ZAPROSZENIE DO ZGŁASZANIA UWAG

DOTYCZĄCYCH OCENY SKUTKÓW

Tytuł inicjatywy

Ustanowienie ram efektywności energetycznej na nadchodzącą dekadę

Wiodąca DG (odpowiedzialny dział)

Dyrekcja Generalna ds. Energii, PLAN/2025/2577

Dział B.2 – Efektywność Energetyczna: Polityka i Finansowanie

Prawdopodobny rodzaj inicjatywy

Środek ustawodawczy

Orientacyjny harmonogram

IV kw. 2026 r.

Informacje dodatkowe

Efektywność energetyczna

Dokument przeznaczony wyłącznie do celów informacyjnych. Nie przesądza on o ostatecznej decyzji Komisji co do tego, czy inicjatywa ta zostanie zrealizowana, ani o jej ostatecznej treści. Wszystkie opisane elementy inicjatywy, w tym jej harmonogram, mogą ulec zmianie.

A. Kontekst polityczny, określenie problemu i analiza zgodności z zasadą pomocniczości

Kontekst polityczny

W czerwcu 2025 r. komisarz Dan Jørgensen wezwał do nadania nowego impulsu rozwojowi efektywności energetycznej. W programie prac Komisji na 2026 r. stwierdzono, że Europa musi utrzymać tempo realizacji swoich celów klimatycznych, i przedstawiono ramy wspomagające na nadchodzącą dekadę, które zapewnią Europie konkurencyjność i zrównoważony rozwój, w tym poprzez ustanowienie ram dotyczących efektywności energetycznej i stopniowe wycofywanie dopłat do paliw kopalnych. Przedmiotowa inicjatywa przyczyni się do osiągnięcia wstępnie uzgodnionego celu redukcji emisji gazów cieplarnianych netto o 90 % w 2040 r. w porównaniu z 1990 r., określonego w zmienionym Europejskim prawie o klimacie. Oczekuje się, że zmodernizowane, wzmocnione i uproszczone ramy efektywności energetycznej odegrają kluczową rolę w osiągnięciu tego celu w opłacalny sposób, przy jednoczesnym zwiększeniu konkurencyjności UE, poprawie bezpieczeństwa energetycznego, zapewnieniu przystępności cenowej dla mieszkańców UE i przedsiębiorstw oraz obniżeniu emisji zanieczyszczeń powietrza. Osiągnięcie celu klimatycznego na 2040 r. w opłacalny sposób będzie wymagało zasadniczej zmiany w zakresie usprawnień mających na celu poprawę efektywności energetycznej oraz systematycznej integracji tych usprawnień we wszystkich sektorach. Inicjatywa ta opiera się na Planie działania na rzecz przystępnej cenowo energii, jest spójna z celami rzeczywistej i niezależnej unii energetycznej, Kompasu konkurencyjności, pakietu dotyczącego europejskich sieci energetycznych, Paktu dla czystego przemysłu oraz prawa o klimacie na 2040 r., a także będzie rozwijana w połączeniu z innymi bieżącymi i planowanymi inicjatywami w obszarze unijnego prawa klimatycznego i energetycznego. Inicjatywy te obejmują przegląd rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną, krajowe cele klimatyczne na okres po 2030 r. oraz mechanizmy elastyczności, zaktualizowane ramy dotyczące energii ze źródeł odnawialnych, unijny system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), wymiar społeczny unii energetycznej, a także inne odpowiednie inicjatywy w zakresie polityki energetycznej oraz instrumenty wspomagające.

Problem, któremu ma zaradzić inicjatywa

Pomimo pewnych postępów we wprowadzaniu efektywności energetycznej w ostatnich latach i niezaprzeczalnych korzyści, jakie przyniosła, potrzebne są opłacalne środki, aby poprawić konkurencyjność i bezpieczeństwo energetyczne Europy, zmniejszyć zależność od importowanych paliw kopalnych oraz osiągnąć cel klimatyczny na 2040 r. i cel neutralności klimatycznej do 2050 r. Konieczna jest poprawa efektywności energetycznej w sektorach zastosowań końcowych, w całym systemie energetycznym, a także na styku podaży i popytu. Pomimo dostępności opłacalnych rozwiązań w zakresie efektywności energetycznej oraz ich znacznego wkładu w unijny PKB i rynek pracy, nadal istnieje znaczny niewykorzystany potencjał. Aby go uwolnić, nowe ramy oraz towarzyszące im narzędzia wspomagające muszą sprostać szeregowi wyzwań strukturalnych, które obejmują następujące kwestie:

·Obecnie brakuje pełnego wdrożenia, a jednym z rozwiązań jest usprawnienie obowiązujących przepisów oraz lepsze wykorzystanie potencjału ram prawnych poprzez opracowanie narzędzi wspomagających, które zapewnią wdrożenie tych ram.

·Systemy finansowania, zachęty i narzędzia wsparcia pozostają rozdrobnione, krótkotrwałe i często zaprzestaje się ich stosowania, co powoduje niepewność oraz brak kierunku politycznego dla inwestorów.

·Wykorzystanie środków publicznych do odblokowania inwestycji prywatnych na dużą skalę nadal stanowi wyzwanie. Chociaż okres zwrotu nakładów na projekty związane z efektywnością energetyczną uległ skróceniu, ograniczone wykorzystanie umów opartych na wynikach, niewystarczająca agregacja małych projektów oraz wysokie początkowe nakłady kapitałowe, w połączeniu z brakiem znormalizowanych ram pomiaru i weryfikacji, zwiększają postrzegane ryzyka finansowe i ograniczają mobilizację kapitału prywatnego.

·Energooszczędne warianty podaży energii i popytu na nią, a także integracja systemu nie zawsze są oceniane i traktowane priorytetowo z myślą o zapewnieniu efektywnie zaprojektowanych systemów energetycznych.

·Audyty energetyczne oraz systemy zarządzania energią okazały się bardzo skuteczne w identyfikowaniu potencjału oszczędności energii w przedsiębiorstwach. Wdrażanie zaleceń nadal stanowi jednak wyzwanie.

·Rozwijający się sektor centrów przetwarzania danych oraz inne obiekty, takie jak systemy „power-to-X”, stanowią wyzwanie pod względem zużycia energii i wody, odzyskiwania nadmiaru ciepła i ciepła odpadowego oraz dostępności sieci elektroenergetycznych.

·Elektryfikacja popytu, która wspierałaby przejście na bardziej energooszczędne systemy, utknęła w martwym punkcie.

·Dekarbonizacja systemów ciepłowniczych i chłodniczych pozostaje złożona pod względem technicznym i administracyjnym, a zakłócenia na rynku wynikają z dopłat do paliw kopalnych i niewycenianych efektów zewnętrznych.

Podstawa działania UE (podstawa prawna i analiza zgodności z zasadą pomocniczości)

Podstawa prawna

Art. 194 ust. 2 oraz, w stosownych przypadkach, art. 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. 

Praktyczna potrzeba działania na poziomie UE

Europa musi osiągnąć neutralność klimatyczną, a jednocześnie zwiększyć swoją niezależność, konkurencyjność i bezpieczeństwo energetyczne. Są to liczne, wzajemnie powiązane wyzwania, którym nie można sprostać wyłącznie za pomocą działań krajowych lub lokalnych. Efektywność energetyczna przyczynia się do realizacji wszystkich tych priorytetów. Opłacalne przyspieszenie poprawy efektywności energetycznej, któremu będą towarzyszyć środki integracji systemu energetycznego i elektryfikacja zastosowań końcowych, wymaga skoordynowanego podejścia UE oraz uproszczonych przepisów, aby w pełni czerpać z korzyści skali i współpracy technologicznej. Skoordynowane działanie UE w zakresie efektywności energetycznej pozwala uniknąć fragmentacji poprzez spójne podejście do kwestii zmniejszenia zapotrzebowania na energię i optymalizacji systemu. Przyspiesza redukcję emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń, zwiększa bezpieczeństwo dostaw, sprzyja konkurencyjności poprzez ograniczenie kosztów, w tym dzięki zmniejszeniu potrzeb infrastrukturalnych, oraz czerpie z korzyści płynących z rynku wewnętrznego, gwarantując jednocześnie pewność inwestycji dzięki ogólnounijnych ramom regulacyjnym. Wspólne ramy UE dotyczące efektywności energetycznej wyznaczają kierunek strategiczny i pozostawiają określenie polityk i środków przyczyniających się do realizacji celów krajowych i unijnych w gestii państw członkowskich, przy pełnym poszanowaniu ich kompetencji w zakresie krajowych systemów energetycznych oraz wyborów politycznych.

B. Główne cele i warianty strategiczne

Ogólnym celem inicjatywy jest zapewnienie, aby efektywność energetyczna przyczyniała się do konkurencyjności, niezależności i dekarbonizacji. Wiąże się to z osiągnięciem w opłacalny sposób unijnego celu klimatycznego, jakim jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 90 % do 2040 r., wstępnie uzgodnionego przez współprawodawców, przy jednoczesnym wzmocnieniu konkurencyjności UE poprzez zmniejszenie kosztów energii oraz zapewnienie mieszkańcom i przemysłowi UE przystępnej cenowo, czystej, niezawodnej i niskoemisyjnej energii.

Inicjatywa powinna wspierać przyspieszenie inwestycji w rozwiązania w zakresie efektywności energetycznej w całej UE, poprawiając ich włączenie do planowania i eksploatacji systemu energetycznego. Powinna również ułatwiać efektywną elektryfikację zastosowań końcowych poprzez zmniejszenie ogólnego zapotrzebowania na energię i obciążeń szczytowych, wspierać upowszechnianie technologii i usług w zakresie efektywności energetycznej, które nie są jeszcze w pełni konkurencyjne pod względem kosztów lub napotykają bariery pozagospodarcze, oraz stymulować innowacje w opracowywaniu rozwiązań w zakresie efektywności energetycznej.

W ramach inicjatywy należy zbadać możliwości usprawnienia i harmonizacji przepisów do 2040 r., metod i wymogów wdrożeniowych związanych z efektywnością energetyczną oraz zachęcania do bardziej efektywnego i ukierunkowanego wykorzystania energii, w szczególności w sektorach, w których możliwości dekarbonizacji są ograniczone, a przyrost efektywności zapewnia wysoką wartość systemową. Potencjał usprawnienia przepisów i środków należy oceniać w różnych obszarach docelowych, z myślą o zmniejszeniu obciążeń administracyjnych i kosztów, a także zwiększeniu skuteczności regulacyjnej w ramach polityki po 2030 r., przy jednoczesnym zachowaniu ambitnego charakteru i integralności środowiskowej tych ram.

C. Prawdopodobne skutki

Inicjatywa prawdopodobnie przyniesie pozytywne skutki gospodarcze dzięki wspieraniu realizacji niezależnej unii energetycznej, przyspieszeniu inwestycji w środki w zakresie efektywności energetycznej i usługi energetyczne we wszystkich sektorach zastosowań końcowych, wzmocnieniu elastyczności po stronie popytu, poprawie odzysku ciepła odpadowego, obniżeniu kosztów systemowych oraz zwiększeniu bezpieczeństwa dostaw energii w UE. Większa efektywność energetyczna ograniczy koszty ponoszone przez konsumentów i przedsiębiorstwa, przyczyniając się tym samym do realizacji celu, jakim jest zapewnienie przystępnych cen energii i zwiększenie ogólnej konkurencyjności. Jeżeli chodzi o wpływ na środowisko, mniejsze zapotrzebowanie na energię i stopniowe wycofywanie paliw kopalnych ograniczą emisje gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń powietrza, co pozwoli uniknąć kosztów ochrony zdrowia publicznego i przedwczesnych zgonów, degradacji środowiska oraz utraty różnorodności biologicznej, a jednocześnie przyniesie korzyści zdrowotne mieszkańcom UE dzięki lepszej jakości powietrza. Pod względem skutków społecznych oczekuje się, że inicjatywa będzie miała pozytywny wpływ na przystępność cenową energii, tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy w łańcuchach wartości efektywności energetycznej oraz odporność na wstrząsy związane z cenami energii. Natomiast w odniesieniu do uproszczenia oczekuje się, że inicjatywa przyczyni się do usprawnienia i zmniejszenia obciążeń administracyjnych dla organów publicznych i uczestników rynku. Nie przewiduje się negatywnego wpływu na prawa podstawowe ani na równość.

D. Instrumenty lepszego stanowienia prawa

Ocena skutków

W celu wsparcia przygotowania tej inicjatywy prowadzona jest ocena skutków, która zostanie uwzględniona w decyzji Komisji. Komisja oceni różne warianty strategiczne, scenariusze oraz związane z nimi skutki, aby przedstawić wnioski oparte na dowodach. Oczekuje się, że ocena skutków zostanie zakończona w III kwartale 2026 r.

Strategia konsultacji

Komisja opublikuje niniejsze zaproszenie do zgłaszania uwag i rozpocznie konsultacje publiczne na portalu „Wyraź swoją opinię”.

Celem konsultacji będzie uzyskanie informacji zwrotnych na temat dotychczasowego wdrażania i wpływu unijnych ram regulacyjnych dotyczących efektywności energetycznej, zbadanie, czy trzeba podjąć działania, oraz przeanalizowanie możliwych rozwiązań. Konsultacje pozwolą również zebrać informacje dotyczące definicji problemu, możliwych wariantów strategicznych oraz ich prawdopodobnych skutków, a także zakresu środków poprawy efektywności i środków upraszczających, które nie mają wpływu na osiągnięcie celów. 

Sprawozdanie podsumowujące zostanie opublikowane na stronie konsultacji publicznych po ich zakończeniu.

Powody prowadzenia konsultacji

Celem niniejszych konsultacji jest zebranie od zainteresowanych stron dogłębnych i wysokiej jakości dowodów, informacji, danych oraz informacji zwrotnych na temat funkcjonowania dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, a także tego, jak powinny wyglądać ramy efektywności energetycznej na nadchodzącą dekadę. Konsultacje mają również na celu ustalenie, czy do osiągnięcia celów na 2040 r., a także do realizacji dalszych założeń, konieczne jest podjęcie dodatkowych działań na poziomie UE.

Grupa docelowa

Do udziału w niniejszym zaproszeniu do zgłaszania uwag i udzielenia odpowiedzi w ramach konsultacji publicznych zachęca się wszystkie osoby fizyczne i organizacje.

Najbardziej zainteresowane tą inicjatywą będą prawdopodobnie następujące podmioty: (i) rządy, w tym krajowe organy odpowiedzialne za efektywność energetyczną na wszystkich szczeblach; (ii) przedsiębiorstwa usług energetycznych; (iii) producenci energii oraz stowarzyszenia branżowe działające w obszarze efektywności energetycznej; (iv) producenci wyrobów związanych z efektywnością energetyczną, takich jak przedsiębiorstwa zajmujące się izolacją itp.; (v) stowarzyszenia pozarządowe; (vi) ośrodki akademickie i analityczne; (vii) społeczności lokalne i konsumenci oraz (viii) instytucje finansowe (takie jak Grupa Europejskiego Banku Inwestycyjnego, międzynarodowe instytucje finansowe, krajowe banki prorozwojowe i krajowe instytucje prorozwojowe).

Zgodnie ze strategią Komisji Europejskiej w zakresie lepszego stanowienia prawa, polegającą na opracowywaniu inicjatyw opartych na najlepszej dostępnej wiedzy, zachęcamy również naukowców, organizacje akademickie i stowarzyszenia naukowe dysponujące wiedzą fachową w dziedzinie efektywności energetycznej do przedkładania odpowiednich opublikowanych i wstępnych badań naukowych, analiz i danych. W kontekście oceny szczególnie interesujące są opinie podsumowujące obecny stan wiedzy w odpowiednich obszarach.