1.

Niemiecki organ sądowy wydał wobec S. Ardica, obywatela niemieckiego, europejski nakaz aresztowania (zwany dalej „ENA”). Organ ten domaga się przekazania S. Ardica, zatrzymanego obecnie w Niderlandach, w celu wykonania pozostałej części kary orzeczonej w dwóch wyrokach, z których każdy nakładał karę pozbawienia wolności. Po odbyciu części kar przez S. Ardica zawieszono ich wykonanie. To zawieszenie zostało następnie uchylone ze względu na to, że S. Ardic nie przestrzegał warunków swojego warunkowego zwolnienia.

2.

Chociaż S. Ardic stawił się osobiście na rozprawie, w której wyniku wydano dwa prawomocne wyroki skazujące go na dwie kary pozbawienia wolności, to jednak nie stawił się osobiście na rozprawie, w której wyniku wydano orzeczenia uchylające zawieszenie wykonania pozostałej części omawianych kar.

3.

Niniejsza sprawa dotyczy zakresu stosowania art. 4a decyzji ramowej 2002/584/WSiSW ( 2 ). Sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią tego, czy zawarte w nim pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” dotyczy postępowania, w którego wyniku wydano orzeczenia uchylające zawieszenie wykonania pozostałej części kar pozbawienia wolności.

4.

Artykuł 6 ust. 1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ( 3 ) (zwanej dalej „EKPC”) przewiduje:

„Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej […]”.

5.

Na podstawie art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”):

„Każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule.

Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela.

[…]”.

6.

Zgodnie z art. 48 ust. 2 karty „[k]ażdemu oskarżonemu gwarantuje się poszanowanie prawa do obrony”.

7.

Artykuł 1 ust. 2 decyzji ramowej stanowi, że „[p]aństwa członkowskie wykonują każdy [ENA] w oparciu o zasadę wzajemnego uznawania i zgodnie z przepisami niniejszej decyzji ramowej”.

8.

W art. 1 ust. 3 przewidziano, że omawiana decyzja ramowa „nie skutkuje modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawa zawartych w art. 6 [TUE]”.

9.

Artykuł 4a decyzji ramowej został wprowadzony decyzją ramową 2009/299/ WSiSW ( 4 ) w celu określenia fakultatywnych podstaw odmowy wykonania ENA, w przypadku gdy zainteresowany nie stawił się osobiście na rozprawie:

„1.   Organ sądowy wykonujący może także odmówić wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego z myślą o wykonaniu kary pozbawienia wolności lub zastosowaniu środka zabezpieczającego [polegającego na pozbawieniu wolności], jeżeli dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie, chyba że w europejskim nakazie aresztowania stwierdza się, że dana osoba, zgodnie z dalszymi wymogami proceduralnymi określonymi w prawie krajowym wydającego państwa członkowskiego:

[…]”.

10.

W dniu 13 czerwca 2017 r. officier van justitie bij de rechtbank (prokurator przy sądzie, Niderlandy) skierował do Rechtbank Amsterdam (sądu rejonowego w Amsterdamie, Niderlandy) wniosek o rozpatrzenie [ENA] wydanego w dniu 9 maja 2017 r. przez Staatsanwaltschaft Stuttgart (prokuraturę w Stuttgarcie, Niemcy).

11.

Przedmiotem tego ENA jest aresztowanie i przekazanie S. Ardica, obywatela niemieckiego, w celu wykonania w Niemczech dwóch kar pozbawienia wolności. Podstawę omawianego ENA stanowią dwa prawomocne wyroki dotyczące dziewięciu przestępstw. W pierwszej kolejności w wyroku z dnia 4 marca 2009 r. Amtsgericht Böblingen (sąd rejonowy w Böblingen, Niemcy) skazał S. Ardica na karę pozbawienia wolności w wymiarze roku i ośmiu miesięcy. W drugiej kolejności w wyroku z dnia 10 listopada 2010 r. Amtsgericht Stuttgart-Bad Cannstatt (sąd rejonowy w Stuttgarcie-Bad Cannstatt, Niemcy) skazał S. Ardica na karę pozbawienia wolności w wymiarze roku i ośmiu miesięcy.

12.

W części d) rozpatrywanego ENA potwierdzono, że S. Ardic stawił się osobiście na rozprawie, w której wyniku wydano oba te wyroki.

13.

Dwoma orzeczeniami (odpowiednio z dnia 4 stycznia 2010 r. i z dnia 31 maja 2011 r.) sądy, które wydały ww. w pkt 11 niniejszej opinii wyroki, zawiesiły wykonanie pozostałej części orzeczonych w nich kar ( 5 ).

14.

Te zawieszenia zostały uchylone dwoma orzeczeniami Amtsgericht Stuttgart-Bad Cannstatt (sądu rejonowego w Stuttgarcie-Bad Cannstatt), wydanymi odpowiednio w dniu 18 kwietnia i 4 kwietnia 2013 r. (zwanymi dalej „orzeczeniami uchylającymi”). Wykonanie pozostałej części kar pozbawienia wolności zarządzono z tego względu, że zainteresowany nie przestrzegał warunków swojego warunkowego zwolnienia oraz uchylał się, nie zważając na upomnienia, od kontroli i dozoru kuratora, jak również od kontroli sądu. Te orzeczenia uchylające są prawomocne. Tak więc S. Ardic ma jeszcze odbyć 338 dni kary pozbawienia wolności orzeczonej w wyroku z dnia 4 marca 2009 r. wydanym przez Amtsgericht Böblingen (sąd rejonowy w Böblingen) oraz 340 dni kary pozbawienia wolności nałożonej w wyroku z dnia 10 listopada 2010 r. wydanym przez Amtsgericht Stuttgart-Bad Cannstatt (sąd rejonowy w Stuttgarcie‑Bad Cannstatt).

15.

Sąd odsyłający wnioskuje z rozpatrywanego ENA, że S. Ardic nie stawił się osobiście na rozprawie, w której wyniku zostały wydane orzeczenia uchylające, co S. Ardic potwierdził. Ten ostatni oświadczył także, że gdyby znał datę i miejsce omawianej rozprawy, stawiłby się na niej w celu przekonania właściwego sądu do odstąpienia od uchylenia.

16.

W części f) ENA (dane fakultatywne dotyczące „innych istotnych informacji”) wskazano, że orzeczenia uchylające zostały doręczone w drodze publikacji osobie poszukiwanej, której należy zatem przyznać prawo do bycia wysłuchaną a posteriori w odniesieniu do tych orzeczeń, co nie ma bezpośredniego wpływu na wykonalny charakter tych orzeczeń.

17.

Zdaniem sądu odsyłającego prawo niemieckie zobowiązuje sąd do uchylenia orzeczenia w przedmiocie zawieszenia wykonania pozostałej części kar, jeśli skazany uporczywie uchyla się od kontroli i dozoru kuratora, jak również od kontroli sądu, lub nie przestrzega warunków tego zawieszenia. Sąd niemiecki winien natomiast odstąpić od takiego uchylenia, jeśli wystarczające jest nałożenie dodatkowych warunków i instrukcji lub przedłużenie okresu próby. Z orzeczeń uchylających wynika, że Amtsgericht Stuttgart-Bad Cannstatt (sąd rejonowy w Stuttgarcie-Bad Cannstatt) stwierdził, że nałożenie dodatkowych warunków lub przedłużenie okresu próby nie jest wystarczające oraz że uchylenie jest zgodne z zasadą proporcjonalności. Sąd odsyłający zauważa, że niemieckiemu sądowi przysługuje przy orzekaniu w przedmiocie uchylenia swoboda oceny pozwalająca mu na uwzględnienie sytuacji lub osobowości zainteresowanego.

18.

W świetle wyroku wydanego w sprawie Zdziaszek sąd odsyłający zauważa, że Trybunał dokonał rozróżnienia, do celów stosowania art. 4a decyzji ramowej, między środkami zmieniającymi wymiar nałożonej kary a środkami dotyczącymi warunków wykonania kary pozbawienia wolności ( 6 ). Sąd odsyłający stwierdza, że orzeczenia uchylające rozpatrywane w postępowaniu głównym nie zmieniają wymiaru kary. Nie musi to jednak oznaczać, że art. 4a decyzji ramowej nie ma zastosowania do orzeczeń uchylających, biorąc pod uwagę wyższy poziom ochrony gwarantowany w karcie. Sąd odsyłający wskazuje bowiem, że możliwe jest, iż orzeczenie uchylające ma dla zainteresowanego takie samo znaczenie jak wyrok, w którym wymierzono karę łączną (rozpatrywany w sprawie Zdziaszek), jeśli sądowi przysługuje swoboda oceny.

19.

W tych okolicznościach Rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Jeżeli osoba, której dotyczy wniosek o przekazanie, została prawomocnie uznana za winną w postępowaniu, które toczyło się z jej udziałem i została skazana na karę pozbawienia wolności, której wykonanie zostało warunkowo zawieszone, to czy późniejsze postępowanie, w którym sąd pod nieobecność osoby, której dotyczy wniosek o przekazanie, zarządza uchylenie tego zawieszenia z powodu nieprzestrzegania warunków i uchylania się od kontroli i dozoru kuratora, stanowi „rozprawę, w wyniku której wydano orzeczenie” w rozumieniu art. 4a decyzji ramowej [2002/584]?”.

20.

Sąd odsyłający wniósł o zastosowanie do niniejszego odesłania prejudycjalnego trybu pilnego przewidzianego w art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem. W uzasadnieniu tego wniosku sąd odsyłający stwierdza, że przedłożone pytanie prejudycjalne dotyczy wykładni decyzji ramowej objętej tytułem V części trzeciej traktatu FUE. Sąd odsyłający stwierdził również, że zainteresowany przebywa w areszcie w Niderlandach w oczekiwaniu na decyzję o przekazaniu. Szybka odpowiedź Trybunału ma bezpośredni i decydujący wpływ na okres pobytu zainteresowanego w areszcie.

21.

W dniu 12 października 2017 r. piąta izba Trybunału postanowiła uwzględnić ten wniosek.

22.

Uwagi na piśmie przedstawili Openbaar Ministerie (prokurator, Niderlandy), S. Ardic, rządy niemiecki i niderlandzki, a także Komisja Europejska. Wyżej wymienieni, a także rząd irlandzki, przedstawili uwagi ustne na rozprawie, która odbyła się w dniu 22 listopada 2017 r.

23.

Poprzez swe pytanie prejudycjalne sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” w rozumieniu art. 4a ust. 1 zdanie wprowadzające decyzji ramowej obejmuje rozprawę, w wyniku której wydano orzeczenia uchylające zawieszenie wykonania pozostałej części prawomocnie orzeczonej kary pozbawienia wolności. Niniejsza sprawa dotyczy więc zakresu stosowania art. 4a decyzji ramowej.

24.

Struktura niniejszej opinii jest następująca. Po kliku uwagach wstępnych w przedmiocie właściwych niemieckich proceduralnych ram prawnych oraz orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (część A), zaproponuję wykładnię art. 4a decyzji ramowej (część B). Następnie zbadam szczególną kwestię uchylenia orzeczenia zawieszającego wykonanie pozostałej części kary pozbawienia wolności w ramach art. 4a decyzji ramowej (część C). Na koniec poczynię krótko kilka uwag dotyczących praw podstawowych w systemie decyzji ramowej (część D).

25.

Pytanie przedstawione w niniejszej sprawie jest ściśle związane z pytaniami rozpatrywanymi przez Trybunał w sprawach Tupikas (C‑270/17 PPU) i Zdziaszek (C‑271/17 PPU). W pierwszej z tych spraw Trybunał wyjaśnił w szczególności, że na potrzeby stosowania art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 przez pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” należy rozumieć, w sytuacji gdy postępowanie obejmuje kilka instancji, instancję odwoławczą, o ile w orzeczeniu wydanym w tej instancji rozstrzygnięto prawomocnie co do winy danej osoby i nałożonej na nią kary ( 7 ). W sprawie Zdziaszek Trybunał orzekł, że pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” dotyczy także późniejszych postępowań (takich jak te, w wyniku których wydano wyrok orzekający karę łączną), zakończonych wydaniem orzeczenia zmieniającego w ostateczny sposób wymiar pierwotnie orzeczonej kary, o ile organ, który wydał te orzeczenia, korzystał z pewnej swobody oceny ( 8 ).

26.

W tym ostatnim wyroku Trybunał wyjaśnił również, odnosząc się do wyroku ETPC w sprawie Boulois ( 9 ), że „[n]ależy […] odróżnić [środki zmieniające wymiar nałożonej kary lub nałożonych kar] od środków dotyczących warunków wykonania kary pozbawienia wolności. Z orzecznictwa [ETPC] wynika zresztą, że art. 6 ust. 1 EKPC nie znajduje zastosowania do kwestii związanych z warunkami wykonania kary pozbawienia wolności, w szczególności dotyczących warunkowego przedterminowego zwolnienia” ( 10 ).

27.

W tym kontekście pytanie przedstawione przez sąd odsyłający w niniejszej sprawie związane jest z rozróżnieniem między z jednej strony orzeczeniami dotyczącymi winy i kary, a z drugiej strony orzeczeniami dotyczącymi „warunków wykonania kary pozbawienia wolności”. Zgodnie z wyrokiem Zdziaszek te ostatnie znajdują się poza zakresem stosowania art. 6 ust. 1 EKPC ( 11 ), co może być w konsekwencji interpretowane jako wykluczające takie „warunki wykonania” z zakresu stosowania art. 4a decyzji ramowej.

28.

Aby udzielić sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi w niniejszej sprawie, konieczne są dwa wstępne wyjaśnienia. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, jaki dokładnie charakter ma w prawie niemieckim postępowanie prowadzące do wydania orzeczenia uchylającego zawieszenie wykonania pozostałej części kary pozbawienia wolności (sekcja 1). W drugiej kolejności wydaje się również niezbędne zastanowienie się nad pojęciem „warunków wykonania kary pozbawienia wolności” w orzecznictwie ETPC (sekcja 2).

29.

Trybunał zwrócił się do rządu niemieckiego o wyjaśnienie niemieckiego systemu regulującego postępowanie w przedmiocie uchylenia zawieszenia wykonania pozostałej części kary pozbawienia wolności. Rząd ten przedstawił następujące wyjaśnienia.

30.

W pierwszej kolejności – § 57 Strafgesetzbuch (kodeksu karnego, zwanego dalej „StGB”) pozwala na zawieszenie na okres próby pozostałej części częściowo odbytej kary pozbawienia wolności ( 12 ). W sytuacji gdy zostały odbyte dwie trzecie orzeczonej kary, nie mniej jednak niż miesiące, sąd zawiesza wykonanie pozostałej części kary pozbawienia wolności za zgodą osoby skazanej i po zbadaniu, czy nie stoi temu na przeszkodzie interes bezpieczeństwa publicznego ( 13 ). W sytuacji gdy została odbyta połowa kary pozbawienia wolności, nie mniej jednak niż 6 miesięcy, sąd może zawiesić wykonanie pozostałej części kary na okres próby pod bardziej rygorystycznymi warunkami ( 14 ).

31.

Właściwy sąd uchyla zawieszenie, jeśli skazany w sposób rażący lub uporczywy narusza instrukcje lub warunki albo uporczywie uchyla się od dozoru i kontroli kuratora, przez co zachodzi obawa powrotu do na drogę przestępstwa ( 15 ). Sąd nie uchyla natomiast zawieszenia, jeżeli wystarczające jest nałożenie dodatkowych warunków lub obowiązków, w szczególności objęcie skazanego dozorem kuratora lub wydłużenie okresu próby lub dozoru ( 16 ). Jeśli te warunki nie są przestrzegane, sąd zobowiązany jest uchylić zawieszenie wykonania pozostałej części kary.

32.

W drugiej kolejności – późniejsze orzeczenia dotyczące zawieszenia wykonania pozostałej części kary pozbawienia wolności na okres próby reguluje § 453 Strafprozessordnung (kodeksu postępowania karnego, zwanego dalej „StPO”). Jeśli rozważa się uchylenie zawieszenia, sąd umożliwia skazanemu złożenie ustnych wyjaśnień ( 17 ). Po wydaniu postanowienia uchylającego może ono zostać zaskarżone przez skazanego w drodze zażalenia w trybie natychmiastowym, które należy wnieść w terminie jednego tygodnia od dnia podania do wiadomości skazanego postanowienia uchylającego ( 18 ). Jeśli miejsce zamieszkania skazanego nie jest znane i doręczenie nie może nastąpić w przepisanej formie, dozwolone jest publiczne doręczenie postanowienia poprzez ogłoszenie go na tablicy sądu. Doręczenie uważa się za skuteczne po upływie miesiąca od wywieszenia ogłoszenia. Wyżej wspomniany termin jednego tygodnia na wniesienie zażalenia w trybie natychmiastowym rozpoczyna bieg od tego momentu. Po jego upływie postanowienie uchylające się uprawomocnia ( 19 ).

33.

Rząd niemiecki wyjaśnił na rozprawie, że skazany musi mieć obligatoryjnie możliwość złożenia wyjaśnień, nawet jeśli faktycznie dowiedział się on o orzeczeniu uchylającym doręczonym w drodze ogłoszenia dopiero po upływie tego terminu jednego tygodnia. Z orzecznictwa krajowego dotyczącego § 33a StPO wynika, że w takiej sytuacji skazany winien zostać wysłuchany w celu umożliwienia mu podniesienia zarzutów wobec uchylenia i przedstawienia nowych okoliczności faktycznych. Po tym wysłuchaniu postępowanie może zostać wznowione, z urzędu lub na wniosek, w stanie, w jakim znajdowało się przed wydaniem rozpatrywanego orzeczenia uchylającego.

34.

Jak wskazał Trybunał w sprawie Zdziaszek ( 20 ), z orzecznictwa ETPC wynika, że gwarancje ustanowione w art. 6 ust. 1 EKPC znajdują zastosowanie nie tylko do stwierdzenia winy, ale również do ustalenia wysokości kary ( 21 ).

35.

Niemniej jednak, zdaniem ETPC, kwestie dotyczące warunków wykonania kary pozbawienia wolności nie są objęte art. 6 ust. 1 EKPC ( 22 ). Dokładniej rzecz ujmując, ETPC orzekł, że karny aspekt art. 6 ust. 1 konwencji nie ma zastosowania do sporów penitencjarnych, które co do zasady nie dotyczą zasadności „oskarżenia w wytoczonej [przeciwko danej osobie] sprawie karnej” ( 23 ).

36.

Tym samym ETPC i dawna Europejska Komisja Praw Człowieka uznały, że ochrona gwarantowana w art. 6 ust. 1 EKPC nie ma zastosowania do postępowań takich jak dotyczące tymczasowego zwolnienia z zakładu karnego ( 24 ), amnestii ( 25 ), przyznania warunkowego zwolnienia ( 26 ), tymczasowego zwolnienia w ramach tymczasowego aresztowania ( 27 ) lub przekazywania skazanych ( 28 ). Dotyczy to także postępowań w sprawie uchylenia zawieszenia kary, przynajmniej zgodnie z orzecznictwem dawnej Europejskiej Komisji Praw Człowieka ( 29 ).

37.

Jak zauważa sąd odsyłający, podejście to jest zgodne z orzecznictwem ETPC dotyczącym pojęcia „kary” w rozumieniu art. 7 EKPC ( 30 ).

38.

Tymczasem ETPC przyznał również, w szczególności w ramach art. 7 EKPC, że rozróżnienie między „karą” a środkiem dotyczącym „wykonania” kary nie zawsze jest w praktyce jasne ( 31 ). ETPC dopuścił także stosowanie art. 6 ust. 1 EKPC do środków ściśle związanych z postępowaniem karnym i prawomocnym ustaleniem wysokości kary ( 32 ).

39.

Co więcej, pozostają wątpliwości co do kwestii, czy środki związane z wykonaniem kar mogą być objęte, w pewnych okolicznościach, cywilnym aspektem art. 6 ust. 1 EKPC ( 33 ). O ile bowiem w sprawie Boulois wielka izba ETPC nie uznała, że art. 6 ust. 1 EKPC ma zastosowanie w swoim cywilnym aspekcie, o tyle jednak odpowiedź ta jest związana z okolicznością, że „urlop karny” nie stanowił prawa, ponieważ ustalenie tego, co stanowi „prawo”, jest ściśle związane z jego ukształtowaniem w krajowym systemie prawnym ( 34 ).

40.

Wreszcie gwarancje związane z bardziej szczegółowym prawem oskarżonego do stawienia się na rozprawie w swojej sprawie nie zostały wyraźnie zawarte w art. 6 ust. 1 EKPC. Zostały one pierwotnie wywiedzione przez ETPC w szczególnym kontekście karnego aspektu tego przepisu ( 35 ), a następnie niedawno rozszerzone na aspekt cywilny ( 36 ).

41.

Uczestnicy postępowania prezentują różne stanowiska w przedmiocie tego, czy postępowanie, w którego wyniku wydano orzeczenie uchylające, objęte jest zakresem stosowania art. 4a decyzji ramowej oraz czy takie orzeczenie stanowi warunek wykonania kary.

42.

Samet Ardic utrzymuje, że art. 4a dotyczy postępowania uchylającego takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym. Wskazuje on przede wszystkim, że art. 6 EKPC ma zastosowanie do orzeczeń uchylających. W odniesieniu do „aspektu karnego” art. 6 EKPC S. Ardic podnosi, że postępowania uchylające mogą prowadzić do zmiany kary w ramach takiego postępowania oraz że sąd orzekający o uchyleniu dysponuje swobodą oceny przy wydawaniu orzeczenia. Następnie art. 6 EKPC w swoim aspekcie cywilnym również mógłby mieć zastosowanie, biorąc pod uwagę, że postępowanie uchylające dotyczy „prawa do wolności”. W każdym wypadku, nawet gdyby należało przyznać, że art. 6 EKPC nie ma zastosowania do postępowania uchylającego, art. 47 i 48 karty przewidują jednak szerszą ochronę. W szczególności art. 47 ma jego zdaniem szerszy zakres, który może obejmować postępowanie uchylające takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym. W świetle tych właśnie przepisów należy tym samym dokonywać wykładni art. 4a decyzji ramowej.

43.

Rząd irlandzki podnosi, że w okolicznościach, w których uchylenie nie jest automatyczne, a sąd dysponuje pewnym zakresem swobody oceny, daną osobę należy uważać za wciąż podlegającą postępowaniu karnemu podczas rozprawy dotyczącej uchylenia zawieszenia wykonania pozostałej części kary. W tych okolicznościach chodzi o postępowanie, w którym zapada orzeczenie prawomocnie skazujące osobę, o której przekazanie się wnioskuje (przejmując terminologię stosowaną przez Trybunał w pkt 74 wyroku z dnia 10 sierpnia 2017 r., Tupikas, C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628). Odnosząc się do pkt 91 wyroku z dnia 10 sierpnia 2017 r., Zdziaszek (C‑271/17 PPU, EU:C:2017:629), rząd irlandzki stiwerdza, że chodzi o orzeczenie określające wymiar kary. Względy przyjęte przez Trybunał w pkt 84 ww. wyroku Tupikas należy zatem zastosować przez analogię w omawianych okolicznościach, biorąc pod uwagę, że rozprawa w przedmiocie uchylenia zawieszenia może prowadzić do pozbawienia wolności. Z uwagi na potencjalne konsekwencje dla jednostki takie postepowanie dotyczyłoby zasadności oskarżenia w wytoczonej sprawie karnej w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC. W każdym wypadku na podstawie art. 47 karty może zostać przyznany wyższy poziom ochrony, zgodnie z art. 53 ust. 2 karty.

44.

Natomiast niderlandzki prokurator oraz rządy niderlandzki i niemiecki, a także Komisja, zajmują zasadniczo stanowisko, zgodnie z którym rozpatrywane w postępowaniu głównym orzeczenia uchylające nie są objęte zakresem stosowania art. 4a decyzji ramowej. Po pierwsze, wynika to w szczególności z pkt 85 wyroku z dnia 10 sierpnia 2017 r., Zdziaszek (C‑271/17 PPU, EU:C:2017:629). Zdaniem tych uczestników postępowania badanie właściwe do celów art. 4a dotyczy wyłącznie kwestii związanych z winą i karą. Należy więc dokonać rozróżnienia między ustaleniem winy/kary a późniejszymi postępowaniami dotyczącymi warunków wykonania orzeczonej kary. Orzeczenia uchylające stanowią warunki wykonania, nie są więc objęte art. 4a decyzji ramowej. Po drugie, w niniejszej sprawie kara jest pewna i ostateczna, w przeciwieństwie do sprawy Zdziaszek, w której wymiar kary nie był ustalony. Późniejsze orzeczenia dotyczące uchylenia zawieszenia nie mogły w żaden sposób zmienić dwóch prawomocnych wyroków skazujących na dwie kary pozbawienia wolności w wymiarze roku i ośmiu miesięcy. Orzeczenia uchylające wskazują, co ma zostać wykonane: pozostała część pierwotnie wymierzonej kary. Po trzecie, swoboda oceny sądu ma znaczenie wyłącznie w kontekście wymiaru kary. Okoliczność, że w postępowaniu rozpatrywanym w postępowaniu głównym sąd dysponuje marginesem oceny przy uchyleniu zawieszenia, pozostaje bez wpływu na wymiar kary.

45.

Przedstawione powyżej argumenty wykazują, że kwestia zakresu stosowania gwarancji z art. 6 EKPC i odgraniczenia tego, co stanowi warunek wykonania kary, wywołuje złożone problemy. Prawdą jest, że w świetle orzecznictwa ETPC pojęcie „warunki wykonania” i jego konsekwencje dla stosowania karnego i cywilnego aspektu art. 6 EKPC nie są zupełnie jasne, w szczególności w odniesieniu do orzeczeń uchylających rozpatrywanych w postępowaniu głównym w kształcie przewidzianym w prawie niemieckim.

46.

Jednak moim zdaniem dyskusja ta ma ograniczone znaczenie dla niniejszej sprawy. Określenie tego, co stanowi warunek wykonania w rozumieniu art. 6 EKPC, nie jest decydujące dla udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne przedstawione przez sąd odsyłający, ponieważ dotyczy ono konkretnie wykładni art. 4a decyzji ramowej. W konsekwencji dla udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi należy dokonać wykładni art. 4a decyzji ramowej. W tym celu należy dokonać analizy tekstu i systematyki (1), genezy (2) i celu tego przepisu (3).

47.

Pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” zawarte w treści art. 4a ust. 1 decyzji ramowej należy rozumieć jako autonomiczne pojęcie prawa Unii ( 37 ). Brzmienie tego przepisu nie pozwala jednak samo w sobie na doprecyzowanie konkretnej treści pojęcia „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie”. Dotyczy to także pojęcia powtórzonego w tytule art. 4a decyzji ramowej, który ogranicza się do odesłania do „[d]ecyzji [orzeczeń] wydanych w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście” ( 38 ).

48.

W tych okolicznościach niezbędne jest posłużenie się tekstem i systematyką art. 4a oraz innych przepisów decyzji ramowej.

49.

W pierwszej kolejności – art. 4a ma zastosowanie do europejskiego nakazu aresztowania dotyczącego wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności. Oczywiste jest więc, że przepis ów wchodzi w grę wyłącznie w przypadku istnienia orzeczenia skazującego ( 39 ). Istnieje zatem wyraźny związek między zakresem stosowania tego przepisu a orzeczeniem, które ma być wykonane.

50.

W tym względzie wiele przepisów decyzji ramowej wyjaśnia pojęcie „orzeczenia”, które ma zostać wydane w wyniku rozprawy, w rozumieniu art. 4a decyzji ramowej. I tak w art. 8 ust. 1 lit. c) i f) decyzji ramowej zawarto odesłanie do „podlegającego wykonaniu wyroku” lub do „jakiegokolwiek innego podlegającego wykonaniu orzeczenia sądowego mającego analogiczny skutek prawny”, a także do „kary orzeczonej” w „prawomocnym wyroku”, zgodnie z informacjami, jakie powinny być zawarte w ENA. Podobnie w pkt b.2 załącznika do decyzji ramowej wymieniono „podlegające wykonaniu orzeczenie”. Te okoliczności wskazują, że art. 4a dotyczy wyraźnie rozprawy, w wyniku której zapada orzeczenie skazujące, które zdaniem Trybunału musi być ponadto prawomocne ( 40 ).

51.

W drugiej kolejności – różne przypadki objęte art. 4a ust. 1 decyzji ramowej jako wyjątki od możliwości odmowy wykonania ENA świadczą o tym, że rozpatrywana rozprawa to rozprawa, w wyniku której zostaje wydane orzeczenie o winie lub karze, innymi słowy orzeczenie zawierające elementy wyroku skazującego w sprawie karnej.

52.

Dokładniej rzecz ujmując, art. 4a ust. 1 lit. b) decyzji ramowej odnosi się do skutecznej obrony na rozprawie przez obrońcę. Artykuł 4a ust. 1 lit. c) decyzji ramowej odnosi się do sytuacji, w której po pouczeniu o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do wniesienia odwołania, które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym, dana osoba nie kwestionuje orzeczenia lub nie wystąpiła o ponowne rozpoznanie sprawy. Artykuł 4a ust. 1 lit. d) decyzji ramowej dotyczy sytuacji, w której osobie zostanie bezzwłocznie doręczone orzeczenie po jej przekazaniu i zostanie ona pouczona o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do wniesienia odwołania, które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia.

53.

Wynika z tego, że w rozumieniu art. 4a orzeczenie wydane w wyniku rozprawy to „orzeczenie sądowe prawomocnie skazujące osobę, o której przekazanie zwrócono się w ramach wykonania europejskiego nakazu aresztowania” ( 41 ). Trybunał przypomniał w tym kontekście, że termin „skazanie” dotyczy stwierdzenia winy i wymierzenia kary lub innego środka polegającego na pozbawieniu wolności ( 42 ).

54.

W wyroku Zdziaszek Trybunał wyjaśnił, że pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” obejmuje także następne postępowanie, w wyniku którego wydano wyrok orzekający karę łączną. W takiej sytuacji decydującym elementem jest właśnie to, że postępowanie prowadzi do wydania orzeczenia zmieniającego wymiar pierwotnie orzeczonej kary, zaś organ, który wydał to ostatnie orzeczenie, korzystał w tym względzie z pewnej swobody oceny ( 43 ). Tak więc pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie”, interpretowane w szczególnym kontekście art. 4a decyzji ramowej, koncentruje się na etapie postępowania dotyczącym badania sprawy pod względem merytorycznym, który ma decydujące znaczenie dla skazania danej osoby ( 44 ).

55.

Elementy przeanalizowane powyżej pozwalają na wyciągnięcie wniosku, że pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” nie obejmuje postępowań następujących po rozprawie, w wyniku której wydano prawomocne orzeczenie skazujące, ponieważ postępowania te nie wpływają na orzeczenie o winie i o wymiarze kary.

56.

Geneza decyzji ramowej 2009/299 potwierdza, że art. 4a decyzji ramowej dotyczy tylko szczególnego prawa do stawienia się na rozprawie, rozumianej jako postępowanie zmierzające do prawomocnego skazania (wina i kara).

57.

W pierwszej kolejności decyzja ramowa 2009/299, mocą której wprowadzono art. 4a, ustanawia wspólne zasady uznawania lub wykonywania orzeczeń sądowych wydanych „w wyniku postępowania, podczas którego dana osoba nie była obecna” ( 45 ). Narzędzie to zmierza do wzmocnienia prawa oskarżonych do rzetelnego procesu gwarantowanego w EKPC, które obejmuje szczególnie „prawo danej osoby do stawienia się osobiście na rozprawie” ( 46 ). Decyzja ramowa 2009/299, a dokładniej art. 4a, dotyczy więc szczególnie jednego z elementów objętych prawem do rzetelnego procesu przewidzianego w art. 6 EKPC, jaki wynika z przedmiotu i celu całego tego przepisu: prawa oskarżonego do stawienia się osobiście na rozprawie, w kształcie wynikającym z wykładni ETPC ( 47 ). Wypadki wymienione w art. 4a powtarzają to orzecznictwo ( 48 ).

58.

Tym samym art. 4a decyzji ramowej, jako fakultatywna podstawa odmowy wykonania ENA zmierzającego do wykonania podlegającego wykonaniu wyroku, obejmuje w szczególności, biorąc pod uwagę cel i treść decyzji ramowej 2009/299, gwarancje związane ze szczególnym prawem danej osoby do stawienia się na rozprawie karnej. Przedmiotem art. 4a nie są bowiem wszystkie gwarancje proceduralne wynikające z art. 6 EKPC (ani, przez analogię, potencjalnie szersze gwarancje wynikające z art. 47 i 48 karty) jako elementy mogące uzasadnić odmowę wykonania ENA. Artykuł 4a dotyczy wyłącznie gwarancji odnoszących się do prawa stawienia się na rozprawie karnej.

59.

W drugiej kolejności prace przygotowawcze potwierdzają okoliczność, że jedynym przedmiotem art. 4a decyzji ramowej jest postępowanie sądowe, w którym zapada rozstrzygnięcie co do istoty w przedmiocie skazania na mocy karnego. Pierwotne brzmienie tego przepisu, w kształcie wynikającym z inicjatywy państw członkowskich prowadzącej do przyjęcia decyzji ramowej 2009/299, odnosiło się bowiem do szerokiego terminu „postępowanie”, który został ostatecznie zastąpiony przez bardziej precyzyjny termin „rozprawa” ( 49 ).

60.

Tak więc okoliczność, że dana osoba nie została wysłuchana w ramach postępowania następującego po rozprawie, takiego jak postępowanie uchylające zawieszenie wykonania kary, nie czyni podlegającego wykonaniu wyroku wydanego na rozprawie karnej wyrokiem wydanym pod nieobecność lub zaocznie w rozumieniu art. 4a decyzji ramowej.

61.

Co się tyczy wykładni teleologicznej, art. 4a decyzji ramowej należy interpretować w świetle jej ogólnych celów oraz ogólnych celów decyzji ramowej 2009/229.

62.

Cel zmian wprowadzonych na mocy decyzji ramowej 2009/299 był dwojaki. Chodziło o wzmocnienie praw procesowych osób, wobec których toczy się postępowanie karne, przy jednoczesnym ułatwieniu współpracy sądowej w sprawach karnych, a w szczególności usprawnieniu wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych ( 50 ).

63.

Co się tyczy ułatwienia współpracy sądowej, z motywu 3 decyzji ramowej 2009/299 wynika, że prawodawca Unii zamierzał położyć kres sytuacji przewidzianej w art. 5 pierwotnej wersji decyzji ramowej, zgodnie z którym organ wykonujący nakaz oceniał, czy udzielone zapewnienia co do możliwości wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy były wystarczające ( 51 ).

64.

Równowaga między tym celem a celem wzmocnienia praw procesowych osób zapewniona zostaje w szczególności poprzez stosowanie wymogów przewidzianych w art. 4a tylko w odniesieniu do elementów objętych istotą rozprawy karnej jako takiej, a więc winy i kary. To w odniesieniu do tych właśnie elementów ma zastosowanie wzmożona ochrona w przypadku wyroków skazujących wydanych zaocznie.

65.

Rozszerzająca wykładnia tych wymogów, wykraczająca poza zakres rozprawy karnej we właściwym znaczeniu w rozumieniu art. 4a decyzji ramowej, mogłaby zmienić tę delikatną równowagą zamierzoną w decyzji ramowej w całości oraz poprzez jej zmiany z 2009 r. Takie podejście może bowiem spowodować poddanie badaniu przez sąd wykonujący wszystkich drugorzędnych elementów związanych z rozprawą karną, w tym elementów późniejszych w stosunku do prawomocnego wyroku albo nawet poprzedzających rozpoczęcie rozprawy we właściwym znaczeniu.

66.

Jak zauważa sąd odsyłający, można wprawdzie utrzymywać, że orzeczenie uchylające zawieszenie wykonania pozostałej części kary pozbawienia wolności ma istotne konsekwencje dla danej osoby, jednak z praktycznego punktu widzenia uzależnienie przekazania od prawa do bycia wysłuchanym w ramach postępowania, w którym zapadły orzeczenia uchylające takie jak orzeczenia rozpatrywane w postępowaniu głównym, skutkowałoby naruszeniem funkcjonowania systemu decyzji ramowej we wszystkich przypadkach, w których skazany nieznajdujący się na terytorium państwa członkowskiego skazania (który nie poinformował władz o zmianie swojego miejsca zamieszkania) nie przestrzega warunków zawieszenia.

67.

Ponadto można dodatkowo zauważyć, że prawo Unii przewiduje szczególną drogę dla zapewnienia osobom warunkowo zwolnionym możliwości przemieszczania się do innych państw członkowskich przy jednoczesnym przestrzeganiu warunków zwolnienia ( 52 ).

68.

Z powyższych rozważań wynika, że pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” w rozumieniu art. 4a decyzji ramowej dotyczy rozprawy (w pierwszej instancji lub instancji odwoławczej), w wyniku której wydano podlegający wykonaniu wyrok skazujący (orzekający o winie i karze), ponieważ wyrok ten stanowi podstawę kary pozbawienia wolności, do wykonania której zmierza ENA. Taka wykładnia prowadzi do stwierdzenia, że art. 4a decyzji ramowej nie ma zastosowania do postępowania następującego po rozprawie, w wyniku której wydano prawomocne orzeczenie skazujące, kiedy postępowanie takie nie może wpłynąć na ustalenie winy i wymiaru kary.

69.

W świetle tych okoliczności wydaje się, że uchylenie orzeczenia o zawieszeniu wykonania pozostałej części kar pozbawienia wolności, w kształcie przedstawionym przez sąd odsyłający i wynikającym z wyjaśnień rządu niemieckiego, nie jest zatem objęte art. 4a decyzji ramowej.

70.

Po pierwsze, z postanowienia odsyłającego wynika, że rozpatrywane orzeczenia uchylające nie zmieniły wymiaru kar orzeczonych w prawomocnych wyrokach stanowiących podstawę rozpatrywanego ENA. Jedynym wyrokiem podlegającym wykonaniu, który stanowi podstawę ENA, pozostaje bowiem wyrok skazujący. Orzeczenia uchylające nie stanowią nowego orzeczenia co do istoty mogącego stanowić podstawę ENA. Orzeczenia uchylające nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od wyroków obejmujących elementy dotyczące winy i kary, wydanych w sposób prawomocny, których wykonanie jeszcze trwa ( 53 ).

71.

Po drugie, orzeczenia uchylające przywracają kary, które zostały prawomocnie orzeczone w chwili skazania, nawet jeśli zostały one później warunkowo zawieszone. Dokonuje się zatem arytmetycznego wyliczenia dni pozostającej do odbycia kary w porównaniu do okresu kary już wykonanej. Swoboda oceny, jaką posiadają w tym względzie organy sądowe wydającego państwa członkowskiego, nie obejmuje elementów skazania, jakimi są wina i kara.

72.

Po trzecie, przedmiot takiego postępowania w sprawie uchylenia jest inny niż przedmiot rozprawy karnej, w wyniku której wydano wyrok orzekający o winie i karze. Postępowanie w sprawie uchylenia, podobnie jak margines oceny, jakim dysponuje sąd w tych szczególnych ramach, dotyczą oceny przestrzegania warunków zawieszenia wykonania oraz potrzeby ustanowienia dalszych dodatkowych warunków. Nie dotyczą one winy i kary orzeczonych prawomocnie na rozprawie karnej ( 54 ).

73.

Okoliczność, że jako postępowania następujące po rozprawie karnej w rozumieniu decyzji ramowej postępowania w sprawie zawieszenia rozpatrywane w postępowaniu głównym nie są objęte zakresem stosowania art. 4a tej decyzji ramowej, nie pociąga za sobą jednak braku gwarancji procesowych na tym etapie.

74.

Jakkolwiek systematyka decyzji ramowej oparta jest na wzajemnym zaufaniu, to jednak coraz bardziej oczywiste staje się, że nie chodzi o ślepe zaufanie. Zaufanie, na którym opiera się zasada wzajemnego uznawania, zasadza się na solidnej konstrukcji, której podstawą są równoważne standardy i współdzielone obowiązki.

75.

W tym kontekście, a dokładniej rzecz biorąc w sprawach przedstawionych Trybunałowi, dyskusja koncentruje się na roli odgrywanej przez wykonujący sąd, a przede wszystkim na możliwościach, jakie posiada on w odniesieniu do odmowy wykonania ENA w obliczu ryzyka naruszenia praw podstawowych w wydającym państwie członkowskim. Niemniej jednak nie można nie doceniać kluczowego znaczenia jego obowiązków.

76.

Z jednej strony domniemanie równoważnej (ale nie identycznej) ochrony, na jakim opiera się zasada wzajemnego zaufania, spoczywa na obszernych podstawach prawnych. Wszystkie państwa członkowskie są stronami EKPC i powinny faktycznie zapewniać poszanowanie wszystkich gwarancji wynikających z tej konwencji, niezależnie od okoliczności, czy konkretne postępowanie dotyczy, czy też nie dotyczy wykonania ENA.

77.

W tych okolicznościach o ile to, że dana osoba nie została uprzednio wysłuchana w ramach postępowania w sprawie uchylenia zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, nie jest podstawą odmowy wykonania ENA zgodnie z art. 4a decyzji ramowej, o tyle jednak nie oznacza to, że nie należy przestrzegać prawa do bycia wysłuchanym. Obowiązek ten należy bowiem do obowiązków ciążących na wydającym państwie członkowskim. To właśnie w ramach obowiązków tego państwa należy chronić procesowych praw podstawowych, w tym prawa do bycia wysłuchanym, w ramach prowadzenia krajowych postępowań i wnoszenia środków zaskarżenia.

78.

Rola wydającego państwa członkowskiego jako protagonisty w dziedzinie praw procesowych została podkreślona w systemie ENA przez art. 1 ust. 2 decyzji ramowej 2009/299, zgodnie z którym ta decyzja ramowa „nie powoduje zmiany obowiązku przestrzegania praw podstawowych i podstawowych zasad prawa zawartych w art. 6 traktatu, w tym prawa do obrony przysługującego osobom, wobec których toczy się postępowanie karne, ani nie powoduje zmiany żadnych obowiązków spoczywających w tym względzie na organach sądowych”. Przepis ten, którego treść jest równoważna treści art. 1 ust. 3 decyzji ramowej, dotyczy obowiązków ciążących zarówno na wydającym państwie członkowskim, jak i na wykonującym państwie członkowskim ( 55 ). I tak jakkolwiek ww. przepisy nie oznaczają, że każde ryzyko naruszenia prawa podstawowego powinno być podstawą odmowy wykonania, to jednak zmierzają one do zagwarantowania, iż poziom ochrony praw podstawowych nie zostanie naruszony ze względu na okoliczność, iż wobec danej osoby wydano ENA.

79.

W ten właśnie sposób prawo niemieckie, jak wyjaśnił rząd niemiecki, gwarantuje prawo do bycia wysłuchanym w ramach rozpatrywanego postępowania w sprawie uchylenia, w tym po przekazaniu, jeśli dana osoba nie została wysłuchana podczas tego postępowania.

80.

Z drugiej strony należy podkreślić, że chociaż wzajemne zaufanie oznacza, iż państwa członkowskie mogą być zobowiązane do domniemania poszanowania praw podstawowych przez inne państwa członkowskie ( 56 ), nie chodzi jednak o domniemanie niewzruszalne. Decyzja ramowa wpisuje się w porządek prawny Unii jako unii prawa, szanującej prawa podstawowe, którego kluczowy element stanowi orzecznictwo Trybunału, takie jak wydane między innymi w sprawach Aranyosi i Căldăraru ( 57 ). W orzecznictwie tym uznano obowiązek opóźnienia przez wykonujące państwo członkowskie orzeczenia w sprawie przekazania – lub zakończenia procedury przekazania – w wyniku konkretnej i dokładnej oceny poważnych i dowiedzionych względów wskazujących na rzeczywiste ryzyko poważnego naruszenia praw podstawowych ( 58 ). Niemniej jednak, w ramach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy, taka sytuacja jest wyłącznie hipotetyczna ( 59 ).

81.

Na zakończenie nieodzowne jest przypomnienie znaczenia komunikacji między organami wykonującymi i organami wydającymi, w kształcie przewidzianym w art. 15 ust. 2 decyzji ramowej. Jak Trybunał wielokrotnie podkreślał, przepis ten, pozwalający wykonującemu organowi sądowemu na zwrócenie się o dodatkowe informacje, stanowi kluczowy element współpracy sądowej, leżącej u podstaw systemu wzajemnego uznawania ( 60 ). W tych okolicznościach uznaje się, że sąd wykonującego państwa członkowskiego zwraca się o informacje w drodze środków oferowanych w tym przepisie przed odmową wykonania ENA ( 61 ).

82.

Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby na pytanie prejudycjalne przedstawione przez Rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie, Niderlandy) Trybunał udzielił następującej odpowiedzi:

Pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” w rozumieniu art. 4a ust. 1 zdanie wprowadzające decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, w brzmieniu zmienionym decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r., należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono postępowania w sprawie uchylenia orzeczenia o zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności z powodu nieprzestrzegania warunków zawieszenia, o ile takie uchylenie nie ma wpływu na orzeczenie o winie lub karze, które stanowi podstawę wydanego europejskiego nakazu aresztowania.