UZASADNIENIE
1.KONTEKST AKTU DELEGOWANEGO
Informacje ogólne i cel
Rozporządzenie (UE) 2024/1781 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia ram ustalania wymogów ekoprojektu w odniesieniu do zrównoważonych produktów („rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów”) weszło w życie 19 lipca 2024 r.
Rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów stanowi realizację zobowiązań podjętych przez Komisję w ramach Europejskiego Zielonego Ładu, określonych w komunikacie z dnia 11 grudnia 2019 r. oraz w komunikacie z dnia 11 marca 2020 r. w sprawie nowego
planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym
na rzecz czystszej i bardziej konkurencyjnej Europy. Zobowiązania te obejmują dostosowanie unijnych ram regulacyjnych do zrównoważonej przyszłości oraz zadbanie o to, aby produkty wprowadzane na rynek w UE stawały się coraz bardziej zrównoważone. Rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów stanowi również kluczowy wkład w realizację ambicji Komisji w zakresie Paktu dla czystego przemysłu, aby do 2030 r. UE stała się światowym liderem w dziedzinie gospodarki o obiegu zamkniętym, jak określono w komunikacie Komisji z dnia 26 lutego 2025 r.
Oprócz ustanowienia ram ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu w rozporządzeniu w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów uznano niszczenie niesprzedanych produktów konsumpcyjnych przez przedsiębiorstwa za problem środowiskowy w całej Unii i wprowadzono środki zapobiegające takim praktykom. W związku z tym jest ono również zgodne ze
strategią UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym
, którą określono w komunikacie Komisji z dnia 30 marca 2022 r. i w której zapowiedziano działania mające na celu powstrzymanie niszczenia niesprzedanych wyrobów włókienniczych. 4–9 % wszystkich wyrobów włókienniczych na rynku UE jest niszczonych przed użyciem.
Rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów wymaga, aby przedsiębiorstwa wdrażały środki, co do których można zasadnie oczekiwać, że zapobiegną konieczności niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych. Zakazuje się w nim również niszczenia niesprzedanych artykułów i dodatków odzieżowych, a także produktów obuwniczych. Aby zapewnić stosowanie tego środka w sposób proporcjonalny, w art. 25 ust. 5 rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów zobowiązano Komisję do przyjęcia, w stosownych przypadkach, aktu delegowanego określającego odstępstwa od tego zakazu. Takie odstępstwa mogą być uzasadnione z jednego z następujących powodów:
a)powody związane ze zdrowiem, higieną i bezpieczeństwem;
b)uszkodzenia produktów, które powstały w wyniku manipulowania tymi produktami lub zostały wykryte po zwrocie produktów i które nie mogą być w opłacalny sposób naprawione;
c)nieadekwatność produktów do celów, do których są przeznaczone, z uwzględnieniem, w stosownych przypadkach, prawa Unii i prawa krajowego oraz norm technicznych;
d)nieprzyjęcie produktów oferowanych jako darowizna;
e)nienadawanie się produktów do przygotowania do ponownego użycia lub regeneracji;
f)niezbywalność produktów z powodu naruszenia praw własności intelektualnej, w tym w przypadku produktów podrobionych;
g)zniszczenie jest rozwiązaniem o najmniej negatywnym wpływie na środowisko.
Odstępstwa te umożliwiają podmiotom gospodarczym niszczenie niesprzedanej odzieży i produktów obuwniczych. Warunki zniszczenia są formułowane w taki sposób, aby można było sprawdzić, czy zostały one spełnione. Określenie warunków, na jakich przedsiębiorstwa mogą odstąpić od tego zakazu, ma pomóc w jego wdrażaniu przez zapewnienie jego stosowania w zakresie, w jakim jest to konieczne i proporcjonalne, i minimalizuje tym samym negatywne skutki dla przedsiębiorstw, a jednocześnie zapobiega ewentualnym lukom prawnym w celu jego obejścia.
W akcie delegowanym uwzględniono nowe przepisy dotyczące gospodarowania odpadami włókienniczymi zaproponowane w dyrektywie 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów (dyrektywa ramowa w sprawie odpadów). Akt delegowany jest również spójny z obowiązkiem podmiotów gospodarczych, wynikającym z rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, dotyczącym ujawniania informacji na temat niesprzedanych produktów konsumpcyjnych, których się pozbywają, takich jak informacje na temat powodów pozbycia się produktów, w tym, w stosownych przypadkach, odpowiedniego odstępstwa na podstawie art. 25 ust. 5 rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów.
Kontekst prawny
Podstawę prawną rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów stanowi art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (rynek wewnętrzny). W art. 25 ust. 5 rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów zobowiązano Komisję do przyjęcia aktu delegowanego określającego odstępstwa od zakazu niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych wymienionych w załączniku VII do rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, obejmujących tekstylne i skórzane artykuły i dodatki odzieżowe, a także produkty obuwnicze. Zasada pomocniczości jest spełniona, ponieważ o odstępstwach tych nie mogą decydować poszczególne państwa członkowskie.
2.KONSULTACJE PRZEPROWADZONE PRZED PRZYJĘCIEM AKTU
Niniejszy akt delegowany opiera się na zaleceniach z badania uzupełniającego, które dostarczyło wskazówek co do rozwiązań technicznych w zakresie odstępstw w odniesieniu do zakazu niszczenia niesprzedanych odzieży i obuwia. Celem badania było określenie zakresu stosowania każdego potencjalnego odstępstwa, a także sposobu ich doprecyzowania i wdrożenia w praktyce. Aby osiągnąć te cele, położono duży nacisk na konsultacje z zainteresowanymi stronami.
W czerwcu 2024 r. przeprowadzono po raz pierwszy ankietę internetową zawierającą pytania dotyczące uszczegółowienia, wdrażania i potencjalnych skutków gospodarczych każdego odstępstwa. W badaniu tym zebrano informacje od 56 respondentów, w tym stowarzyszeń branżowych i stowarzyszeń przedsiębiorców, organizacji pozarządowych i ekspertów z państw członkowskich. Informacje zwrotne z tych konsultacji, wraz z przeglądem literatury, wykorzystano do określenia, w jakich przypadkach każde odstępstwo może być potrzebne i w jaki sposób można je stosować.
W celu zatwierdzenia wstępnego projektu odstępstw we wrześniu 2024 r. odbyły się warsztaty dla zainteresowanych stron w celu zebrania opinii na temat tego, w jaki sposób należy sformułować każde odstępstwo i w jaki sposób podmioty gospodarcze mogłyby wdrożyć odstępstwa, w tym w jaki sposób uzasadnić ich zastosowanie. Kolejne wywiady pogłębione i pisemne uwagi od zainteresowanych stron dostarczyły dalszych szczegółowych informacji z sektora odzieżowego i obuwniczego.
W badaniu uzupełniającym przedstawiono również jakościowe spostrzeżenia na temat oczekiwanych skutków gospodarczych odstępstw dla podmiotów gospodarczych. Chociaż odstępstwa wprowadzone na mocy niniejszego aktu delegowanego wiążą się z ograniczonymi kosztami pod względem uzasadnienia ich zastosowania, jak opisano poniżej, ich ogólny skutek jest pozytywny w porównaniu z sytuacją, w której nie przewidziano by odstępstw od zakazu niszczenia.
Ogólny wniosek z badania uzupełniającego był taki, że skutki odstępstw są wpisane w szerszy pakiet przepisów w ramach innych instrumentów prawnych i rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, w szczególności: (i) art. 23 rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, w którym wymaga się, aby podmioty gospodarcze wdrażały niezbędne środki, co do których można zasadnie oczekiwać, że zapobiegną konieczności niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych; oraz (ii) art. 24 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, w których zobowiązano podmioty gospodarcze do ujawniania informacji na temat liczby produktów, których się pozbywają, oraz powodów, dla których się ich pozbywają. Zgodnie z tym przepisem od podmiotów gospodarczych już teraz oczekuje się dokumentowania przyczyn zniszczenia produktów, które mogą uzasadniać zastosowanie odstępstw.
Skutki dla podmiotów gospodarczych ocenione w ramach badania uzupełniającego, które są istotne dla niniejszego aktu delegowanego, dotyczą przede wszystkim kosztów uzasadnienia możliwości zastosowania określonych rodzajów odstępstw. Skutki te są ściśle związane z istniejącymi praktykami w zakresie zapewniania jakości produktów przewożonych przez podmioty gospodarcze oraz kosztami ponoszonymi w związku z przestrzeganiem przepisów między innymi: (i) rozporządzenia (UE) 2023/988 (rozporządzenie w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów); (ii) rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 (REACH); (iii) rozporządzenia (UE) 2019/1020 (rozporządzenie w sprawie nadzoru rynku) oraz (iv) praw własności intelektualnej. Dostosowanie do tych praktyk i ram zapewnia spójność prawa i umożliwia przedsiębiorstwom korzystanie z istniejących systemów informacyjnych, na przykład systemów opartych na ocenach bezpieczeństwa produktu w świetle przepisów rozporządzenia w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów. Minimalizuje to obciążenie administracyjne związane z odstępstwami na mocy niniejszego aktu delegowanego.
W badaniu uzupełniającym zasugerowano, że w odniesieniu do każdego odstępstwa należy określić wymogi informacyjne dotyczące środków wdrożonych w celu zapobieżenia stosowaniu takich odstępstw w przyszłości. Jest to w wystarczającym stopniu objęte art. 24 ust. 1 lit. d) rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, w którym zobowiązano już podmioty gospodarcze do uwzględniania w ujawnianych przez nie informacjach na temat niesprzedanych produktów konsumpcyjnych, których się pozbyto, informacji na temat wdrożonych i planowanych środków mających na celu zapobieżenie niszczeniu niesprzedanych produktów konsumpcyjnych.
Jeśli chodzi o pozytywne skutki w perspektywie średnio- i długoterminowej, w badaniu uzupełniającym zauważono, że odstępstwa i związane z nimi wymogi dotyczące uzasadnienia i ujawniania informacji mogą zachęcić podmioty gospodarcze do stosowania wzmocnionych i ulepszonych wewnętrznych środków zapewniania jakości w celu zminimalizowania niezgodności niesprzedanych produktów. Środki te mogłyby przyczynić się do podniesienia standardów produkcji i poprawy jakości produktów.
Na podstawie badania uzupełniającego Komisja przygotowała dokument do dyskusji zawierający wstępne propozycje dotyczące każdego odstępstwa. Komisja przedstawiła ten dokument na pierwszym posiedzeniu Forum ds. Ekoprojektu w dniu 20 lutego 2025 r. W posiedzeniu wzięło udział, osobiście i online, ponad 200 uczestników, w tym przedstawiciele różnych sektorów przemysłu, organizacji pozarządowych, środowisk akademickich, partnerów międzynarodowych, a także uczestnicy z państw członkowskich i państw EOG. Dalsze dyskusje odbyły się w dniu 21 lutego 2025 r. na posiedzeniu grupy ekspertów z państw członkowskich.
Członkowie Forum ds. Ekoprojektu zostali również poproszeni o przedstawienie uwag na temat dokumentu do dyskusji za pośrednictwem internetowej ankiety UE. Otrzymano odpowiedzi od 14 stowarzyszeń branżowych i stowarzyszeń przedsiębiorców, czterech organizacji pozarządowych i siedmiu państw członkowskich. Odpowiedzi ujawniły ogólne poparcie większości zainteresowanych stron dla podejścia przyjętego w odniesieniu do odstępstw, ale wskazały również punkty, w przypadku których uznano, że konieczne jest doprecyzowanie odstępstw. Informacje te zostały dokładnie przeanalizowane wraz z wynikami badania uzupełniającego w celu sfinalizowania aktu delegowanego.
Jeśli chodzi o niszczenie produktów z powodów związanych ze zdrowiem, higieną i bezpieczeństwem, jak wskazano w art. 25 ust. 5 lit. a) rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, ponad 70 % respondentów nie przedstawiło żadnych uwag na temat proponowanego podejścia lub przedstawiło jedynie drobne uwagi na ten temat. Uwagi te obejmowały wnioski o: (i) większą jasność co do powiązań z unijnymi przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa produktów; oraz (ii) sformułowanie tego odstępstwa w sposób spójny z innymi odstępstwami.
Jeśli chodzi o niszczenie produktów z jednego z powodów wymienionych w art. 25 ust. 5 lit. b) rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, w szczególności ze względu na uszkodzenia produktów, które powstały w wyniku manipulowania nimi lub zostały wykryte po ich zwrocie, a których nie można naprawić w opłacalny sposób, ponad 65 % respondentów nie przedstawiło żadnych uwag na temat proponowanego podejścia lub przedstawiło jedynie drobne uwagi na ten temat. W przedstawionych uwagach zainteresowane strony zwróciły się o wyłączenie lub ograniczenie stosowania kryterium opłacalności, argumentując, że stanowiłoby to zachętę do niszczenia zamiast naprawy, w szczególności taniej odzieży niskiej jakości („fast fashion”). Ponieważ kryterium opłacalności jest wyraźnie wymienione w rozporządzeniu w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, nie można go usunąć z odstępstwa. Aby jednak zapobiec natychmiastowemu zniszczeniu takich produktów ze względów związanych z opłacalnością, w akcie delegowanym wymaga się, aby produkty objęte tym odstępstwem zostały poddane procedurze oceny jakości, w tym, w stosownych przypadkach, testom technicznym, praktycznym ocenom lub sortowaniu, w których priorytetowo traktuje się uzupełnienie zapasów i naprawy. Takie procedury skutecznie zapobiegają niszczeniu produktów zwróconych przez konsumentów, a podmioty gospodarcze wezwały do uznania tych procedur w celu uzasadnienia zastosowania tego odstępstwa, a nie do dokumentowania i prowadzenia rejestrów ocen dotyczących poszczególnych produktów wysyłanych do zniszczenia.
Jeśli chodzi o niszczenie produktów ze względów wymienionych w art. 25 ust. 5 lit. c) rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, w szczególności ze względu na to, że produkty te nie są adekwatne do celu, do którego są przeznaczone, ponad 60 % respondentów nie przedstawiło żadnych uwag na temat proponowanego podejścia lub przedstawiło jedynie drobne uwagi na ten temat. Przedstawione uwagi dotyczyły przede wszystkim propozycji włączenia do tego odstępstwa zniszczenia produktów z powodu niezgodności z dobrowolnymi wymogami. Zainteresowane strony opowiedziały się przeciwko temu odstępstwu, ponieważ przedmiotowe produkty są w pełni zgodne z prawem Unii, i wyraziły obawy, że mogłoby to stworzyć luki prawne, umożliwiając przedsiębiorstwom opracowanie bardziej rygorystycznej polityki wewnętrznej wyłącznie w celu uzasadnienia niszczenia produktów. W związku z tymi uwagami odstępstwo to nie zostało ostatecznie przyjęte. Jeśli chodzi o niszczenie produktów z powodów wymienionych w art. 25 ust. 5 lit. d) rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, tj. z powodu nieprzyjęcia produktów oferowanych jako darowizna, 45 % respondentów zgłosiło poważniejsze uwagi na temat proponowanego podejścia. Większość respondentów popiera włączenie tego odstępstwa, ale wielu z nich wyraziło obawy, że zostało ono sformułowane w sposób zbyt rygorystyczny – na przykład wymaga się, aby niesprzedany produkt został zaoferowany jako darowizna co najmniej trzem odpowiednim obdarowanym. Inni wezwali jednak do bardziej rygorystycznego sformułowania, w szczególności uwzględnienia więcej wymogów dotyczących warunków, na jakich produkty są oferowane jako darowizna, oraz wysiłków podejmowanych przez podmioty gospodarcze w celu znalezienia odpowiedniego obdarowanego. Biorąc pod uwagę te komentarze, odstępstwo to zmieniono poprzez wydłużenie okresu, w którym produkty są publicznie oferowane jako darowizna. Aby zapobiec nadmiernym negatywnym skutkom dla podmiotów gospodarki społecznej, dodano odstępstwo w celu uwzględnienia okoliczności, w których podmioty te otrzymały niesprzedane produkty w formie darowizny i nie są w stanie znaleźć odbiorcy dla tych produktów.
Jeśli chodzi o niszczenie produktów z powodów wymienionych w art. 25 ust. 5 lit. e) rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, w szczególności jeśli takie produkty nie nadają się do przygotowania do ponownego użycia lub regeneracji, 45 % respondentów zgłosiło poważniejsze uwagi na temat proponowanego podejścia. Różne zainteresowane strony wezwały m.in. do usunięcia z odstępstwa produktów zawierających elementy sprzeczne z powszechnie uznawanymi normami społecznymi i wrażliwością społeczną w przypadku których to produktów środki naprawcze nie są technicznie wykonalne. Odstępstwo to pozostanie jednak niezmienione w celu zapobiegania niezamierzonym negatywnym skutkom dla podmiotów gospodarczych, a wymóg wdrożenia środków naprawczych, jeżeli jest to technicznie wykonalne, powinien zapobiec bezpodstawnemu stosowaniu tego odstępstwa.
W odniesieniu do części rozważań związanych z nienadawaniem się produktu do przygotowania do ponownego użycia lub regeneracji, w celu zapewnienia spójności z dyrektywą ramową w sprawie odpadów, w szczególności z proponowanymi zmianami dotyczącymi odpadów włókienniczych, produkty udostępniane na rynku po przygotowaniu do ponownego użycia (i które nie mogą być następnie sprzedane) nie powinny być już objęte zakazem niszczenia. Odstępstwo to uwzględniono jako odrębny punkt.
Jeśli chodzi o niszczenie produktów z powodów wymienionych w art. 25 ust. 5 lit. f) rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, tj. z powodu naruszenia praw własności intelektualnej, w tym produktów podrobionych, 57 % respondentów nie zgłosiło żadnych uwag na temat proponowanego podejścia lub wyraziło jedynie drobne uwagi na ten temat. Niektórzy respondenci ostrzegali przed włączeniem tego odstępstwa, ponieważ pozwoliłoby to na niszczenie produktów, które zasadniczo nadają się do użytku. W szczególności nie zgodzili się oni na wprowadzenie odstępstwa w przypadku umów licencyjnych, stwierdzając, że produkty będące przedmiotem takich umów nie są podrabiane ani produkowane w sposób naruszający prawa własności intelektualnej i nie należy zezwalać na ich niszczenie. Pomimo tych uwag odstępstwo to uznano za konieczne, ponieważ naruszenia praw własności intelektualnej oraz konkretne licencje lub ustalenia umowne ograniczające sprzedaż lub dystrybucję produktu mogą uzasadniać zniszczenie niesprzedanych produktów konsumpcyjnych.
W akcie delegowanym nie uwzględniono odstępstwa opartego na powodach wymienionych w art. 25 ust. 5 lit. g) rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, tj. w przypadku gdy zniszczenie jest rozwiązaniem o najmniej negatywnym wpływie na środowisko. Na podstawie obecnego wykazu produktów w załączniku VII do rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów w badaniu uzupełniającym wskazano, że ponowne użycie tych produktów jest zawsze najlepszym rozwiązaniem z punktu widzenia ochrony środowiska w porównaniu z recyklingiem lub innymi formami niszczenia. 77 % respondentów nie zgłosiło żadnych uwag lub wyraziło jedynie drobne uwagi na ten temat. Recykling może nadal mieć miejsce, gdy produkty nie nadają się do użytku, a zatem są objęte innymi odstępstwami; jest to zgodne z priorytetami w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów i przygotowania do ponownego użycia zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami określoną w art. 4 dyrektywy ramowej w sprawie odpadów.
3.ASPEKTY PRAWNE AKTU DELEGOWANEGO
Uprawnienie do przyjmowania aktów delegowanych przewidziano w art. 25 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2024/1781.
W art. 1 określono definicje mające zastosowanie do aktu delegowanego.
W art. 2 określono odstępstwa od zakazu niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych.
W art. 3 określono dowody, które mają być dostarczone przez podmioty gospodarcze w celu umożliwienia weryfikacji, czy zniszczenie niesprzedanego produktu jest uzasadnione.
W art. 4 zobowiązano podmioty gospodarcze do przekazywania podmiotom zajmującym się przetwarzaniem odpadów informacji na temat mającego zastosowanie odstępstwa.
W art. 5 zawarto klauzulę przeglądową.
W art. 6 określono daty wejścia w życie i rozpoczęcia stosowania aktu delegowanego.
ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) …/…
z dnia 9.2.2026 r.
uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1781 przez ustanowienie odstępstw od zakazu niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,
uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1781 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia ram ustalania wymogów ekoprojektu w odniesieniu do zrównoważonych produktów oraz zmiany dyrektywy (UE) 2020/1828 i rozporządzenia (UE) 2023/1542 i uchylenia dyrektywy 2009/125/WE, w szczególności jego art. 25 ust. 5,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)W art. 25 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/1781 zakazuje się niszczenia przez podmiot gospodarczy niektórych niesprzedanych produktów konsumpcyjnych od dnia 19 lipca 2026 r.
(2)Aby umożliwić podmiotom gospodarczym niszczenie niesprzedanych produktów konsumpcyjnych, jeżeli jest to uzasadnione i właściwe z któregokolwiek z powodów wymienionych w art. 25 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2024/1781, należy ustanowić odstępstwa od zakazu niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych wymienionych w załączniku VII do tego rozporządzenia.
(3)W zależności od okoliczności uzasadniających zniszczenie podmioty gospodarcze nadal mogą mieć możliwość regeneracji, odnowienia lub przekazania w formie darowizny odpowiednich niesprzedanych produktów konsumpcyjnych, a także pozbycia się ich w celu przygotowania ich do ponownego użycia, zgodnie z definicją „zniszczenia” określoną w art. 2 pkt 34 rozporządzenia (UE) 2024/1781. Jeżeli ma zastosowanie odstępstwo, niszczenie niesprzedanych produktów konsumpcyjnych należy przeprowadzić zgodnie z kolejnością priorytetów w hierarchii postępowania z odpadami, jak określono w art. 4 dyrektywy 2008/98/WE, nadając priorytet recyklingowi w stosunku do odzysku, w tym odzysku energii, oraz procesów unieszkodliwiania.
(4)Celem rozporządzenia (UE) 2024/1781 jest poprawa zrównoważenia środowiskowego produktów. Zakaz określony w art. 25 ust. 1 tego rozporządzenia nie powinien jednak uniemożliwiać podmiotom gospodarczym podejmowania niezbędnych działań w celu zapewnienia wysokiego poziomu bezpieczeństwa i niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych, jeżeli stanowią one zagrożenie dla zdrowia lub bezpieczeństwa i gdy nie są możliwe żadne inne środki ograniczające ryzyko, ani nie powinien ograniczać takich działań.
(5)Produkty konsumpcyjne mogą również być niezgodne z prawem Unii lub prawem krajowym z powodów innych niż te związane ze zdrowiem lub bezpieczeństwem konsumentów, na przykład z powodów etycznych, takich jak praca przymusowa. W takich przypadkach zniszczenie może być wymagane na mocy tego prawa lub może stanowić odpowiedni środek łagodzący i w związku z tym powinno być dozwolone.
(6)Ochrona praw własności intelektualnej ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania integralności rynku wewnętrznego oraz zachęcania do rozwoju i komercjalizacji nowych produktów i technologii. W przypadku stwierdzenia, że niesprzedane produkty konsumpcyjne naruszają prawa własności intelektualnej, zniszczenie może być konieczne, aby zapobiec dalszym naruszeniom.
(7)Prawa własności intelektualnej mogą się również wiązać z ważnymi i możliwymi do wyegzekwowania zobowiązaniami umownymi, takimi jak licencje ograniczające sprzedaż lub dystrybucję produktu po określonej dacie. Po upływie takiej daty zniszczenie może być konieczne do zapewnienia skutecznego wykonania tych praw.
(8)Niektóre produkty konsumpcyjne mogą nie nadawać się do ponownego użycia lub regeneracji, ponieważ usunięcie lub trwałe uniemożliwienie dostępu do etykiet, logo lub właściwości projektu produktu jest technicznie niewykonalne. Usunięcie niektórych elementów może być niezbędne do poszanowania praw własności intelektualnej. Produkty konsumpcyjne mogą również nie nadawać się do ponownego użycia lub regeneracji, jeśli są nieodpowiednie w określonym kontekście kulturowym, etycznym lub społecznym. Takie produkty są wprawdzie zgodne z prawem unijnym lub krajowym, ale mogą budzić kontrowersje i wywoływać dyskusję dotyczącą kwestii moralnych, a także być wątpliwe etycznie lub niezgodne z ogólnie przyjętymi normami społecznymi dotyczącymi szacunku, równości czy godności człowieka. Do takich produktów zaliczają się m.in. produkty utrwalające dyskryminację, wykorzystujące stereotypy lub oparte na języku lub obrazach zaostrzających konflikty. W takich przypadkach zniszczenie powinno być możliwe, jeżeli jest to najskuteczniejsze i najbardziej proporcjonalne rozwiązanie pozwalające sprostać takim wyzwaniom technicznym. Niewykonalność techniczna to sytuacja, w której istniejące technologie, ugruntowana wiedza techniczna lub ekspercka dostępna dla podmiotu gospodarczego są niewystarczające lub niewystarczająco wiarygodne, aby można było wdrożyć skuteczne działania naprawcze.
(9)Powinna istnieć możliwość niszczenia uszkodzonych produktów, w przypadku gdy zostały one fizycznie uszkodzone, zanieczyszczone lub uległy pogorszeniu podczas działań i procesów odbywających się w całym łańcuchu dostaw. Obejmowałoby to przetwarzanie, przechowywanie, transport, sprzedaż detaliczną lub zwrot przez konsumentów, w przypadku gdy takie produkty zostały zwrócone na podstawie prawa do odstąpienia od umowy przewidzianego w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE lub, w stosownych przypadkach, w trakcie dłuższego okresu odstąpienia zapewnianego przez przedsiębiorcę, pod warunkiem że naprawa nie jest technicznie wykonalna lub opłacalna.
(10)Powinna istnieć możliwość niszczenia produktów, które nie są adekwatne do celu, do którego są przeznaczone, ze względu na wady projektowe lub produkcyjne, które sprawiają, że produkt jest niefunkcjonalny. Produkt należy uznać za niefunkcjonalny, jeżeli nie posiada istotnych właściwości, których konsumenci mogą zasadnie oczekiwać, lub gdy wada podważa podstawowe przeznaczenie produktu. Niszczenie powinno być dozwolone wyłącznie w przypadku, gdy takich produktów nie można naprawić.
(11)Podmioty gospodarcze mogą przekazać niesprzedane produkty konsumpcyjne odpowiednim partnerom w formie darowizny w celu ich wykorzystania lub ponownego wykorzystania, w tym podmiotom gospodarki społecznej, które zgodnie z prawem lub zwyczajową praktyką przyjmują darowizny odpowiednich produktów konsumpcyjnych, przy czym podmioty te powinny nadać priorytet darowiznom lokalnym, aby zminimalizować wpływ na środowisko oraz wspierać tworzenie zrównoważonych, partycypacyjnych i inkluzywnych modeli biznesowych, a także wysokiej jakości miejsc pracy w Unii. Jeżeli taką ofertę darowizny złożono bezpośrednio co najmniej trzem odpowiednim podmiotom gospodarki społecznej w Unii albo zamieszczono ją na łatwo dostępnej stronie internetowej podmiotu gospodarczego na okres co najmniej ośmiu tygodni, a produkty oferowane jako darowizna nie zostały przyjęte, to mogą one zostać zniszczone. Podmioty gospodarki społecznej, które otrzymują niesprzedane produkty konsumpcyjne w formie darowizny, powinny móc zniszczyć te produkty, jeżeli nie są w stanie znaleźć dla nich odbiorców, pod warunkiem że produkty te nie podlegają wymogom selektywnej zbiórki oraz przygotowania do ponownego użycia niesprzedanych tekstyliów, których się pozbyto, które to wymogi określono w dyrektywie 2008/98/WE, lub równoważnym wymogom stosowanym w odniesieniu do innych grup produktów.
(12)Aby zapobiec niezamierzonym negatywnym skutkom dla modeli biznesowych o obiegu zamkniętym, które wiążą się ze sprzedażą produktów po ich przygotowaniu do ponownego użycia, powinna istnieć możliwość niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych, które zostały udostępnione na rynku w wyniku operacji przeprowadzonych przez podmioty przetwarzające odpady zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE. Zgodnie z tą dyrektywą, aby odpady przestały być odpadami, musi istnieć rynek lub popyt na pochodzący z odzysku produkt. W przypadku braku takiego rynku powinna istnieć możliwość zniszczenia produktu.
(13)Aby zapobiec nadużyciom i zapewnić, aby odstępstwa stosowane przez podmioty gospodarcze były uzasadnione, czyniąc tym samym zniszczenie środkiem ostatecznym, należy opracować odpowiednie mechanizmy weryfikacji oparte, w stosownych przypadkach, na istniejących praktykach zapewniania jakości produktów. Aby umożliwić właściwym organom krajowym przeprowadzanie odpowiednich kontroli, podmioty gospodarcze powinny przechowywać przez okres pięciu lat całą odpowiednią dokumentację, którą wykorzystują do celów weryfikacji. W przypadku gdy te same okoliczności uzasadniające zniszczenie mają wpływ na wiele produktów, dokumentacja może być sporządzana łącznie dla wszystkich takich produktów.
(14)Podmioty gospodarcze, które są świadome okoliczności decydujących o zastosowaniu któregokolwiek z odstępstw określonych w niniejszym rozporządzeniu do niesprzedanych produktów, powinny przedstawić podmiotowi przetwarzającemu odpady i będącemu odbiorcą oświadczenie informujące o mającym zastosowanie odstępstwie w celu wsparcia skuteczniejszych procesów sortowania, poprawy wskaźników ponownego użycia i recyklingu oraz zmniejszenia zbędnych kosztów przetwarzania odpadów,
PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:
Artykuł 1
Definicje
Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
1) „podmiot gospodarki społecznej” oznacza podmiot gospodarki społecznej w rozumieniu art. 3 pkt 4i dyrektywy 2008/98/WE;
2) „opłacalny” oznacza koszt naprawy lub odnowienia produktu, który nie przewyższa całkowitego kosztu zniszczenia tego produktu oraz całkowitego kosztu materiałów, produkcji, opakowania, transportu, przechowywania oraz wszelkich innych kosztów administracyjnych lub logistycznych związanych z wymianą tegoż produktu.
Artykuł 2
Odstępstwa od zakazu niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych
Niesprzedane produkty konsumpcyjne wymienione w załączniku VII do rozporządzenia (UE) 2024/1781 mogą zostać zniszczone w następujących okolicznościach, pod warunkiem że dostępna jest dokumentacja, o której mowa w art. 3:
a)produkt jest produktem niebezpiecznym w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/988;
b)produkt jest nieadekwatny do celu, do którego jest przeznaczony, ponieważ jest niezgodny z prawem Unii lub prawem krajowym z powodów innych niż te, o których mowa w lit. a), a jego zniszczenie jest wymagane prawem lub stanowi odpowiednie i proporcjonalne działanie naprawcze;
c)na podstawie prawomocnego orzeczenia sądowego, decyzji wynikającej z procedury alternatywnego rozstrzygania sporów (ADR), powiadomienia posiadacza praw, właściwego organu lub podmiotu upoważnionego do działania w imieniu posiadacza praw lub dochodzenia wewnętrznego prowadzonego przez podmiot gospodarczy stwierdzono, że produkt narusza prawa własności intelektualnej, i pod warunkiem że podmiot gospodarczy może należycie uzasadnić naruszenie;
d)produkt podlega ważnej i możliwej do wyegzekwowania licencji lub podobnemu wymogowi umownemu, który chroni prawa własności intelektualnej i zgodnie z którym sprzedaż, dystrybucja lub jakakolwiek inna forma przekazania produktu po upływie określonego okresu stanowi naruszenie tych praw własności intelektualnej, a ten określony termin upłynął, a także pod warunkiem że podmiot gospodarczy może należycie uzasadnić naruszenie i wykazać, że zniszczenie jest odpowiednim i proporcjonalnym działaniem naprawczym;
e)produkt nie nadaje się do przygotowania do ponownego użycia lub regeneracji z powodu niewykonalności technicznej usunięcia lub trwałego uniemożliwienia dostępu do etykiet, logo lub rozpoznawalnych cech projektu produktu, które:
i)są chronione prawami własności intelektualnej; lub
ii)uznaje się za nieodpowiednie;
f)produkt można racjonalnie uznać za niedopuszczalny do użytku przez konsumenta z powodu uszkodzeń, w tym uszkodzeń fizycznych, pogorszenia jakości lub zanieczyszczenia, w tym problemy z higieną, niezależnie od tego, czy są one spowodowane przez konsumentów lub występują podczas manipulowania produktem przez podmioty gospodarcze lub inne podmioty uczestniczące w łańcuchu dostaw, transporcie, sprzedaży detalicznej lub przechowywaniu, a naprawa oraz odnowienie nie są technicznie wykonalne ani opłacalne;
g)produkt jest nieadekwatny do celu, do którego był przeznaczony, z powodu wad projektowych lub produkcyjnych, których naprawa nie jest technicznie wykonalna;
h)tylko jeśli warunki, o których mowa w lit. a)–g), nie mają zastosowania – ofertę przekazania produktu w formie darowizny złożono bezpośrednio co najmniej trzem odpowiednim podmiotom gospodarki społecznej z siedzibą na terytorium Unii albo zamieszczono ją na łatwo dostępnej stronie internetowej podmiotu gospodarczego na okres co najmniej ośmiu tygodni, a produkty oferowane jako darowizna nie zostały przyjęte;
i)produkt przekazano w formie darowizny podmiotowi gospodarki społecznej z siedzibą na terytorium Unii, ale nie znaleziono dla niego żadnego odbiorcy;
j)podmiot przetwarzający odpady udostępnił produkt na rynku po przygotowaniu go do ponownego użycia, ale nie znaleziono dla niego żadnego odbiorcy.
Artykuł 3
Dokumentacja do celów weryfikacji zgodności
Przez okres pięciu lat od zniszczenia niesprzedanego produktu konsumpcyjnego objętego odstępstwem na podstawie art. 2 podmioty gospodarcze przechowują i udostępniają na żądanie właściwym organom w postaci elektronicznej w terminie 30 dni od otrzymania wniosku, z wyjątkiem sytuacji, gdy informacje te są dostępne właściwemu organowi krajowemu na podstawie innego aktu prawnego, następującą dokumentację:
a)w przypadku produktu niebezpiecznego, o którym mowa w art. 2 lit. a), jeden z poniższych dokumentów:
(i) opis zastrzeżeń, które budzi produkt w zakresie zdrowia lub bezpieczeństwa i które zagrażają jego zgodności z ogólnym wymogiem bezpieczeństwa, o którym mowa w art. 5 rozporządzenia (UE) 2023/988, w tym ocena bezpieczeństwa produktu zgodnie z art. 6, 7 i 8 tego rozporządzenia;
(ii) sprawozdanie z badań wskazujące na obecność w produkcie niezgodnych chemikaliów oraz określające mające zastosowanie prawo Unii lub prawo krajowe;
b)w przypadku produktu, o którym mowa w art. 2 lit. b), oświadczenie z samooceny wskazujące rodzaj niezgodności oraz mające zastosowanie prawo Unii lub prawo krajowe;
c)w przypadku, o którym mowa w art. 2 lit. c), prawomocne orzeczenie sądowe, decyzja ADR lub powiadomienie, o którym mowa w lit. c), lub dokumentacja dochodzenia wewnętrznego uzasadniającego naruszenie;
d)w przypadku, o którym mowa w art. 2 lit. d), licencja, umowa lub porozumienie, które zostały zawarte z posiadaczem praw i które wyraźnie określają ograniczenia dotyczące dystrybucji lub innych form przekazania produktu po upływie określonego okresu, wraz z uzasadnieniem, że zniszczenie jest odpowiednim i proporcjonalnym działaniem;
e)w przypadku, o którym mowa w art. 2 lit. e), protokół kontroli lub dokumentacja uzupełniająca, w której wykazano, że techniczne warianty przygotowania produktu do ponownego użycia lub regeneracji zostały ocenione i uznane za niewykonalne, w tym, w stosownych przypadkach, dowody wizualne, analizy techniczne lub opinie ekspertów potwierdzające techniczną niewykonalność usunięcia lub trwałego uniemożliwienia dostępu do etykiet, logo lub rozpoznawalnych cech, które są chronione prawami własności intelektualnej lub które uznaje się za niewłaściwe;
f)w przypadku uszkodzonego produktu, o którym mowa w art. 2 lit. f), lub produktu nieadekwatnego do celu, o którym mowa w lit. g) tego artykułu, jeden z następujących dokumentów:
(i) dowody na to, że produkt został poddany procedurom oceny jakości, m.in. ocenie wizualnej i sortowaniu, w ramach których priorytetowo traktuje się uzupełnienie zapasów i naprawę, w tym opis procedury oceny jakości, znormalizowane plany naprawy konkretnych rodzajów uszkodzeń oraz opis konkretnych przypadków, w których naprawa oraz odnowienie nie są możliwe ze względów technicznych lub związanych z opłacalnością w odniesieniu do produktu, o którym mowa w art. 2 lit. f), lub ze względów technicznych w odniesieniu do produktu, o którym mowa w lit. g) tego artykułu;
(ii) protokół kontroli, w formie testu technicznego, wyników mających zastosowanie ocen praktycznych lub innych ekspertyz, w których dokumentuje się rodzaj i wagę stwierdzonych uszkodzeń w odniesieniu do artykułów lub partii, których te uszkodzenia dotyczą, oraz fakt, że środki naprawcze nie są wykonalne ze względów technicznych lub związanych z opłacalnością w odniesieniu do produktu, o którym mowa w art. 2 lit. f), lub ze względów technicznych w odniesieniu do produktu, o którym mowa w lit. g) tego artykułu;
g)w przypadku, o którym mowa w art. 2 lit. h), dowód oferty darowizny;
h)w przypadku, o którym mowa w art. 2 lit. i), oświadczenie potwierdzające, że produkt został otrzymany jako darowizna i że nie można było znaleźć dla niego odbiorcy;
i)w przypadku, o którym mowa w art. 2 lit. j), dokumentacja wykazująca, że produkt otrzymano od podmiotu przetwarzającego odpady i że nie można było znaleźć dla niego odbiorcy.
Artykuł 4
Oświadczenie dla podmiotów przetwarzających odpady
Podmioty gospodarcze przedstawiają oświadczenie dotyczące mającego zastosowanie odstępstwa podmiotowi przetwarzającemu odpady, któremu dostarczają niesprzedane produkty konsumpcyjne objęte jednym z odstępstw określonych w art. 2.
Artykuł 5
Przegląd
Komisja dokonuje przeglądu niniejszego rozporządzenia, uwzględniając nowe produkty dodane do wykazu w załączniku VII do rozporządzenia (UE) 2024/1781 lub odpowiedniość odstępstw, przy czym w szczególności rozważa, czy nowe dane naukowe lub rozwój najnowocześniejszych technologii uzasadniają odstępstwo od stosowania wysokiej jakości technologii recyklingu jako rozwiązania o najmniej negatywnym wpływie na środowisko. Komisja przedstawia wyniki takiego przeglądu – w tym, w stosownych przypadkach, projekt zmiany rozporządzenia – za każdym razem, gdy do wykazu w załączniku VII do tego rozporządzenia zostanie dodany nowy produkt, przy czym nie później niż … [Urząd Publikacji – proszę wstawić datę przypadającą 5 lat po wejściu w życie niniejszego rozporządzenia].
Artykuł 6
Wejście w życie i rozpoczęcie stosowania
Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia 19 lipca 2026 r.
Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.
Sporządzono w Brukseli dnia 9.2.2026 r.
W imieniu Komisji
Przewodnicząca
Ursula VON DER LEYEN