ZAPROSZENIE DO ZGŁASZANIA UWAG DOTYCZĄCYCH OCENY SKUTKÓW
Celem tego dokumentu jest poinformowanie opinii publicznej i zainteresowanych stron o przyszłej działalności legislacyjnej Komisji, aby umożliwić przekazanie informacji zwrotnych na temat przyjętego przez Komisję podejścia do wskazanego problemu i możliwych rozwiązań, a także wszelkich innych istotnych informacji, m.in. na temat możliwych skutków poszczególnych wariantów.
Tytuł inicjatywy	Dobrostan zwierząt w gospodarstwach w odniesieniu do niektórych zwierząt: nowelizacja przepisów UE
Wiodąca DG (odpowiedzialny dział)	Dyrekcja Generalna ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności – Dział G3 („Dobrostan zwierząt”)
Prawdopodobny rodzaj inicjatywy	Wniosek ustawodawczy
Orientacyjny harmonogram	IV kw. 2026 r.
Informacje dodatkowe	https://food.ec.europa.eu/animals/animal-welfare/eu-animal-welfare-legislation/animal-welfare-farm_pl https://food.ec.europa.eu/animals/animal-welfare/evaluations-and-impact-assessment/revision-animal-welfare-legislation_pl
Dokument przeznaczony wyłącznie do celów informacyjnych. Nie przesądza on o ostatecznej decyzji Komisji co do tego, czy inicjatywa ta zostanie zrealizowana, ani o jej ostatecznej treści. Wszystkie opisane elementy inicjatywy, w tym jej harmonogram, mogą ulec zmianie.

A. Kontekst polityczny, określenie problemu i analiza zgodności z zasadą pomocniczości

Kontekst polityczny

W Wizji dla rolnictwa i żywności z lutego 2025 r. Komisja ogłosiła zamiar ścisłej współpracy z rolnikami, podmiotami łańcucha dostaw żywności i społeczeństwem obywatelskim. Na tej podstawie planuje przedstawić wnioski ustawodawcze mające na celu przegląd obowiązujących przepisów UE dotyczących dobrostanu zwierząt oraz chce odnieść się do swojego zobowiązania do stopniowego wycofywania klatek. W wizji określono również, iż Komisja dopilnuje, aby w przyszłych wnioskach ustawodawczych dotyczących dobrostanu zwierząt stosowano te same normy w odniesieniu do produktów wytwarzanych w UE i produktów przywożonych z państw trzecich. Ukierunkowany przegląd przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt pozwoli zastosować te normy w sposób zgodny z zasadami WTO i w oparciu o ocenę skutków.

W przeprowadzonej przez Komisję w 2022 r. ocenie adekwatności przepisów UE dotyczących dobrostanu zwierząt stwierdzono, że przepisy te nie są już adekwatne do zakładanych celów. Przepisy nie są już zgodne z oczekiwaniami społecznymi i etycznymi, co wyraźnie pokazała europejska inicjatywa obywatelska „Koniec epoki klatkowej” poparta rezolucją Parlamentu Europejskiego z 10 czerwca 2021 r. 1 W 2021 r. w odpowiedzi na inicjatywę „Koniec epoki klatkowej” Komisja ogłosiła, że zamierza zaproponować przepisy mające na celu stopniowe wycofywanie i zakaz stosowania klatek w odniesieniu do niektórych gatunków i kategorii zwierząt (kury nioski, świnie, cielęta, młode kury, hodowlane kury brojlery, hodowlane kury nioski, króliki, kaczki, gęsi i przepiórki). Dyskusja na posiedzeniu Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa, która odbyła się 17 października 2022 r., pokazała, że istnieją również obawy natury etycznej w kwestii systematycznego uśmiercania samców piskląt jednodniowych. Praktyka uśmiercania nowo urodzonych piskląt sprawiła, że zwiększono kontrolę nad sektorem jaj.

W sektorze produkcji zwierzęcej wzrasta również zainteresowanie modernizacją przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt w celu lepszego wykorzystania wskaźników dobrostanu i zapewnienia elastyczności w zakresie wymogów strukturalnych. Takie podejście uprościłoby przestrzeganie i egzekwowanie przepisów. Zainteresowane strony zajmujące się zwierzętami gospodarskimi zaapelowały także o środki wspierające, w tym finansowanie unijne i przedłużone okresy przejściowe, a także stosowanie unijnych przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt w odniesieniu do przywozu zgodnie z przepisami międzynarodowymi.

Obecnie, zgodnie z przepisami pięciu dyrektyw UE w sprawie dobrostanu zwierząt gospodarskich, przywożone produkty pochodzenia zwierzęcego nie muszą spełniać unijnych norm w zakresie dobrostanu zwierząt lub równoważnych norm. Przepisy te wywołały obawy natury etycznej wśród obywateli, a wiele zainteresowanych stron je zakwestionowało.

Problem, któremu ma zaradzić inicjatywa

Obecne przepisy UE zezwalają na dalsze stosowanie zamkniętych systemów chowu dla kur niosek, świni, cieląt, młodych kur, hodowlanych kur brojlerów, hodowlanych kur niosek, królików, kaczek, gęsi i przepiórek. Takie systemy poważnie ograniczają naturalne zachowanie i przemieszczanie się zwierząt. Przepisy zezwalają również na systematyczne uśmiercanie samców piskląt jednodniowych w sektorze hodowli kur niosek, co budzi obawy natury etycznej. Ponadto wiele obowiązków nałożonych przez przepisy UE dotyczących dobrostanu zwierząt nie jest jasnych. Może to powodować ich odmienną interpretację, a w rezultacie odmienne stosowanie w państwach członkowskich. Doprowadza to do rozbieżności w egzekwowaniu przepisów w całej UE i do nierównego funkcjonowania jednolitego rynku. Ponadto obecnie nie ma wiarygodnych wskaźników monitorowania i poprawy dobrostanu zwierząt, a możliwości oferowane przez narzędzia cyfrowe nie są w pełni wykorzystywane. Na niekorzyść dobrostanu zwierząt działa dodatkowo fakt, że przepisy UE nie mają zastosowania do zwierząt lub żywności pochodzenia zwierzęcego przywożonych do UE z państw trzecich.

Klatki uniemożliwiają zwierzętom naturalne zachowania, takie jak żerowanie, socjalizacja i swobodne przemieszczanie się. Zamknięte systemy utrzymania powodują przewlekły stres, zły stan zdrowia i ogólne cierpienie. Wynikający z tego niski poziom dobrostanu budzi poważne obawy natury etycznej i ma negatywne skutki gospodarcze, co przyczynia się do słabszego zaufania konsumentów. Społeczeństwo coraz wyraźniej domaga się bardziej humanitarnego traktowania zwierząt, co można było zaobserwować przy opracowywaniu unijnych systemów jakości obejmujących wyższe normy dobrostanu zwierząt, takie jak produkcja ekologiczna lub alternatywne metody hodowli (np. systemy chowu ściółkowego i chowu na wolnym wybiegu). W odpowiedzi na oczekiwania obywateli kilka państw członkowskich wprowadziło bardziej rygorystyczne przepisy krajowe, ujawniając luki prawne w przepisach UE i tworząc nierówne warunki działania dla rolników i przedsiębiorstw spożywczych na jednolitym rynku. Fakt, iż obecne przepisy są złożone i nakładają się na siebie, utrudnia ich stosowanie, monitorowanie i egzekwowanie.

Jak określono w ocenie adekwatności z 2022 r., obecna sytuacja doprowadziła do znaczących zakłóceń na jednolitym rynku i niskiego dobrostanu zwierząt gospodarskich w UE.

Podstawa działania UE (podstawa prawna i analiza zgodności z zasadą pomocniczości)

Ujednolicenie przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt na szczeblu UE zapewnia spójne normy we wszystkich państwach członkowskich, co zapobiega zakłóceniom na rynku i nieuczciwej konkurencji. Bez wspólnego podejścia przepisy krajowe pozostają rozdrobnione, co będzie skutkowało nierównymi warunkami dla rolników i przedsiębiorstw spożywczych.

Ujednolicone normy i jasne zasady ułatwiają również egzekwowanie i przestrzeganie przepisów. Ogólnounijne ramy zwiększają rozliczalność i pomagają organom śledzić postępy. Dzięki włączeniu wskaźników dotyczących dobrostanu zwierząt i narzędzi cyfrowych monitorowanie staje się skuteczniejsze i bardziej przejrzyste.

Większe ujednolicenie wymogów dotyczących produktów przywożonych i unijnych jest kluczowe dla ochrony zaufania konsumentów, sprostania oczekiwaniom obywateli i zagwarantowania rentowności unijnego sektora rolno-spożywczego.

Podstawa prawna

Art. 43 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Praktyczna potrzeba działania na poziomie UE

Zharmonizowane podejście UE jest zasadnicze nie tylko dla standaryzacji warunków zapewniających dobrostan na całym jednolitym rynku, ale również dla usprawnienia egzekwowania przepisów, tak by wszystkie państwa członkowskie na pewno przestrzegały tych samych rygorystycznych norm. Ponadto ogólnounijne ramy monitorowania ułatwiłyby stosowanie wskaźników dobrostanu zwierząt i narzędzi cyfrowych, co doprowadziłoby do skuteczniejszego nadzoru i rozliczalności, a jednocześnie dało rolnikom większą swobodę działania. Jednocześnie wybór odpowiednich, proporcjonalnych i realistycznych wskaźników mógłby zmniejszyć obciążenie administracyjne podmiotów i właściwych organów. Biorąc pod uwagę, że duża część społeczeństwa domaga się poprawy sytuacji w zakresie dobrostanu zwierząt, skoordynowana reakcja UE zapobiegłaby również dalszej fragmentacji przepisów krajowych. To bardziej jednolite podejście przyniosłoby praktyczne korzyści: wsparłoby uczciwszą konkurencję, zmniejszyło obciążenia związane z przestrzeganiem przepisów i spełniło oczekiwania obywateli w odnośnych sektorach.

B. Główne cele i warianty strategiczne

Głównym celem tego przeglądu legislacyjnego jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania jednolitego rynku w odniesieniu do norm dobrostanu zwierząt, modernizacja obowiązujących przepisów i podjęcie działań następczych w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej „Koniec epoki klatkowej”. Przegląd ten będzie oparty na najnowszych dowodach naukowych i zostaną w nim uwzględnione społeczno-gospodarcze skutki przepisów dla rolników i podmiotów w łańcuchu dostaw żywności, w tym MŚP i konsumentów. Przewiduje on również wsparcie i odpowiednie okresy przejściowe dla poszczególnych gatunków. Aby bronić wartości moralnych UE i sprostać oczekiwaniom społecznym, Komisja zbada, zgodnie z przepisami międzynarodowymi, równoważne normy produkcji dotyczące dobrostanu zwierząt w odniesieniu do produktów przywożonych.

Komisja planuje przedstawić wniosek ustawodawczy dotyczący pierwszej grupy sektorów w 2026 r. Komisja wskaże te sektory, przeprowadziwszy zaplanowane na 2025 r. szeroko zakrojone konsultacje z zainteresowanymi stronami i studium wykonalności.

W oparciu o informacje zwrotne ze sprawozdania z oceny skutków, inicjatywa może rozwiązać problemy natury etycznej wynikające z systematycznego uśmiercania samców piskląt jednodniowych. Inicjatywa ma również na celu unowocześnienie unijnych przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt w gospodarstwach poprzez wprowadzenie podejścia opartego na wynikach w zakresie dobrostanu. Oznacza to m.in. włączenie jasnych wskaźników dobrostanu zwierząt i wykorzystanie technologii cyfrowych do monitorowania i egzekwowania przepisów, co uprości przepisy i zmniejszy obciążenie administracyjne.

Ocena skutków będzie również dotyczyć tego, w jaki sposób modernizacja przepisów pozwoliłaby stworzyć uproszczone ramy dla podmiotów poprzez uproszczenie norm dotyczących dobrostanu zwierząt, co mogłoby zmniejszyć niepotrzebne obciążenie administracyjne.

Zasadniczym celem jest zapewnienie jednakowego, wysokiego poziomu ochrony dobrostanu zwierząt, uczciwej konkurencji dla rolników, zmniejszenie obciążenia administracyjnego oraz dostosowanie się do oczekiwań etycznych i obaw dotyczących lepszego egzekwowania przepisów. Na etapie konsultacji i oceny skutków pod uwagę mogą być wzięte następujące kluczowe warianty.

·Stopniowe odchodzenie od chowu klatkowego. Określenie odpowiednich okresów przejściowych dla stopniowego wycofywania klatek i wdrażania wymogów technicznych dotyczących systemów bezklatkowych. Potencjalne sektory hodowli, które należy uwzględnić w konsultacjach i ocenie skutków, dotyczą następujących zwierząt: kury nioski, świnie, cielęta, młode kury, hodowlane kury brojlery, hodowlane kury nioski, króliki, kaczki, gęsi i przepiórki.

·Wskaźniki i cyfryzacja. Określenie, które wskaźniki dobrostanu należy stosować i jak je mierzyć. Zbadanie możliwości zintegrowania narzędzi cyfrowych służących skutecznemu, przejrzystemu monitorowaniu i zmniejszeniu obciążeń administracyjnych. Potencjalne sektory hodowli, które należy uwzględnić w konsultacjach i ocenie skutków, to sektory hodowli drobiu, trzody chlewnej, bydła i królików rzeźnych.

·Wymagania przywozowe. Określenie, czy i w jakim zakresie należy nałożyć wymóg dotyczący spełnienia równoważnych norm dobrostanu zwierząt na przywóz zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego. Chodzi o obowiązujące wymogi UE dotyczące dobrostanu zwierząt oraz wszelkie nowe wymogi we wniosku ustawodawczym. Potencjalne sektory hodowli, które należy uwzględnić w konsultacjach i ocenie skutków, to sektor hodowli drobiu, trzody chlewnej, cieląt i królików.

·Uśmiercanie samców piskląt jednodniowych w sektorze hodowli kur niosek. Stopniowe odchodzenie od tej praktyki i określenie odpowiednich okresów przejściowych i ewentualnych odstępstw.

C. Prawdopodobne skutki

Inicjatywa ma na celu ujednolicenie unijnych norm dotyczących dobrostanu zwierząt, aby lepiej sprostać rosnącym oczekiwaniom obywateli w zakresie etyki. W rezultacie stopniowego wycofywania klatek wielu rolników będzie najprawdopodobniej musiało zainwestować w modernizację swoich gospodarstw lub przyjąć nowe metody produkcji. Te niedogodności zrekompensują jednak jaśniejsze przepisy i przewidywalne wyniki, a także wsparcie finansowe i stopniowe okresy przejściowe. Efektem będą wyższe normy, które zwiększą zaufanie konsumentów i stworzą nowe możliwości rynkowe w państwach spoza UE dla żywności produkowanej w sposób zrównoważony.

Wykorzystanie zaawansowanych narzędzi monitorowania i cyfryzacji w sektorach, których będą dotyczyć nowe przepisy, ułatwi przestrzeganie i egzekwowanie przepisów poprzez umożliwienie gromadzenia i analizy danych, zmniejszenie obciążeń administracyjnych oraz ułatwienie skuteczniejszego podejmowania decyzji w oparciu o dane. Jaśniejsze wskaźniki referencyjne będą korzystne dla rolników, natomiast przetwórcy i sprzedawcy detaliczni będą mogli poprawić swoją reputację dzięki większej przejrzystości i rozliczalności. Rozwiązania te będą mogły również przyczynić się do lepszego zarządzania zasobami i poprawy efektywności środowiskowej, wspierając bardziej zrównoważony i konkurencyjny sektor rolno-spożywczy.

D. Instrumenty lepszego stanowienia prawa

Ocena skutków

Przy opracowywaniu inicjatywy wykorzystane zostaną ukierunkowane oceny skutków, ustrukturyzowane konsultacje i kompleksowe analizy obejmujące wiele kryteriów. Komisja dokona systematycznej oceny prawdopodobnych skutków społecznych, gospodarczych i środowiskowych przewidywanych zmian poprzez uwzględnienie danych ilościowych, informacji jakościowych i niezależnej analizy zewnętrznej. W ramach zewnętrznego badania ocenione zostaną skutki dla rolników, konsumentów i środowiska, a przy opracowywaniu wariantów strategicznych uwzględnione zostaną dowody naukowe przekazane przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA).

Komisja przeprowadzi dodatkowe ukierunkowane konsultacje z rolnikami, podmiotami w łańcuchu dostaw żywności i społeczeństwem obywatelskim w oparciu o wcześniejsze oceny i konsultacje z zainteresowanymi stronami. Konsultacje te wskażą praktyczne wyzwania, które zostaną uwzględnione przy opracowywaniu specyfikacji technicznych, wyznaczaniu realistycznych okresów przejściowych i ustanawianiu środków wsparcia. W ocenie skutków zastosowana zostanie przejrzysta metodyka w celu zapewnienia, aby wkład zainteresowanych stron był systematycznie uwzględniany, również w ostatecznym wniosku.

Strategia konsultacji

Konsultacje są prowadzone w celu zebrania szerokiego zakresu opinii i uwag na temat inicjatywy i mają zapewnić, aby ostateczna strategia polityczna była zarówno skuteczna, jak i odzwierciedlała potrzeby i oczekiwania wszystkich zainteresowanych stron. Komisja, zaangażowana w ten proces, dąży do zwiększenia przejrzystości, poprawy procesu decyzyjnego i dba o to, aby inicjatywa miała na względzie zarówno potrzeby podmiotów gospodarczych, jak i społeczne i etyczne obawy dotyczące dobrostanu zwierząt.

Komisja przeprowadzi konsultacje z różnorodną grupą zainteresowanych stron, w tym z organizacjami rolników w UE, stowarzyszeniami wylęgarni oraz organami krajowymi odpowiedzialnymi za egzekwowanie przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt. Ponadto konsultacje obejmą przedsiębiorstwa i organizacje przedsiębiorców działające w łańcuchu dostaw żywności, europejskie i krajowe profesjonalne grupy działające na rzecz dobrostanu zwierząt, organizacje społeczeństwa obywatelskiego, ekspertów akademickich oraz przedstawicieli państw spoza UE zaangażowanych w wywóz danych produktów zwierzęcych. Do udziału zostaną również zaproszone organizacje międzynarodowe działające na rzecz dobrostanu zwierząt.

Proces konsultacji będzie prowadzony przez cztery tygodnie w ramach niniejszego zaproszenia do zgłaszania uwag i dalszych ukierunkowanych konsultacji, w tym za pośrednictwem Platformy UE ds. Dobrostanu Zwierząt i Europejskiej Rady ds. Rolnictwa i Żywności. Dodatkowy kontakt z zainteresowanymi stronami będzie miał miejsce poprzez ankiety, wywiady, grupy dyskusyjne i warsztaty w ramach zewnętrznego badania wspierającego ocenę skutków. Przeprowadzone zostaną również konsultacje publiczne, które dadzą zainteresowanym stronom i ogółowi społeczeństwa możliwość przedstawienia swoich opinii. To wieloaspektowe podejście opiera się na wcześniejszych konsultacjach z 2022 r. i 2023 r., a wszystkie informacje zwrotne zostaną zebrane w kompleksowym sprawozdaniu zbiorczym, które zostanie wykorzystane w ostatecznej ocenie skutków i we wniosku Komisji.

Powody prowadzenia konsultacji

W ramach inicjatywy przeanalizowanych zostanie kilka opcji w celu wyeliminowania niektórych niedociągnięć stwierdzonych podczas oceny adekwatności unijnych przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt w 2022 r. Celem jest dokonanie przeglądu przepisów odnoszących się do dobrostanu na terenach gospodarstw rolnych, w tym m.in. stopniowe wycofanie stosowania klatek.

Grupa docelowa

Każda grupa, której bezpośrednio dotyczą te przepisy, np. rolnicy i inne podmioty prowadzące przedsiębiorstwa spożywcze, a także społeczeństwo, organizacje pozarządowe zajmujące się dobrostanem zwierząt i organizacje konsumenckie.