Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny
INT/889-890
Strategiczny plan innowacji EIT na lata 2021–2027 / EIT (wersja przekształcona)
OPINIA
Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny
Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie strategicznego planu innowacji Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT) na lata 2021–2027: wzmocnienie talentu innowacyjnego i zdolności innowacyjnych Europy
[COM(2019) 330 final – 2019/00152 (COD)]
oraz
wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Instytutu Innowacji i Technologii (wersja przekształcona)
[COM(2019) 331 final – 2019/00151 (COD)]
Sprawozdawca generalny: Antonello PEZZINI
|
Wniosek o konsultację
|
Parlament Europejski, 18/07/2019
Rada, 26/07/2019
|
|
Podstawa prawna
|
Art. 173, ust. 3 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
|
|
|
|
|
Sekcja odpowiedzialna
|
Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji
|
|
Decyzja
Prezydium
|
24/09/2019
|
|
Data przyjęcia na sesji plenarnej
|
31/10/2019
|
|
Sesja plenarna nr
|
547
|
|
Wynik głosowania
(za / przeciw / wstrzymało się)
|
168/0/1
|
1.Wnioski i zalecenia
1.1Europejski Komitet Społeczno-Ekonomiczny (EKES) w pełni popiera zaproponowaną w zmienionym rozporządzeniu synergię między EIT a wieloletnim programem ramowym UE w zakresie badań i innowacji w kontekście racjonalizacji wprowadzonej w ramach programu „Horyzont Europa”, który cechuje się uproszczoną strukturą w obszarze badań i innowacji.
1.2EKES jest przekonany, że „otwarta innowacyjność” programu „Horyzont Europa” pozwoli zapewnić jeden punkt kontaktowy dla innowatorów o dużym potencjale za pośrednictwem Europejskiej Rady ds. Innowacji oraz zacieśnić współpracę z ekosystemami i operatorami, w synergii z EIT, unikając powielania i nakładania się działań, tak jak to określiła Rada w odniesieniu do wniosku dotyczącego realizacji programu „Horyzont Europa”.
1.3W tym kontekście EIT powinien stać się jedną z głównych sił napędowych celowych innowacji, zdolną do sprostania wyzwaniom społecznym w takich dziedzinach jak ekosystemy zrównoważonej innowacji; innowacje i umiejętności w zakresie przedsiębiorczości w perspektywie uczenia się przez całe życie; polepszenie funkcjonowania instytucji szkolnictwa wyższego; nowe rozwiązania rynkowe mające na celu sprostanie globalnym wyzwaniom; synergia i wartość dodana w ramach programu „Horyzont Europa”.
1.4Zdaniem EKES-u EIT i jego wspólnoty wiedzy i innowacji (WWiI) powinny odgrywać większą rolę w krajowym i regionalnym krajobrazie innowacji w UE, udoskonalać swoje zdolności w zakresie większej i lepszej koordynacji ze wszystkimi zainteresowanymi stronami na różnych szczeblach oraz zintensyfikować działania wobec wszystkich przedsiębiorstw, niezależnie od ich wielkości, w celu wzmocnienia kultury przedsiębiorczości w UE.
1.5EKES zaleca, by EIT utrzymywał i podkreślał wyjątkowy charakter swojej wartości dodanej jako europejskiego lidera w dziedzinie edukacji, posiadającego wysokie umiejętności specjalistyczne w zakresie uczenia się przedsiębiorczości (ang. learning by doing), określając i testując nowe metody nauczania i uczenia się. Znak EIT powinien być uznawany przez główne międzynarodowe organy akredytujące i wykorzystywany również poza kręgiem WWiI i ich partnerów, aby wzbogacać coraz liczniejszą wspólnotę innowacji, we współpracy z krajami spoza UE, w szczególności z krajami azjatyckimi i USA.
1.6Zdaniem EKES-u EIT powinien wspierać rozwój nowych produktów charakteryzujących się dużą wartością handlową, wzbogaconych doświadczeniami edukacyjnymi, które są rozpowszechniane na szczeblu międzynarodowym, na wzór doktoratów przemysłowych. Niewątpliwie ułatwiłoby to silniejsze i aktywniejsze zaangażowanie nowych partnerów handlowych w działalność WWiI.
1.7Aby bardziej zaangażować MŚP, WWiI powinny zbadać nowe sposoby wykorzystania i promowania „efektu zbliżenia”, zwłaszcza w ośrodkach terytorialnych, które dla podmiotów regionalnych i lokalnych powinny być punktem dostępu do globalnych platform innowacji.
1.8EIT i WWiI powinny opracować własne strategie finansowania przedsiębiorstw i rozwoju w celu wsparcia procesu konsolidacji innowacyjnych przedsiębiorstw. Należy również wzmocnić sieci kontaktów ze światem finansów i funduszami venture capital.
1.9EKES zaleca, by dystrybucja WWiI w większym stopniu uwzględniała równowagę geopolityczną i lepiej obejmowała terytorium UE, poczynając od WWiI ds. sektora kultury i sektora kreatywnego, również w celu objęcia takich obszarów jak regiony adriatycko-bałkańskie i Chiny.
1.10Jeśli chodzi o wniosek dotyczący decyzji w sprawie strategicznego planu innowacji (SPI) na lata 2021–2027, EKES uważa, że proces ten powinien mieć charakter całościowy i obejmować wszystkie rodzaje partnerstw (P2P, PPP, EIT-WWiI, FET-Flagships), zgodnie z postulatem zawartym we wnioskach Rady, aby zapewnić pełny przegląd działań podejmowanych w ramach partnerstw i osiągnąć cele polityczne.
1.11EKES zasadniczo popiera strategiczny program innowacji, opisany w załączniku do wniosku dotyczącego decyzji, ponieważ zaproponowane środki będą rozwijane w pełnej zgodności ze strategicznym planem „Horyzont Europa”, jak to wskazano we wspólnym stanowisku Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącym 9. programu ramowego.
1.12EKES z zadowoleniem przyjmuje deklarację, że „EIT będzie kontynuować wysiłki na rzecz uproszczenia w celu zmniejszenia niepotrzebnego obciążenia administracyjnego dla WWiI, umożliwiając sprawną i efektywną realizację ich rocznego biznesplanu i strategii wieloletniej”.
1.13EKES zauważa, że EIT jest zobowiązany do sporządzenia sprawozdania na temat wszystkich innowacyjnych produktów, które zostały wprowadzone na rynek i odniosły sukces w ciągu dziesięciu lat jego działalności (ang. value for money).
1.14Za istotne EKES uważa również wysiłki w zakresie sprawozdawczości i monitorowania wraz z dokładnymi wskaźnikami wpływu, ocenę wyników operacyjnych WWiI, faktyczne osiągnięcia, wyniki i postępy w osiąganiu celów, zgodnie z ramami programu „Horyzont Europa”.
2.Wprowadzenie
2.1Problemy Europy w przekształcaniu wynalazków w produkty i usługi nadające się do wprowadzenia na rynek skłoniły UE do dokonania przeglądu swojej polityki badawczej, by umożliwić niezwłoczne przekształcenie swojej doskonałości w dziedzinie badań podstawowych w innowacje ukierunkowane na rynek.
2.2Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT), na temat którego EKES miał okazję się wypowiadać, został utworzony przez Unię Europejską w 2008 r. w celu wzmocnienia jej zdolności innowacyjnych i stanowi integralną część europejskiego programu ramowego w zakresie badań i innowacji (PR).
2.3EIT jest obecnie największym ekosystemem zintegrowanej innowacji w Europie. Skupia partnerów z sektora biznesu oraz instytucji badawczych i edukacyjnych, a także wspiera WWiI. Wspólnoty te stanowią szeroko zakrojone partnerstwa europejskie, zdolne zarówno do podejmowania konkretnych wyzwań globalnych, jak i do wzmacniania ekosystemów rozwojowych poprzez promowanie integracji edukacji z badaniami naukowymi w celu stworzenia środowisk sprzyjających innowacjom oraz stymulowania tworzenia innowacyjnych przedsiębiorstw, w ścisłej komplementarności z Europejską Radą ds. Innowacji.
2.4Ze swej strony obecny program ramowy „Horyzont 2020” na lata 2014–2020 wyraźnie finansuje innowacje za pomocą nowych instrumentów publicznych wprowadzonych w celu pobudzenia europejskiej innowacyjności i dalszego zachęcania przedsiębiorstw do udziału w działaniach innowacyjnych, takich jak partnerstwa publiczno-prywatne, w tym wspólne inicjatywy technologiczne (WIT); programy pożyczek i gwarancji, w tym RSFF; oraz kapitał podwyższonego ryzyka, w tym GIF.
2.5EIT, dysponując budżetem w wysokości ponad 300 mln EUR na lata 2008–2013, 2,7 mld EUR na lata 2014–2020 i 3,1 mld EUR na lata 2021–2027, zamierza odgrywać ważną rolę w strategii „Europa 2020”.
2.6EIT ma na celu poprawę procesów innowacyjnych poprzez integrację edukacji i przedsiębiorczości z badaniami i innowacjami, przy czym wyraźnym celem jest konkretne skupienie się na realnych wynikach i konkretnych korzyściach.
2.7Działalność EIT jest rozwijana za pośrednictwem WWiI, tj. działających na szeroką skalę partnerstw europejskich, które zajmują się konkretnymi wyzwaniami społecznymi, zrzeszając podmioty z sektora szkolnictwa oraz organizacje środowisk naukowo-badawczych i przedsiębiorców. EIT przyznaje dotacje WWiI i musi monitorować ich działalność, skutecznie kontrolując i rozpowszechniając wyniki.
2.8EIT jest zintegrowany z programem „Horyzont Europa” w ramach jego filaru III („Innowacyjna Europa”), należy jednak zapewnić synergie i komplementarność z pozostałymi elementami tego programu. WWiI, jako integralna część EIT, są uznawane za „zinstytucjonalizowane partnerstwa europejskie”.
2.9W szczególności ogólne cele EIT znajdują odzwierciedlenie w jego obszarach działań określonych w programie „Horyzont Europa”, który definiuje również kryteria wyboru, wdrażanie, monitorowanie, ocenę i zakończenie partnerstw europejskich, w tym partnerstw WWiI-EIT.
2.9.1Warto przypomnieć główne obszary działań:
-wzmocnienie zrównoważonych ekosystemów innowacji w całej Europie,
-wspieranie rozwoju umiejętności w zakresie przedsiębiorczości i innowacyjności w perspektywie uczenia się przez całe życie,
-wspomaganie transformacji instytucji szkolnictwa wyższego w UE pod względem przedsiębiorczości,
-wprowadzanie na rynek nowych rozwiązań w zakresie globalnych wyzwań.
2.10EIT działa jako zdecentralizowany organ UE. Jego siedziba znajduje się w Budapeszcie. EIT nie jest ośrodkiem badawczym i nie wnosi bezpośredniego wkładu w finansowanie poszczególnych projektów, ale oferuje dotacje dla WWiI.
2.11WWiI są wybierane w drodze otwartego zaproszenia do składania wniosków na podstawie tematów priorytetowych o dużym oddziaływaniu społecznym. EIT wspiera obecnie osiem WWiI skupiających w ramach partnerstw transgranicznych przedsiębiorstwa, uniwersytety i ośrodki badawcze.
2.12Każda WWiI ma na celu wzmocnienie potencjału innowacyjnego poprzez zarządzanie zrównoważonym portfelem działań w trzech obszarach:
-projekty wspierania innowacji mające na celu wspieranie i opracowywanie nowych produktów, usług i innowacyjnych rozwiązań,
-szkolenia, innowacyjne programy szkoleniowo-edukacyjne oferowane przez każdą WWiI w formie programów studiów podyplomowych (magisterskich / doktoranckich), kursy zarządzania / rozwoju zawodowego, moduły uczenia się przez całe życie, szkoły letnie posiadające znak jakości EIT,
-tworzenie przedsiębiorstw i wspieranie ich, za pośrednictwem programów zakładania przedsiębiorstw typu start-up, aby pomóc przedsiębiorcom i potencjalnym przedsiębiorcom przełożyć ich pomysły na działania zakończone sukcesem, koncentrując się głównie na dostępie do rynku, finansowaniu sieci, mentoringu i coachingu.
2.13Jednocześnie w ramach strategii na rzecz podnoszenia świadomości każda WWiI angażuje się w działania w zakresie podnoszenia świadomości, komunikacji i rozpowszechniania informacji, w tym w rozwój Regionalnego Systemu Innowacji (RSI) w ścisłej synergii z EIT.
2.14EKES podkreślał już, że WWiI „powinny gwarantować reprezentację różnych państw europejskich, także jeśli chodzi o lokalizację ośrodków innowacji” oraz że „przedsiębiorczość wspierana filarem akademickim (…) wymaga wzmocnienia”.
2.15EKES zauważył również „relatywną koncentrację WWiI” i wyraził pragnienie, „aby podjęto szczególne wysiłki w celu ustanowienia w jak największej liczbie państw członkowskich kontaktów z laboratoriami, przedsiębiorstwami i instytucjami badawczymi”.
2.16Ze swej strony PE zaapelował do Komisji o zachowanie WWiI w obecnej strukturze EIT, podkreślając znaczenie przejrzystości i szerokiego udziału zainteresowanych stron, oraz o „przeanalizowanie, w jaki sposób EIT i WWiI mogą wchodzić w interakcję z Europejską Radą ds. Innowacji”.
2.17PE zauważył również na podstawie sprawozdania Trybunału Obrachunkowego, że WWiI nie wykorzystały w pełni środków z dotacji przyznanych przez Instytut, głównie z powodu niepełnej realizacji biznesplanów. Ponadto w specjalnym sprawozdaniu Trybunału Obrachunkowego UE dotyczącym EIT wskazano, że złożone ramy operacyjne i problemy z zarządzaniem Instytutem utrudniły jego ogólną skuteczność i zwrócono uwagę na różne niedociągnięcia.
2.18Ze swej strony Rada uznała potwierdzoną wartość dodaną strategicznych partnerstw i inicjatyw, takich jak EIT i działanie „Maria Skłodowska-Curie”, a zgodnie z porozumieniem w sprawie przyszłego programu „Horyzont Europa” trzeci filar (Innowacyjna Europa) będzie koncentrował się na wspieraniu przełomowych i rewolucyjnych innowacji poprzez ustanowienie Europejskiej Rady ds. Innowacji. Rada ta będzie oferować kompleksową obsługę innowatorom o wysokim potencjale.
3.Wnioski Komisji Europejskiej
3.1Celem wniosków jest zapewnienie większej otwartości i przejrzystości WWiI oraz dostosowanie EIT do kolejnego unijnego programu w zakresie badań i innowacji (2021–2027), a w szczególności do podejścia zaproponowanego dla partnerstw europejskich w ramach programu „Horyzont Europa”, w celu dalszego wzmacniania potencjału innowacyjnego UE.
3.2Szacuje się, że przy proponowanym budżecie w wysokości 3 mld EUR, co stanowi wzrost o 600 mln EUR (+25 %) w stosunku do obecnego strategicznego planu innowacji (2014–2020), EIT może skutecznie finansować obecne i nowe działania WWiI oraz wspierać zdolności innowacyjne 750 instytucji szkolnictwa wyższego.
3.3EIT powinien podejmować działania mające na celu:
-wzmocnienie zrównoważonych ekosystemów innowacji w całej Europie,
-wspieranie rozwoju umiejętności w zakresie przedsiębiorczości i innowacyjności w perspektywie uczenia się przez całe życie oraz wspomaganie transformacji instytucji szkolnictwa wyższego w UE pod względem przedsiębiorczości,
-wprowadzanie na rynek nowych rozwiązań, aby sprostać globalnym wyzwaniom.
3.4Wniosek dotyczący przekształcenia rozporządzenia w sprawie EIT ma na celu zapewnienie większej jasności prawa i lepszego dostosowania do unijnego programu ramowego w zakresie badań i innowacji, z nową podstawą prawną, a także wprowadza uproszczony model finansowania EIT, aby skuteczniej wspierać dodatkowe inwestycje publiczne i prywatne poprzez wzmocnienie struktury administracyjnej EIT.
3.5Wniosek dotyczący decyzji w sprawie strategicznego programu innowacji (SPI) na lata 2021–2027 – który musi być zgodny z programem ramowym „Horyzont 2020” na rzecz badań i innowacji – dotyczy osiągnięcia następujących celów:
-zwiększenie regionalnego wpływu WWiI poprzez wzmocnienie sieci EIT, w które zaangażowanych jest więcej instytucji szkolnictwa wyższego, przedsiębiorstw i organizacji badawczych, w połączeniu z regionalnymi strategiami inteligentnej specjalizacji,
-wzmocnienie zdolności innowacyjnych szkolnictwa wyższego,
-utworzenie nowych WWiI. EIT utworzy dwie nowe WWiI, wyłonione w najistotniejszych obszarach, w celu realizacji priorytetów programu „Horyzont Europa”. Pierwsza z nich skupiać się będzie na sektorze kultury i sektorze kreatywnym, a druga zostanie określona na późniejszym etapie, w 2025 r.
4.Uwagi ogólne
4.1EKES z zadowoleniem przyjmuje rolę EIT we wspieraniu konkurencyjności UE poprzez wzmacnianie ekosystemu innowacji, w związku z tym, że Instytut przyczynił się do rozwoju „trójkąta wiedzy”.
4.2EKES jest przekonany, że „otwarta innowacyjność” pozwoli zapewnić jeden punkt kontaktowy dla innowatorów o dużym potencjale za pośrednictwem Europejskiej Rady ds. Innowacji oraz zacieśnić współpracę z ekosystemami i operatorami innowacyjnych procesów.
4.3W tym kontekście EIT powinien być jedną z głównych sił napędowych innowacji poprzez osiąganie celów, aby sprostać wyzwaniom społecznym w takich dziedzinach jak:
-zrównoważone ekosystemy innowacji w całej Europie,
-innowacje i umiejętności w zakresie przedsiębiorczości w perspektywie uczenia się przez całe życie, w tym zwiększanie możliwości instytucji szkolnictwa wyższego,
-nowe rozwiązania rynkowe mające na celu sprostanie globalnym wyzwaniom,
-synergia i wartość dodana w ramach programu „Horyzont Europa”.
4.4EIT i WWiI powinny odgrywać większą rolę w krajobrazie innowacyjnym UE na szczeblu krajowym i regionalnym oraz powinny wzmocnić swoje zdolności w zakresie większej i lepszej koordynacji ze wszystkimi zainteresowanymi podmiotami.
4.5EIT powinien być skierowany do wszystkich przedsiębiorstw, niezależnie od ich wielkości, wzmacniać kulturę przedsiębiorczości w UE, angażować wszystkie siły społeczne, tworzyć synergie z Europejską Radą ds. Innowacji oraz nadawać wartość dodaną licznym projektom w ramach programu „Horyzont Europa”.
4.6Zdaniem EKES-u EIT i WWiI powinny priorytetowo traktować systematyczne wzmacnianie kontaktów między zarówno dużymi i średnimi przedsiębiorstwami działającymi w WWiI, jak i nowymi przedsiębiorstwami i przedsiębiorstwami typu start-up, które uczestniczą w inicjatywach WWiI.
4.7EIT i WWiI powinny opracować własne strategie finansowania przedsiębiorstw, aby wspierać rozwój innowacyjnych przedsiębiorstw poprzez odpowiednie powiązania ze światem finansowym i funduszami joint venture.
4.8EKES uważa, że wsparcie finansowe EIT powinno być zrównoważone w zależności od wielkości, rodzaju i dojrzałości danego sektora. Małe i średnie przedsiębiorstwa napotykają większe trudności w związku z obciążeniami regulacyjnymi i powinny otrzymywać wsparcie finansowe.
4.9Aby lepiej zaangażować MŚP, WWiI powinny zbadać sposoby wykorzystania i wspierania „efektu przybliżenia”, zwłaszcza poprzez ośrodki terytorialne, które powinny być dla podmiotów regionalnych i lokalnych punktem dostępu do globalnych platform innowacji, zapewniając struktury i wsparcie skierowane do MŚP.
4.10EKES uważa, że ośrodki terytorialne mają kluczowe znaczenie dla przyszłości WWiI. Integracja z lokalnymi systemami innowacji i skuteczne pełnienie funkcji „strażnika” dla partnerów zewnętrznych to dwa aspekty kluczowe dla przyszłej stabilności finansowej WWiI.
4.11Należy zwiększyć otwartość i przejrzystość WWiI. Procedury i kryteria wyboru partnerów WWiI (pełnych, stowarzyszonych itp.) powinny zostać podane do wiadomości publicznej. Zasady wyboru działań/projektów (np. w przypadku wniosków dotyczących innowacji) powinny być szeroko udostępniane i rozpowszechniane w całej UE, a odpowiednie mechanizmy informacji zwrotnej powinny zostać wprowadzone i monitorowane przez niezależne organy.
4.12EKES zaleca, by EIT utrzymywał i podkreślał wyjątkowy charakter swojej wartości dodanej w zakresie edukacji jako europejski lider w dziedzinie kształcenia na wysokim poziomie i rozwijał specjalistyczne umiejętności w zakresie uczenia się przedsiębiorczości (ang. learning by doing). Znak EIT powinien być uznawany przez główne międzynarodowe jednostki akredytujące.
4.13Zdaniem EKES-u EIT powinien wspierać rozwój nowych produktów charakteryzujących się dużą wartością handlową w połączeniu z doświadczeniami edukacyjnymi, które są rozpowszechniane na szczeblu międzynarodowym, na wzór doktoratów przemysłowych.
4.13.1EKES w pełni popiera dostosowanie EIT do wieloletniego programu ramowego UE w zakresie badań i innowacji, zgodnie z propozycją zawartą w zmienionym rozporządzeniu, w ramach programu „Horyzont Europa” i proponowanych „partnerstw europejskich”.
4.14EKES uważa, że należy jeszcze bardziej uprościć funkcjonowanie zarówno EIT – którego zarządzanie musi zostać wzmocnione – jak i WWiI, które zgodnie z tymi samymi zasadami powinny składać roczne sprawozdania i przyjmować raczej wieloletnie niż roczne plany biznesowe.
4.15EKES podkreśla potrzebę skutecznego zaradzenia nieprawidłowościom stwierdzonym przez Trybunał Obrachunkowy UE w odniesieniu do niektórych kluczowych elementów modelu EIT, które nie zostały odpowiednio zaprojektowane, tak aby zagwarantować, że stanowi on skuteczny i innowacyjny system publiczny.
4.16Jeśli chodzi o wniosek dotyczący decyzji w sprawie strategicznego planu innowacji (SPI) na lata 2021–2027, EKES uważa, że proces ten powinien mieć charakter całościowy i obejmować wszystkie rodzaje obecnych partnerstw (P2P, PPP, EIT-WWiI, FET-Flagships), zgodnie z postulatem zawartym w konkluzjach Rady.
Bruksela, 31 października 2019 r.
Luca JAHIER
Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
_____________