ZAPROSZENIE DO ZGŁASZANIA UWAG

DOTYCZĄCYCH OCENY / OCENY ADEKWATNOŚCI

Celem tego dokumentu jest poinformowanie opinii publicznej i zainteresowanych stron o pracach Komisji, aby umożliwić przekazanie informacji zwrotnych i skuteczny udział w konsultacjach.

Zwracamy się do tych grup o przedstawienie opinii na temat przyjętego przez Komisję podejścia do wskazanego problemu i możliwych rozwiązań oraz o przekazanie nam wszelkich istotnych informacji.

Tytuł oceny

Ocena przepisów dotyczących egzekwowania praw własności intelektualnej (IPR) przez organy celne

Wiodąca DG i odpowiedzialny dział

DG TAXUD -–Dział A4 – Ochrona Obywateli i Egzekwowanie Praw Własności Intelektualnej

Orientacyjny harmonogram

(planowane terminy rozpoczęcia i zakończenia)

Zakończenie oceny planowane na IV kw. 2026 r.

Informacje dodatkowe

Podrabianie, piractwo i inne naruszenia praw własności intelektualnej (europa.eu)

Broń swoich praw (europa.eu)

A. Kontekst polityczny, cel i zakres oceny

Kontekst polityczny

W komunikacie Komisji „Europa 2020” podkreślono znaczenie pogłębiania wiedzy i innowacji oraz promowania bardziej konkurencyjnej gospodarki jako siły napędowej inteligentnego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Prawa własności intelektualnej (IPR) mają zasadnicze znaczenie w kontekście tych kluczowych priorytetów. Unia Europejska jest zaangażowana w ochronę tych praw na swoim terytorium z korzyścią dla swoich obywateli i przedsiębiorstw. Organy celne UE mają do odegrania rolę w ochronie praw własności intelektualnej, ponieważ są uprawnione do zatrzymywania na granicach zewnętrznych UE fałszywych i podrabianych towarów z państw niebędących członkami UE, a tym samym zapobiegania wprowadzaniu tych towarów do UE.

W wyniku badania „Mapping Global Trade in Fakes 2025” (Mapowanie globalnego handlu podróbkami 2025) 1 , przeprowadzonego wspólnie przez Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) i Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), oszacowano, że wartość towarów podrobionych przywiezionych do UE w 2021 r. wyniosła 99 mld EUR. Odpowiada to 4,7 % całego przywozu z reszty świata do UE. Jednocześnie z rocznych sprawozdań EUIPO/TAXUD dotyczących zatrzymań przez organy celne wynika, że w ostatnich latach liczba zatrzymań na granicy zewnętrznej UE pozostaje na tym samym poziomie lub nawet nieznacznie spadła (zob. Prawa własności intelektualnej – fakty i liczby (europa.eu)).

Nowe tendencje w światowym handlu i łańcuchu dostaw, najnowsze osiągnięcia technologiczne i zmieniający się popyt konsumpcyjny – zwłaszcza po pandemii COVID-19 – przyczyniły się do obecnego gwałtownego wzrostu handlu elektronicznego. Według danych z nadzoru celnego przywóz towarów o niskiej wartości w handlu elektronicznym sprowadzonych przez konsumentów z UE wzrósł ponad czterokrotnie w ciągu ostatnich czterech lat 2 , z 1,4 mld w 2022 r. do 2,4 mld w 2023 r., 4,6 mld w 2024 r. i 5,8 mld w 2025 r. 3 Jednocześnie organy celne borykają się z problemem coraz bardziej ograniczonych zasobów i coraz większego zakresu zadań, które mają realizować.

W 2022 r. w sprawozdaniu specjalnym 06/2022: Unijne prawa własności intelektualnej – Nie zapewniono całkowicie niezawodnej ochrony (europa.eu) Europejski Trybunał Obrachunkowy zwrócił uwagę na niektóre kwestie związane z egzekwowaniem przepisów prawa celnego. Chodzi o:

-różne praktyki (i koszty) w UE w zakresie niszczenia podrobionych towarów;

-przyjęcie przez organy celne progów interwencji, poniżej których nie podejmują one działań, w wyniku wniosku złożonego przez posiadacza praw;

-zawężoną definicję małych przesyłek;

-różnice w praktykach państw członkowskich w zakresie zgłaszania naruszeń.

Stałe monitorowanie wdrażania rozporządzenia (UE) nr 608/2013 w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne pomogło zidentyfikować kilka innych potencjalnych problemów, takich jak to, że:

-nie wszystkie państwa członkowskie w pełni korzystają ze środków przewidzianych w rozporządzeniu (UE) nr 608/2013, takich jak procedura małej przesyłki;

-niski odsetek wniosków o podjęcie działań składanych do organów celnych przez posiadaczy praw skutkuje zatrzymaniami;

-nie wszystkie prawa własności intelektualnej są egzekwowane w takim samym zakresie;

-posiadacze praw uważają, że występują różnice operacyjne we wdrażaniu przepisów, których szczegółowo nie uregulowano w rozporządzeniu nr 608/2013 (takich jak postępowanie z pozostałościami po zniszczeniu towarów, co do których istnieje podejrzenie, że naruszają prawa własności intelektualnej, oraz kwestia własności tych pozostałości).

W związku z tym DG TAXUD rozpoczęła pełną ocenę egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 608/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r.). W ramach ewaluacji ocenia się, czy rozporządzenie osiągnęło swoje cele, w tym spodziewany wzrost efektywności, oraz czy rozporządzenie i powiązane z nim ramy technologii informacyjnej są nadal adekwatne do zakładanych celów, biorąc pod uwagę zmiany gospodarcze, technologiczne i społeczne, jakie zaszły od czasu rozpoczęcia stosowania rozporządzenia w 2014 r.

Cel i zakres

Na mocy rozporządzenia nr 608/2013 organy celne mogą w pewnych okolicznościach zająć towary na zewnętrznej granicy UE, jeśli istnieje podejrzenie, że towary te naruszają prawa własności intelektualnej, i zniszczyć je bez konieczności oczekiwania na decyzję sądu. Rozporządzenie miało na celu poprawę egzekwowania praw własności intelektualnej na granicy, zwłaszcza w związku ze wzrostem liczby towarów naruszających prawa własności intelektualnej, które to towary są wprowadzane na rynek wewnętrzny w wyniku rozwoju handlu elektronicznego. W szczególności rozporządzenie miało na celu zaspokojenie kilku potrzeb, w tym:

-wzmocnienie i dalszą harmonizację ochrony praw własności intelektualnej przez organy celne UE poprzez ustanowienie uproszczonych przepisów proceduralnych dotyczących zatrzymywania towarów podejrzanych o naruszenie praw własności intelektualnej;

-zapewnienie szkoleń dla funkcjonariuszy celnych, aby pomóc w zmniejszeniu obciążeń administracyjnych i kosztów związanych z obsługą małych przesyłek;

-centralizację danych dotyczących działań organów celnych w centralnej bazie danych przy jednoczesnym zapewnieniu interoperacyjności między systemami krajowymi (o ile istnieją) a centralną bazą danych, co umożliwi państwom członkowskim wymianę z Komisją Europejską wniosków o podjęcie działań (AFA) oraz informacji statystycznych dotyczących zatrzymań;

-wspieranie skoordynowanego podejścia do gromadzenia i wymiany danych między zainteresowanymi stronami, w tym czasu reagowania przez posiadaczy praw, w przypadku gdy organy celne występują z propozycją zniszczenia towarów naruszających prawa własności intelektualnej, oraz do odpowiedniego podziału kosztów.

Ważne jest zatem, by dokonać oceny rozporządzenia pod kątem jego:

-skuteczności: w jakim stopniu obecne przepisy rozporządzenia pomogły organom celnym i stanowiły dla nich wsparcie w zatrzymywaniu towarów podejrzanych o naruszenie praw własności intelektualnej na granicy zewnętrznej UE?

-efektywności: jaka jest opłacalność obecnych przepisów rozporządzenia w osiąganiu pożądanych rezultatów?

-istotności: czy zakres i cele rozporządzenia nadal są aktualne?

-spójności z innymi politykami UE: czy występują jakiekolwiek problemy dotyczące spójności polityki z innymi środkami UE?

-wartości dodanej UE: czy cele rozporządzenia mogłyby zostać osiągnięte tylko na szczeblu krajowym, czy też w zakresie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne konieczna jest interwencja na szczeblu UE?

B. Lepsze stanowienie prawa

Strategia konsultacji

DG TAXUD zleciła przeprowadzenie badania zewnętrznego (które zostało przeprowadzone w 2025 r.) w celu pomocy w ocenie. Wykonawca zewnętrzny przeprowadził szeroko zakrojone konsultacje, zbierając ukierunkowane informacje zwrotne od zainteresowanych stron, w tym instytucji, organów i agencji UE, organów celnych w 27 państwach członkowskich UE, posiadaczy praw i stowarzyszeń przedsiębiorców. Przeprowadzono 56 pogłębionych wywiadów i otrzymano 86 odpowiedzi w ramach ukierunkowanych konsultacji internetowych. Jednocześnie zespół badawczy uruchomił 6 grup dyskusyjnych z zamiarem zebrania bardziej szczegółowych informacji na potrzeby opracowania studiów przypadku. Przeprowadzono końcowe internetowe warsztaty walidacyjne z udziałem 30 zainteresowanych stron reprezentujących wszystkie główne grupy, w tym stowarzyszenia przedsiębiorców i posiadaczy praw.

Zaproszenie do zgłaszania uwag będzie otwarte przez 4 tygodnie i dostępne we wszystkich językach UE. Zostanie ono opublikowane na stronie Komisji (w portalu „Wyraź swoją opinię”).

Powody prowadzenia konsultacji 

Celem konsultacji jest ocena obecnego egzekwowania przez organy celne praw własności intelektualnej na granicy zewnętrznej. Ocena ta zostanie uwzględniona w prowadzonej przez Komisję ocenie obecnego rozporządzenia, w szczególności jego skuteczności, efektywności i adekwatności. Musimy ustalić, czy jego ramy prawne i ramy IT są nadal adekwatne do zakładanych celów. Zaproszenie do zgłaszania uwag ma na celu zebranie poglądów i opinii wszystkich zainteresowanych stron lub stron, na które rozporządzenie ma wpływ i z którymi wykonawca zewnętrzny nie skonsultował się jeszcze w trakcie badania stanowiącego podstawę oceny rozporządzenia. Zaproszenie do zgłaszania uwag dostarczy materiału do oceny zadowolenia zainteresowanych stron z rozporządzenia.

Komisja chciałaby poznać opinie zainteresowanych stron na temat szeregu kwestii.

1.Rozporządzenie rozszerzyło zakres chronionych praw własności intelektualnej. Nie doprowadziło to jednak do znacznego wzrostu ilości zatrzymań (innych niż związane ze znakami towarowymi) od czasu rozpoczęcia stosowania rozporządzenia. Jakie są możliwe przyczyny takiego stanu rzeczy?

2.Czy rozporządzenie skutecznie zmniejszyło obciążenia administracyjne związane z egzekwowaniem praw własności intelektualnej dla organów celnych i posiadaczy praw, w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)? Czy mogliby Państwo określić ilościowo poniesione koszty i korzyści uzyskane w związku z rozporządzeniem?

3.W jakim stopniu środki służące cyfryzacji AFA i utworzenie portali dla przedsiębiorców do celów składania elektronicznych wniosków AFA przyczyniły się do poprawy egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne?

4.W jakim zakresie rozporządzenie przewiduje mechanizmy, które skutecznie zmniejszają obciążenie procedurami mającymi na celu zapobieganie naruszeniom praw własności intelektualnej w handlu elektronicznym?

Grupa docelowa

Wykonawca zewnętrzny, któremu zlecono przeprowadzenie badania stanowiącego podstawę oceny, skontaktował się już z zainteresowanymi stronami najbardziej zaangażowanymi we wdrażanie rozporządzenia, w szczególności z organami celnymi, posiadaczami praw i stowarzyszeniami przedsiębiorców. Niniejsze konsultacje są skierowane przede wszystkim do tych zainteresowanych stron, które są w mniejszym stopniu zaangażowane w codzienne wdrażanie rozporządzenia, takich jak środowisko akademickie, posiadacze praw, którzy aktywnie nie korzystają z egzekwowania praw przez organy celne (w szczególności MŚP) i pośrednicy.

Gromadzenie danych i metodyka

Ocena będzie opierać się na wspomnianym wyżej badaniu zewnętrznym. Badanie obejmuje okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2023 r. i opiera się na badaniu źródeł wtórnych, przeglądzie literatury, ukierunkowanych konsultacjach, pogłębionych wywiadach, grupach dyskusyjnych i warsztatach walidacyjnych. W miarę możliwości ocena zostanie uzupełniona danymi, które stały się dostępne w późniejszym czasie.

Będzie ona także opierać się na rocznych sprawozdaniach EUIPO/TAXUD dotyczących zatrzymań przez organy celne towarów naruszających prawa własności intelektualnej na granicy UE i na rynku wewnętrznym.

W ramach informacji zwrotnych przekazywanych w odpowiedzi na niniejsze zaproszenie do zgłaszania uwag zachęcamy zainteresowane stron do przekazania Komisji (odniesień do) danych dotyczących kosztów i korzyści, co pomoże nam ocenić zarówno obecne obciążenia, jak i możliwości uproszczenia. Ułatwi to ocenę kosztów i korzyści związanych z wdrożeniem rozporządzenia oraz określenie, czy należy dokonać w nim zmian.