ZAPROSZENIE DO ZGŁASZANIA UWAG

DOTYCZĄCYCH INICJATYWY (bez oceny skutków)

Tytuł inicjatywy

Pakiet dotyczący sprawiedliwej mobilności pracowników

Wiodąca DG i odpowiedzialny dział

EMPL E

Prawdopodobny rodzaj inicjatywy

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów

Orientacyjny termin

III kw. 2026 r.

Informacje dodatkowe

-

A. Kontekst polityczny, określenie problemu i analiza zgodności z zasadą pomocniczości

Kontekst polityczny

Prawo do swobodnego przemieszczania się i swoboda świadczenia usług są fundamentami jednolitego rynku. Obecnie około 14 mln obywateli UE mieszka i pracuje w innych państwach członkowskich. Jednocześnie w piśmie określającym zadania skierowanym do wiceprzewodniczącej wykonawczej Roxany Mînzatu przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen wskazała, że konieczne jest dalsze ułatwienie mobilności pracowników w praktyce, przy jednoczesnym zapewnieniu właściwego egzekwowania przepisów i przy wsparciu silnego i sprawczego Europejskiego Urzędu ds. Pracy. Niezbędne są również dalsze prace nad modernizacją, uproszczeniem i cyfryzacją koordynacji zabezpieczenia społecznego.

W wytycznych politycznych i we wspomnianym piśmie określającym zadania podkreślono również potrzebę opracowania inicjatywy na rzecz przenoszenia umiejętności, aby usunąć bariery w mobilności pracowników, które dotyczą umiejętności i kwalifikacji. Te powiązane działania powinny przyczynić się do zmniejszenia obciążeń sprawozdawczych, ograniczyć biurokrację oraz uprościć powiązane przepisy i procedury – w tym dzięki cyfryzacji – przy jednoczesnym utrzymaniu wysokich standardów ochrony socjalnej dla pracowników przemieszczających się do innych państw. Jest to szczególnie ważne w odniesieniu do transgranicznych rynków pracy. Międzynarodowe świadczenie usług często wymaga przekraczania granic państw przez przedsiębiorców i ich pracowników.

Wspieranie mobilności pracowników i możliwości przenoszenia umiejętności może również przyczynić się do rozwiązania problemu regionalnych niedoborów siły roboczej i wykwalifikowanej kadry w krytycznych lub rozwijających się gałęziach przemysłu w całej Unii, także w tych, które są istotne dla transformacji ekologicznej i cyfrowej lub dla bezpieczeństwa gospodarczego. Jak podkreślono w komunikacie w sprawie unii umiejętności, przyciąganie i zatrzymywanie umiejętności z państw trzecich w celu rozwiązania problemu niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej będzie miało zasadnicze znaczenie w nadchodzących latach, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony wszystkich zaangażowanych pracowników.

Problem, któremu ma zaradzić inicjatywa

W raporcie Enrica Letty pt. „Much more than a market” („Znacznie więcej niż rynek”) stwierdzono, że swobodny przepływ osób pozostaje najsłabiej rozwiniętą spośród czterech swobód UE. W raporcie określono cztery środki, które należy zastosować w celu rozwiązania tego problemu. Należą do nich poprawa koordynacji zabezpieczenia społecznego w UE, dokończenie systemu elektronicznej wymiany informacji dotyczących zabezpieczenia społecznego, uruchomienie projektów pilotażowych związanych z europejskim dowodem zabezpieczenia społecznego (ESSPASS) i poprawa dostępu do informacji na temat ubezpieczenia społecznego.

W ramach proponowanej „piątej swobody”, której celem jest wspieranie badań naukowych, innowacji, przedsiębiorczości i edukacji na jednolitym rynku, w sprawozdaniu zaleca się rozszerzenie systemu automatycznego uznawania kwalifikacji zawodowych, przemyślenie konieczności i stopnia regulowania dostępu do zawodów, a także znalezienie odpowiedzi na zmieniające się modele pracy i nowe potrzeby. Jest to konieczne zwłaszcza w przypadku pracowników transgranicznych, którzy nadal zmagają się z licznymi przeszkodami prawnymi i administracyjnymi, a także cyfrowych nomadów i wewnątrzunijnych pracowników sezonowych.

W raporcie Letty wezwano również do rozszerzenia mandatu Europejskiego Urzędu ds. Pracy – zwłaszcza w zakresie przeprowadzania ocen ryzyka (np. ze względu na ograniczenia w dostępie do danych i możliwości ich przetwarzania) – i jego kompetencji wobec obywateli państw trzecich. W raporcie Draghiego na temat przyszłości europejskiej konkurencyjności, „The Future of European Competitiveness”, podkreślono znaczenie mobilności pracowników w rozwiązywaniu problemu niedoborów siły roboczej i wykwalifikowanych pracowników, który utrudnia innowacje, cyfryzację i dekarbonizację. Zwrócono również uwagę na konieczność zapewnienia, aby umiejętności pracowników były łatwe do zrozumienia w całej UE, co pozwoli zmaksymalizować zysk z inwestowania w umiejętności, zwiększy szanse pracowników na zatrudnienie i ich potencjał w zakresie przedsiębiorczości. W strategii jednolitego rynku podkreślono również potrzebę rozważenia środków ułatwiających tymczasowe transgraniczne świadczenie usług, przy jednoczesnej ochronie praw pracowniczych. W strategii na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up wzywa się do usunięcia barier dla mobilności transgranicznej.

Egzekwowanie i prawidłowe stosowanie obowiązujących przepisów to nadal kluczowe wyzwania dla mobilności pracowników. Na unijnym rynku pracy rośnie liczba pracowników spoza UE, którzy niejednokrotnie są bardziej narażeni na niewłaściwe warunki pracy i wyzysk niż obywatele UE. Ponadto rośnie liczba delegowanych obywateli państw trzecich, co stwarza ryzyko luk w ochronie i nieuczciwej konkurencji.

Egzekwowanie przepisów może być szczególnie trudne w przypadku długich i złożonych łańcuchów podwykonawstwa, zwłaszcza w sektorach, które są bardziej narażone na nadużycia, takich jak budownictwo, niektóre części sektora transportu, sektor hotelarsko-gastronomiczny i rolnictwo, czyli sektory, w których zatrudnionych jest wielu pracowników z państw trzecich. Ewentualny niższy poziom przejrzystości i rozliczalności w tych sektorach oznacza, że istnieje większe ryzyko wystąpienia takich praktyk jak praca nierejestrowana, zaniżanie wynagrodzeń, niewłaściwe stosowanie przepisów BHP oraz wyzysk pracowników, co prowadzi do luk w ochronie pracowników oraz do nieuczciwej konkurencji. Chociaż obawy w zakresie podwykonawstwa dotyczą nie tylko mobilności wewnątrzunijnej (zob. plan działania na rzecz wysokiej jakości miejsc pracy), szczególne wyzwania wynikające z transgranicznego świadczenia usług, zwłaszcza za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej i pośredników pracy, mogą spotęgować trudności w egzekwowaniu przepisów.

B. Co ma osiągnąć inicjatywa i w jaki sposób?

Aby sprostać opisanym powyżej wyzwaniom, komunikat i powiązane inicjatywy w 2026 r. obejmą: 

·wniosek dotyczący europejskiego dowodu zabezpieczenia społecznego;

·wzmocnienie mandatu Europejskiego Urzędu ds. Pracy;

·inicjatywę na rzecz przenoszenia umiejętności.

Oprócz tych inicjatyw komunikat będzie dotyczył dalszej modernizacji i uproszczenia przepisów oraz praktyk w zakresie mobilności pracowników i koordynacji zabezpieczenia społecznego, w tym dotyczących transgranicznych telepracowników, delegowania obywateli państw trzecich oraz aspektów podwykonawstwa związanych z sytuacjami transgranicznymi. W komunikacie określone zostaną również możliwe dalsze kroki dotyczące poparcia dla wdrożenia kart pracy/kart identyfikacji społecznej w sektorze budowlanym oraz sposoby osiągnięcia ich potencjalnej interoperacyjności. Komunikat będzie także dotyczył ułatwienia tymczasowego transgranicznego świadczenia usług przy jednoczesnej ochronie praw pracowników, np. dzięki dostosowaniu procedur technicznych dotyczących delegowania pracowników, w miarę możliwości z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych, takich jak unijny portfel tożsamości cyfrowej i europejski portfel biznesowy.

Prawdopodobne skutki

Oczekuje się, że inicjatywy zapowiedziane w komunikacie lub towarzyszące mu ułatwią korzystanie z prawa do swobodnego przemieszczania się i swobodnego świadczenia usług oraz uproszczą procedury i przepisy dotyczące mobilności pracowników oraz koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego dla przedsiębiorstw i pracowników.

Inicjatywy te ułatwią egzekwowanie obowiązujących przepisów, zwiększą ochronę objętych nimi osób, poprawią informowanie i przejrzystość dla wszystkich stron zaangażowanych w swobodny przepływ i mobilność pracowników oraz pomogą w zwalczaniu oszustw.

Oczekuje się, że inicjatywy te przyniosą pozytywne skutki gospodarcze dzięki efektywniejszej alokacji zasobów oraz będą korzystne dla przedsiębiorstw z uwagi na niższe koszty po uproszczeniu przepisów, zmniejszenie obciążeń administracyjnych, zmniejszenie niedoborów siły roboczej i kwalifikacji, łatwiejsze kojarzenie ofert pracy z poszukującymi zatrudnienia oraz redukcję zjawiska niedopasowania umiejętności. W rezultacie inicjatywy te powinny poprawić funkcjonowanie jednolitego rynku UE oraz rynków pracy w państwach członkowskich i zwiększyć konkurencyjność gospodarki UE.

Monitorowanie w przyszłości

Sposoby monitorowania wyników i skutków przez Komisję zostaną określone oddzielnie dla każdej inicjatywy związanej z komunikatem lub w nim zapowiedzianej.

C. Lepsze stanowienie prawa

Ocena skutków

W stosownych przypadkach i zgodnie z wymogami lepszego stanowienia prawa Komisja przeprowadzi oceny skutków konkretnych inicjatyw towarzyszących komunikatowi lub w nim zapowiedzianych.

Konsultacje

Komisja będzie nadal konsultować się z zainteresowanymi stronami w trakcie przygotowywania inicjatyw zapowiedzianych w komunikacie lub z nim związanych. Przykłady niedawnych konsultacji obejmują:

-dialog na temat wdrażania sprawiedliwej mobilności pracowników z 16 września 2025 r.;

-coroczne spotkanie wysokiego szczebla w sprawie cyfryzacji w obszarze koordynacji zabezpieczenia społecznego z 30 września 2025 r.;

wysłuchanie partnerów społecznych UE w dniu 6 listopada 2025 r.

Komisja opublikuje również odrębne zaproszenia do zgłaszania uwag oraz, w stosownych przypadkach, konsultacje publiczne w odniesieniu do inicjatyw zapowiedzianych w komunikacie lub towarzyszących mu. Konsultacje publiczne dotyczące inicjatywy na rzecz przenoszenia umiejętności trwają do 27 lutego 2026 r. W procesie przygotowawczym zostaną również uwzględnione dowody zebrane w ramach innych inicjatyw, takich jak ustawa o usługach budowlanych.