SOC/798
Przemoc wobec kobiet jako zagadnienie praw człowieka
OPINIA
Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa
Przemoc wobec kobiet jako zagadnienie praw człowieka: aktualna sytuacja w UE w zakresie środków działania
(opinia z inicjatywy własnej)
Sprawozdawca: José Antonio MORENO DÍAZ
Współsprawozdawczyni: Dovilė JUODKAITĖ
|
Doradczynie i doradcy
|
Lidia FERNANDEZ MONTES (z ramienia sprawozdawcy, Grupa II)
Alessio D’AMATO (z ramienia współsprawozdawczyni, Grupa III)
Laura Nuño Gómez (z ramienia Grupy II)
|
|
|
|
|
Decyzja Zgromadzenia Plenarnego
|
18/1/2024
|
|
Podstawa prawna
|
Art. 52 ust. 2 regulaminu wewnętrznego
|
|
|
Opinia z inicjatywy własnej
|
|
|
|
|
Sekcja odpowiedzialna
|
Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa
|
|
Data przyjęcia przez sekcję
|
4/2/2025
|
|
Wynik głosowania
(za/przeciw/wstrzymało się)
|
96/1/1
|
|
Data przyjęcia na sesji plenarnej
|
D/M/YYYY
|
|
Sesja plenarna nr
|
…
|
|
Wynik głosowania
(za/przeciw/wstrzymało się)
|
…/…/…
|
1.Wnioski i zalecenia
1.1Przemoc wobec kobiet i dziewcząt jest pogwałceniem praw człowieka i należy do najtrwalszych form dyskryminacji ze względu na płeć. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) informuje, że około 30 % kobiet doświadcza w ciągu swojego życia przemocy w związkach intymnych.
1.2Wszelka przemoc wobec kobiet, szczególnie w kontekście relacji domowych lub małżeńskich, stanowi duży problem zdrowia publicznego i klinicznego oraz poważne naruszenie praw człowieka przysługujących kobietom.
1.3EKES uważa, że należy się pilnie zająć tą kwestią, i apeluje o ratyfikowanie konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 190 w sprawie eliminacji przemocy i molestowania w miejscu pracy (zwłaszcza jej zalecenia nr 206), a także Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (konwencji stambulskiej) oraz o ich propagowanie we wszystkich państwach członkowskich i przez samą UE.
1.4Komitet jest zdania, że w dyrektywie (UE) 2024/1385 w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej należy wziąć pod uwagę wszelkie jeszcze nieuwzględnione formy przemocy wobec kobiet, takie jak między innymi przemoc instytucjonalna, pornografia, wykorzystywanie reprodukcyjne, przemoc pośrednia, odurzenia za pomocą substancji chemicznych, molestowanie na ulicy, molestowanie seksualne, molestowanie ze względu na płeć oraz przymusowa sterylizacja kobiet z niepełnosprawnościami.
1.5EKES uważa, że przemoc seksualna i gwałt powinny zostać uwzględnione w dyrektywie jako forma przemocy, a także uznane za przestępstwo ze względu na brak zgody (zgodnie z konwencją stambulską). Potrzebna jest definicja „zgody” odnośnie do przemocy seksualnej. Podstawą pojęcia przemocy seksualnej jest zgoda lub jej brak.
1.6Komitet jest zdania, że przemoc wobec kobiet i dziewcząt, w tym gwałt, należy zaliczyć do europrzestępstw, o których mowa w art. 83 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).
1.7EKES sądzi, że należy uwzględnić konkretne środki w dziedzinie dialogu społecznego, rokowań zbiorowych i niezbędnych negocjacji z partnerami społecznymi w celu zwiększenia zatrudnienia oraz umiejętności przystosowania zawodowego ofiar przemocy motywowanej płcią w sposób zapewniający ochronę ich prywatności oraz bezpieczne środowisko dla wszystkich kobiet, a także w celu zwalczania molestowania seksualnego w miejscu pracy.
1.8Trzeba również zwrócić szczególną uwagę na kobiety i dziewczęta należące do mniejszości etnicznych lub kulturowych, takie jak Romki i migrantki, zwłaszcza znajdujące się w nieuregulowanej sytuacji administracyjnej.
1.9Kobiety z niepełnosprawnościami doświadczają dyskryminacji z wielu przyczyn jednocześnie, a także dyskryminacji krzyżowej – zarówno ze względu na płeć, jak i niepełnosprawność. Chociaż częściej padają one ofiarą przemocy domowej, w dyrektywie nie wprowadzono wymogu dezagregacji danych statystycznych według niepełnosprawności i należy go uwzględnić.
1.10Komitet jest zaniepokojony, że ostatnie artykuły dyrektywy nie zawierają odniesienia do kryminalizacji przymusowej sterylizacji. Dlatego też tę przemoc należy uznać za kwestię zdrowia publicznego o długofalowych konsekwencjach.
1.11Komitet wyraża zaniepokojenie, że prostytucji nie zaliczono do form przemocy wobec kobiet zgodnie z kierunkiem przyjętym w dyrektywie 2011/36/UE w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar. Uważa również, że w dyrektywie (UE) 2024/1385 należało uwzględnić ciążę w celach komercyjnych i wykorzystywanie reprodukcyjne jako formę przemocy wobec kobiet.
1.12EKES odnotowuje z zaniepokojeniem, że za szczególne formy przemocy wobec kobiet nie uznano ograniczeń w swobodnym oraz bezpiecznym dobrowolnym przerywaniu ciąży, a także nękania kobiet (zwłaszcza w pobliżu klinik).
1.13Komitet jest głęboko zaniepokojony stwierdzeniami podtrzymującymi patriarchalny punkt widzenia, zwłaszcza ze strony fundamentalistycznych ugrupowań religijnych, że przemoc wobec kobiet i dziewcząt nie jest szczególną formą przemocy ze względu na sam fakt, że są kobietami. Zaniepokojenie budzą również działania skrajnej prawicy, która podważa cel równości kobiet i mężczyzn, a także zaprzecza przemocy strukturalnej oraz dyskryminacji kobiet i dziewcząt, atakując w ten sposób wartości i zasady określone w art. 2 TFUE.
1.14Edukacja odgrywa zasadniczą rolę w kształtowaniu ról i stereotypów związanych z płcią, w związku z czym należy położyć większy nacisk na jej funkcję zapobiegawczą – w tym edukację seksualną – na wszystkich etapach kształcenia. By zapobiegać przemocy ze względu na płeć i ją zwalczać, we współpracę instytucjonalną należy włączyć społeczność edukacyjną, różnorodne organizacje społeczeństwa obywatelskiego (zwłaszcza organizacje praw człowieka i organizacje feministyczne), partnerów społecznych i zainteresowane społeczności.
2.Uwagi ogólne
2.1Przemoc wobec kobiet i dziewcząt stanowi naruszenie praw człowieka i jest jedną z najtrwalszych form dyskryminacji ze względu na płeć. Najpoważniejszym i najbrutalniejszym jej przykładem jest morderstwo kobiet ze względu na to, że są kobietami, czyli kobietobójstwo. Zestawienie statystyk pokazuje, że dwie kobiety na dziesięć doświadczyły przemocy fizycznej lub seksualnej ze strony partnera lub znajomego, trzy kobiety na dziesięć – ze strony krewnego lub członka rodziny; dziesięć kobiet na dwadzieścia doświadczyło molestowania seksualnego; a każdego dnia co najmniej dwie kobiety w UE są mordowane przez partnera lub członka rodziny.
2.2Według WHO około 30 % kobiet doświadcza w ciągu swojego życia przemocy w związkach intymnych. Między regionami występują znaczne różnice.
2.3WHO przyznaje, że przemoc wobec kobiet, szczególnie w kontekście relacji domowych lub małżeńskich, stanowi poważny problem zdrowia publicznego i klinicznego oraz naruszenie praw człowieka przysługujących kobietom. Ta kwestia odzwierciedla również skalę nierówności płci i dyskryminacji kobiet. Taka przemoc może mieć trwały wpływ na zdrowie fizyczne, psychiczne, seksualne i reprodukcyjne kobiety przez całe jej życie.
2.4EKES uważa, że rozwiązanie tego problemu jest niezbędne i pilnie potrzebne, w związku z czym apeluje o ratyfikowanie przez wszystkie państwa członkowskie UE konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy w sprawie eliminacji przemocy i molestowania w miejscu pracy (konwencji MOP nr 190), w tym szczególnie jej zalecenia nr 206 dotyczącego przemocy i molestowania, a także Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (konwencji stambulskiej), które powinny być propagowane we wszystkich państwach członkowskich.
2.5Komitet z zadowoleniem przyjmuje dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1385 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Jest to najbardziej kompleksowe prawodawstwo służące skutecznemu zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Dyrektywa ta penalizuje na szczeblu UE niektóre formy przemocy wobec kobiet w internecie i poza nim oraz zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia zdecydowanych środków w zakresie zapobiegania, ochrony, dostępu do wymiaru sprawiedliwości, wsparcia, koordynacji i współpracy między organami.
2.6Głównym celem niniejszej opinii jest przeanalizowanie niedociągnięć stwierdzonych w ostatecznym tekście dyrektywy, w tym pominiętych w niej form przemocy wobec kobiet i dziewcząt oraz sposobów, na jakie się ona przejawia. Przedstawiona perspektywa ma naprawdę uwzględniać możliwość opracowania wspólnej kompleksowej polityki wobec przemocy motywowanej płcią, co umożliwi sporządzenie wszechstronnej oraz skutecznej strategii zwalczania tej formy naruszenia praw człowieka w obrębie Unii.
2.7EKES jest zdania, że w dyrektywie należy wziąć pod uwagę wszelkie jeszcze nieuwzględnione formy przemocy wobec kobiet, takie jak między innymi przemoc instytucjonalna, pornografia, wykorzystywanie reprodukcyjne, przemoc pośrednia, odurzanie za pomocą substancji chemicznych, molestowanie na ulicy, molestowanie seksualne, molestowanie ze względu na płeć oraz przymusowa sterylizacja kobiet z niepełnosprawnościami.
2.8Komitet sądzi, że ważne jest zapewnienie ofiarom większej ochrony prywatności, ponieważ obecne brzmienie art. 20 może ją naruszać i prowadzić do osądzania ich zachowania, czego skutkiem jest wtórna wiktymizacja.
2.9W tym względzie EKES uważa, że przemoc seksualna i gwałt powinny zostać uwzględnione w dyrektywie jako forma przemocy, a także uznane za przestępstwo ze względu na brak zgody. Kluczowe znaczenie ma wprowadzenie definicji „zgody” odnośnie do przemocy seksualnej. Podstawą pojęcia przemocy seksualnej jest zgoda lub jej brak.
2.10Komitet jest zdania, że przemoc wobec kobiet i dziewcząt, w tym gwałt, należy zaliczyć do europrzestępstw, o których mowa w art. 83 ust. 1 TFUE.
2.11EKES sądzi również, że należy uwzględnić konkretne środki w dziedzinie dialogu społecznego, rokowań zbiorowych i niezbędnych negocjacji z partnerami społecznymi w celu zwiększenia zatrudnienia oraz umiejętności przystosowania zawodowego ofiar przemocy motywowanej płcią. Należy przy tym zapewniać ochronę prywatności ofiar oraz bezpieczne środowisko wolne od przemocy dla wszystkich kobiet, a także zwalczać molestowanie seksualne w miejscu pracy zgodnie z zawartym już w 2007 r. niezależnym porozumieniem ramowym dotyczącym nękania i przemocy w miejscu pracy.
2.12Trzeba również zwrócić szczególną uwagę na kobiety i dziewczęta należące do mniejszości etnicznych lub kulturowych, takie jak Romki i migrantki, zwłaszcza migrantki znajdujące się w nieuregulowanej sytuacji administracyjnej.
2.13 EKES uważa również, że dyrektywa (UE) 2024/1385 powinna była w większym stopniu skupić się na kobietach z niepełnosprawnościami, i wyraża zaniepokojenie, że brakuje w niej odniesienia do kryminalizacji przymusowej sterylizacji.
2.14Między płcią, niepełnosprawnością i przemocą istnieją skomplikowane powiązania. Kobiety z niepełnosprawnościami doświadczają dyskryminacji z wielu przyczyn jednocześnie i dyskryminacji krzyżowej ze względu na płeć i niepełnosprawność. Najbardziej podatne na to zagrożenie są kobiety z zaburzeniami psychicznymi oraz niepełnosprawnościami psychospołecznymi lub intelektualnymi. Dlatego też tę przemoc należy uznać za kwestię zdrowia publicznego o długofalowych konsekwencjach.
2.15W dyrektywie brakuje wzmianki o wymogu dezagregacji danych statystycznych według niepełnosprawności, chociaż globalna baza dowodowa wskazuje, że kobiety z niepełnosprawnościami są od dwóch do pięciu razy bardziej narażone na przemoc domową od kobiet bez niepełnosprawności, a przemoc ta wywiera dalekosiężny wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne oraz na dobrostan kobiet z niepełnosprawnościami.
2.16EKES jest zaniepokojony, że prostytucji nie zaliczono do form przemocy wobec kobiet zgodnie z kierunkiem przyjętym w dyrektywie 2011/36/UE w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar, w której proponuje się, by państwa członkowskie przyjęły środki niezbędne do uznania za przestępstwo czynów polegających na korzystaniu z usług stanowiących formę wyzyskania innych osób do prostytucji lub innych form wykorzystywania seksualnego.
2.17EKES uważa również, że środki określone w art. 11 dyrektywy 2011/36/UE należy oddzielić od przepisów art. 6 ust. 3 dyrektywy Rady 2004/81/WE, który stanowi, że okres przeznaczony na zastanowienie się nie daje prawa pobytu.
2.18Komitet sądzi również, że w dyrektywie (UE) 2024/1385 należało uwzględnić ciążę w celach komercyjnych i wykorzystywanie reprodukcyjne jako formę przemocy wobec kobiet.
2.19Komitet uważa, że kierowanie ofiar do służb udzielających wsparcia powinno odbywać się nie tylko w sposób bezpłatny, terminowy i skoordynowany, lecz również w trybie priorytetowym i pilnym. Istotne jest, aby usługi wsparcia oferowały podstawowy pakiet oraz by wsparcie dla ofiar było uznawane za specjalną dziedzinę, w której należy rozwinąć podnoszenie świadomości i monitorowanie.
2.20EKES zwraca uwagę, że ogólne unijne ramy ochrony praw ofiar wszystkich przestępstw, w tym Strategia UE w zakresie praw ofiar (2020–2025) oraz wniosek dotyczący zmiany dyrektywy o prawach ofiar, mają charakter horyzontalny i zastosowanie do wszystkich ofiar przestępstw. Podkreśla znaczenie zapewnienia ofiarom szerokiego zakresu praw, wsparcia i usług, by uwzględnić różnorodność ofiar.
2.21Przepisy dotyczące prawa do wsparcia i ochrony powinny opierać się na indywidualnych potrzebach ofiar, w związku z czym organy publiczne muszą zatroszczyć się o to, aby indywidualne oceny uwzględniały cechy osobowe ofiary, w tym płeć i płeć społeczno-kulturową
. Osoby, które doświadczyły przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, uważa się w rozumieniu dyrektywy o prawach ofiar za bezbronne ofiary, które wymagają specjalistycznego wsparcia i środków ochrony, takich jak bezpłatne wsparcie psychologiczne udzielane bezbronnym ofiarom tak długo, jak to konieczne.
2.22EKES z zadowoleniem przyjmuje przepisy dotyczące szkoleń i informacji dla specjalistów, które omówiono szczegółowo w art. 36 dyrektywy. Już w przeszłości podkreślał konieczność zapewnienia informacji ofiarom przemocy motywowanej płcią, komunikowania się z nimi oraz udzielania im wsparcia adekwatnie do ich potrzeb, tak by ułatwić zgłaszanie takich przestępstw i ich skuteczne ściganie.
2.23EKES jest zaniepokojony brakiem koordynacji między służbami ogólnymi (takimi jak usługi opieki zdrowotnej w zakresie zdrowia fizycznego i psychicznego) a służbami specjalistycznymi zajmującymi się przemocą wobec kobiet. Kluczowe znaczenie ma współpraca międzysektorowa między specjalistycznymi służbami udzielającymi wsparcia ofiarom, ośrodkami opieki społecznej, sektorami opieki zdrowotnej w zakresie zdrowia fizycznego i psychicznego, organami ścigania i wymiarem sprawiedliwości.
2.24EKES odnotowuje, że usługi zdrowotne, w tym opieka zdrowotna w zakresie zdrowia psychicznego oraz usługi w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, powinny były zostać włączone do wykazu podstawowych usług wsparcia dla ofiar zawartego w dyrektywie (UE) 2024/1385. Wzywa wszystkie państwa członkowskie UE do usunięcia wszelkich barier w dostępie do antykoncepcji awaryjnej i bezpłatnych usług dobrowolnego przerwania ciąży w następstwie gwałtu.
2.25Biorąc pod uwagę znaczenie edukacji w kształtowaniu ról i stereotypów związanych z płcią, należy położyć większy nacisk na jej funkcję zapobiegawczą – w tym edukacji seksualnej – na wszystkich etapach kształcenia. Ponadto niezbędne jest wyraźne włączenie we współpracę instytucjonalną społeczności edukacyjnej, różnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego (szczególnie organizacji praw człowieka i organizacji feministycznych), partnerów społecznych oraz zainteresowanych społeczności. Edukacja i dostępne informacje na temat zdrowia reprodukcyjnego powinny być ukierunkowane na szczególne potrzeby kobiet i dziewcząt i do nich dostosowane, w tym w formacie łatwym do odczytania i zrozumienia, aby dotrzeć do kobiet i dziewcząt z różnych środowisk kulturowych i społecznych, osób z różnymi rodzajami niepełnosprawnościami, osób niepiśmiennych oraz osób należących do innych słabszych grup.
2.26Media odgrywają kapitalną rolę w udostępnianiu informacji, które mogą utrwalać bądź kwestionować szkodliwe narracje dotyczące przemocy ze względu na płeć, i w ten sposób przyczyniają się do społecznej i publicznej reakcji na ten rodzaj przemocy oraz wywierają na nią wpływ. W związku z tym doniesienia medialne na temat przemocy motywowanej płcią powinny być zgodne z zasadami profesjonalizmu i etyki
.
2.27Komitet uważa, że bariery w dostępie do usług dotyczących zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego oraz praw w tej dziedzinie stanowią specyficzną formę przemocy wobec kobiet i dlatego należy je postrzegać jako takie, podobnie jak przemoc ginekologiczną i położniczą.
2.28EKES odnotowuje z zaniepokojeniem, że za szczególne formy przemocy wobec kobiet nie uznano obecnych ograniczeń w swobodnym oraz bezpiecznym dobrowolnym przerywaniu ciąży, a także nękania kobiet, zwłaszcza w pobliżu klinik. Prawa do własnej seksualności i prawa reprodukcyjne kobiet muszą im gwarantować swobodę decydowania o dobrowolnym przerwaniu ciąży i prawo do aborcji. W obliczu systematycznych ataków grup fundamentalistycznych i skrajnie prawicowych Komitet stwierdza, że konieczne jest wprowadzenie w państwach członkowskich środków prawnych w celu zagwarantowania nie tylko tego prawa, lecz również swobodnego korzystania z niego.
2.29Komitet z zaniepokojeniem zauważa także, że pominięto kwestię spełnienia życiowego, w warunkach wolności i równości, dzieci osieroconych przez ofiary przemocy wobec kobiet.
2.30EKES zwraca się do pracowników opieki zdrowotnej w zakresie zdrowia psychicznego o wspieranie ścieżek zdrowienia i odzyskiwania dobrostanu przez osoby, które doświadczyły przemocy uwarunkowanej płcią oraz przemocy seksualnej, a także o zapewnienie im bezpieczeństwa. Wszyscy specjaliści zajmujący się zdrowiem psychicznym powinni dobrze rozumieć upłciowiony charakter i upłciowioną dynamikę różnych rodzajów przemocy wobec kobiet, szczególnie specyfikę przemocy domowej, przemocy seksualnej oraz przemocy w związkach intymnych, ich wpływ na zdrowie psychiczne oraz krzyżowanie się ze sobą zarówno przemocy, jak i zdrowia psychicznego z innymi formami ucisku, w tym z rasizmem, transfobią, ableizmem i ubóstwem.
2.31Poważnym naruszeniem praw człowieka jest brak opieki, usług i wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego dla kobiet będących ofiarami przemocy, w których przypadku trauma związana z taką przemocą niezmiennie wywiera znaczący wpływ na ich zdrowie psychiczne. Ponadto brak dostępu do udogodnień, które mogłyby pomóc im w odbudowie życia, takich jak odpowiedni poziom życia i ochrona socjalna, rehabilitacja i habilitacja, praca i zatrudnienie oraz wymiar sprawiedliwości, również stanowi naruszenie ich praw człowieka.
2.32Komitet jest głęboko zaniepokojony stwierdzeniami podtrzymującymi patriarchalny punkt widzenia, zwłaszcza ze strony fundamentalistycznych ugrupowań religijnych, że przemoc wobec kobiet i dziewcząt nie jest szczególną formą przemocy ze względu na sam fakt, że są kobietami. Zaniepokojenie budzą również działania skrajnej prawicy, która podważa cel równości kobiet i mężczyzn oraz zaprzecza przemocy strukturalnej i dyskryminacji kobiet i dziewcząt, atakując w ten sposób wartości i zasady określone w art. 2 TFUE.
3.Uwagi szczegółowe
3.1By sporządzić niniejszą opinię z inicjatywy własnej, zorganizowano dwie misje krajowe mające na celu przeanalizowanie perspektyw krajowych oraz spełnienie istniejących i przyszłych wymogów prawnych z myślą o ochronie ofiar przemocy motywowanej płcią i przemocy domowej. Odwiedzono dwa wybrane kraje: Litwę i Hiszpanię. W załączniku I zawarto podsumowanie głównych wyników wizyt krajowych, w którym podkreślono wkład organizacji społeczeństwa obywatelskiego, partnerów społecznych oraz właściwych organów krajowych.
Bruksela, dnia 4 lutego 2025 r.
Przewodnicząca Sekcji Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa
Cinzia DEL RIO
*
*
*
Uwaga:
Załączniki na następnej stronie.
ZAŁĄCZNIK 1
For the purpose of the preparation of this Own initiative Opinion two country missions were developed in order to analyse national perspectives and implementation of existing and future legal requirements to protect victims of gender based violence and domestic violence. Lithuania and Spain were chosen as the two countries to visit. A summary of the main outcomes from the country visits highlighting input on the topic from the Civil Society Organisations (CSOs) and social partners, as well as responsible national authorities are reflected in this annex.
SPAIN
Spain scored 76.7 on the 2024 Gender Equality Index prepared by the European Institute for Gender Equality (EIGE), while the EU average is 71.0.. Likewise, in the Global Gender Gap Index 2023 drawn up by the World Economic Forum, Spain occupies position 18 out of 155 analysed (with 79.1%), having reduced the gap between women and men compared to 2022.
A broad regulatory framework and public policies have been developed in this regard by different levels of government, especially the State Pact. However, further progress is needed on fostering greater inter-administrative cooperation, better financing at all levels, and increased support for women’s organisations.
1Prevention
1.1All Spanish educational laws include education on and prevention of gender-based violence, with a focus on coeducation. However, it is regrettable that the Catholic Church and ultraconservative sectors continue oppose affective-sexual education and equality, especially considering that part of the educational model is managed by religious organisations.
1.2Efforts have been made to fight gender based violence since 1994, including ongoing measures, such as training for primary healthcare professionals and the State Security Forces and Corps (FCSE).
1.3A comprehensive and coordinated data collection model is also being developed, aimed at reviewing it to take into account intersectionality and include a specific study on women with disabilities.
1.4Far-right sectors, including parties with representation in parliament, express their denial of violence against women.
2Protection
2.1Adaptation of services and resources is offered to women with disabilities (including facilitators) and to migrant women, providing them access to interpreters.
2.2Not all of the rights contained in Organic Law 10/2022 on the Comprehensive Guarantee of Sexual Freedom related to victim status accreditation, labour rights, and the number of 24-hour crisis centres have been effectively implemented. Implementation depends on each autonomous community, generating regional inequalities.
2.3There are attacks on women’s rights from far-right sectors, particularly regarding the right to voluntary termination of pregnancy. In this regard, organisations believe it would be beneficial to have an initiative similar to the French model, constitutionalising that right.
2.4Second-order violence is experienced by professionals working with victims of gender-based violence.
3Prosecution
3.1An important pillar of Organic Law 1/2004 on Comprehensive Measures for Protection against Gender-Based Violence is the provision of free legal advice for victims, regardless of their resources, with the victim deciding whether or not to have legal assistance when filing the report. However, the FCSE sometimes fail to provide proper guidance in this regard before the report is made.
3.2Non-reporting persists, as indicated by the 2019 National Survey on Violence Against Women. Entities point out that the lack of a specialised training for the judicial sector is one of the main causes for this.
3.3Regarding the enforcement of sentences there is a sense of impunity, , especially when victims are minors and sentences are substituted with community service or courses, sometimes in agreement with the prosecution.
3.4The VioGen system for risk assessment is an advanced set of algorithms, but it is not sufficient. In this regard, there is a need for greater transparency, an independent audit or the participation of women’s organisations. The same recommendation applies to the implementation of Onvios, the system designed to tackle sexual violence.
3.5Specialized courts have been created for violence against women. However, judges holding the office in such courts are not always specialized.
LITHUANIA
Lithuania is one of the five European Union countries that have signed but not ratified the Istanbul Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence. Lithuania scored 65.8 on the 2024 Gender Equality Index released by the European Institute for Gender Equality (EIGE). However, the domain of "Violence" is not included in this calculation of the Index score. The Lithuanian score is 5.2 points below the score for the EU as a whole. Accordingly, Lithuania ranks 16th in the EU on the Gender Equality Index, moving its ranking up by one place since 2023. Within the Global Gender Gap Index 2023 drawn up by the World Economic Forum, Lithuania has closed at least 80% of its gap and returns to the top 10 economies, taking 9th place.
Lithuania has recently undertaken some legislative reforms in the fields of equal opportunities, disability rights, and ensuring the protection from sexual harassment not only of term-contract employees and civil servants, but also job-seekers. Amendments to the legislation on protection from domestic violence ensure providing for temporary protection orders in cases of domestic violence, and abolishing the institute of private prosecution. Yet, there is still a lack of a comprehensive regulation on gender-based violence explicitly protecting women. The seven forms of violence against women that are defined in the Directive are not covered by Lithuanian national laws. Only the general field of domestic violence is regulated in Lithuania.
4Prevention
4.1The Law on Protection from Domestic Violence was introduced in 2011, and the related institutional framework has been developed to ensure prevention, protection from and prosecution for domestic violence. On 1 July 2023, a new version of this Law entered into force. Despite some positive developments, the Law has still remained gender-neutral. Moreover, the key provision that domestic violence is a violation of human rights has been removed from the Law.
4.2Since 2011, a network of Specialised Complex Support Centres has been developed throughout Lithuania to ensure the provision of specialised services to victims of domestic violence.
4.3There have been some preventative measures introduced, but they are fragmented, often project based initiatives
with no regular funding, mainly carried out by women’s NGOs
. More coordinated measures for awareness raising campaigns against gender-based violence and trainings for professionals are foreseen in the national development programme with 1.7 million allocated to start in 2025.
4.4Since 1 July 2023, amendments to the Law on Protection from Domestic Violence established the function for the Ministry of Education, Science and Sports to ensure the compulsory integration into pre-school, pre-primary and general education curricula of topics such as gender equality, prevention of domestic violence, respect for the dignity of every person, mutual assistance, socio-emotional skills, non-violent conflict resolution and the right to personal integrity. This takes into account the abilities and ages of all students and seeks to coordinate the development of the competence of teaching staff in the fields of prevention, recognition of domestic violence and the provision of support to persons at risk of or affected by domestic violence.
4.5The new version of the Life Skills Curriculum, which also includes gender equality and sexuality, was approved by the Ministry of Education, Science and Sports in October 2022 and implementation started in September 2023. Although the programme focuses on gender stereotypes, the concept of gender equality is not precisely defined, leaving room for different interpretations. Moreover, there is a lack of systemic teaching of gender equality-related topics, and there is no reference to gender-based violence. According to NGOs, there is a lack of information and a question mark surrounding the qualifications of the teachers who would be teaching these lessons.
4.6There is a lack of comprehensive data collection models in Lithuania, gaps exist in collecting and making publicly available information about the number of reports made to the police, the number of pre-trial investigations opened, the number of pre-trial investigations closed, the number of cases brought to court and the number of cases trialled as well as the number of perpetrators sentenced.
5Protection
5.1The new amendments to the Law on Protection from Domestic Violence have introduced a Domestic Violence Protection Warrant ("the Warrant") which is a preventive protection measure by which an adult who raises the risk of domestic violence is ordered to temporarily move out of the place of residence shared with a person who is at risk of domestic violence, not to visit their place of residence, not to approach them and/or children living with them, not to communicate with them, and not to seek contact with them. This preventive measure, not involving criminal law, is imposed by the police officer first on the scene, immediately for a period of not less than 15 days. Yet, there have been cases where the same person was granted the Warrant as many as eight or even more times. This suggests that there is still no well thought out and clearly regulated procedure for moving from a preventive measure to the application of the criminal law, even if it fails several times.
5.2As for victim support services and resources in Lithuania, they often fail to ensure that women with various disabilities are appropriately supported, and that information and all services are accessible to them. Even though there are obligatory accessibility requirements (both physical and informational) for all public services, no additional funding is provided to ensure such accessibility.
5.3In Lithuania, there are still legal provisions allowing forced sterilisation for women with disabilities placed under guardianship.
6Prosecution
6.1The issue of "non-reporting" persists in Lithuania.
6.2According to NGOs not enough attention is paid to recurrent cases of violence. There are complaints that state interventions are ineffective and insufficient to deter the perpetrator, and that the violence continues. Typically, only a very small number of cases reach court, but even then the penalties are inadequate.
6.3There is no judicial specialisation in Lithuania.
_____________