Δικαστών της Μάλτας, 22 Απριλίου 2021.

(56)      Ο.π.

(57)      Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα — Μέρος ΙΙ.

(58) Διεθνής Διαφάνεια (2021), Δείκτης αντίληψης της διαφθοράς 2020, σ. 2-3. Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης διαφθοράς κατηγοριοποιείται ως εξής: χαμηλή (η αντίληψη εμπειρογνωμόνων και διευθυντικών στελεχών επιχειρήσεων σχετικά με τη διαφθορά στον δημόσιο τομέα υπερβαίνει το 79)· σχετικά χαμηλή (βαθμολογίες μεταξύ 79-60), σχετικά υψηλή (βαθμολογίες μεταξύ 59-50), υψηλή (βαθμολογία κάτω του 50).

(59)      Το 2015 η βαθμολογία ήταν 60, ενώ το 2020 η βαθμολογία είναι 53. Η βαθμολογία αυξάνεται/μειώνεται σημαντικά όταν μεταβάλλεται πάνω από πέντε μονάδες· βελτιώνεται/επιδεινώνεται (μεταβολή 4-5 μονάδων)· παραμένει σχετικά σταθερή (μεταβολή από 1 έως 3 μονάδες) κατά την τελευταία πενταετία.

(60)      Τα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου σχετικά με την αντίληψη και την εμπειρία των πολιτών και των επιχειρήσεων όσον αφορά τη διαφθορά, όπως αναφέρθηκαν πέρυσι, επικαιροποιούνται κάθε δεύτερο έτος. Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία προέρχονται από το Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 502 (2020) και το Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 482 (2019).

(61)      Η στρατηγική αποσκοπεί στη δημιουργία ενός «κανονιστικού, θεσμικού και επιχειρησιακού πλαισίου για την αποτελεσματική και αποδοτική καταπολέμηση των παρατυπιών, της απάτης και της διαφθοράς στη Μάλτα» και «στη μείωση στο ελάχιστο των παρατυπιών, της απάτης και της διαφθοράς, καθώς και στη δημιουργία ενός πλαισίου που διευκολύνει την αποτροπή, τον εντοπισμό, την εξακρίβωση, τη διερεύνηση και τη δίωξη περιπτώσεων απάτης και διαφθοράς» ( https://parlament.mt/media/112504/06624.pdf ). Η στρατηγική είναι το αποτέλεσμα συζητήσεων που διεξήχθησαν από συντονιστική επιτροπή που συστάθηκε σύμφωνα με τον νόμο περί εσωτερικού ελέγχου και οικονομικών ερευνών (κεφάλαιο 461 της νομοθεσίας της Μάλτας), η οποία αποτελείται από διάφορους θεσμικούς εκπροσώπους (συγκεκριμένα το Γραφείο του Πρωθυπουργού· το Υπουργείο Δικαιοσύνης, Ισότητας και Διακυβέρνησης· το Υπουργείο Οικονομικών και Απασχόλησης· το Υπουργείο Εσωτερικών, Εθνικής Ασφάλειας και Επιβολής του Νόμου· και τον επικεφαλής μόνιμο γραμματέα). Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(62)      Κοινοβούλιο της Μάλτας (2021), κατατεθέν έγγραφο αριθ. 6624, Εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς που δημοσιεύθηκε από το Γραφείο του Πρωθυπουργού τον Μάιο του 2021 ( https://parlament.mt/en/paper-laid/?id=34616 ).

(63)      Κυβέρνηση της Μάλτας (2021), Εθνική στρατηγική για την καταπολέμηση της απάτης και της διαφθοράς.

(64)      Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(65)      Έκθεση του 2020για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα — Μέρος ΙΙ.

(66)      Σύμφωνα με τους κανονισμούς για τη δίωξη αδικημάτων (μεταβατικές διατάξεις), 2020 (ανακοίνωση νομικού περιεχομένου 378 του 2020), σε αυτά περιλαμβάνονται η τρομοκρατία, η νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, η δωροδοκία, η διαφθορά, η απάτη και υπεξαίρεση, καθώς και η αποφυγή καταβολής τελωνειακών δασμών.

(67)      Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(68)      Όσον αφορά τις έρευνες (αύξηση περίπου 245 %), τις υποθέσεις που επιλύθηκαν (αύξηση περίπου 280 %), τον αριθμό των υποθέσεων και των προσώπων στα οποία ασκήθηκε δίωξη (αύξηση περίπου 50 % και 173 % αντίστοιχα). Πληροφορίες που παρέσχε η Μάλτα για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου.

(69)      Βλ. Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για τη Μάλτα — Μέρος II.

(70)      Πολυπλοκότητα λόγω της εξωεδαφικότητας ορισμένων υπόπτων ή πραγματικών περιστατικών που ενδέχεται να απαιτούν κοινή δράση ή συνεργασία με αλλοδαπές δικαιοδοσίες. Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(71)      Το 2020 ο διοικητής της αστυνομίας διορίστηκε σύμφωνα με την πρόσφατα τροποποιημένη διαδικασία. Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα — Μέρος ΙΙ.

(72)      Πληροφορίες που παρέσχε η Μάλτα για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου. Τα επιθυμητά αποτελέσματα είναι τα εξής: i) αύξηση της εμπιστοσύνης, της νομιμότητας και της ανταπόκρισης, εξωτερικά από την πλευρά της κοινότητας και εσωτερικά από την πλευρά των αστυνομικών και του προσωπικού· ii) μετασχηματισμός της σημερινής οργάνωσης της αστυνομίας σε μια ευέλικτη, αποδοτική και σύγχρονη αστυνομική δύναμη που βασίζεται σε δεδομένα, έχει ως επίκεντρο την κοινότητα και εστιάζεται στα αποτελέσματα· και iii) καινοτομία και διατήρηση των θετικών αλλαγών που προκύπτουν από τις μεταρρυθμίσεις μέσω αποτελεσματικών και αποδοτικών πρακτικών ηγεσίας και διαχείρισης. Με βάση τα τρία επιθυμητά αποτελέσματα καθορίστηκαν έντεκα στρατηγικοί στόχοι.

(73)      Η εφαρμογή της εν λόγω στρατηγικής παρακολουθείται από το συμβούλιο διακυβέρνησης της αστυνομίας. Πληροφορίες που παρέσχε η Μάλτα για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου.

(74)      Το συμβούλιο αξιολόγησης αξιολογεί αν μπορεί να επιτραπεί επιχειρηματικό συμφέρον ή απασχόληση, καθώς ενδέχεται να έρχονται σε σύγκρουση με το έργο των αστυνομικών ή να επηρεάζουν αρνητικά το κύρος της αστυνομίας ή την ικανότητα των αστυνομικών να ασκούν αμερόληπτα τα καθήκοντά τους. Επιπλέον, η πολιτική αυτή παρέχει ορισμό του επιχειρηματικού συμφέροντος, καθώς και τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθούν οι αστυνομικοί προκειμένου να τους χορηγηθεί άδεια για την επιδίωξη του εν λόγω επιχειρηματικού συμφέροντος. Σε περίπτωση παραβίασης της πολιτικής, ο αστυνομικός υπόκειται σε πειθαρχικές κυρώσεις.

(75)      Κανονισμοί περί αστυνομίας (τροποποίηση του δεύτερου παραρτήματος), 2020.

(76)      Νόμος αριθ. XLVI του 2020 — Νόμος για τη μόνιμη επιτροπή για την καταπολέμηση της διαφθοράς (τροποποίηση).

(77)      Βλέπε Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για τη Μάλτα — Μέρος II.

(78)      Είναι γνωστό ότι αστυνομικές έρευνες διήρκεσαν έως και πέντε έτη, ενώ η PCAC δεν διαθέτει τυποποιημένες επιχειρησιακές διαδικασίες που να καθορίζουν τη διάρκεια μιας υπό εξέταση υπόθεσης. Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(79)      Όπως πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των καταγγελιών μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος που ελήφθησαν, τις έρευνες, τις ακροάσεις που πραγματοποιούνται ετησίως ή τον αριθμό και το είδος των υποθέσεων που περατώθηκαν, αρχειοθετήθηκαν ή διαβιβάστηκαν στο Υπουργείο Δικαιοσύνης ή στη Γενική Εισαγγελία.

(80)      Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα. Όπως επισημαίνεται στην έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, ο νόμος του 2013 για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος καλύπτει τόσο τον ιδιωτικό όσο και τον δημόσιο τομέα, υποχρεώνει τους εργοδότες να προσδιορίζουν έναν υπεύθυνο ο οποίος θα λαμβάνει καταγγελίες από μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος και περιέχει διατάξεις για την προστασία από αντίποινα των υπαλλήλων που επιθυμούν να αποκαλύψουν υπό καθεστώς προστασίας.

(81)      Σύμφωνα με τον νόμο αριθ. XLVI του 2020 [πρώην νομοσχέδιο αριθ. 143], η υπόθεση θα πρέπει να διαβιβάζεται στον γενικό εισαγγελέα εφόσον «η διερευνώμενη συμπεριφορά συνιστά διαφθορά, συνδέεται με πρακτικές διαφθοράς ή ευνοεί τέτοιου είδους πρακτικές».

(82)      Νόμος αριθ. XLI του 2020 [πρώην νομοσχέδιο αριθ. 154]. Ωστόσο, στη γνώμη της του Οκτωβρίου του 2020 [CDL-AD(2020)019-e], η Επιτροπή της Βενετίας πρότεινε να δοθεί σε όσους έχουν καθεστώς ζημιωθέντος (συμπεριλαμβανομένης της PCAC) το δικαίωμα να προσβάλουν αποφάσεις του γενικού εισαγγελέα περί μη άσκησης δίωξης «ανεξάρτητα από το αν οι ίδιοι υπέβαλαν καταγγελία στον γενικό εισαγγελέα».

(83)      Νέος νόμος για τη μόνιμη επιτροπή για την καταπολέμηση της διαφθοράς, όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο αριθ. XLVI του 2020.

(84)      Πληροφορίες που παρέσχε η Μάλτα για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου.

(85)      Το IAID διαθέτει προσωπικό 20 ελεγκτών, πέραν της γραμματείας που διαιρείται σε 4 τμήματα, εκ των οποίων ένα είναι αρμόδιο για τις έρευνες (με τρεις ερευνητές).

(86)      Το Γραφείο του Γενικού Ελεγκτή διαθέτει προσωπικό 50 ελεγκτών. Το 2020 διενεργήθηκαν 40 έλεγχοι συμμόρφωσης και επτά έλεγχοι επιδόσεων, ενώ δημοσιεύθηκαν 19 εκθέσεις [στον δικτυακό τόπο της Εθνικής Ελεγκτικής Υπηρεσίας ( https://nao.gov.mt/en/recent-publications )] για συνολικά 120 ελεγχθείσες οντότητες. Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(87)      Νόμος 74 περί γενικού ελεγκτή και Εθνικής Ελεγκτικής Υπηρεσίας (τροποποίηση).

(88)      Στη γνώμη της του Οκτωβρίου του 2020 σχετικά με το εν λόγω νομοσχέδιο, η Επιτροπή της Βενετίας συνέστησε τη χρήση διατύπωσης όπως «συνδέεται με ή ευνοεί» τη διαφθορά. CDL-AD(2020)019-e.

(89)      Για περαιτέρω πληροφορίες, βλέπε μέρος IV κατωτέρω.

(90)      Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(91)      Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα. Ο Διαμεσολαβητής που θα διοριστεί θα πρέπει να λάβει «τις ψήφους τουλάχιστον των δύο τρίτων του συνόλου των μελών του Κοινοβουλίου» (σύμφωνα με το άρθρο 64Α2 του Συντάγματος, όπως τροποποιήθηκε το 2020, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-REF (2020) 055-e ) .

(92)      Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα. Το σχέδιο αποσκοπεί στην επανεξέταση των υφιστάμενων κωδίκων δεοντολογίας και, βάσει συστάσεων, στην επανεξέταση και βελτίωση της πρότασης για τη ρύθμιση της άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων (lobbying), συμπεριλαμβανομένου του μητρώου ακεραιότητας, το οποίο περιλαμβάνει τις δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων και θέσεων.

(93)      Για μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων, υπουργούς και κοινοβουλευτικούς γραμματείς.

(94)      Πληροφορίες που παρέσχε η Μάλτα για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου.

(95)      Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(96)      Σύμφωνα με τον κώδικα δεοντολογίας των δημοσίων υπαλλήλων που προσαρτάται στον νόμο για τη δημόσια διοίκηση.

(97)      CDL-AD(2020)019-e, όπου η Επιτροπή της Βενετίας έκρινε ότι « δύο ζητήματα πρέπει να ρυθμίζονται άμεσα από τη νομοθεσία: ο μέγιστος αριθμός και η διάρκεια των εν λόγω προσλήψεων» (ήτοι των προσώπων εμπιστοσύνης). Στο πλαίσιο του πέμπτου γύρου αξιολογήσεων με τίτλο «πρόληψη της διαφθοράς και προώθηση της ακεραιότητας στις κεντρικές κυβερνήσεις (ανώτατες εκτελεστικές λειτουργίες) και στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου», που δημοσιεύθηκε στις 3 Απριλίου 2019 από την ομάδα χωρών κατά της διαφθοράς (GRECO) του Συμβουλίου της Ευρώπης: «συνιστά να ληφθούν μέτρα για την επίλυση της νομικής κατάστασης των προσώπων εμπιστοσύνης και για τον περιορισμό στο απολύτως ελάχιστο του αριθμού των υπαλλήλων που διορίζονται κατά διακριτική ευχέρεια».

(98)      Νόμος αριθ. XLIV του 2021 για την τροποποίηση των νόμων σχετικά με τον διορισμό προσώπων εμπιστοσύνης . Σήμερα πρόσωπα εμπιστοσύνης είναι μόνο τα άτομα που προέρχονται από τον ιδιωτικό τομέα και έχουν διοριστεί σε προσωρινή θέση στη δημόσια διοίκηση. Εάν, από την άλλη πλευρά, ένας δημόσιος λειτουργός αποσπάται προσωρινά σε άλλη δημόσια υπηρεσία (όπως υπουργείο ή οποιονδήποτε άλλον οργανισμό), δεν θεωρείται από τον νόμο πρόσωπο εμπιστοσύνης υπό τη στενή έννοια του όρου.

(99)      Στην πράξη, ο έλεγχος της δεοντολογίας (περιλαμβανομένων των συγκρούσεων συμφερόντων και των εξωτερικών θέσεων) των αποσπασμένων δημόσιων υπαλλήλων ανατίθεται στην αρμόδια για τους διορισμούς αρχή, γεγονός που δημιουργεί πιθανή σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ του ελεγκτή και του ελεγχόμενου προσώπου. Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη χώρα.

(100)      Το πρόγραμμα για ιδιώτες επενδυτές επέτρεψε την πολιτογράφηση έως και 1 800 επενδυτών, μη συμπεριλαμβανομένων των εξαρτώμενων ατόμων, με αντάλλαγμα σημαντικές επενδύσεις (κανονισμός 12 του προγράμματος για ιδιώτες επενδυτές των κανονισμών της Δημοκρατίας της Μάλτας του 2014). Το καθεστώς καταργήθηκε μετά τη θέσπιση του νόμου του 2020 περί ιθαγένειας της Μάλτας (τροποποίηση αριθ. 2) (νόμος XXXVIII του 2020). Ως εκ τούτου, οι διατάξεις σχετικά με τη χορήγηση ιθαγένειας μέσω του προγράμματος για ιδιώτες επενδυτές δεν ισχύουν πλέον και αντικαταστάθηκαν από το πρόγραμμα με τον τίτλο «μαλτέζικη ιθαγένεια μέσω πολιτογράφησης για εξαιρετικές υπηρεσίες μέσω άμεσων επενδύσεων», το οποίο θεσπίστηκε με τους κανονισμούς χορήγησης ιθαγένειας για εξαιρετικές υπηρεσίες του 2020. Το νέο πρόγραμμα επιτρέπει την πολιτογράφηση έως και 400 επενδυτών ετησίως και συνολικά 1 500 επενδυτών, μη συμπεριλαμβανομένων των εξαρτώμενων ατόμων, με αντάλλαγμα σημαντικές επενδύσεις. Πληροφορίες που παρέσχε η Μάλτα για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου.

(101)      Times of Malta «Exposed: the great residency sham to obtain a Maltese passport» («Αποκάλυψη: η μεγάλη απάτη πίσω από τη διαμονή για την απόκτηση μαλτεζικού διαβατηρίου») της 22ας Απριλίου 2021.

(102)      Δελτία Τύπου της Επιτροπής IP 20/1925 και INF/21/2743. Στις 20 Οκτωβρίου 2020 η Επιτροπή εξέδωσε προειδοποιητική επιστολή σχετικά με το πρόγραμμα χορήγησης ιθαγένειας σε επενδυτές και, μετά την τροποποίησή του, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 9 Ιουνίου 2021, συμπληρωματική προειδοποιητική επιστολή για την επέκταση των ανησυχιών στο νέο πρόγραμμα που ίσχυε στη Μάλτα.

(103)      Παράγωγη νομοθεσία 601.03, κανονισμοί για τις δημόσιες συμβάσεις .  

(104)      Βλ. άρθρο 187 της παράγωγης νομοθεσίας 601.03, κανονισμοί για τις δημόσιες συμβάσεις .

(105)       http://www.etenders.gov.mt .  

(106)      Άρθρο 41 του Συντάγματος.

(107) Άρθρα 118 και 119 του Συντάγματος.

(108)      Η Μάλτα παρέμεινε στην 81η θέση παγκοσμίως στον παγκόσμιο δείκτη ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα. Αυτό σημαίνει ότι η χώρα κατατάσσεται στην 25η θέση στην ΕΕ.

(109)      Οδηγία (ΕΕ) 2018/1808 της 14ης Νοεμβρίου 2018.

(110)      Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, Έκθεση για τη Μάλτα, σ. 10-11.

(111)      Νόμος αριθ. LVI του 2020 για την τροποποίηση του νόμου περί ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών, κεφάλαιο 350.

(112)      Το κυβερνόν κόμμα Partit Laburista (PL) και η αντιπολίτευση Partit Nazzjonalista (PN).

(113)      Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, Έκθεση για τη Μάλτα, σ. 7.

(114)      Ό.π., σ. 14.

(115)      Ό.π., σ. 11.

(116)      Υπόθεση 47/2021 — Lovin Malta Ltd. et κατά του νομικού συμβούλου του κράτους που υποβλήθηκε την 1η Φεβρουαρίου 2021.

(117)      Πληροφορίες που παρέσχε η Μάλτα για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου, σ. 47, και πληροφορίες που ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα, 19 Απριλίου 2021.

(118)      Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2020, Έκθεση για τη Μάλτα, σ. 11.

(119)      Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, Έκθεση για τη Μάλτα, σ. 10.

(120)      Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, Έκθεση για τη Μάλτα, σ. 12.

(121) Το MPM 2021 αναφέρει ιδίως γενική έλλειψη δεδομένων σχετικά με το μερίδιο αγοράς των επιμέρους ειδησεογραφικών πρακτορείων, εκτός από τις βαθμολογίες τηλεθέασης των τεσσάρων κορυφαίων τηλεοπτικών σταθμών.

(122)      Επίτροπος για τα πρότυπα στη δημόσια ζωή, έκθεση επί υπόθεσης αριθ. K/028, της 17ης Μαρτίου 2021.

(123)      https://standardscommissioner.com/wp-content/uploads/draft-guidelines-government-advertising-promotional-material.pdf

(124)      Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν από διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(125)      Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, Έκθεση για τη Μάλτα, σ. 15-16.

(126)      Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, Έκθεση για τη Μάλτα, σ. 15.

(127)      Νόμος περί ελευθερίας και πληροφόρησης του 2008, όπως τροποποιήθηκε το 2012 (κεφάλαιο 496 της νομοθεσίας της Μάλτας).

(128)      Παρατηρήσεις που υπέβαλε η ΜΚΟ Aditus Foundation για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου και πληροφορίες που ελήφθησαν από διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(129)      Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(130)      Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, Έκθεση για τη Μάλτα, σ. 10.

(131)      GRECO (2019), Πέμπτος γύρος αξιολογήσεων – Έκθεση αξιολόγησης.

(132)      Στις 15 Ιουλίου 2021 η ερευνητική επιτροπή ανακοίνωσε ότι είχε καταρτίσει έκθεση την οποία επρόκειτο να υποβάλει πρώτα στον πρωθυπουργό και στον νομικό σύμβουλο του κράτους και, στη συνέχεια, να την αποστείλει στην οικογένεια της Caruana Galizia. Η ημερομηνία δημοσίευσης θα ανακοινωθεί αργότερα.

(133)      Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα, έκθεση του 2021 για τη Μάλτα.

(134)      Article 19 (2021), Public Inquiry into the assassination of Daphne Caruana Galizia, Written submission (Δημόσια έρευνα σχετικά με τη δολοφονία της Daphne Caruana Galizia, Γραπτές παρατηρήσεις), 31 Μαρτίου 2021 .  

(135)      Παρατηρήσεις που υπέβαλε το Aditus Foundation για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου και πληροφορίες που ελήφθησαν από διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(136)      Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας 2021, Έκθεση για τη Μάλτα, σ. 9-10.

(137)     Συμβούλιο της Ευρώπης, Πλατφόρμα για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων. Όπως αναφέρεται στη σύσταση 2016/4 του Συμβουλίου της Ευρώπης, τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο που θα επιτρέπει στους δημοσιογράφους και άλλους παράγοντες των μέσων μαζικής επικοινωνίας να συνεισφέρουν στον δημόσιο διάλογο αποτελεσματικά και χωρίς φόβο.

(138)      Στρατηγική αγωγή προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού.

(139)      Συμβούλιο της Ευρώπης, Πλατφόρμα για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων (καταχωρίσεις για την ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας).

(140)      Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(141)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 44.

(142)      Είτε λόγω σωματικής ή νοητικής αναπηρίας είτε λόγω άλλης αιτίας.

(143)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 45.

(144)      Νόμος για την τροποποίηση διαφόρων νόμων με σκοπό τη μεταρρύθμιση της διαδικασίας με την οποία γίνονται οι διορισμοί του επικεφαλής μόνιμου γραμματέα και των μόνιμων γραμματέων. Βλέπε επίσης, Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα — Μέρος IV.

(145)      Η Επιτροπή της Βενετίας επισήμανε ότι οι προϋποθέσεις για την άσκηση του δικαιώματος του Διαμεσολαβητή να διαβιβάζει απευθείας στον γενικό εισαγγελέα πιθανά στοιχεία που αποδεικνύουν πρακτικές διαφθοράς είναι υπερβολικά αυστηρές (οι ισχύουσες ελάχιστες προϋποθέσεις για την άσκηση του δικαιώματος του Διαμεσολαβητή είναι αυστηρές, καθώς το εν λόγω δικαίωμα μπορεί να ασκηθεί μόνον εφόσον ο Διαμεσολαβητής διαθέτει «στοιχεία που αποδεικνύουν την ύπαρξη πρακτικής διαφθοράς» αντί, όπως συνιστάται, εφόσον μια συμπεριφορά «συνδέεται με πρακτικές διαφθοράς ή ευνοεί τέτοιου είδους πρακτικές»). Επιπλέον, σύμφωνα με την Επιτροπή της Βενετίας, ο Διαμεσολαβητής όχι μόνο θα πρέπει να έχει την εξουσία, αλλά και να υποχρεούται να αναφέρει πρακτικές διαφθοράς στον γενικό εισαγγελέα, ενώ το δικαίωμα υποβολής καταγγελίας στον Διαμεσολαβητή δεν θα πρέπει να περιορίζεται σε πρόσωπα που ισχυρίζονται ότι υπήρξαν θύματα αξιόποινης πράξης. Επιπλέον, ο Διαμεσολαβητής θα μπορούσε να απολαμβάνει την αναγκαία υποστήριξη και συνεργασία από πλευράς της κυβέρνησης. Βλ. Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφοι 67, 69 και 71.

(146)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 67.

(147)      Πληροφορίες που ελήφθησαν από τον Διαμεσολαβητή κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(148)      Ετήσια έκθεση του Διαμεσολαβητή 2019. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή της Βενετίας συνέστησε να περιληφθεί στο Σύνταγμα το δικαίωμα ενημέρωσης του Διαμεσολαβητή.

(149)      Εν αναμονή του διορισμού νέου αξιωματούχου, ο εν ενεργεία Διαμεσολαβητής συνεχίζει να ασκεί τα καθήκοντά του. Μετά από απόπειρες εξεύρεσης υποψηφίου μεταξύ της κυβέρνησης και των κομμάτων της αντιπολίτευσης, τα μέσα μαζικής επικοινωνίας ανέφεραν, στις 16 Μαΐου 2021, ότι δεν επιτεύχθηκε συμφωνία. Σε εξέλιξη βρίσκονται περαιτέρω σχετικές διαβουλεύσεις.

(150)      Βλέπε επίσης, Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα — Μέρος IV, σ. 15.

(151)    Πρόκειται για την Κεντρική Τράπεζα της Μάλτας, τον επίτροπο πληροφόρησης και προστασίας δεδομένων, τον πρόεδρο της Αρχής Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών της Μάλτας και τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου του Κέντρου Διαιτησίας.

(152)      Η Επιτροπή της Βενετίας επισήμανε ότι η διατύπωση παραμένει αδύναμη («πρέπει να εξετάζει δεόντως»). Η διατύπωση που χρησιμοποιείται σε άλλα σημεία είναι: «ενεργεί κατόπιν γνωμοδότησης του υπουργικού συμβουλίου» ή «μετά από έγκριση του υπουργικού συμβουλίου». Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 84.

(153)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 85.

(154)      Οι σχετικές πληροφορίες και παρατηρήσεις ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(155)      Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για τη Μάλτα — Μέρος IV σ. 9.

(156)      Νόμος του 2020 για την τροποποίηση των νόμων σχετικά με τον διορισμό προσώπων εμπιστοσύνης.

(157)      Νόμος για την τροποποίηση διαφόρων νόμων με σκοπό τη μεταρρύθμιση της διαδικασίας με την οποία γίνονται οι διορισμοί του επικεφαλής μόνιμου γραμματέα και των μόνιμων γραμματέων.

(158)      Γνωμοδότηση της Επιτροπής της Βενετίας [CDL-AD(2020)006], παράγραφοι 115-129· GRECO (2019), Fifth Evaluation Round – Evaluation Report (Πέμπτος γύρος αξιολογήσεων — Έκθεση αξιολόγησης), παράγραφοι 24-26.

(159)      Βλέπε επίσης Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου: κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα — Μέρος Ι, σ. 15. Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 98, CDL-AD(2020)006, παράγραφοι 80-84 και CDL-AD(2018)028, παράγραφοι 74-79. Η Επιτροπή της Βενετίας σημείωσε ότι εναπόκειται στο Κοινοβούλιο να καταργήσει ή να τροποποιήσει νόμους που κρίνονται αντισυνταγματικοί. Σύμφωνα με την Επιτροπή της Βενετίας, «στην πράξη, αυτό δεν φαίνεται να συμβαίνει σε όλες τις περιπτώσεις και το Συνταγματικό Δικαστήριο βρίσκεται αντιμέτωπο με επαναλαμβανόμενες υποθέσεις, διότι η διοίκηση —και ενίοτε ακόμη και δικαστές, όπως φαίνεται— εξακολουθούν να εφαρμόζουν τις διατάξεις που κρίθηκαν αντισυνταγματικές».

(160)      Η κυβέρνηση της Μάλτας θεωρεί ότι η διασφάλιση των αποτελεσμάτων erga omnes των αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν συνάδει με τις αρχές του νομικού συστήματος της Μάλτας. Το Aditus Foundation εξέφρασε ανησυχίες σχετικά με την μη παραγωγή αποτελεσμάτων erga omnes και τη συμμόρφωση με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ (πληροφορίες που ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα). Σημειώνεται επίσης ότι σύμφωνα με το άρθρο 242 του Κώδικα Οργάνωσης Πολιτικής Δικονομίας (κεφ. 12), σε περίπτωση που δικαστήριο κρίνει ότι ένας νόμος είναι άκυρος ή ότι παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα θεμελιώδη δικαιώματα, οφείλει να γνωστοποιήσει στη Βουλή των Αντιπροσώπων την απόφασή του. Ο πρωθυπουργός μπορεί, εντός έξι μηνών από την ημερομηνία κατά την οποία η απόφαση κατέστη τελεσίδικη, να εκδώσει κανονισμούς για τη διαγραφή της σχετικής πράξης ή διάταξής της που έχει κηρυχθεί αντίθετη προς το Σύνταγμα ή τα ανθρώπινα δικαιώματα.

(161)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 98.    

(162)      Όπως επισημάνθηκε στην έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, η Επιτροπή της Βενετίας διαπίστωσε ότι το Κοινοβούλιο της Μάλτας πρέπει να ενισχυθεί προκειμένου να ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο στην κυβέρνηση και συνέστησε την αλλαγή του συστήματος προκειμένου να εξασφαλιστεί η πλήρης απασχόληση και πληρωμή των βουλευτών [CDL-AD(2020)006 παράγραφοι 92-94].

(163)      Βλ. Έκθεση του 2020 για το κράτος δικαίου, κεφάλαιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη Μάλτα, σ. 18.

(164)      Επιτροπή της Βενετίας, CDL-AD(2020)019-e, παράγραφος 95.

(165)      Οι σχετικές πληροφορίες ελήφθησαν κατά την επίσκεψη στη Μάλτα.

(166)      Βλέπε στοιχεία που παρασχέθηκαν από την κυβέρνηση της Μάλτας για την έκθεση του 2021 για το κράτος δικαίου.

(167)      Ειδικότερα, οι πολίτες θα ενημερώνονται συνεχώς σχετικά με τις παρατηρήσεις που παρέχονται και τα διαδικαστικά μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής στο πλαίσιο της διαδικασίας διαβούλευσης. Το νέο σύστημα θα εισαγάγει επίσης λεπτομερέστερες στατιστικές πληροφορίες σχετικά με το είδος των παρατηρήσεων που λαμβάνονται από τις υπηρεσίες/οντότητες.

(168)      Άρθρα 14 και επ. του νόμου.

(169)      Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης στον τομέα της δημόσιας υγείας κηρύχθηκε στις 16 Μαρτίου 2020 και ήρθη την 1η Ιουλίου 2020.

(170)      Πληροφορίες που παρέσχε η Μάλτα για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου.

(171)      Σύμφωνα με τον νόμο περί ερμηνείας του 1975 (κεφάλαιο 249), κάθε παράγωγη νομοθεσία —όπως οι κανονισμοί και οι διαταγές που εκδίδει ο επιθεωρητής δημόσιας υγείας— πρέπει να υποβάλλεται σε κοινοβουλευτικό έλεγχο και μπορεί να ακυρωθεί ή να τροποποιηθεί από το Κοινοβούλιο εντός 60 ημερών από την υποβολή της. Σύμφωνα με τις δημόσιες αρχές, μέχρι στιγμής δεν έχει ασκηθεί αγωγή για την προσβολή της παράγωγης νομοθεσίας που θεσπίστηκε στο πλαίσιο του νόμου για τη δημόσια υγεία μετά την τροποποίησή του το 2020· βλ. παρατηρήσεις της Γραμματείας του Κοινοβουλίου για την έκθεση του 2021 για το κράτος δικαίου.

(172)      Βαθμολογίες της CIVICUS, Μάλτα. Οι βαθμολογίες δίνονται σε κλίμακα πέντε κατηγοριών, οι οποίες ορίζονται ως: ανοιχτός, περιορισμένος, εμποδισμένος, κατεσταλμένος και κλειστός. Οι κύριοι προβληματισμοί της CIVICUS, βάσει των οποίων έκρινε ότι ο χώρος της κοινωνίας των πολιτών στη Μάλτα είναι περιορισμένος, αφορούν τις εχθρικές συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι και οι ακτιβιστές κατά της διαφθοράς.

(173)      Κανονισμοί για τις εθελοντικές οργανώσεις (δημόσιες συγκεντρώσεις κεφαλαίων) (S.L.492.03.) και κανονισμοί για τις εθελοντικές οργανώσεις (φιλανθρωπικά καταστήματα) (S.L.492.04.). Σύμφωνα με πληροφορίες που ελήφθησαν από τις αρχές της Μάλτας, οι νομικές τροποποιήσεις σχετικά με την πρόσβαση στη χρηματοδότηση και τον ρόλο του επιτρόπου για τις εθελοντικές οργανώσεις ήταν απαραίτητες για την εφαρμογή των συστάσεων των διεθνών οργανισμών.

(174)      Το αναφερόμενο διπλό εμπόδιο οφείλεται στο γεγονός ότι οι οργανώσεις που ενδιαφέρονται να λάβουν χρηματοδότηση για τις δραστηριότητές τους, παρά το γεγονός ότι έχουν ήδη εγγραφεί στο πλαίσιο του νόμου περί εθελοντικών οργανώσεων, πρέπει να ζητούν την άδεια των αρχών κάθε φορά που σκοπεύουν να ζητήσουν παρόμοια χρηματοδότηση.

(175)      Το 2020 και το 2021 το Γραφείο του Επιτρόπου για τις εθελοντικές οργανώσεις επικοινώνησε με περισσότερες από 200 εθελοντικές οργανώσεις για θέματα που αφορούσαν τα αντίστοιχα καταστατικά τους. Μόνο το 2020, 124 οργανώσεις χρειάστηκε να τροποποιήσουν το καταστατικό τους προτού εγκριθούν ως εγγεγραμμένες εθελοντικές οργανώσεις, ενώ οι αιτήσεις 31 οργανώσεων απορρίφθηκαν διότι δεν τροποποίησαν το καταστατικό τους ώστε να εναρμονιστεί με τον νόμο περί εθελοντικών οργανώσεων. Το τμήμα ερευνών και παρακολούθησης του Γραφείου του Επιτρόπου για τις Εθελοντικές Οργανώσεις διερεύνησε εννέα (9) υποθέσεις κατά τη διάρκεια του 2019 και πέντε (5) υποθέσεις κατά τη διάρκεια του 2020 σχετικά με διάφορες καταγγελίες που αφορούσαν διαφορετικές εθελοντικές οργανώσεις. Στοιχεία που υποβλήθηκαν από τη Μάλτα για την κατάρτιση της έκθεσης του 2021 για το κράτος δικαίου.

(176)      Απάντηση της Repubblika προς τον επίτροπο για τις εθελοντικές οργανώσεις, της 6ης Μαρτίου 2021, στην οποία η Repubblika εξέφρασε ανησυχίες ότι στοχοποιείται για πολιτικούς λόγους από τον επίτροπο σε μια προσπάθεια φίμωσής της (βλ.: https://repubblika.org/press-release/government-wants-ban-repubblika/ ). Στην απάντησή του, της 15ης Μαρτίου 2021, ο επίτροπος αντέκρουσε τους προβαλλόμενους ισχυρισμούς. Με δήλωσή της, στις 16 Μαρτίου 2021, η Repubblika απέρριψε την απάντηση. Το Γραφείο του Επιτρόπου για τις Εθελοντικές Οργανώσεις εξακολουθεί να διενεργεί διοικητικούς ελέγχους ρουτίνας προκειμένου να διασφαλίζει τη συμμόρφωση με τον νόμο περί εθελοντικών οργανώσεων τόσο των καταστατικών των οργανώσεων που είναι ήδη εγγεγραμμένες στο πλαίσιο του εν λόγω νόμου όσο και των καταστατικών των οργανώσεων που υποβάλλουν αίτηση για χορήγηση καθεστώτος εθελοντικής οργάνωσης.

(177)    Το ταμείο διοικείται από το Συμβούλιο για τον Εθελοντικό Τομέα της Μάλτας σε συνεργασία με την Κοινοβουλευτική Γραμματεία Αθλητισμού, Ψυχαγωγίας και Εθελοντικών Οργανώσεων. Οι οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον εθελοντικό τομέα και έχουν πληγεί από την πανδημία COVID-19 είναι επιλέξιμες να λάβουν έως και 5 000 EUR στο πλαίσιο του προγράμματος.

(178) Η παροχή πληροφοριών σχετικά με τη διαθέσιμη εθνική χρηματοδότηση και χρηματοδότηση της ΕΕ για τις εθελοντικές οργανώσεις απαιτείται από τον νομό και διασφαλίζεται σε ειδικές ψηφιακές πλατφόρμες (βλ. https://www.vofunding.org.mt/ και https://maltacvs.org/latest-news/mobile-app-vo-funding-malta-2/ ) . Εξατομικευμένη βοήθεια και στήριξη σε τοπικές οργανώσεις παρέχεται στις πρακτικές πτυχές που σχετίζονται με ευκαιρίες χρηματοδότησης της ΕΕ.

(179)      Independent, «Jesmond Saliba nominated to be new commissioner for VOs» (Ο Jesmond Saliba προτάθηκε για τη θέση του νέου επιτρόπου για τις εθελοντικές οργανώσεις) της 2ας Ιουλίου 2021.