ZAPROSZENIE DO ZGŁASZANIA UWAG

DOTYCZĄCYCH OCENY / OCENY ADEKWATNOŚCI

Celem tego dokumentu jest poinformowanie opinii publicznej i zainteresowanych stron o pracach Komisji, aby umożliwić przekazanie informacji zwrotnych i skuteczny udział w konsultacjach.

Zwracamy się do tych grup o przedstawienie opinii na temat przyjętego przez Komisję podejścia do wskazanego problemu i możliwych rozwiązań oraz o przekazanie nam wszelkich istotnych informacji.

Tytuł oceny

Ocena dyrektywy w sprawie odpadów promieniotwórczych i dyrektywy w sprawie przemieszczania odpadów promieniotwórczych

Wiodąca DG i odpowiedzialny dział

DG. ds. Energii – Dział 2 „Energia Jądrowa, Odpady Nuklearne i Likwidacja”

Orientacyjny harmonogram

(planowane terminy rozpoczęcia i zakończenia)

I kw. 2026 r. – IV kw. 2026 r.

Informacje dodatkowe

https://energy.ec.europa.eu/topics/nuclear-energy/radioactive-waste-and-spent-fuel_en?prefLang=pl

Dokument przeznaczony wyłącznie do celów informacyjnych. Nie przesądza on o ostatecznej decyzji Komisji co do tego, czy inicjatywa ta zostanie zrealizowana, ani o jej ostatecznej treści. Wszystkie opisane tu elementy inicjatywy, w tym jej harmonogram, mogą ulec zmianie.

A. Kontekst polityczny, cel i zakres oceny

Kontekst polityczny

Dla niektórych państw UE energia jądrowa stanowi ważny element strategii w zakresie ich dekarbonizacji, konkurencyjności przemysłowej oraz bezpieczeństwa dostaw. W przykładowym programie energetyki jądrowej (PINC) Komisji wykazano, że zgodnie z prognozami zainstalowana moc jądrowa w UE wzrośnie z 98 GWe w 2025 r. do około 109 Gwe w 2050 r. W związku z tym wytwarzane są i będą nowe ilości odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego, co doprowadzi do zwiększenia dotychczasowych pozostałości po wytwarzaniu energii jądrowej. Poza wytwarzaniem energii odpady promieniotwórcze powstają w wyniku wielu działań przynoszących korzyści naszemu społeczeństwu, takich jak zastosowania izotopów promieniotwórczych w medycynie, przemyśle, rolnictwie, badaniach naukowych i edukacji. W związku z tym wszystkie państwa członkowskie UE muszą gospodarować jakąś formą odpadów promieniotwórczych. W programie PINC Komisja stwierdziła, że „skuteczna likwidacja obiektów jądrowych i odpowiedzialne gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa i utrzymania poparcia społecznego dla wykorzystywania energii jądrowej.” Bezpieczne i odpowiedzialne gospodarowanie jest tym ważniejsze, że ponownie rośnie zainteresowanie energią jądrową i najnowocześniejszymi technologiami jądrowymi, a kilka państw członkowskich UE ogłosiło inicjatywy mające na celu wspieranie i uruchamianie nowych projektów jądrowych. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny również podkreślił w swojej opinii pt. „Gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi: punkt widzenia społeczeństwa obywatelskiego” „znaczenie, jakie dla społeczeństwa ma różnorodna rola nauki i technologii jądrowej w ważnych sektorach (np. medycyna, badania naukowe, rolnictwo, przemysł). Przyczynia się ona decydująco do autonomii strategicznej UE, przywództwa przemysłowego, badań naukowych, kształcenia i tworzenia miejsc pracy. Chociaż odpady promieniotwórcze i wypalone paliwo jądrowe stanowią niewielki odsetek wszystkich odpadów niebezpiecznych, to konieczne jest zintegrowane podejście do gospodarowania odpadami promieniotwórczymi w celu ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska.”

Ramy prawne dotyczące odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego opierają się na dwóch podstawowych aktach: dyrektywie w sprawie odpadów promieniotwórczych (2011/70/Euratom) oraz dyrektywie w sprawie przemieszczania odpadów promieniotwórczych (2006/117/Euratom).

Dyrektywa w sprawie odpadów promieniotwórczych ustanawia kompleksowe ramy Euratomu w celu zapewnienia odpowiedzialnego i bezpiecznego długoterminowego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Zobowiązuje się w niej państwa członkowskie UE do ustanowienia programów krajowych dotyczących całego cyklu życia tych materiałów – od ich wytworzenia aż do trwałego składowania.

Dyrektywa w sprawie przemieszczania odpadów promieniotwórczych koncentruje się w szczególności na nadzorze i kontroli nad transgranicznym przemieszczaniem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego, ustanawiając system uprzednich zezwoleń zapobiegający niedozwolonemu przemieszczaniu.

W trzecim sprawozdaniu Komisji z postępów we wdrażaniu dyrektywy w sprawie odpadów promieniotwórczych (COM(2024) 197 final) wskazano cztery kluczowe nierozwiązane problemy związane z wdrażaniem: (i) kilka państw członkowskich UE nadal nie określiło krajowych polityk długoterminowego gospodarowania wszystkimi swoimi odpadami promieniotwórczymi, (ii) cele przewidziane w niektórych programach krajowych nie są wystarczająco ambitne, (iii) występują niedociągnięcia w zakresie kontroli i finansowania programów krajowych oraz (iv) niektóre szacunki kosztów są nieaktualne lub niekompletne, bądź nie uwzględniają wszystkich kosztów.

Cel i zakres

Ponieważ ich przedmioty i zakresy są ze sobą ściśle powiązane, w ocenie przedstawiono zintegrowane podejście obejmujące zarówno dyrektywę w sprawie odpadów promieniotwórczych (dyrektywa Rady 2011/70/Euratom), jak i dyrektywę w sprawie przemieszczania odpadów promieniotwórczych (dyrektywa Rady 2006/117/Euratom). Wspólną ocenę uzasadnia ponadto długi okres czasu, jaki upłynął od wejścia w życie obydwu dyrektyw (19 lat w przypadku dyrektywy w sprawie przemieszczania odpadów promieniotwórczych i 14 lat w przypadku dyrektywy w sprawie odpadów promieniotwórczych).

Celem oceny jest ustalenie, w oparciu o dowody, w jakim zakresie dyrektywa w sprawie odpadów promieniotwórczych i dyrektywa w sprawie przemieszczania odpadów promieniotwórczych osiągnęły wyznaczone cele. Ustalenia z oceny będą stanowić solidną bazę dowodów dla przyszłych inicjatyw politycznych mających na celu zapewnienie pełnej realizacji celów obydwu dyrektyw i ich spójnego stosowania. W ramach oceny określone zostaną również możliwości udoskonalenia wtórnych ram prawnych Euratomu i zmniejszenia powiązanych niepotrzebnych obciążeń administracyjnych.

Zakres oceny opiera się na następujących kryteriach: skuteczność, efektywność, spójność, adekwatność i unijna wartość dodana. Każde kryterium zostanie wykorzystane do oceny, czy dyrektywy są nadal adekwatne do zakładanych celów.

Ocena obejmuje wszystkie państwa członkowskie UE od momentu wejścia w życie obydwu dyrektyw.

B. Lepsze stanowienie prawa

Strategia konsultacji

W ocenie wykorzystane zostaną wyniki niniejszego zaproszenia do zgłaszania uwag oraz konsultacje publiczne dostępne na portalu „Wyraź swoją opinię”. Zaproszenie do zgłaszania uwag pozostanie otwarte przez 4 tygodnie, a konsultacje publiczne – przez 12 tygodni. Kwestionariusz dostępny jest w języku angielskim. Odpowiedzi można jednak przesyłać w dowolnym z 24 języków urzędowych UE.

Zgodnie ze strategią Komisji w zakresie lepszego stanowienie prawa, polegającą na opracowywaniu inicjatyw w oparciu o najlepszą dostępną wiedzę, do przekazania uwag zachęcamy również naukowców, organizacje akademickie oraz towarzystwa i stowarzyszenia naukowe. Odpowiedzi mogą obejmować odpowiednie opublikowane i wstępne badania naukowe, analizy i dane. Szczególnie interesują nas wkłady podsumowujące obecny stan wiedzy w dziedzinach, których dotyczy zaproszenie.

Odpowiedzi otrzymane na niniejsze zaproszenie do zgłaszania uwag zostaną przeanalizowane, a następnie opublikowane zostanie podsumowanie wyników w formie sprawozdania zbiorczego.

Powody prowadzenia konsultacji 

Celem konsultacji jest zebranie spostrzeżeń i informacji zwrotnych od społeczeństwa i zainteresowanych stron na temat bezpiecznego i odpowiedzialnego gospodarowania odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w UE, w szczególności na temat dyrektyw i ich wdrażania na szczeblu krajowym.

Grupa docelowa

Na potrzeby dokonania oceny obydwu dyrektyw Komisja zwraca się o opinie do państw członkowskich UE oraz władz regionalnych i lokalnych w państwach członkowskich UE, krajowych organów regulacyjnych i innych właściwych organów, podmiotów branżowych działających w sektorze jądrowym lub zainteresowanych tym sektorem, w tym przedsiębiorstw typu start-up, organizacji zawodowych zajmujących się gospodarowaniem odpadami promieniotwórczymi i ich przemieszczaniem. Komisja zwraca się również o opinię środowisk akademickich, społeczeństwa obywatelskiego i organizacji międzynarodowych oraz ogółu społeczeństwa.

Gromadzenie danych i metodyka

Na potrzeby oceny wykorzystane zostaną również następujące źródła informacji:

·Krajowe sprawozdania z postępów i sprawozdania z postępów opracowane przez Komisję Europejską dotyczące dyrektywy w sprawie odpadów promieniotwórczych i dyrektywy w sprawie przemieszczania odpadów promieniotwórczych, dostępne pod adresem: https://energy.ec.europa.eu/topics/nuclear-energy/radioactive-waste-and-spent-fuel_en?prefLang=pl

·Wywiady z zainteresowanymi stronami

·Uwagi zainteresowanych stron (np. sprawozdania ENSREG),

·Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, COM(2010) 618 final, Dz.U. C 218, (2011),

·Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi: punkt widzenia społeczeństwa obywatelskiego, TEN/842, 2024 r.

·Badanie dotyczące najważniejszych wskaźników wykonania zadań służących monitorowaniu wdrażania programów krajowych dotyczących bezpiecznego i długoterminowego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi.

·Metody oceny kosztów gospodarowania odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym

·Stosowne orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Ocena ma na celu zapewnienie szerokiego i inkluzywnego zaangażowania zainteresowanych stron. Łączy ona badanie źródeł wtórnych i konsultacje publiczne z ukierunkowanymi wywiadami z kluczowymi zainteresowanymi stronami w celu zgromadzenia różnych perspektyw i solidnych dowodów na jej potrzeby, a także analizę stanowisk przedstawionych w ramach zaproszenia do zgłaszania uwag.

Wszystkie źródła danych zostaną podsumowane i poddane triangulacji na potrzeby dokonania oceny w oparciu o pięć kryteriów lepszego stanowienia prawa. Dane poddane triangulacji zostaną wykorzystane do przedstawienia postępów poczynionych we wdrażaniu, wszelkich opóźnień, obecnych warunków, wszelkich niezamierzonych skutków, a także wszelkich wpływów zewnętrznych w państwach członkowskich UE.