ZAPROSZENIE DO ZGŁASZANIA UWAG DOTYCZĄCYCH OCENY I OCENY SKUTKÓW PROWADZONYCH JEDNOCZEŚNIE
Celem tego dokumentu jest poinformowanie opinii publicznej i zainteresowanych stron o przyszłej działalności legislacyjnej Komisji, aby umożliwić im przekazanie informacji zwrotnych na temat przyjętego przez Komisję podejścia do wskazanego problemu i możliwych rozwiązań, a także wszelkich innych istotnych informacji, m.in. na temat możliwych skutków poszczególnych wariantów.
Tytuł inicjatywy	Zrównoważony przywóz produktów rybołówstwa na podstawie rozporządzenia w sprawie autonomicznych unijnych kontyngentów taryfowych
Wiodąca DG (odpowiedzialny dział)	DG MARE, B.3
Prawdopodobny rodzaj inicjatywy	Ustawodawcza/nieustawodawcza
Orientacyjny harmonogram	I kwartał 2026 r.
Informacje dodatkowe	Handel – Komisja Europejska (europa.eu)
Dokument przeznaczony wyłącznie do celów informacyjnych. Nie przesądza on o ostatecznej decyzji Komisji co do tego, czy inicjatywa ta zostanie zrealizowana, ani o jej ostatecznej treści. Wszystkie opisane elementy inicjatywy, w tym jej harmonogram, mogą ulec zmianie.

A. Kontekst polityczny, określenie problemu i analiza zgodności z zasadą pomocniczości

Kontekst polityczny

Autonomiczne kontyngenty taryfowe umożliwiają obniżenie lub zawieszenie ceł na przywóz wybranych produktów. Ich celem jest zapewnienie unijnemu przemysłowi lepszego dostępu do surowców naturalnych, które nie występują w Unii w wystarczających ilościach lub po konkurencyjnych cenach. Kontyngenty wykorzystuje się w różnych sektorach, w tym w sektorze rybołówstwa i akwakultury.

W sektorze rybołówstwa stosuje się obecnie autonomiczne kontyngenty taryfowe, które przewidziano w rozporządzeniu Rady (UE) 2023/2720 na lata 2024–2026. Rozporządzenie otwiera 31 kontyngentów na nieprzetworzone i półprzetworzone produkty rybołówstwa potrzebne w unijnym sektorze przetwórstwa spożywczego. W przypadku większości produktów stawka celna w ramach kontyngentu wynosi zero. Pomaga to obniżyć koszty surowców naturalnych, a tym samym sprzyja bezpieczeństwu żywnościowemu i konkurencyjnym cenom dla konsumentów w UE.

Bezcłowy dostęp jest udzielany na zasadzie „kto pierwszy, ten lepszy” w odniesieniu do określonych ilości produktów rybołówstwa i nie podlega żadnym warunkom dotyczącym zrównoważonego rozwoju. Takie rozwiązanie budzi wątpliwości pod kątem ochrony odnośnych stad ryb i zarządzania nimi, kwestii społecznych i handlowych, a także konkurencyjności unijnego sektora rybołówstwa.

W związku z tym Komisja analizuje zakres stosowania rozporządzenia z myślą o zmodyfikowaniu systemu autonomicznych kontyngentów taryfowych po 2026 r., tak aby uwzględniał on kwestię zrównoważonego charakteru przywożonych produktów rybołówstwa. Nie podjęto jeszcze decyzji, jak ten cel zostanie zrealizowany.

Komisja zamierza przeprowadzić ocenę skutków środowiskowych, społecznych i gospodarczych potencjalnego przeglądu rozporządzenia w sprawie autonomicznych kontyngentów taryfowych, który zakłada wprowadzenie kryteriów w zakresie zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do autonomicznych unijnych kontyngentów taryfowych. Publikacja niniejszego zaproszenia do zgłaszania uwag ma umożliwić wszystkim grupom zainteresowanych stron wyrażenie opinii, które Komisja uwzględni w procesie oceny skutków.

Ocena

Ocena skutków zostanie przeprowadzona jednocześnie z retrospektywną oceną obowiązującego i poprzedniego rozporządzenia w sprawie autonomicznych kontyngentów taryfowych, ponieważ żadne z nich nie przewiduje kryteriów w zakresie zrównoważonego rozwoju. Dzięki temu Komisja będzie mogła ustalić, czy i w jaki sposób obecny system autonomicznych kontyngentów taryfowych stosowany w odniesieniu do przywozu sprzyja zrównoważoności oraz czy wymaga on usprawnienia. Analiza ta pomoże wypracować stanowisko w sprawie ewentualnego przeglądu rozporządzenia w sprawie autonomicznych kontyngentów taryfowych.

Ocena retrospektywna obejmie obowiązujące i poprzednie (2020/1706) rozporządzenie w sprawie autonomicznych kontyngentów taryfowych, które dotyczą okresu od 2021 r. do końca 2024 r. Zarówno ocena skutków, jak i ocena retrospektywna będą opierały się na badaniu przeprowadzonym przez niezależnego konsultanta w 2022 r., do którego być może zostanie dołączone dodatkowe badanie uzupełniające oraz zaktualizowane badanie Europejskiego Centrum Monitorowania Rynku Produktów Rybołówstwa i Akwakultury na temat wartości dodanej autonomicznych kontyngentów taryfowych.

Rozporządzenia w sprawie autonomicznych kontyngentów taryfowych stosuje się w całej Unii, ponieważ unia celna należy do wyłącznych kompetencji UE. Z tego samego powodu ocena skutków i ocena retrospektywna również obejmą wszystkie państwa członkowskie.

Problem, któremu ma zaradzić inicjatywa

Bezpieczeństwo żywnościowe oraz potrzeba zrównoważonych łańcuchów wartości produktów w odniesieniu do produktów rybołówstwa. W obliczu wzrostu popytu na produkty rybołówstwa w całej UE każdy potencjalny nowy instrument musi uwzględniać potrzeby UE w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego, a przy tym zapewniać unijnym konsumentom dostęp do produktów poławianych w zrównoważony sposób. Obowiązujące rozporządzenie nie przewiduje żadnych wymogów dotyczących zrównoważonego charakteru przywożonych produktów rybołówstwa, co może osłabiać pozycję UE jako światowego lidera w zakresie zrównoważonej pod względem społecznym i środowiskowym eksploatacji zasobów morskich. Autonomiczne kontyngenty taryfowe powinny też pozostać podstawowym instrumentem zapewniania na unijnym rynku stałych dostaw produktów rybołówstwa, które nie są dostępne w Unii w wystarczających ilościach lub po konkurencyjnych cenach.

Podstawa działania UE (podstawa prawna i analiza zgodności z zasadą pomocniczości)

Podstawa prawna

Podstawą inicjatywy będzie art. 31 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) w odniesieniu do wspólnej taryfy celnej.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 TFUE zachowanie morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa oraz unia celna należą do wyłącznych kompetencji Unii. Zasada pomocniczości nie ma zatem zastosowania.

Praktyczna potrzeba działania na poziomie UE

Kompetencje DG MARE w zakresie zrównoważonego zarządzania zasobami morskimi wpisują się w szersze cele Komisji Europejskiej związane ze zrównoważonym rozwojem, które są realizowane głównie w ramach Zielonego Ładu.

Unia jest pod coraz większą presją, aby w zrównoważony sposób pozyskiwać surowce, do których sama nie ma dostępu, co wymaga przeprowadzenia oceny funkcjonowania systemu autonomicznych kontyngentów taryfowych.

Przedmiotowa inicjatywa będzie spójna z innymi instrumentami zaproponowanymi przez UE, które mają zagwarantować zrównoważone przywozy i łańcuchy wartości, i uzupełni je. Te instrumenty to m.in. dyrektywa w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju i rozporządzenie w sprawie produktów niepowodujących wylesiania.

B. Główne cele i warianty strategiczne

Ogólnym celem inicjatywy jest zagwarantowanie, aby przywóz produktów w ramach systemu autonomicznych kontyngentów taryfowych odbywał się w sposób zrównoważony. Jej trzy cele szczegółowe obejmują:

·zagwarantowanie, aby produkty rybołówstwa przywożone do UE spełniały normy zrównoważonego rozwoju środowiskowego, społecznego i gospodarczego;

·łagodzenie negatywnych skutków gospodarczych dla unijnego sektora przetwórstwa wynikających z wszelkich zmian w systemie przywozu;

·dostosowanie unijnych norm w zakresie zrównoważonego rozwoju dotyczących przywozu do norm stosowanych na rynku wewnętrznym.

Możliwe są następujące warianty strategiczne:

1.Scenariusz bazowy, który zakłada utrzymanie obowiązującego systemu autonomicznych kontyngentów taryfowych w niezmienionej formie. W tym wariancie autonomiczne kontyngenty taryfowe w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2023/2720 (które nie uzależnia ich stosowania od spełnienia żadnych warunków w zakresie zrównoważonego rozwoju) będą nadal stosowane po 2026 r.

2.Scenariusz bez autonomicznych kontyngentów taryfowych. W tym wariancie system autonomicznych kontyngentów taryfowych w odniesieniu do przywozu przestaje być stosowany po upływie okresu wyznaczonego w obowiązującym rozporządzeniu w sprawie autonomicznych kontyngentów taryfowych. Począwszy od 2027 r. każdy przywóz produktów objętych obecnie rozporządzeniem w sprawie autonomicznych kontyngentów taryfowych z państw, które nie zawarły umowy o wolnym handlu z UE lub nie korzystają z ogólnego systemu preferencji taryfowych (GSP), będzie podlegać stawkom celnym stosowanym względem kraju najbardziej uprzywilejowanego.

3.Scenariusz z nowym systemem autonomicznych kontyngentów taryfowych, który uwzględnia kryteria w zakresie zrównoważonego rozwoju. Dokładny charakter wszelkich nowych kryteriów w zakresie zrównoważonego rozwoju (w formie warunków) zostanie bardziej szczegółowo określony w ocenie skutków i procesie konsultacji publicznych. DG MARE przeanalizuje różne warianty, w tym uzależnienie przywozu produktów rybołówstwa w ramach systemu autonomicznych kontyngentów taryfowych od ratyfikacji kilku konwencji dotyczących środowiska lub pracy, na których oparto daną umowę o wolnym handlu i systemy GSP. Wszelkie zmiany wprowadzane do instrumentu autonomicznych kontyngentów taryfowych muszą być zgodne ze zobowiązaniami UE w ramach Światowej Organizacji Handlu/Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu.

C. Prawdopodobne skutki

Dzięki tej ocenie wszelkie przyszłe działania będą podejmowane w oparciu o odpowiednie informacje i fakty. Ocena obejmie analizę gospodarczych, środowiskowych i społecznych skutków wszystkich przedstawionych powyżej wariantów strategicznych w odniesieniu do systemu przywozu produktów rybołówstwa na rynek UE. Analiza będzie zawierała obliczenia dotyczące wpływu różnych scenariuszy zmian (na przywóz, dochody, dobrobyt i rynek) w porównaniu z obecną sytuacją. Ocenie będzie podlegać również potencjalny wpływ tych wariantów na zrównoważony charakter praktyk połowowych. Ocena skutków powinna służyć opracowaniu przyszłych działań Komisji zgodnych z jej priorytetami, szczególnie dotyczącymi Europejskiego Zielonego Ładu, gospodarki, która służy ludziom, silniejszej pozycji Europy na świecie i europejskiego stylu życia.

Analiza obejmie m.in. następujące tematy:

Wpływ na środowisko:

-wpływ poszczególnych wariantów strategicznych na stopień, w jakim surowce naturalne spełniają międzynarodowe normy w zakresie zrównoważonego rozwoju;

-skutki ewentualnego pozyskiwania surowców naturalnych i innych czynników produkcji od państw, które w większym stopniu przestrzegają międzynarodowych norm w zakresie zrównoważonego rozwoju niż obecne państwa wywozu.

Skutki gospodarcze:

-wpływ potencjalnych zmian w strukturze przywozu na konkurencyjność i równe warunki działania w odniesieniu do unijnego przemysłu przetwórstwa i sektora produkcyjnego;

-skutki gospodarcze ewentualnego ograniczenia przywozu produktów objętych autonomicznymi kontyngentami taryfowymi;

-wpływ na dobrobyt związany z nadwyżką konsumenta (łączny dobrostan unijnych przetwórców żywności i ich klientów/konsumentów);

-wpływ na handel zagraniczny (w tym na umowy o wolnym handlu i państwa korzystające z GSP);

-zdolności administracyjne i finansowe administracji unijnej i krajowych do wprowadzenia i egzekwowania środków;

-wpływ poszczególnych wariantów strategicznych na rynek UE, w szczególności na ceny i zmiany podaży/popytu.

Skutki społeczne:

-wpływ poszczególnych wariantów strategicznych na warunki zatrudnienia i warunki socjalne związany z pozyskiwaniem surowców naturalnych;

-konsekwencje dla konsumentów, w szczególności wpływ na popyt, dostępność i przystępność cenową produktów rybołówstwa.

D. Instrumenty lepszego stanowienia prawa

Ocena skutków

Zgodnie z polityką Komisji Europejskiej w zakresie lepszego stanowienia prawa ocenę skutków oraz konsultacje publiczne przeprowadza się, aby lepiej przygotować wszelkie zmiany prawne, dzięki którym przywóz produktów rybołówstwa będzie miał bardziej zrównoważony charakter. Proces oceny skutków rozpoczął się w trzecim kwartale 2024 r.

Biorąc pod uwagę złożoność oceny oraz fakt, że niektóre kategorie danych mogą nie być łatwo dostępne, ocena prawdopodobnie zajmie co najmniej 12 miesięcy.

Strategia konsultacji

Konsultacje mają pomóc opracować nowe rozporządzenie w sprawie autonomicznych kontyngentów taryfowych poprzez dostarczenie informacji, włączenie obywateli w kształtowanie polityki unijnej oraz zagwarantowanie przejrzystości całego procesu. Komisja przeprowadzi konsultacje z zainteresowanymi stronami, które są zaangażowane w ochronę zasobów morskich i zrównoważone pozyskiwanie surowców (np. organizacje pozarządowe i organizacje zajmujące się dobrowolnymi systemami certyfikacji) lub mają interesy gospodarcze w UE i państwach trzecich (np. sektor produkcji ryb, sektor przetwórstwa rybnego i przemysł spożywczy, komitety doradcze działające w ramach wspólnej polityki rybołówstwa UE, w szczególności Komitet Doradczy ds. Floty Dalekomorskiej i Komitet Doradczy ds. Rynków), powiązanymi administracjami (w tym organami celnymi), związkami zawodowymi; środowiskami akademickimi, organizacjami konsumenckimi i wszelkimi innymi podmiotami, które pragną podzielić się swoimi opiniami i wiedzą.

Konsultacje obejmą niniejsze zaproszenie do zgłaszania uwag oraz internetowe konsultacje publiczne, które będą otwarte dla wszystkich zainteresowanych stron w UE i poza nią przez 12 tygodni. Kwestionariusz będzie dostępny za pośrednictwem unijnego portalu konsultacji publicznych „Wyraź swoją opinię” we wszystkich językach UE. Respondenci mogą udzielić odpowiedzi w dowolnym języku urzędowym UE.

W terminie ośmiu tygodni od zakończenia konsultacji publicznych Komisja opublikuje na stronie poświęconej konsultacjom sprawozdanie podsumowujące, a także sprawozdanie zbiorcze z podsumowaniem wszystkich wyników konsultacji.

Powody prowadzenia konsultacji

Konsultacje mają pomóc opracować potencjalny nowy instrument autonomicznych kontyngentów taryfowych poprzez dostarczenie informacji, włączenie obywateli w kształtowanie polityki unijnej oraz zagwarantowanie przejrzystości całego procesu. Komisja zbiera opinie i zapoznaje się z wiedzą fachową, co może ułatwić szczegółową ocenę obiektywnych korzyści w zakresie zrównoważonego rozwoju, a także potencjalnych kosztów i możliwości gospodarczych związanych ze zmianą rozporządzenia w sprawie autonomicznych kontyngentów taryfowych. Zgromadzone dane powinny również pomóc w określeniu wszelkich potencjalnych alternatywnych sposobów zapewnienia zrównoważonego charakteru przywozu oraz zminimalizowania wszelkich negatywnych skutków dla równych warunków działania przemysłu UE.

Grupa docelowa

Komisja zaprasza do udziału w konsultacjach: zainteresowane strony z UE i spoza niej, które są zaangażowane w ochronę zasobów morskich i zrównoważone pozyskiwanie surowców (np. organizacje pozarządowe i odpowiedzialne organy) lub mają powiązane interesy gospodarcze (np. sektor produkcji ryb, sektor przetwórstwa rybnego, związki zawodowe, komitety doradcze UE, organy celne), środowiska akademickie – m.in. badaczy specjalizujących się w powiązanych kwestiach środowiskowych, gospodarczych i społecznych, w tym w dziedzinie zdrowia publicznego – oraz organizacje konsumenckie i inne podmioty, które pragną podzielić się swoimi opiniami i wiedzą.