ISSN 1977-1002

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 176

European flag  

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Rocznik 61
23 maja 2018


Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

 

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

 

REZOLUCJE

 

Komitet Regionów

 

127. sesja plenarna KR-u, 31.1.2018–1.2.2018

2018/C 176/01

Rezolucja Europejskiego Komitetu Regionów – Sporządzona przez Komisję Europejską roczna analiza wzrostu gospodarczego na 2018 r.

1

2018/C 176/02

Rezolucja Europejskiego Komitetu Regionów w sprawie zmiany rozporządzenia ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w celu wspierania reform strukturalnych

5

2018/C 176/03

Rezolucja Europejskiego Komitetu Regionów w sprawie wniosku Komisji dotyczącego decyzji Rady w sprawie stwierdzenia wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia przez Rzeczpospolitą Polską zasady praworządności

8

 

OPINIE

 

Komitet Regionów

 

127. sesja plenarna KR-u, 31.1.2018–1.2.2018

2018/C 176/04

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Przyszłość programu COSME po 2020 r.: perspektywa regionalna i lokalna

10

2018/C 176/05

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – W kierunku wszechstronnego wdrożenia odnowionej europejskiej strategii dla regionów najbardziej oddalonych

15

2018/C 176/06

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Erasmus dla przedstawicieli samorządów lokalnych i regionalnych

21

2018/C 176/07

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Promowanie współistnienia z gatunkami konfliktowymi w ramach unijnych dyrektyw dotyczących ochrony przyrody

25

2018/C 176/08

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Jednolity rynek cyfrowy: przegląd śródokresowy

29

2018/C 176/09

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Dokument analityczny na temat przyszłości finansów UE

34

2018/C 176/10

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Zintegrowane inwestycje terytorialne – wyzwanie dla polityki spójności UE po 2020 r.

40


 

III   Akty przygotowawcze

 

KOMITET REGIONÓW

 

127. sesja plenarna KR-u, 31.1.2018–1.2.2018

2018/C 176/11

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Inicjatywa na rzecz zrównoważonego rozwoju niebieskiej gospodarki w zachodniej części regionu śródziemnomorskiego

46

2018/C 176/12

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Ostateczne wnioski i zalecenia grupy wysokiego szczebla ds. uproszczenia na okres po roku 2020

51

2018/C 176/13

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Europa w ruchu – aspekty transportu drogowego związane z pracą

57

2018/C 176/14

Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Europa w ruchu – promowanie sprawnych rozwiązań w zakresie mobilności

66


PL

 


I Rezolucje, zalecenia i opinie

REZOLUCJE

Komitet Regionów

127. sesja plenarna KR-u, 31.1.2018–1.2.2018

23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/1


Rezolucja Europejskiego Komitetu Regionów – Sporządzona przez Komisję Europejską roczna analiza wzrostu gospodarczego na 2018 r.

(2018/C 176/01)

Dokument przedłożony przez grupy polityczne EPL, PES, ALDE, EA i EKR

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW (KR)

uwzględniając komunikat Komisji Europejskiej dotyczący rocznej analizy wzrostu gospodarczego na rok 2018 (1) oraz rozpoczęcie europejskiego semestru 2018,

uwzględniając swoją rezolucję w sprawie europejskiego semestru 2017 z 11 października 2017 r. oraz w świetle rocznej analizy wzrostu gospodarczego na 2018 r.,

uwzględniając rezolucję Parlamentu Europejskiego z 26 października 2017 r. w sprawie polityki gospodarczej w strefie euro (2)

1.

Uważa, że pomimo względnego ożywienia makroekonomicznego gospodarki UE nadal nie ma miejsca na samozadowolenie, ponieważ stopa bezrobocia pozostaje zbyt wysoka w wielu regionach Europy, w szczególności wśród młodych ludzi, a efekt wielu lat niedoinwestowania bardzo negatywnie wpływa na konkurencyjność i spójność UE.

2.

Zgadza się z Komisją, że brak konkurencyjności i spójności UE oraz jej słabości bankowe wymagają usunięcia strukturalnych niedociągnięć unii gospodarczej i walutowej (UGW), czym należy się zająć przed kolejnym kryzysem, jak stwierdzono w opinii KR-u w sprawie pogłębienia UGW w Europie do 2025 r. (3).

3.

Z zadowoleniem przyjmuje znaczenie, jakie w rocznej analizie wzrostu gospodarczego nadano Europejskiemu filarowi praw socjalnych.

4.

Popiera silny nacisk, jaki w rocznej analizie wzrostu gospodarczego położono na długofalowy wzrost gospodarczy. W związku z tym ubolewa, że nie dostosowano krótkookresowych- wytycznych do długoterminowych celów UE w zakresie zrównoważonego wzrostu i tworzenia miejsc pracy. Zalecenia dla poszczególnych krajów powinny w większym stopniu uwzględniać cele agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030.

5.

Ubolewa nad faktem, że w rocznej analizie wzrostu gospodarczego nie odniesiono się do roli władz lokalnych i regionalnych w dziedzinie inwestycji. Przypomina, że władze te są odpowiedzialne za ponad połowę inwestycji publicznych w UE. Wzywa państwa członkowskie do usunięcia przeszkód stojących przed prywatnymi i publicznymi inwestycjami na poziomie lokalnym i regionalnym. Z żalem odnotowuje, że w obecnym dokumencie nie kontynuuje się rozważań na temat przeszkód dla inwestycji rozpoczętych w rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2016 r.

6.

Wyraża przekonanie, że aby podnieść efektywność europejskiego semestru i poczucie odpowiedzialności na szczeblu lokalnym, warunkiem sine qua non jest ustrukturyzowane zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych jako partnerów w procesie europejskiego semestru – w kontekście rzeczywistego podziału kompetencji między poszczególne szczeble sprawowania rządów w państwach członkowskich UE. W związku z tym KR ponownie wzywa do ustanowienia kodeksu postępowania dotyczącego udziału władz lokalnych i regionalnych w europejskim semestrze (4) i zachęca Komisję, by wzięła aktywny udział w propagowaniu takiego kodeksu. Zaleca również, by następna roczna analiza wzrostu gospodarczego zawierała specjalny rozdział poświęcony stanowi regionów oraz roli władz lokalnych i regionalnych, a także wnosi, aby państwa członkowskie uczyniły to samo w swoich krajowych programach reform.

7.

Zaleca, aby państwa członkowskie bezpośrednio angażowały władze lokalne i regionalne w realizację krajowych programów reform oraz w proces europejskiego semestru. Nie należy przy tym zapominać, że regiony nie mogą być karane za niezrealizowanie celów przypisanych wyłącznie państwu.

8.

Uważa, że w zaleceniach dla poszczególnych krajów należy przyznać bardziej eksponowaną rolę kwestiom związanym ze zmianami demograficznymi, które stają się coraz ważniejszym parametrem spójności terytorialnej i społecznej.

9.

Podkreśla, że europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne są i powinny pozostać głównym narzędziem UE służącym realizacji zapisanych w traktacie celów spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. Wymagane programowanie w ramach programów operacyjnych skonsolidowało się jako niezbędne narzędzie oceny sytuacji gospodarczej regionów i ich potrzeb w zakresie reform.

10.

Sprzeciwia się również koncepcji podporządkowania polityki spójności europejskiemu semestrowi, ponieważ polityka spójności posiada własne umocowanie prawne w Traktatach UE. Ponadto, gdyby to powiązanie miało się stać efektywniejsze dzięki włączeniu polityki spójności do krajowych programów reform, programy te musiałyby, poczynając od szczebla europejskiego, zostać przeprojektowane, tak aby zachować wymiar terytorialny i zdecentralizowane podejście oparte na partnerstwie (5).

11.

Zwraca uwagę, że oprócz potrzeby wzmocnienia zdolności administracyjnych niezbędne jest wprowadzenie rzeczywistego uproszczenia przepisów dotyczących europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, przepisy te bowiem mają negatywny wpływ na te zdolności oraz na wydajność i skuteczność struktur i zasobów ludzkich przeznaczonych do zarządzania tymi funduszami.

12.

Z zadowoleniem przyjmuje dotychczasowe osiągnięcia uzyskane dzięki EFIS z punktu widzenia aktywowanych inwestycji, jest jednak zaniepokojony niepewną dodatkowością EFIS i jego niezrównoważonym zakresem geograficznym. Podkreśla, że – jak wynika z niedawno opublikowanego badania zleconego przez KR (6) – brak zdolności administracyjnej i finansowania długoterminowych inwestycji oraz uciążliwe przepisy wciąż uniemożliwiają władzom lokalnym i regionalnym wykorzystanie EFIS.

13.

Przyjmuje do wiadomości propozycję Komisji dotyczącą przygotowania we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (EBI) i dzięki pomocy Europejskiego Centrum Doradztwa Inwestycyjnego konkretnej inicjatywy w celu poprawy dostępu regionów najbardziej oddalonych do Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS).

14.

Przypomina, że KR popierał projekty zmierzające do dalszej liberalizacji handlu, ale podkreśla, że każdą nową inicjatywę należy koniecznie poprzedzić ocenami skutków, identyfikując i kwantyfikując na wczesnym etapie ewentualny asymetryczny wpływ na europejskie regiony, aby umożliwić podjęcie szybkich działań politycznych. Wzywa również do uczynienia z unijnych instrumentów ochrony handlu szybkich i skutecznych narzędzi reagowania na nieuczciwe praktyki handlowe.

15.

Zgadza się, że przyszłość europejskiego przemysłu zależy od jego zdolności do inwestowania w produkcję wysokiej jakości i nowe technologie oraz do podejmowania wyzwań i wykorzystywania szans stwarzanych przez cyfryzację i dekarbonizację. Zgadza się również, że należy zwrócić szczególną uwagę na inwestycje we wzmacnianie wykorzystania technologii przez MŚP i specjalizację pracowników. Wzywa Komisję do wykorzystania strategii w zakresie komunikacji dotyczącej polityki przemysłowej jako podstawy do opracowania ambitniejszej i bardziej holistycznej wizji europejskiego przemysłu w perspektywie średnioterminowej oraz silnego wymiaru terytorialnego z uwzględnieniem kluczowej roli, jaką regionalne ekosystemy odgrywają w unowocześnianiu przemysłu.

16.

Podkreśla, że reformy strukturalne, o których mowa w rocznej analizie wzrostu gospodarczego, powinny koncentrować się na obszarach polityki mających znaczenie dla UE z punktu widzenia kompetencji, aby były zgodne z zasadą pomocniczości i mogły zapewnić europejską wartość dodaną pod względem konkurencyjności.

17.

Podkreśla znaczenie wspierania regionów i miast we wzmacnianiu ich systemów przedsiębiorczości i budowaniu połączeń między nimi, by pomóc MŚP w lepszym integrowaniu transregionalnego, europejskiego i globalnego łańcucha wartości. Dlatego zgadza się z celami Komisji dotyczącymi wspierania dostępu transgranicznego oraz współpracy MŚP w całym łańcuchu wartości. Jest to konieczne zwłaszcza w regionach o trwałych niekorzystnych warunkach geograficznych, które utrudniają przedsiębiorstwom prowadzenie działalności międzynarodowej.

18.

Przypomina o znaczeniu przyjaznego otoczenia regulacyjnego i administracyjnego, aby ułatwić przedsiębiorstwom, a szczególnie przedsiębiorstwom scale-up, dostęp do finansowania i transgranicznego pozyskiwania środków finansowych oraz w pełni uwolnić potencjał europejskiego rynku kapitału podwyższonego ryzyka.

19.

Podkreśla, że brak zdolności administracyjnych wielu jednostek administracji publicznej na poziomie lokalnym i regionalnym stoi na przeszkodzie wdrażania reform strukturalnych oraz inwestycji długoterminowych niezbędnych do niwelowania luki inwestycyjnej. Ponownie stwierdza, że Komisja powinna opracować jednolity dokument strategiczny koordynujący wszystkie strumienie finansowanej przez UE pomocy technicznej w zakresie budowania zdolności, w tym program wspierania reform strukturalnych.

20.

Ponawia swój apel o wyłączenie inwestycji władz lokalnych i regionalnych w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych we wszystkich państwach UE z obliczeń deficytu i pułapów długu ustalonych w ramach paktu stabilności i wzrostu. Przeciwstawia się warunkowości makroekonomicznej, która mogłaby doprowadzić do karania regionów i miast za decyzje polityczne, nad którymi nie mają one kontroli.

21.

Popiera potrzebę zapewnienia zdrowych finansów publicznych i ograniczenia wysokich poziomów długu publicznego w interesie przyszłych pokoleń. Podkreśla, że należy ulepszyć strukturę wydatków publicznych w świetle zasad OECD dotyczących skutecznych inwestycji publicznych na różnych szczeblach sprawowania rządów. Angażuje się we wnoszenie wkładu w monitorowanie wdrażania tych zasad. Zachęca Komisję do podjęcia działań zmierzających do promowania decentralizacji budżetowej w całej UE, która zgodnie z dostępnymi informacjami umożliwiłaby poprawę wydajności wydatków publicznych (7).

22.

Zgadza się co do potrzeby skutecznego korzystania z narzędzi dostępnych na szczeblu UE, w szczególności z funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w ramach polityki spójności, lecz jest zdania, że należy usprawnić funkcjonowanie ram wykonania i unikać w tym kontekście nadmiernego formalizmu.

23.

Podkreśla, że znaczną część zamówień publicznych realizują władze lokalne i regionalne oraz że wysiłki zmierzające do poprawy zdolności administracyjnych zawarte w pakiecie dotyczącym zamówień publicznych (8) powinny w związku z tym być kierowane przede wszystkim do samorządów.

24.

Podkreśla, że zgodnie z niedawnym wspólnym badaniem OECD i KR-u na temat związanych z finansowaniem, zarządzaniem i przepisami wyzwań dotyczących inwestycji w infrastrukturę miast i regionów UE (9) dla 66 % procent respondentów problemem była złożoność unijnych dyrektyw UE dotyczących zamówień publicznych, a dla 61 % potencjalne koszty i czas związane z rozstrzyganiem sporów sądowych dotyczących postępowań o udzielenie zamówienia.

25.

Wzywa państwa członkowskie do podjęcia działań na rzecz ograniczenia preferencyjnego traktowania zadłużenia w systemie opodatkowania i zwalczania agresywnego planowania podatkowego. Podkreśla kluczowe znaczenie prac prowadzonych na rzecz wspólnej skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych (CCCTB), wiążących prawnie środków zapobiegających nadużyciom i zwiększonej przejrzystości podatkowej. Z zadowoleniem przyjmuje wysiłki Komisji na rzecz ustanowienia zasad umożliwiających opodatkowanie zysków przedsiębiorstw wielonarodowych osiągniętych dzięki gospodarce cyfrowej.

26.

Z zadowoleniem przyjmuje zwrócenie większej uwagi na strukturę i skuteczność wydatków publicznych na obronę. Podkreśla, że tego rodzaju wydatki powinny pomóc w przezwyciężeniu obecnej fragmentacji unijnego sektora obrony, w tym poprzez zachęcanie do racjonalizacji i współpracy transgranicznej przedsiębiorstw wszelkich rozmiarów.

27.

Zauważa, że 76 % zaleceń dla poszczególnych krajów na 2017 r. dotyczy reform strukturalnych, które mogą mieć zróżnicowany wpływ terytorialny; w oparciu o istniejący podział uprawnień między różne szczeble sprawowania rządów reformy te można przeprowadzić jedynie w ramach partnerstwa z władzami lokalnymi i regionalnymi.

28.

Z zadowoleniem przyjmuje zawarte w rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2018 r. stwierdzenie dotyczące kluczowego znaczenia silniejszych i skuteczniejszych instytucji publicznych dla tworzenia odpornych struktur gospodarczych wspierających inwestycje i wzrost gospodarczy, a także uznanie, że w ramach reform strukturalnych należy brać pod uwagę efekty dystrybucyjne wywierane w regionach.

29.

Zobowiązuje swego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Komisji Europejskiej, Parlamentowi Europejskiemu, prezydencji bułgarskiej w Radzie oraz przewodniczącemu Rady Europejskiej.

Bruksela, dnia 1 lutego 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


(1)  COM(2017) 690 final.

(2)  http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P8-TA-2017-0418&language=EN&ring=A8-2017-0310.

(3)  Przyjęta 30 listopada 2017 r.; sprawozdawca: Christophe Rouillon (FR/PES).

(4)  Zob. opinia KR-u „Ulepszenie zarządzania europejskim semestrem – kodeks postępowania dotyczący udziału władz lokalnych i regionalnych”, przyjęta 11 maja 2017 r.

(5)  Zob. opinia KR-u „Przyszłość polityki spójności po 2020 r. Ku silnej i skutecznej europejskiej polityce spójności po 2020 r.”, przyjęta 12 maja 2017 r.

(6)  http://cor.europa.eu/en/documentation/studies/Documents/Implementation-EFSI/implementation_EFSI_pdf.pdf.

(7)  Zob. również sprawozdanie OECD w sprawie federalizmu budżetowego za 2016 r. – „Making Decentralisation Work”.

(8)  COM(2017) 572.

(9)  W publikacji.


23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/5


Rezolucja Europejskiego Komitetu Regionów w sprawie zmiany rozporządzenia ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w celu wspierania reform strukturalnych

(2018/C 176/02)

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW (KR),

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej dotyczący rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów (UE) nr 1303/2013 z dnia 6 grudnia 2017 r. (1),

mając na uwadze:

i)

opinię KR-u w sprawie wniosku Komisji dotyczącego ogólnego rozporządzenia w sprawie funduszy objętych zakresem wspólnych ram strategicznych z dnia 4 maja 2012 r., w której podkreślono, że władze lokalne i regionalne nie mogą ucierpieć wskutek niespełnienia przez niektóre państwa członkowskie obowiązków w zakresie zarządzania gospodarczego, a zwłaszcza deficytu krajowego;

ii)

opinię KR-u w sprawie programu wspierania reform strukturalnych na lata 2017–2020 z dnia 8 kwietnia 2016 r., w której KR sprzeciwił się podporządkowaniu polityki spójności europejskiemu semestrowi, gdyż polityka spójności jest w pełni uprawniona i zapisana w traktatach europejskich;

iii)

opinię KR-u w sprawie: „Przyszłość polityki spójności po 2020 r. Dla silnej i skutecznej europejskiej polityki spójności po 2020 r. z dnia 12 maja, na której opiera się sojusz #CohesionAlliance i w której podkreślono, że uwzględnianie polityki spójności w krajowych programach reform należy zmienić od szczebla europejskiego w dół w taki sposób, by zachować wymiar terytorialny oraz oparte na partnerstwie, zdecentralizowane podejście;

iv)

opinię KR-u w sprawie: „Ulepszenie zarządzania europejskim semestrem – kodeks postępowania dotyczący udziału władz lokalnych i regionalnych” z dnia 11 maja 2017 r., w której zaapelował o zorganizowany udział władz lokalnych i regionalnych jako partnerów europejskiego semestru w obliczu obecnego podziału uprawnień i kompetencji na wszystkich szczeblach sprawowania rządów w państwach członkowskich UE, by zwiększyć skuteczność europejskiego semestru i odpowiedzialność za niego w terenie;

v)

opinię KR-u w sprawie dokumentu otwierającego debatę na temat pogłębienia unii gospodarczej i walutowej do 2025 r. z dnia 1 grudnia 2017 r., w której poparł strategię konwergencji uzupełniającą istniejące polityki europejskie w celu zwiększenia spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej,

1.

Zwraca uwagę, że promowanie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej jest celem wszystkich kierunków polityki UE (art. 3 Traktatu UE) i jednocześnie rzeczywistą polityką zapisaną w traktacie (art. 174–177).

2.

Podkreśla, że polityka spójności – zgodnie z jej definicją w Traktacie UE – nie obejmuje zobowiązania do finansowania ogólnych reform strukturalnych w państwach członkowskich.

3.

Akcentuje, że przestrzeganie zasady pomocniczości wymaga, by określono koncepcję i zakres reform strukturalnych kwalifikujących się do europejskiego wsparcia finansowego. Odnotowuje, że należy to uczynić na podstawie analizy europejskiej wartości dodanej, gdyż art. 2a rozporządzenia Rady (WE) nr 1466/97 z lipca 1997 r., do którego odnosi się obecny wniosek, zawiera niestosownie szeroką definicję koncepcji reform strukturalnych.

4.

Odrzuca uzasadnienie zgodności z zasadą pomocniczości, gdyż celem polityki spójności wdrażanej w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, których ogólne ramy prawne określa rozporządzenie w sprawie wspólnych przepisów, nie jest wsparcie reform strukturalnych w państwach członkowskich, lecz zmniejszenie zarówno dysproporcji między poziomem rozwoju różnych regionów, jak i opóźnienia regionów najmniej uprzywilejowanych.

5.

Odnotowuje z zaniepokojeniem, że propozycja bezpośredniego zarządzania wsparciem dla reform strukturalnych i zrezygnowania z wymogów dotyczących współfinansowania tych wydatków sugeruje renacjonalizację polityki spójności, naruszając zasady współfinansowania i zarządzania dzielonego, na których opiera się ta polityka. Te zasady mają kluczowe znaczenie dla zwiększenia współodpowiedzialności, egzekwowania dobrych rządów i zwiększenia stymulującego wpływu polityki spójności.

6.

Podkreśla, że zasada wielopoziomowego sprawowania rządów, która została prawnie zapisana w art. 5 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów, wymaga skoordynowanych działań, zwłaszcza między różnymi szczeblami sprawowania rządów, prowadzonych zgodnie z zasadą pomocniczości i proporcjonalności, w tym poprzez współpracę operacyjną i instytucjonalną odnośnie do przygotowania i wdrażania umowy i programów partnerstwa. Wykorzystanie środków europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych do finansowania reform krajowych wymagałoby zatem skoordynowanych działań różnych szczebli sprawowania rządów, czego nie uwzględniono we wniosku Komisji.

7.

Odnotowuje z zaniepokojeniem, że ustanowienie takiego jak obecnie proponowany system „gotówka za reformy” byłoby sprzeczne z zasadami partnerstwa i wielopoziomowego sprawowania rządów i nie sprzyjałoby współodpowiedzialności lokalnej i regionalnej za reformy strukturalne istotne dla UE, zważywszy że większość z nich wymaga udziału samorządu lokalnego i regionalnego.

8.

Dostrzega sprzeczność między wykorzystaniem środków z funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w celu finansowania ogólnych reform strukturalnych w państwach członkowskich a zobowiązaniem do koncentracji tematycznej zgodnie z definicją zawartą w art. 18 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów.

9.

Wyraża zaniepokojenie, że Komisja Europejska proponuje, by wprowadzić zmiany w rozporządzeniu ustanawiającym wspólne przepisy i wykorzystać rezerwę wykonania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych do finansowania niezaproponowanego jeszcze narzędzia realizacji reform, którego szczegółów jak dotąd nie przedstawiono.

10.

Podkreśla, że celem rezerwy wykonania funduszy strukturalnych i inwestycyjnych zgodnie z opisem zawartym w art. 20–22 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów jest wsparcie wyłącznie programów i priorytetów, których cele pośrednie osiągnięto, oraz stworzenie zachęt do pomyślnego zarządzania i wdrażania. Wyraża zaniepokojenie, że proponowane zmniejszenie tych zachęt zniechęciłoby regiony i władze zarządzające odnoszące sukcesy, i tym samym nie zgadza się z propozycją Komisji, by wykorzystać części tej rezerwy wykonania – nawet na zasadzie dobrowolności – do innych celów. Jeśli wniosek Komisji zostanie przyjęty przez Radę i Parlament Europejski, trzeba będzie wyraźnie stwierdzić, że jego wdrażanie odbywa się na zasadzie dobrowolności, by wszelkie zmiany w obecnym systemie programów europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych pozostawić regionom i gminom.

11.

Uważa, że klauzule opt-in oraz dobrowolny udział w programie UE nie mogą być pretekstem do stwierdzenia, że wniosek nie ma znaczenia z punktu widzenia zasady pomocniczości dopóty, dopóki program opiera się na środkach UE ukierunkowanych na realizację zapisanych w traktatach celów, które mają znaczenie dla wszystkich państw członkowskich UE. Wszelkie finansowanie UE musi być przyznawane z myślą o realizacji celów zapisanych w traktatach UE i musi mieć podstawę prawną związaną bezpośrednio z celami, na których realizację jest ukierunkowane.

12.

Wyraża zaniepokojenie, że zmiana rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów na tym etapie wdrażania obecnego okresu programowania, przed weryfikacją skuteczności działania zaplanowaną na 2019 r. (art. 21), może prowadzić do niepewności prawa i dalszych opóźnień w realizacji obecnych programów europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.

13.

Jest również zaniepokojony czasem wprowadzenia nowego narzędzia realizacji, jako że wyniki proponowanej fazy pilotażowej nie mogą zostać uwzględnione we wniosku Komisji w sprawie nowych wieloletnich ram finansowych, który ma zostać przedstawiony w maju 2018 r. Jeśli projekt pilotażowy ma dopiero zostać zaproponowany i przyjęty przez prawodawców oraz rozpoczęty w 2018 r., niezwykle trudne będzie zebranie dowodów i wyników jego działalności przed majem 2018 r. Jakikolwiek wniosek w sprawie narzędzia realizacji reform w okresie po 2020 r. nie zostałby wówczas poparty jakimikolwiek wcześniejszymi doświadczeniami.

14.

Zauważa, że zasada wykorzystywania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych do finansowania reform strukturalnych niezwiązanych z celami polityki spójności została już wprowadzona przez program wspierania reform strukturalnych; z kolei środki finansowe na ten program pobierane są z budżetu na pomoc techniczną w ramach EFRR, a państwa członkowskie upoważnione są do wprowadzenia dodatkowych wkładów ze środków przeznaczonych na pomoc techniczną w ramach programów operacyjnych. Podkreśla, że ten niepokojący precedens został obecnie wzmocniony przez pakiet UGW, a konsekwencje tego faktu stawiają pod znakiem zapytania podstawy polityki spójności.

15.

W związku z tym odrzuca propozycję Komisji dotyczącą zmiany rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów w celu wykorzystania rezerwy wykonania na wsparcie reform strukturalnych w państwach członkowskich. Wyraża gotowość do pełnego skorzystania ze swej prerogatywy do zakwestionowania aktu ustawodawczego przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej zgodnie z art. 8 protokołu nr 2 w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności.

16.

Jeżeli chodzi o wieloletnie ramy finansowe i okres programowania po 2020 r., chętnie omówi szczegółowo powiązania między polityką spójności, reformami strukturalnymi istotnymi dla UE i europejskim semestrem. Powiązania te musiałyby stanowić część nadrzędnej strategii UE dotyczącej zarządzania gospodarczego, społecznego i zrównoważonego zgodnie ze strategią „Europa 2020”. Zgodnie z postanowieniami kodeksu postępowania KR-u uważa, że pełne zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych na wszystkich etapach takiej strategii jest zasadniczą kwestią.

17.

Zobowiązuje swego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Komisji Europejskiej, Parlamentowi Europejskiemu, prezydencji bułgarskiej w Radzie oraz przewodniczącemu Rady Europejskiej.

Bruksela, dnia 1 lutego 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


(1)  COM(2017) 826 final.


23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/8


Rezolucja Europejskiego Komitetu Regionów w sprawie wniosku Komisji dotyczącego decyzji Rady w sprawie stwierdzenia wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia przez Rzeczpospolitą Polską zasady praworządności

(2018/C 176/03)

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW (KR),

uwzględniając wniosek Komisji z 20 grudnia 2017 r., w którym wzywa się Radę do przyjęcia decyzji zgodnie z art. 7 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej,

uwzględniając swoją rezolucję z 23 marca 2017 r. w sprawie praworządności w UE z perspektywy lokalnej i regionalnej,

uwzględniając swoją opinię z 12 lutego 2015 r. w sprawie władz lokalnych i regionalnych w wielopoziomowej ochronie praworządności i praw podstawowych w UE,

uwzględniając rezolucję Parlamentu Europejskiego z 15 listopada 2017 r. w sprawie sytuacji w zakresie praworządności i demokracji w Polsce,

uwzględniając przyjętą na 113. sesji plenarnej opinię Komisji Weneckiej z 8–9 grudnia 2017 r. w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa i projektu ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym, zaproponowanych przez Prezydenta RP, oraz w sprawie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych,

1.

Przypomina o swoim przywiązaniu do wspólnych podstawowych wartości, na których opiera się Unia Europejska i które obejmują poszanowanie demokracji i praworządności, zgodnie z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej i europejską konwencją praw człowieka.

2.

Jest zdania, że wartości te stanowią podstawę wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi, między państwami członkowskimi a instytucjami UE, a także między wszystkimi szczeblami sprawowania rządów.

3.

Zaznacza, że większość zasad leżących u podstaw praworządności, a mianowicie zasada legalności, poszanowanie praw podstawowych, równość wobec prawa, wolność słowa i zgromadzeń, przejrzystość, odpowiedzialność, rozdział władzy, demokratyczny i pluralistyczny proces uchwalania przepisów, pewność prawa, zakaz arbitralności w działaniu władz wykonawczych, niezależne i bezstronne sądy oraz skuteczna kontrola sądowa, mają bezpośrednie znaczenie o natychmiastowym skutku dla funkcjonowania władz lokalnych i regionalnych oraz są warunkiem wstępnym udziału tych władz w procesie integracji europejskiej.

4.

Dlatego popiera wniosek Komisji z 20 grudnia 2017 r., w którym wzywa się Radę do przyjęcia decyzji zgodnie z art. 7 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, mając na uwadze wyraźne ryzyko poważnego naruszenia przez Rzeczpospolitą Polską zasady praworządności.

5.

Ma nadzieję, że rząd polski i Komisja podejmą konstruktywny dialog na temat sposobów zaradzenia tej sytuacji przed 20 marca 2018 r., tak aby zwłaszcza uniknąć szkodliwych skutków ubocznych dla procesów decyzyjnych UE, w tym dla wniosków, które Komisja ma przedstawić odnośnie do okresu programowania po roku 2020.

6.

Odrzuca wszelką polityczną warunkowość ex post, oznaczałaby ona bowiem, że władze lokalne i regionalne mogą ucierpieć w wyniku polityki rządu centralnego prowadzącej do zawieszenia finansowania unijnego dla miast i regionów. Polityka spójności nie może podlegać warunkowości na poziomie europejskim, na którą władze lokalne i regionalne oraz inni beneficjenci nie mają żadnego wpływu. Jednakże KR zwraca uwagę na istniejące już postanowienia umów partnerstwa umożliwiające zawieszenie finansowania w wypadku naruszenia zasady praworządności przez władze lokalne i regionalne. Wyraża obawy co do zgodności ewentualnych politycznych warunków dostępu miast i regionów do finansowania unijnego z zasadą proporcjonalności.

7.

Podkreśla również, iż w wypadku postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego Trybunał Sprawiedliwości może zadecydować o nałożeniu kar pieniężnych na rząd centralny.

8.

Zobowiązuje swego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Komisji Europejskiej, Parlamentowi Europejskiemu, prezydencji bułgarskiej w Radzie oraz przewodniczącemu Rady Europejskiej.

Bruksela, dnia 1 lutego 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


OPINIE

Komitet Regionów

127. sesja plenarna KR-u, 31.1.2018–1.2.2018

23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/10


Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Przyszłość programu COSME po 2020 r.: perspektywa regionalna i lokalna

(2018/C 176/04)

Sprawozdawca:

Robert Sorin NEGOIŢĂ (RO/PES), burmistrz sektora 3. miasta wydzielonego Bukareszt

ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW

1.

Wzywa Komisję Europejską do zapewnienia przewidywalnych i stabilnych ram wsparcia dla MŚP na okres po roku 2020 przez stworzenie odnowionego i wzmocnionego programu będącego kontynuacją programu COSME, uwzględniającego potrzeby różnorodnych MŚP na różnych obszarach UE.

2.

Stwierdza, że zarówno przedsiębiorcy, jak i pośrednicy finansowi w wielu miejscach UE nie są świadomi istnienia instrumentów finansowych dostępnych w ramach programu COSME. Sugeruje zatem wzmocnienie działań służących informowaniu i rozpowszechnianiu wiedzy na temat instrumentów dostępnych w całej UE.

3.

Wskazuje na potrzebę przeznaczenia wystarczających zasobów na ułatwienie dostępu do finansowania możliwie jak najszerszej grupie małych przedsiębiorstw działających w różnych regionach. Stoi na stanowisku, że propagowanie partnerstw publiczno-prywatnych między pośrednikami finansowymi a podmiotami regionalnymi i lokalnymi służących wspólnemu wdrażaniu ukierunkowanych instrumentów finansowych, które to partnerstwa uzupełniłyby istniejące gwarancje i finansowanie kapitałowe, mogłoby przyczynić się do realizacji długoterminowego celu dotyczącego uzyskania zrównoważonego wzrostu i tworzenia zatrudnienia.

4.

Pochwala inicjatywę dotyczącą Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości i zdecydowanie popiera jej kontynuację i rozszerzenie, a także nadanie jej większego znaczenia w ramach programu, który zastąpi program COSME. Stwierdza, że sieci tej brakuje zasięgu i widoczności, zwłaszcza w niektórych krajach, na obszarach wiejskich i w regionach oddalonych, a także na obszarach o niższej gęstości zaludnienia. Sugeruje zatem poszerzenie punktów kontaktowych Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości, by zapewnić jej jak największy zasięg terytorialny.

5.

Proponuje, aby w ramach programu będącego kontynuacją programu COSME priorytetowo traktować takie cele, jak promowanie przedsiębiorczości we wszystkich sektorach i na różnych rodzajach terytoriów, w tym w regionach słabiej rozwiniętych, regionach peryferyjnych i na obszarach podmiejskich, a także wzmacnianie regionalnych ekosystemów biznesowych poprzez wspieranie tworzenia map ekosystemów i powiązanie bardziej zaawansowanych regionów z regionami nadal nadrabiającymi zaległości.

6.

Uważa, że w kolejnym okresie programowania należy zwiększyć przejrzystość i synergię między różnymi instrumentami unijnymi wspierającymi MŚP. Wzywa zatem Komisję Europejską do jasnego określenia funkcji i zakresu poszczególnych instrumentów służących wsparciu MŚP i przedsiębiorców, by uniknąć tworzenia równoległych struktur oraz zapewnić beneficjentom i pośrednikom finansowym łatwy dostęp do informacji na temat wszystkich dostępnych instrumentów.

7.

Uważa, że oczekiwane zapotrzebowanie na Instrument Gwarancji Kredytowych w ramach programu COSME jest tak duże, że do jego zaspokojenia może nie wystarczyć nawet zwiększenie środków finansowych na ten instrument przewidziane w ramach EFIS 2.0. Dlatego należy rozważyć przeznaczenie dodatkowych środków na program COSME (1).

8.

Uważa, że należałoby dokonać przeglądu obwieszczenia Komisji w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy państwa w formie gwarancji. Obecny poziom minimalnej stawki wynikający z obwieszczenia jest rzeczywiście dość wysoki w porównaniu z bieżącym oprocentowaniem kredytów.

9.

Proponuje, by instrumenty finansowe zapewniające częściową ochronę ryzyka kredytowego udostępniane z Instrumentu Gwarancji Kredytowych w ramach programu COSME (COSME LGF) pokrywały do 80 % ryzyka kredytowego. Bez takiej gwarancji projekty często nie byłyby realizowane przez MŚP, czego wynikiem byłaby nieoptymalna sytuacja w zakresie inwestycji. Gwarancje są zaprojektowane w taki sposób, by odpowiednio reagować na modele biznesowe MŚP, umożliwiając im zrównoważony rozwój w perspektywie długoterminowej.

10.

Uważa, że należy doprecyzować, czy finansowanie w ramach programu COSME można łączyć z innymi funduszami UE.

11.

Uważa, że próg kredytowy w wysokości 150 tys. EUR, powyżej którego należy sprawdzić, czy MŚP nie kwalifikuje się do finansowania w ramach programu „Horyzont 2020”, należy podwyższyć do 500 tys. EUR. Jednocześnie minimalny okres zapadalności kredytu wynoszący jeden rok powinien zostać skrócony, a maksymalny okres zapadalności przedłużony powyżej dziesięciu lat.

12.

Uważa, że jeśli chodzi o przedsiębiorców w sektorach wzrostu, którzy poszukują kapitału wysokiego ryzyka ale pragną zachować kontrolę nad własnymi przedsiębiorstwami, stwierdzono że rozwiązania nie można szukać za pośrednictwem aniołów biznesu. Dlatego należy zwrócić uwagę na stymulowanie innych rodzajów finansowania ryzyka, takich jak finansowanie typu mezzanine.

13.

Sądzi, że wsparcie w ramach programu COSME za pomocą EFI dla prywatnych pośredników finansowych można by uzupełnić wsparciem udzielanym z regionalnych funduszy inwestycyjnych zarządzanych przez władze regionalne lub regionalne agencje rozwoju. Kilka regionów mogłoby połączyć siły w celu ustanowienia wspólnych funduszy inwestycyjnych.

14.

Jest zdania, że do wspierania otoczenia biznesowego potrzebna jest skuteczna koordynacja programów lokalnych, regionalnych, krajowych i europejskich dotyczących otoczenia biznesowego i związanych z nim jednolitych przepisów we wszystkich państwach członkowskich.

15.

Uważa, że należy w większym stopniu skupić się na środkach podejmowanych przez władze lokalne i regionalne na rzecz promowania przedsiębiorczości i przedsiębiorstw typu start-up będących małymi i średnimi przedsiębiorstwami oraz że należy podjąć działania mające na celu zwiększenie roli władz lokalnych i regionalnych we wspieraniu otoczenia biznesowego i rozwijaniu partnerstw publiczno-prywatnych.

Wsparcie dla MŚP i przedsiębiorców po 2020 r.

16.

Podkreśla, że MŚP oraz przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up są główną siłą napędową wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy w Europie oraz tworzą stabilne, lokalne zatrudnienie, co wzmacnia tkankę społeczną i gospodarczą tych obszarów.

17.

Podkreśla potrzebę wzmocnienia europejskich ekosystemów przedsiębiorczości poprzez zapewnianie ukierunkowanego wsparcia dla MŚP oraz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up w ramach spójnej, skutecznej i ukierunkowanej na wyniki europejskiej polityki w zakresie MŚP.

18.

Wskazuje na potrzebę uzupełnienia tych ram wsparcia mechanizmem zapewniającym, że w ramach polityki w zakresie MŚP w całej UE zachowane są zasady wielopoziomowego sprawowania rządów przez wiele podmiotów. Dlatego ponawia swój apel, wyrażony już w opinii w sprawie inteligentnych regulacji dla MŚP (2), o formalne i systematyczne włączanie pełnomocników ds. MŚP na poziomie lokalnym i regionalnym w sieć pełnomocników ds. MŚP, działającą jako główny instrument zarządzania unijną polityką w zakresie małych i średnich przedsiębiorstw.

Dostęp do finansowania

19.

Podkreśla, że największa część budżetu programu COSME jest przeznaczana na ułatwianie dostępu MŚP do finansowania; uważa, że celem przyszłego programu wspierającego te przedsiębiorstwa powinna nadal być realizacja priorytetu dotyczącego likwidacji luki w finansowaniu MŚP.

20.

Wnosi jednak o to, by dołożono szczególnych starań w celu zapewnienia, że program będący kontynuacją programu COSME będzie uwzględniał potrzeby finansowe całego spektrum MŚP w różnych regionach UE, w tym tradycyjnych MŚP, indywidualnych przedsiębiorców, mikroprzedsiębiorstw i szybko rozwijających się przedsiębiorstw typu start-up i scale-up.

21.

Uważa, że program, który zastąpi program COSME powinien uwzględniać obecny kontekst pokryzysowy, w którym tworzenie miejsc pracy wciąż nie idzie w parze z przywracaniem wcześniejszego poziomu PKB, a także kłaść szczególny nacisk na wsparcie dla tworzenia miejsc pracy w MŚP i mikroprzedsiębiorstwach.

22.

Zwraca uwagę na konieczność przeznaczenia wystarczających zasobów na ułatwienie dostępu do finansowania możliwie jak najszerszej grupie przedsiębiorstw z różnych obszarów, w tym tradycyjnym MŚP, mikroprzedsiębiorstwom, spółdzielniom i przedsiębiorstwom gospodarki społecznej, oraz na różnych etapach rozwoju przedsiębiorstw.

23.

Zauważa, że wielu potencjalnych przedsiębiorców nie posiada niezbędnych informacji ani podstawowych umiejętności z zakresu przedsiębiorczości wymaganych do założenia firmy. Proponuje wspieranie tych potencjalnych przedsiębiorców poprzez pomoc na wczesnym etapie zapewniającą szkolenia dostosowane do potrzeb jeszcze przed uruchomieniem przedsiębiorstwa.

24.

Ponawia propozycję poczynioną w opinii w sprawie inteligentnych regulacji dla MŚP (3) dotyczącą utworzenia europejskiego systemu Take One, który zachęcałby indywidualnego przedsiębiorcę lub mikroprzedsiębiorstwo do zatrudnienia pierwszego pracownika dzięki bodźcom finansowym i elastycznym przepisom. Uważa, że można by finansować taki system za pośrednictwem programu COSME.

25.

Zauważa, że Instrument Gwarancji Kredytowych wciąż ma kluczowe znaczenie z punktu widzenia wspierania dostępu MŚP do finansowania. Wnosi, by w programie będącym kontynuacją programu COSME tego rodzaju instrument wyposażono w odpowiednie zasoby umożliwiające zaspokojenie potrzeb na finansowanie MŚP. Uważa, że instrument taki nie powinien wprowadzać ograniczeń, tylko pozostać otwarty na różne rodzaje przedsiębiorstw. Sądzi, że wzmocnienie instytucji udzielających gwarancji i uwzględnienie ich w łańcuchu kredytowym może ułatwić dostęp MŚP do finansowania. Dlatego proponuje włączenie instytucji udzielających gwarancji w opracowanie i realizację instrumentów gwarancyjnych w ramach programu, który ma zastąpić program COSME.

26.

Zauważa, że inwestowanie w kapitał typu venture i inne formy finansowania ryzyka ma na ogół miejsce przede wszystkim na dużych obszarach miejskich i metropolitalnych oraz że ograniczona liczba pośredników finansowych działających obecnie pod egidą Instrumentu Kapitałowego dla Wzrostu w ramach programu COSME, a także ich ograniczone ukierunkowanie sektorowe, mogą stanowić przeszkodę w dostępie do finansowania z tego instrumentu dla przedsiębiorstw rozpoczynających działalność i znajdujących się na etapie wzrostu.

27.

W związku z tym proponuje rozważenie, w jaki sposób można by uzupełnić obecne, całkowicie oparte na popycie podejście, o instrument w zakresie kapitału podwyższonego ryzyka, oparty na wspólnym zarządzaniu zasobami oraz potencjalnie angażujący władze lokalne i regionalne, agencje rozwoju i banki w ramach programu będącego kontynuacją programu COSME, aby zapewnić bardziej zrównoważoną dostępność kapitału wysokiego ryzyka w całej UE.

28.

Uważa, że alternatywne rodzaje finansowania, takie jak finansowanie społecznościowe, crowdfunding udziałowy czy pożyczki społecznościowe, mogą okazać się użytecznymi narzędziami ulepszającymi dostęp do finansowania i wspierającymi innowacyjne przedsiębiorstwa. Sugeruje, by w ramach programu, który zastąpi program COSME utworzono precyzyjne ramy na rzecz wdrażania instrumentów finansowych poprzez alternatywne źródła finansowania.

29.

Proponuje utworzenie grupy ekspertów w dziedzinie alternatywnych źródeł finansowania z udziałem praktyków szczebla regionalnego i lokalnego, by przekazać inspirację i wskazówki do tworzenia tych ram i zapewnić, że uwzględniają one zróżnicowane potrzeby przedsiębiorców oraz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up w różnych ekosystemach biznesowych na poziomie lokalnym i regionalnym.

Dostęp do rynków

30.

Jest zdania, że działania na szczeblu UE mające na celu wsparcie umiędzynarodowienia europejskich MŚP mogą i muszą skutkować prawdziwą wartością dodaną dla przedsiębiorstw tego rodzaju pragnących rozwijać się również za granicą. Uważa, że działania te powinny uzupełniać inicjatywy istniejące na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym, z myślą o uniknięciu powielania działań oraz utworzeniu wszechstronnego i spójnego zbioru środków.

31.

W związku z tym pochwala inicjatywę w zakresie Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości współfinansowaną w ramach programu COSME, która zapewnia europejskim MŚP usługi doradcze w dziedzinie ekspansji zarówno na poziomie krajowym, jak i unijnym, a także w dziedzinie sprzyjania i rozwijania innowacji, w tym dostępu do finansowania; w kontekście brexitu, zdecydowanie wspiera także dalsze działanie tej sieci, jej rozbudowę i zwiększenie jej znaczenia w ramach programu będącego kontynuacją programu COSME.

32.

Podkreśla zdecydowany wymiar lokalny i regionalny punktów kontaktowych Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości, w skład których wchodzą w dużej mierze agencje ds. rozwoju regionalnego, przedsiębiorczości i innowacji, regionalne izby handlowo-przemysłowe, klastry i uczelnie, głęboko zakorzenione w lokalnej rzeczywistości i pozostające w ścisłym kontakcie z lokalnymi MŚP.

33.

Zwraca uwagę, że władze lokalne i regionalne mają do odegrania istotną rolę we wspieraniu MŚP w stawianiu czoła ich konkurencji, dostępie do rynków zagranicznych oraz poszukiwaniu nowych partnerów handlowych w Unii i poza jej granicami.

34.

Podkreśla, że program będący kontynuacją programu COSME powinien zapewniać, że Europejska Sieć Przedsiębiorczości pozostanie ściśle powiązana z lokalnymi i regionalnymi ekosystemami przedsiębiorczości oraz że nawiązywana będzie ścisła współpraca z podmiotami lokalnymi i regionalnymi, w tym z władzami lokalnymi i regionalnymi.

Wspieranie przedsiębiorczości

35.

Wyraża uznanie dla założeń i wyników programu „Erasmus” dla młodych przedsiębiorców finansowanego w ramach obecnego programu COSME i zaleca jego kontynuację w ramach kolejnego programu.

36.

Proponuje, aby w uzupełnieniu pracy doradców ds. zwiększania skali działalności przewidzianych ramach inicjatywy na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorstw scale-up stanowiącej element usług Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości powstała sieć regionalnych i lokalnych promotorów ds. zwiększania skali działalności. Sieć taka mogłaby stanowić podstawę partnerstw międzyregionalnych na rzecz zwiększania skali działalności i oferowałaby usługi w zakresie nawiązywania wzajemnych kontaktów oraz wspierania współpracy międzyregionalnej i inwestycji transgranicznych.

37.

Sugeruje, że należałoby wzmocnić usługi doradcze i informacyjne Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości w obszarze dostępu do transgranicznych zamówień publicznych i możliwości transgranicznego przenoszenia własności przedsiębiorstw.

38.

Podkreśla konieczność zapewnienia odpowiedniego wsparcia dla MŚP w kolejnych wieloletnich ramach finansowych po roku 2020 poprzez zwiększenie komplementarności i unikanie nakładania się różnych instrumentów finansowania MŚP dostarczanych przez Komisję Europejską oraz przez EBI/EFI.

Program COSME w kontekście innych programów UE

39.

Stwierdza, że obecne środki finansowe przeznaczone na program COSME, stanowiące mniej niż 0,3 % unijnego budżetu, nie odzwierciedlają kluczowej roli, jaką MŚP i przedsiębiorcy odgrywają w pobudzaniu wzrostu gospodarczego i tworzeniu miejsc pracy. Uznaje jednak, że linie finansowania wspierające dostęp MŚP do finansowania istnieją również w ramach innych programów UE.

40.

Jest zdania, że ze względu na znaczące środki przeznaczone na wsparcie dla MŚP w ramach obecnego celu tematycznego nr 3 europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych „Wzmacnianie konkurencyjności MŚP” kluczowe znaczenie ma koordynacja programu będącego kontynuacją programu COSME z tymi funduszami. Z myślą o zapewnieniu lepszej koordynacji tych instrumentów zaleca zatem utworzenie grupy sterującej ds. MŚP z udziałem odpowiednich służb Komisji i KR-u oraz reprezentantów instytucjonalnych władz lokalnych i regionalnych na szczeblu europejskim.

41.

Sugeruje wprowadzenie pojedynczych punktów kontaktowych zapewniających MŚP i przedsiębiorcom informacje na temat wszystkich odpowiednich instrumentów dostępnych w ramach różnych funduszy i programów UE, a także dostęp do nich. Jest zdania, że poszerzona Europejska Sieć Przedsiębiorczości o zwiększonym znaczeniu mogłaby pełnić tę funkcję w terenie.

42.

Wzywa Komisję do uproszczenia zarówno dostępu do instrumentów finansowych w ramach programów indywidualnych, jak i łączenia wsparcia z programu COSME lub programu, który go zastąpi, ze wsparciem z innych funduszy i programów. Ponownie wyraża zaniepokojenie, które zawarł już w opinii w sprawie inteligentnych regulacji dla MŚP (4) i dotyczące utrudnień spowodowanych niespójnymi wymogami i sprzecznymi definicjami stosowanymi w politykach sektorowych UE.

Bruksela, dnia 31 stycznia 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


(1)  Zob. np. Ewa Chomowicz: EU budget post-Brexit. Confronting reality, exploring viable solutions [Budżet UE po brexicie. Twarzą w twarz z rzeczywistością – poszukiwanie realnych rozwiązań], Bruksela, European Policy Centre [wersja internetowa], s. 5–6 i 25–26, marzec 2017 r.; Jörg Haas i Eulalia Rubio: Brexit and the EU budget. Threat or opportunity? [Brexit a budżet UE. Zagrożenie czy szansa?], Berlin, Delors Institute, s. 8–18, styczeń 2017 r.

(2)  Opinia KR-u w sprawie inteligentnych regulacji dla MŚP (sprawozdawca: Christian Buchmann (AT/EPL), ECON-VI/020), pkt 8.

(3)  Opinia KR-u w sprawie inteligentnych regulacji dla MŚP (sprawozdawca: Christian Buchmann (AT/EPL), ECON-VI/020), pkt 48.

(4)  Opinia KR-u w sprawie inteligentnych regulacji dla MŚP (sprawozdawca: Christian Buchmann (AT/EPL), ECON-VI/020), pkt 14.


23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/15


Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – W kierunku wszechstronnego wdrożenia odnowionej europejskiej strategii dla regionów najbardziej oddalonych

(2018/C 176/05)

Sprawozdawca:

Fernando CLAVIJO BATLLE (ES/ALDE), przewodniczący rządu regionalnego Wysp Kanaryjskich

Dokument źródłowy:

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego w sprawie silniejszego i odnowionego partnerstwa strategicznego z regionami najbardziej oddalonymi UE

COM(2017) 623 final

ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW

1.

Przypomina, że regiony najbardziej oddalone, na które składa się osiem wysp i archipelagów na Karaibach, Oceanie Indyjskim i Oceanie Atlantyckim oraz odizolowany obszar na kontynencie, w dżungli amazońskiej, obejmują sześć francuskich wspólnot zamorskich (Gujana Francuska, Gwadelupa, Martynika, Majotta, Reunion i Saint Martin), dwa autonomiczne regiony Portugalii (Azory i Madera) i jedną wspólnotę autonomiczną Hiszpanii (Wyspy Kanaryjskie), gdzie występują szczególne ograniczenia wymienione w art. 349 TFUE, których trwały i łączny charakter poważnie utrudnia ich rozwój gospodarczy i społeczny.

2.

Uznaje wyjątkowe bogactwo ekosystemów regionów najbardziej oddalonych, wielki potencjał tych regionów w dziedzinie rozwoju energii ze źródeł odnawialnych i w dziedzinie zrównoważonej turystyki oraz działalności w zakresie badań morskich i nadmorskich, środowiskowych, kosmicznych, astronomicznych, wulkanologicznych, oceanograficznych i rolnych, a także ich bogate dziedzictwo kulturowe.

3.

Podkreśla, że pomimo wyzwań, z jakimi borykają się te regiony z najbardziej oddalonymi granicami Europy, oferują one możliwości rozwoju przedsiębiorczości w takich sektorach jak błękitna, zielona, biała i srebrna gospodarka, oraz przejście w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym, które mają wielki potencjał w zakresie wzrostu i rozwoju zatrudnienia.

4.

Przyjmuje z zadowoleniem odnowienie zaangażowania UE w stosunku do jej regionów najbardziej oddalonych i dostrzega starania Komisji, jeśli chodzi o uwzględnienie propozycji regionów najbardziej oddalonych przedstawionych w ich wspólnym memorandum w sprawie nowego impulsu we wdrażaniu art. 349 TFUE. Uważa, że takie wsparcie, szczególnie istotne w trudnym dla UE momencie, stanowi potwierdzenie zdecydowania instytucji europejskich, jeśli chodzi o lepsze dostosowanie do realiów regionów najbardziej oddalonych.

5.

Przypomina, że nowy komunikat Komisji w sprawie regionów najbardziej oddalonych wpisuje się w ramy refleksji UE na temat jej przyszłości i kształtu przyszłego okresu programowania, mając u swoich podstaw wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z grudnia 2015 r., w którym ostatecznie wyjaśniono zakres art. 349 TFUE jako niezależnej i wystarczającej podstawy prawnej dla regionów najbardziej oddalonych.

6.

Uważa, że nowy komunikat powinien umożliwić sprostanie wyzwaniu systematycznego stosowania art. 349 TFUE, godząc trzy cele: równość szans, konkurencyjność i zasięg zewnętrzny – trzy nierozerwalne wymiary, które powinny stać się wyznacznikami każdej ambitnej polityki publicznej na rzecz regionów najbardziej oddalonych, wyposażonej w instrumenty gwarantujące równość praw ich obywateli.

7.

Ubolewa nad faktem, że w nowym komunikacie nie poruszono tematów o zasadniczym znaczeniu dla regionów najbardziej oddalonych, takich jak oddziaływanie polityki spójności, konkretne dostosowania w dziedzinie usług socjalnych i zatrudnienia, polityka transportowa, czy też przyszłość systemów podatkowych i taryfowych w regionach najbardziej oddalonych, mających zasadnicze znaczenie dla ich rozwoju.

8.

Wyraża zadowolenie z powodu przyjęcia podejścia opartego na zasadzie pomocniczości, lecz wyraża ubolewanie z powodu braku jasności co do rozróżnienia poszczególnych szczebli decyzyjnych i informacji na temat działań prowadzonych przez każdy z nich.

9.

Przyjmuje z zadowoleniem decyzję Komisji o wzmocnieniu jej partnerstwa z regionami najbardziej oddalonymi, dzięki któremu będą one mogły maksymalnie rozwinąć swój potencjał i w pełni korzystać z przynależności do UE, przy uwzględnieniu ich obaw i opinii przekazywanych w ramach stałego dialogu. Silniejsze partnerstwo między regionami najbardziej oddalonymi, państwami, do których te regiony należą, instytucjami europejskimi, EBI i podmiotami sektora prywatnego ma zasadnicze znaczenie. W tym kontekście organizowane co dwa lata fora poświęcone regionom najbardziej oddalonym wykazały swoją skuteczność, jeśli chodzi o stworzenie możliwości wypowiedzi dla wszystkich zainteresowanych podmiotów, wobec czego koniecznie należy je utrzymać.

10.

Zwraca uwagę na ciągłą konieczność realizacji badań wpływu ex ante wniosków ustawodawczych na regiony najbardziej oddalone, aby przewidzieć dostosowane do nich środki. Ma nadzieję, że wraz z nową dynamiką nastąpi rzeczywiste uznanie tej konieczności.

11.

Jednocześnie przyjmuje do wiadomości rezolucję Parlamentu Europejskiego z lipca 2017 r. w sprawie promowania spójności i rozwoju w regionach najbardziej oddalonych UE: wykonanie art. 349 TFUE, a także wkład trzech zainteresowanych państw.

Regiony najbardziej oddalone jako jedne z najważniejszych wyzwań dla Europy

12.

Ponawia wezwanie do wzmocnienia wymiaru społecznego UE i oczekuje, że w europejskim filarze praw socjalnych zostaną uwzględnione problemy, których doświadczają takie regiony jak regiony najbardziej oddalone, a których przejawy obejmują jedne z najwyższych w UE wskaźniki bezrobocia (w szczególności wśród osób młodych), pogłębianie się nierówności i wysokie wskaźniki wykluczenia społecznego, wskazujące na trudności, z jakimi borykają się one w dziedzinie zatrudnienia, co prowadzi do znacznego niezadowolenia społecznego, jak wykazały protesty w Gujanie.

13.

Stwierdza, że w regionach najbardziej oddalonych kryzys miał znaczne skutki negatywne, czyniąc je jednymi z najbardziej dotkniętych obszarów UE z uwagi na ich cechy strukturalne: niestabilność gospodarczą, wysokie wskaźniki bezrobocia i wysoki odsetek osób aktywnych zawodowo posiadających niskie kwalifikacje.

14.

Ubolewa nad faktem, że pomimo włączenia osi społecznej do swojej strategii z 2012 r. Komisja nie uwzględniła w niej propozycji dostosowań lub konkretnych działań w zależności od szczególnych cech regionów najbardziej oddalonych, aby umożliwić zróżnicowane traktowanie tych regionów w ramach programów europejskich.

15.

Pozytywnie ocenia zobowiązanie Komisji do oceny, czy uzasadniona jest szczególna alokacja w ramach EFS dla regionów najbardziej oddalonych Szczególny charakter uznany w art. 349 TFUE stanowi mocną podstawę dla tej alokacji. W związku z tym Komitet popiera wniosek Parlamentu i regionów najbardziej oddalonych o włączenie jej do najbliższego wniosku ustawodawczego dotyczącego EFS.

16.

Przyjmuje z zadowoleniem proaktywne działania regionów najbardziej oddalonych polegające na utworzeniu sieci regionów najbardziej oddalonych w dziedzinie zatrudnienia, której celem jest opracowywanie propozycji i projektów mających zaradzić niedoborowi działań europejskich w tej dziedzinie.

17.

Zgadza się co do tego, że pomimo poczynionych postępów regiony najbardziej oddalone nadal borykają się z poważnymi wyzwaniami, wzmagającymi się w wyniku zmiany klimatu, globalizacji oraz cyklicznych kryzysów w gospodarce światowej. Podziela przekonanie Komisji o wyraźnej konieczności zwiększenia starań, aby regiony te mogły w pełni korzystać z zalet ich przynależności do UE.

18.

Wzywa do uwzględnienia konsekwencji wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE w skali regionalnej, jeśli chodzi o swobodny przepływ osób, towarów i usług, co w znacznym stopniu dotyczy regionów, w szczególności regionów najbardziej oddalonych, z uwagi na fakt, że utrzymują one rozległe stosunki ze Zjednoczonym Królestwem i współpracują z terytoriami stowarzyszonymi z tym państwem w takich dziedzinach jak turystyka czy produkty tradycyjne.

19.

Zauważa, że niektóre z regionów najbardziej oddalonych doświadczają wzmożonej imigracji nieuregulowanej, w szczególności w przypadku małoletnich bez opieki, co wiąże się ze znacznymi problemami w zarządzaniu.

20.

Przypomina, że regiony najbardziej oddalone są granicami zewnętrznymi Europy na obszarach, na których są położone, i zauważa, że różnice w rozwoju w porównaniu z krajami sąsiadującymi sprzyjają przepływom migracyjnym.

21.

Przypomina, że regiony najbardziej oddalone charakteryzują się cechami, które łącznie czynią je szczególnie wrażliwymi na skutki zmiany klimatu. Są szczególnie narażone na skutki zjawisk naturalnych, które występują coraz częściej i mają coraz częściej ekstremalny charakter, czego dobrym przykładem są tragiczne konsekwencje przejścia huraganu Irma przez regiony najbardziej oddalone znajdujące się na Karaibach, w szczególności Saint-Martin.

22.

Przyjmuje z zadowoleniem wnioski Komisji dotyczące wzmocnienia wymiaru regionów najbardziej oddalonych w Instrumencie Finansowym na rzecz Środowiska i opracowania analizy na temat stosowania Europejskiego Funduszu Solidarności w tych regionach oraz oczekuje, że będzie ona uwzględniać trudności w dostępie do tego Funduszu.

Regiony najbardziej oddalone jako szansa dla Europy. Laboratorium do testowania innowacyjnych projektów

23.

Stwierdza, że błękitna gospodarka ma ogromny potencjał w zakresie wzrostu i rozwoju zatrudnienia w UE, w szczególności dla regionów najbardziej oddalonych, ponieważ stanowią one wzmocnienie morskiego wymiaru Europy i mają zasadnicze znaczenie dla międzynarodowego zarządzania oceanami.

24.

Wyraża zadowolenie, że w nowym komunikacie uznano, że korzystanie z energii ze źródeł odnawialnych, w szczególności morskich, jest nadal niewystarczająco rozwinięte, i wzywa do zapewnienia koniecznego wsparcia w celu wzmocnienia tych sektorów, mając na uwadze, że regiony najbardziej oddalone są w pełni uprawnione do odgrywania przewodniej roli w tej dziedzinie.

25.

przyjmuje z zadowoleniem wezwanie państw członkowskich do uwzględnienia w ich ustawodawstwie krajowym specyficznego charakteru regionów najbardziej oddalonych, aby wspierać rozwój w zakresie energii ze źródeł odnawialnych i efektywności energetycznej.

26.

Popiera inicjatywę UE dotyczącą czystej energii na wyspach i wzywa regiony najbardziej oddalone, których systemy energii elektrycznej są w pełni odizolowane, by czynnie się w nią zaangażowały w ramach sieci regionów najbardziej oddalonych w dziedzinie energetyki.

27.

W tym kontekście zwraca się do Komisji, by przedstawiła propozycję nowego instrumentu szczegółowego mającego na celu zrekompensowanie dodatkowych kosztów związanych z produkcją i magazynowaniem czystej energii.

28.

Zauważa, że regiony najbardziej oddalone dysponują wyjątkową różnorodnością biologiczną, która stanowi blisko 80 % europejskiej różnorodności biologicznej, i należą do 34 miejsc uważanych za kluczowe dla równowagi ekologicznej Ziemi.

29.

Pochwala zaangażowanie regionów najbardziej oddalonych w rozwój gospodarki o obiegu zamkniętym i przypomina, że przejście do niej wymaga znacznych inwestycji, w szczególności na potrzeby zwiększania świadomości ludności, rozwoju infrastruktury oraz działań w zakresie badań naukowych i innowacji.

30.

Przyjmuje z zadowoleniem zapowiedź zaproponowania w ramach programu prac LIFE 2018–2020 rozdziału poświęconego gospodarowaniu odpadami w regionach najbardziej oddalonych i wsparcia dla nich, aby stały się laboratoriami do celów testowania projektów pilotażowych związanych z gospodarką o obiegu zamkniętym, a także zamiar wprowadzenia przepisów ułatwiających transport odpadów w celu ich przetwarzania do sąsiednich państw.

31.

Przypomina Komisji o konieczności dostosowania aktualnych kryteriów selekcji do programu LIFE+ do realiów regionów najbardziej oddalonych w najbliższym okresie programowania.

32.

Przyjmuje do wiadomości zamiar Komisji, aby zapewnić wsparcie na rzecz zachowania różnorodności biologicznej, zrównoważonego wykorzystania usług ekosystemowych i przystosowania do zmiany klimatu w regionach najbardziej oddalonych w ramach nowego programu specjalnego mającego zastosowanie do wszystkich regionów najbardziej oddalonych oraz bezpośredniego zarządzania przez Komisję w partnerstwie z regionami.

Wspieranie równości szans: solidarność europejska i dostosowane instrumenty

33.

Uważa, że działania dostosowawcze w obszarze społeczno-gospodarczym, jakich muszą dokonywać regiony najbardziej oddalone, powinny być nadal wspierane finansowo przez UE i zostać uwzględnione w projektach nowej strategii europejskiej na okres po 2020 r.

34.

Przypomina, że EUWT może stanowić odpowiednie narzędzie do wspierania możliwości i działań w zakresie współpracy w dalej położonych regionach, takich jak regiony najbardziej oddalone.

35.

Wspiera inicjatywę ułatwienia dostępu regionów najbardziej oddalonych do EFIS za pośrednictwem pojedynczego punktu dostępu w ramach Europejskiego Centrum Doradztwa Inwestycyjnego EBI.

36.

Wzywa Komisję do zachowania spójności, jeśli chodzi o jej koncepcję pomocy państwa dla regionów najbardziej oddalonych, i do uwzględniania specyfiki tych regionów we wszystkich wytycznych, w ścisłej koordynacji z pozostałymi kierunkami polityki europejskiej.

37.

Uważa, że zróżnicowane dziedzictwo kulturowe regionów najbardziej oddalonych oraz ich sektory kultury i sektory kreatywne mogą mieć znaczący wpływ na gospodarkę pod względem zatrudnienia oraz że posiadają znaczny potencjał rozwoju, uwarunkowany zwiększonymi kosztami związanymi z ich oddaleniem, które ogranicza obieg dzieł i artystów. Wzywa Komisję, by do przyszłego programu w dziedzinie kultury włączyła oś dotyczącą mobilności na szczeblu europejskim ze szczegółowymi środkami dla regionów najbardziej oddalonych.

38.

Docenia fakt, że regiony najbardziej oddalone korzystają z największej kwoty pomocy przeznaczonej na potrzeby mobilności w ramach programów kształcenia i szkoleń, i uważa za stosowne utrzymanie jej w przyszłości. Ponadto przyjmuje z zadowoleniem możliwość rozszerzenia jej na państwa trzecie.

39.

Uważa to za krok naprzód, że utworzono narzędzie monitorujące postępy regionów najbardziej oddalonych, jeśli chodzi o stopniową integrację z jednolitym rynkiem, oraz zapowiedź uwzględniania szczególnych potrzeb przedsiębiorstw z regionów najbardziej oddalonych w nowych strategiach programu COSME w celu wsparcia ich umiędzynarodowienia.

Wspieranie większego wzrostu: polityka na rzecz konkurencyjności w służbie projektów regionalnych

40.

Podkreśla, że rolnictwo jest sektorem o zasadniczym znaczeniu dla gospodarki, środowiska, planowania przestrzennego i zatrudnienia w regionach najbardziej oddalonych, co uznała UE, wprowadzając zasady szczególnego traktowania za pośrednictwem programu POSEI i przewidując konkretne odstępstwa w ramach WPR, oraz wnioskuje o ich utrzymanie.

41.

Uważa, że postępująca liberalizacja europejskiego i międzynarodowego rynku rolnego produktów zbieżnych z produkcją w regionach najbardziej oddalonych stopniowo osłabia ich konkurencyjność. Uważa, że – oprócz innych czynników strukturalnych – należy przewidzieć zwiększenie środków finansowych w ramach POSEI, aby sprostać tym wyjątkowym okolicznościom.

42.

Przypomina Komisji, że powinna włączać do porozumień handlowych negocjowanych z państwami trzecimi lub organizacjami międzynarodowymi odrębne rozdziały dotyczące każdej kwestii mające szczególne znaczenie dla regionów najbardziej oddalonych, jak przewidziano w rozporządzeniu nr 228/2013 z dnia 13 marca, oraz zwraca uwagę na konieczność systematycznego włączania do wspomnianych porozumień klauzul wyłączających w odniesieniu do produktów wrażliwych.

43.

Uważa za konieczne, w ramach porozumień dwustronnych podpisywanych z państwami Ameryki Łacińskiej w odniesieniu do importu bananów, rozszerzenie mechanizmu stabilizacji na okres po roku 2020, automatyzacji jego działania oraz dokonania oceny jego oddziaływania na inne porozumienia i typy produkcji.

44.

Przyjmuje z zadowoleniem propozycję Komisji, aby rozważyć możliwość dopuszczenia pomocy państwa w związku z budową nowych statków w regionach najbardziej oddalonych na warunkach zapewniających zrównoważone rybołówstwo, i uważa za niezbędne przyjęcie środków wsparcia w celu umożliwienia finansowania łodzi wykorzystywanych w tradycyjnym rybołówstwie przybrzeżnym w regionach najbardziej oddalonych, zgodnie z rezolucją Parlamentu Europejskiego z dnia 27 kwietnia 2017 r.

45.

Przypomina, że sektor rybołówstwa i akwakultury ma duży potencjał z punktu widzenia wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy w tych regionach, a nie jest wspierany w wystarczającym stopniu. Ponadto zarządzanie lokalne w tym sektorze ma bezpośredni pozytywny wpływ na trwałość zasobów.

46.

Przyjmuje z zadowoleniem decyzję Komisji o rozważeniu możliwości wprowadzenia szczególnych środków, w tym systemu rekompensat dla regionów najbardziej oddalonych, w ramach nowych programów i zwraca uwagę na zapotrzebowanie tych regionów na przywrócenie niezależnego programu rekompensaty zwiększonych kosztów, wspieranego szczegółowymi przepisami, budżetem i zarządzaniem, służącego do wspierania rybołówstwa i akwakultury w regionach najbardziej oddalonych.

47.

Ubolewa nad faktem, że w nowym komunikacie nie uwzględniono polityki spójności, którą bez wątpienia uznaje za główny czynnik wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy. Oczekuje, że Komisja uwzględni w należyty sposób regiony najbardziej oddalone przy przeglądzie tej polityki.

48.

Ponownie wyraża poparcie dla wzmocnienia i uproszczenia polityki spójności po roku 2020 i skoncentrowania na jej głównym celu, jakim jest zapewnienie zrównoważonego rozwoju i równości szans na wszystkich terytoriach UE. Uważa w związku z tym, że szczególne traktowanie regionów najbardziej oddalonych w ramach tej polityki powinno zostać utrzymane.

49.

Ubolewa nad faktem, że dodatkowa indywidualna alokacja w ramach EFRR mająca zasadnicze znaczenie dla regionów najbardziej oddalonych nie została odpowiednio rozwinięta w komunikacie, oraz popiera jej utrzymanie i wzmocnienie, ponieważ jej celem jest eliminacja ograniczeń strukturalnych w regionach najbardziej oddalonych, które ograniczają ich konkurencyjność i rozwój.

50.

Przypomina swoje stanowisko, zgodnie z którym instrumenty finansowe nie mogą zastąpić dotacji, które mają zasadnicze znaczenie dla konwergencji regionów najbardziej oddalonych w obrębie UE. W każdym przypadku wspomniane instrumenty nie mogą mieć charakteru obowiązkowego, a jedynie opcjonalny.

51.

Wyraża ubolewanie, że Komisja nie przedstawia przekonujących rozwiązań ani propozycji na przyszłość dotyczących problemów, z którymi borykają się regiony najbardziej oddalone, w ramach programów europejskiej współpracy terytorialnej, w związku z czym uważa za konieczną całościową zmianę podejścia.

52.

Ponownie wskazuje na przydatność strategii inteligentnej specjalizacji i przyjmuje z zadowoleniem niedawne dynamiczne połączenie wspomnianych strategii w sieć obejmującą regiony najbardziej oddalone.

53.

Z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji, aby regiony najbardziej oddalone stały się bazą eksperymentalną, platformą w dziedzinie transferu technologii i miejscem testowania innowacyjnych rozwiązań w swych obszarach doskonałości.

54.

Popiera inicjatywę Komisji podjętą w ramach programu „Horyzont 2020” w odniesieniu do regionów najbardziej oddalonych i zaznacza, że będzie uważnie śledzić konkretne działania na rzecz tych regionów wynikające z tej inicjatywy w przyszłym programie UE w zakresie badań naukowych po roku 2020.

55.

Zwraca szczególną uwagę na strategiczne znaczenie dostępności (transportu, energii i telekomunikacji) dla regionów najbardziej oddalonych, które jest zasadnicze dla wewnętrznego rozwoju tych regionów, oddalonych i odizolowanych od kontynentu europejskiego, oraz dla zagwarantowania równego traktowania ich obywateli.

56.

Przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę rozpoczęcia badania dotyczącego lepszego określenia i rozpoznania ilościowego potrzeb regionów najbardziej oddalonych w zakresie łączności, które powinno uwzględnić wszystkie instrumenty prawne i finansowe służące do tego celu.

57.

Podkreśla znaczenie regionów UE zmagających się z wyzwaniami geograficznymi i demograficznymi, takich jak regiony najbardziej oddalone, a także ich szczególne potrzeby. Wzywa Komisję Europejską do zwrócenia szczególnej uwagi na wpływ unijnych polityk i programów w zakresie mobilności na takie regiony i do opublikowania zielonej księgi na ten temat (1).

58.

Przypomina, że porty lotnicze i morskie są jedynymi punktami wjazdu do regionów najbardziej oddalonych i wyjazdu z nich, które pełnią istotną funkcję społeczną. Przyjmuje z zadowoleniem możliwość finansowania inwestycji w tych portach w uzasadnionych przypadkach oraz możliwość udzielania pomocy na potrzeby ich funkcjonowania.

59.

Wzywa Komisję, aby w ramach przeglądu priorytetów TEN-T zbadała sposób, w jaki można rozpoznać i uwzględnić szczególne potrzeby regionów najbardziej oddalonych w tej dziedzinie, w szczególności w zakresie autostrad morskich, co umożliwi realizację projektów, które poprawią połączenia między nimi i ich państwami członkowskimi lub między regionem najbardziej oddalonym a terytoriami sąsiadującymi na danym obszarze geograficznym.

Zwiększenie atrakcyjności regionów najbardziej oddalonych i wspieranie ich działań w kontekście regionalnym i międzynarodowym

60.

Zauważa, że w celu zwiększenia atrakcyjności regionów najbardziej oddalonych i wzmocnienia ich zdolności do działania w najbliższym otoczeniu należy uwzględnić warunki geograficzne tego obszaru we wszystkich kierunkach polityki UE, co będzie sprzyjać spójności między wymiarem wewnętrznym i zewnętrznym tych kierunków polityki.

61.

Uznaje, że regiony najbardziej oddalone mogą stać się siłą napędową rozwoju gospodarczego w swym obszarze geograficznym i skutecznym pośrednikiem zwiększania wpływu UE na świecie, a zwłaszcza jej polityki rozwoju, gdyż posiadają niewątpliwy potencjał, który nie jest w wystarczającym stopniu wykorzystywany.

62.

Będzie uważnie śledzić dalsze działania podejmowane w związku z przedstawionym pomysłem rozważenia ukierunkowania nowych inwestycji UE na projekty priorytetowe i projekty na większą skalę w basenach geograficznych regionów najbardziej oddalonych i zbadania możliwości tworzenia wspólnych programów regionami najbardziej oddalonymi a ich sąsiadami.

63.

Ubolewa nad brakiem ambitnych i spójnych ram strategicznych promowanych przez Komisję, które sprzyjałyby umiędzynarodowieniu gospodarki w tych regionach.

64.

Przyjmuje z zadowoleniem uznanie roli przeprowadzania „ocen oddziaływania terytorialnego” w celu opracowania i rozważenia nowych wniosków ustawodawczych i międzynarodowych porozumień handlowych. Uważa, że organy władzy i eksperci w regionach najbardziej oddalonych muszą systematycznie uczestniczyć w ocenie ewentualnego oddziaływania terytorialnego inicjatyw europejskich.

65.

Zwraca szczególną uwagę na trudności w osiągnięciu synergii między EFRR a EFR i podkreśla znaczenie umożliwienia tworzenia projektów współpracy strukturalnej o prawdziwej wartości dodanej.

Wnioski

66.

Uważa, że cel uwzględniania w większym stopniu regionów najbardziej oddalonych w unijnej polityce i unijnych inicjatywach nadal stanowi wyzwanie, które należy dostosować do wyzwań związanych z projektem europejskim.

67.

Stwierdza, że zasadnicze znaczenie ma systematyczne i dogłębne stosowanie art. 349 TFUE na początkowych etapach procesu decyzyjnego, aby uzyskać odpowiednie dostosowanie do realiów regionów najbardziej oddalonych.

68.

Będzie uważnie śledzić proces wdrażania nowego komunikatu i realizacji przedstawionych w nim propozycji na przyszłość.

Bruksela, dnia 31 stycznia 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


(1)  Opinia KR-u w sprawie mobilności w regionach zmagających się z wyzwaniami geograficznymi i demograficznymi (CdR 1691/2014).


23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/21


Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Erasmus dla przedstawicieli samorządów lokalnych i regionalnych

(2018/C 176/06)

Sprawozdawca:

François DECOSTER (FR/ALDE), członek rady regionalnej Nord-Pas-de-Calais

ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW

Wprowadzenie i kontekst

1.

W pełni uczestniczy w dyskusji, jaką Komisja Europejska otworzyła dokumentem „Biała księga Komisji Europejskiej w sprawie przyszłości Europy – refleksje i scenariusze dla UE-27” i odnotowuje propozycje przedstawione przez przewodniczącego Junckera we wrześniu 2017 r. podczas debaty o stanie Unii.

2.

Przypomina, że instytucje europejskie nadal postrzegane są jako oddalone i technokratyczne i że obywatele europejscy w codziennym życiu nie zawsze zauważają korzyści płynące z najważniejszych decyzji podejmowanych na szczeblu europejskim.

3.

Przypomina, że w skali europejskiej przedstawiciele władz lokalnych cieszą się ogólnie wysokim zaufaniem współobywateli, większym niż w przypadku większości krajowych decydentów politycznych.

4.

Stwierdza, że w kontekście obecnych kryzysów geopolitycznych, rosnącego zagrożenia terrorystycznego i negocjacji w sprawie brexitu w opinii obywateli europejskich szczebel europejski staje się poziomem coraz bardziej odpowiednim do działań publicznych w obliczu ważnych wspólnych wyzwań.

5.

Podkreśla, że kluczowym wyzwaniem jest szerzenie nie tylko wiedzy technicznej na temat UE i jej instytucji, lecz również otwartego sposobu myślenia sprzyjającego współpracy i wymianie w kontekście europejskiej integracji, który opierałby się na wartościach demokracji, praworządności, poszanowania praw człowieka i zasadzie solidarności. Ten europejski duch jest głównym elementem funkcjonowania integracji europejskiej jako sposobu utrzymania pokoju i zbudowania zrównoważonej i sprawiedliwej przyszłości dla wszystkich.

6.

Odnotowuje sukces programu Erasmus+, świetnego przykładu polityki europejskiej, który w 2017 r. obchodzi trzydziestolecie powstania. W ramach mobilności umożliwił on pobyt za granicą ponad 5 milionów obywateli. Zakres programu poszerzał się, obejmując kolejne grupy docelowe: studentów, lecz także gimnazjalistów, licealistów, praktykantów, nauczycieli i szkoleniowców, absolwentów, osoby poszukujące pracy, wolontariuszy i pracowników ze środowisk stowarzyszeniowych i świata sportu.

7.

Z zadowoleniem przyjmuje inaugurację programu Erasmus dla praktykantów – utworzonego z inicjatywy Parlamentu Europejskiego.

8.

Uznaje, że rozwój technologii oraz zmiany stylu życia są coraz szybsze, a reakcja władz publicznych musi w większym stopniu uwzględniać wymiar ludzki tych zmian.

9.

Przypomina, że europejskie władze lokalne i regionalne stoją przed wyzwaniami (kryzys gospodarczy i finansowy, zmiany klimatyczne i demograficzne, kwestie ekologiczne itp.), które wymagają podjęcia zintegrowanych działań i strategii.

10.

Podkreśla, że w wielopoziomowym sprawowaniu rządów, samorządności lokalnej i reformach związanych z decentralizacją kładzie się nacisk na rolę społeczności lokalnych i regionalnych we wdrażaniu polityki europejskiej oraz że konieczne jest ich wspieranie w rozwijaniu umiejętności i zdolności w tym zakresie.

11.

Domaga się, aby wszystkie osoby uczestniczące w realizacji polityki zintegrowanego rozwoju mogły zdobywać ogólne i przekrojowe umiejętności i wiedzę konieczne do działania na rzecz rozwoju społeczności lokalnych i regionalnych.

12.

Wskazuje, że zgodnie z zasadą pomocniczości w większości państw członkowskich władze samorządowe bezpośrednio odpowiadają za opracowanie i udostępnianie usług publicznych. Dążą też do zapewnienia ich skutecznego wykonania, uwzględniając możliwości, jakie oferują europejskie polityki publiczne.

Unia Europejska musi opracować nowe innowacyjne narzędzia, aby sprostać obecnym i przyszłym wyzwaniom

13.

Wyraża ubolewanie, że w okresie gdy UE przeżywa okres poważnych perturbacji, ograniczenia wieloletnich ram finansowych nie zawsze umożliwiają szybkie reagowanie niezbędne do tego, żeby Unia Europejska mogła podejmować skuteczne działania w obliczu nowych kryzysów i nowych wyzwań.

14.

Wzywa Parlament, Radę i Komisję Europejską do zaproponowania środków, które lepiej dostosują wieloletnie ramy finansowe do poważnych wyzwań naszych czasów, co pozwoliłoby na szybkie reagowanie na nowe trudności.

15.

Podkreśla fakt, że wymiana transgraniczna i międzyregionalna umożliwia wzmocnienie powiązań między różnymi programami i instrumentami na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym w celu pobudzenia innowacji, wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

16.

Przyznaje, że obecnie możliwości reagowania Unii Europejskiej są ograniczone regulacjami, które słabo pozwalają na dostosowanie się do zmian ogólnych i konkretnych sytuacji. Z tego względu Komisja Europejska właśnie za pomocą białej księgi w sprawie przyszłości Europy proponuje dalsze rozwinięcie strategii, polityk i działań europejskich.

17.

Wzywa Komisję Europejską do szerszego uwzględnienia kapitału ludzkiego w przygotowaniu przyszłych wieloletnich ram, tak by lepiej reagować na potrzeby obywateli i nowe wyzwania tego stulecia.

18.

Wzywa przyszłe prezydencje Rady Unii Europejskiej, by przy opracowywaniu swoich programów również lepiej uwzględniały kapitał ludzki.

Sytuacja wyłonionych w wyborach przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych w tym kontekście

19.

Uważa, że 91 tys. samorządów lokalnych i regionalnych, czyli setki tysięcy przedstawicieli władz lokalnych w Unii, stanowią niezbędne powiązanie między obywatelami a Europą i że rozwój ich wiedzy i umiejętności w zakresie polityki europejskiej, a także rozwój kontaktów z demokratycznie wybranymi przedstawicielami władz w innych państwach członkowskich (krajach objętych programem) i krajach objętych programem spoza UE (1), stanowią kluczowe elementy umożliwiające rozwój kapitału ludzkiego i integracji europejskiej.

20.

Stwierdza, że przedstawiciele władz lokalnych i regionalnych nie zawsze uzyskują całe szkolenie niezbędne do wykonywania swoich zadań, zanim zostaną wybrani i że systemy uczenia się przez całe życie stanowią użyteczne narzędzie wspierania tych przedstawicieli w skutecznym sprawowaniu funkcji. Podkreśla, że szkolenie nie polega wyłącznie na przekazywaniu im odpowiedniej wiedzy technicznej, lecz powinno im pomóc w zrozumieniu przyczyn i ducha integracji europejskiej, tak by mogli ukazać swym wyborcom, dlaczego i w jaki sposób projekt integracji europejskiej może przynieść im korzyści.

21.

Uważa, że decyzje wybranych władz lokalnych i regionalnych są ściśle powiązane z przepisami UE:

a)

wtedy, gdy regiony posiadające uprawnienia legislacyjne uczestniczą w europejskim procesie decyzyjnym poprzez zasiadanie w grupach roboczych Rady i Rady Ministrów, w których przewidziany jest udział podmiotów regionalnych;

b)

wtedy, gdy władze te uczestniczą w europejskim procesie decyzyjnym na etapie konsultacji w ramach ustosunkowywania się do różnych konsultacji publicznych prowadzonych przez Komisję Europejską;

c)

przy okazji opracowywania przez Komitet Regionów sprawozdań w obszarach kompetencji przewidzianych w Traktatach;

d)

w ramach stosowania dyrektyw i rozporządzeń europejskich w bardzo różnych dziedzinach (woda, odpady, mobilność, oszczędność energii itp.);

e)

w procesie ubiegania się o fundusze europejskie (EFRR, EFS itd.);

f)

przy okazji programowania pomocy państwa;

g)

w ramach współpracy z władzami innych państw członkowskich.

Wdrożenie programu Erasmus dla przedstawicieli samorządów lokalnych i regionalnych

22.

Jest zdania, że w celu udoskonalenia procesu uczenia się i wymiany należy wykorzystać źródło informacji, jakim są wnioski z oceny działań przygotowawczych, z wykorzystania instrumentu na rzecz administracji lokalnej oraz z programów wymiany między partnerami.

23.

Pragnie, by wspierać wymianę najlepszych praktyk między władzami lokalnymi i regionalnymi, zwłaszcza w odniesieniu do wykorzystania Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, programu „Horyzont 2020” i polityki spójności, a także ich połączenia. Podkreśla tym samym, że Erasmus dla przedstawicieli samorządów lokalnych i regionalnych mógłby zostać wykorzystany, by wspierać regiony najmniej rozwinięte gospodarczo na drodze do zwiększenia ich zdolności administracyjnych.

24.

Wzywa Komisję Europejską, aby w większym stopniu uwzględniała konieczność informowania, wspierania i szkolenia przedstawicieli lokalnych i regionalnych w UE w zakresie efektywnego wykorzystania funduszy europejskich i współpracy międzyregionalnej na poziomie UE.

25.

Zwraca się do KE o uwzględnianie nowych inicjatyw zgłaszanych przez grupy samorządów lokalnych i regionalnych lub o przeprowadzanie odnośnych konsultacji w celu poprawy obecnych polityk UE lub inicjowania nowych działań o charakterze europejskim.

26.

Uważa, że instytucje europejskie są współodpowiedzialne za podstawowe szkolenie przedstawicieli wybranych na szczeblu lokalnym i regionalnym, by lepiej zapoznać ich z duchem integracji europejskiej i ze strategiami politycznymi, a instancje europejskie nie powinny pozostać obojętne na niniejszy apel przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych, zwłaszcza w perspektywie wyborów europejskich.

27.

Ponawia poparcie dla utworzenia programu „Erasmus dla demokratycznie wybranych przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych”, wyrażone już w opublikowanej w 2009 r. białej księdze w sprawie wielopoziomowego sprawowania rządów. Ponawia także życzenie współpracy z Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją Europejską w opracowaniu koncepcji i operacyjnej formy programu oraz poparcie dla tworzenia programów szkoleniowych i wymiany dobrych praktyk ukierunkowanych na demokratycznie wybranych przedstawicieli samorządów lokalnych i regionalnych.

28.

Przypomina, że w latach 2012/2013 przeprowadzono projekt pilotażowy, który cieszył się ogromnym powodzeniem – otrzymano ponad 1 000 kandydatur na 100 dostępnych miejsc.

29.

Uważa, że można by wykorzystać ten projekt pilotażowy jako podstawę opracowania programu kładącego nacisk na aspekt kształcenia, tak by krzewić lepszą znajomość instytucji UE i sposobu funkcjonowania Unii Europejskiej, czerpiąc z praktycznych przykładów i wymiany z innymi samorządami lokalnymi, i tym samym ułatwić przedstawicielom władz lokalnych i regionalnych bezpośrednie doświadczenie ducha współpracy europejskiej, tak by mogli podzielić się tym doświadczeniem ze swymi obywatelami. Można by także opracować narzędzia kształcenia online, które mogłyby przydać się do lepszego przygotowania wymian zaplanowanych w ramach programu.

30.

Podkreśla aspekt mobilności, który należy bezwzględnie zachować, gdyż w szeregu badań wykazano skuteczność przekazywania wiedzy we wzajemnym uczeniu się. Te wielostronne wymiany między demokratycznie wybranymi przedstawicielami samorządów lokalnych stanowią prawdziwą europejską wartość dodaną w stosunku do współpracy dwustronnej.

31.

Uważa, że w ramach tych szkoleń można by również korzystać – chociaż nie wyłącznie – z sieci europejskich uniwersytetów i szkół wyższych w celu szkolenia przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych i że powinno to się łączyć z wykorzystaniem miejsc pamięci, które przyczyniły się do kształtowania kultury i ducha europejskiego.

32.

Pragnąłby, aby na zakończenie szkolenia podstawowego członkowie władz lokalnych i regionalnych mogli podejmować współpracę z przedstawicielami samorządów z innych krajów w danej dziedzinie, aby:

a)

wymieniać dobre praktyki;

b)

pogłębiać znajomość przepisów europejskich;

c)

nawiązać konstruktywne stosunki międzyludzkie;

d)

zapoczątkować nowe inicjatywy lokalne i regionalne;

e)

stać się lepszymi ambasadorami korzyści wynikających ze współpracy z mieszkańcami innych krajów, tym samym krzewiąc europejskiego ducha.

33.

Jest zdania, że tego rodzaju instrument służyłby ponadto wzmocnieniu europejskiego ducha przywódców lokalnych i regionalnych, i sprzyjałby wykształceniu europejskiej świadomości władz lokalnych i regionalnych.

34.

Uważa, że taki system, zmieniony zgodnie z wnioskami wyciągniętymi z projektu pilotażowego, należałoby przetestować w latach 2018, 2019 i 2020, po to by móc go włączyć do nowego okresu programowania legislacyjnego Komisji Europejskiej, ewentualnie, w razie potrzeby, na innej podstawie prawnej, tak by stworzyć program Erasmus dla przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych lub dla podmiotów lokalnych i regionalnych.

35.

Podkreśla, że program powinien zostać tak opracowany, by mogli w nim brać udział zarówno zawodowi politycy, jak i osoby zajmujące się polityką w niepełnym wymiarze godzin, a także ci, którzy zajmują stanowiska kierownicze o bardzo technicznym charakterze, i że w jego ramach należy zadbać o równowagę płci i równowagę terytorialną oraz zapewnić udział przedstawicieli podmiotów lokalnych i regionalnych niezależnie od ich wielkości i liczebności ich populacji.

36.

Zwraca się do Komisji o zaproponowanie jednej lub kilku form doświadczalnych o silnym efekcie mnożnikowym, przy wyciągnięciu wniosków z projektu pilotażowego z 2012 r., tak by udoskonalić nowy program, zwiększając wiedzę i doświadczenia przedstawicieli władz lokalnych w zakresie Unii Europejskiej i jej polityki.

37.

Uważa, że koszty można by rozdzielić na budżety Unii Europejskiej, demokratycznie wybrane władze, z których wywodzą się przedstawiciele uczestniczący w programie, oraz w odpowiednich przypadkach, ośrodki kształcenia otrzymujące wsparcie ze środków publicznych w niektórych państwach członkowskich.

38.

Wzywa państwa członkowskie do wspierania tej inicjatywy, która przyniesie korzyści ich obywatelom, zwłaszcza przez poprawę znajomości polityki, codziennego życia władz w innych państwach członkowskich oraz funduszy europejskich i ich zastosowania w konkretnych przypadkach, a także poprzez przyczynienie się do stabilności i wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi.

39.

Zwraca się do Parlamentu Europejskiego o to, by podobnie jak w 2012 r., wspierał program Erasmus dla przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych przez różne działania (sprawozdania, konferencje itp.), w szczególności proponując w 2018 r. włączenie projektu pilotażowego do procedury budżetowej, która ma zostać wdrożona w 2019 r.

40.

Zaznacza, że utworzenie programu Erasmus dla przedstawicieli samorządów lokalnych i regionalnych może mieć miejsce jedynie poprzez przydzielenie nowych zasobów finansowych. Nie wolno zabierać żadnych środków z programu Erasmus+.

41.

W pełni zaangażuje się w tworzenie takiego programu, pomagając w wypełnianiu wniosków uczestniczących w nim przedstawicieli władz lokalnych, rozpowszechniając zaproszenia do wyrażenia zainteresowania, organizując odpowiedni moduł podczas Europejskiego Tygodnia Regionów i Miast i współtworząc jeden lub kilka modułów szkoleń online.

42.

Wzywa do niezwłocznego utworzenia grupy roboczej, w skład której wejdą przedstawiciele Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego i Komitetu Regionów, w celu przygotowania i opracowania tego programu.

Bruksela, dnia 31 stycznia 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


(1)  https://ec.europa.eu/programmes/erasmus-plus/programme-guide/part-a/who-can-participate/eligible-countries_pl


23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/25


Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Promowanie współistnienia z gatunkami konfliktowymi w ramach unijnych dyrektyw dotyczących ochrony przyrody

(2018/C 176/07)

Sprawozdawca:

Csaba BORBOLY (RO/EPL), przewodniczący rady okręgu Harghita

Dokumenty źródłowe:

Opinia z inicjatywy własnej

ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW

1.

Zwraca uwagę na fakt, że różnorodność biologiczna, sieć Natura 2000 i ochrona gatunków leżą we wspólnym europejskim interesie i dotyczą wszystkich państw członkowskich, regionów i władz lokalnych. Dlatego też uważa za niezwykle ważne kontynuowanie i dalsze rozwijanie dotychczasowej praktyki, zgodnie z którą państwa członkowskie i regiony oraz samorządy lokalne podejmują skoordynowane działania z myślą o osiągnięciu wyznaczonych celów i uzyskaniu wspólnych korzyści zgodnie z zasadami solidarności i pomocniczości.

2.

Przypomina swoje stanowisko wyrażone zwłaszcza w poprzedniej opinii opracowanej w ramach oceny adekwatności dyrektyw dotyczących ochrony przyrody – podzielane także przez Parlament Europejski – że nie ma konieczności dokonywania przeglądu dyrektyw dotyczących ochrony przyrody, ale że należałoby położyć nacisk na ich właściwe wdrażanie we wszystkich regionach i państwach członkowskich UE zgodnie z najnowszymi osiągnięciami naukowo-technicznymi. W tym celu należy wykorzystać zapewnioną w dyrektywach elastyczność, by zająć się konkretnymi obawami na poziomie lokalnym dotyczącymi konfliktów, jakie mogą wystąpić między określonymi gatunkami a działalnością człowieka. Zobowiązuje się zatem do wniesienia wkładu w plan działania na rzecz przyrody, ludzi i gospodarki poprzez podjęcie odpowiednich wysiłków m.in. z myślą o promowaniu współistnienia z gatunkami konfliktowymi także w odnośnych działaniach na szczeblu europejskim, krajowym, regionalnym i lokalnym.

3.

Podkreśla kluczowe znaczenie tych dyrektyw, jako że sieć Natura 2000 i skuteczna koordynacja polityki ochrony środowiska w znacznej mierze przyczyniły się do harmonizacji celów dotyczących różnorodności biologicznej wśród państw członkowskich, co wyraźnie wskazuje na wartość dodaną Unii Europejskiej.

4.

Przypomina państwom członkowskim, że są odpowiedzialne za znalezienie odpowiednich rozwiązań na ich własnym terytorium w ramach i w duchu dyrektyw, tak by uwzględnić specyficzną sytuację różnych regionów odnośnie do poszczególnych gatunków i konkretnych problemów. Należy włączyć w ten proces władze lokalne i regionalne oraz inne zainteresowane podmioty.

5.

Zauważa, że wiele problemów związanych z współistnieniem ludzi i gatunków konfliktowych może wynikać z presji, jaką działalność człowieka wywiera na naturalne siedliska wielu gatunków, a także z często niewłaściwego zachowania ludzi wobec tych zwierząt – począwszy od inwazyjnej działalności na obszarach chronionych aż po naganianie zwierząt na potrzeby polowania czy turystyki bądź nieodpowiednie gospodarowanie odpadami, które jest np. odpowiedzialne za przyciąganie dużych mięsożerców do osiedli ludzkich. Podkreśla zatem potrzebę przyjęcia kompleksowego podejścia do różnorodności biologicznej i znalezienia rozwiązań konkretnych problemów w kontekście lokalnym, co z kolei wymaga ścisłej współpracy między różnymi poziomami sprawowania rządów oraz wszystkimi odpowiednimi podmiotami.

6.

Wyraża nadzieję, że podczas przygotowywania kolejnych wieloletnich ram finansowych przewidziane zostaną wystarczające zasoby na finansowanie ochrony, zapobiegania (w tym podnoszenia świadomości i edukacji środowiskowej), środków wyrównawczych, badań naukowych i innych konkretnych działań na rzecz rozwoju w różnych stosownych obszarach w ramach wszystkich odpowiednich funduszy UE.

7.

Ponownie stwierdza, że poprawa sytuacji w zakresie różnorodności biologicznej leży w interesie wszystkich poziomów terytorialnych Unii Europejskiej i z tego względu należy wdrożyć skoordynowane środki.

8.

Zwraca uwagę na ilościową i jakościową poprawę różnorodności biologicznej w wielu regionach oraz na jednoczesne zwiększenie prawdopodobieństwa interakcji ze społecznościami ludzkimi. W przypadku niektórych gatunków konfliktowych interakcje takie mogą wiązać się ze znacznym zagrożeniem dla ludzi i działalności gospodarczej, jako że społeczności lokalne nie są właściwie przygotowane lub nie proponuje się im żadnego odpowiedniego, realistycznego, proporcjonalnego i dostosowanego do specyfiki lokalnej rozwiązania w celu uporania się z tymi problemami.

Skuteczniejsze wdrażanie

9.

Ze względu na definicję gatunków konfliktowych jako tych, które z racji swoich cech biologicznych i etologicznych konkurują z różnorodną działalnością człowieka o wspólne korzystanie z zasobów i przestrzeni, apeluje o nowe działania oparte na dowodach naukowych, potencjalnie obejmujące opracowanie odpowiednich przepisów wykonawczych w celu wdrażania dyrektyw, a także o innego rodzaju środki.

10.

Jest zdania, że w odniesieniu do utrzymania różnorodności biologicznej i wdrażania dyrektyw należy koniecznie przewidzieć fundusze na multidyscyplinarne i holistyczne badania naukowe, w ramach których istotną rolę mogłyby obok nauk przyrodniczych właściwych dla tej dziedziny odgrywać nauki społeczne.

11.

Podkreśla, że władze lokalne i regionalne odgrywają pierwszoplanową rolę w zakresie ochrony środowiska i zachowania różnorodności biologicznej w odniesieniu do trzech zasadniczych aspektów: po pierwsze, jako główni inicjatorzy inwestycji ze środków państw członkowskich i z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych; po drugie, jako publiczne organy regulacyjne lub odpowiedzialne za wydawanie pozwoleń w sektorze rolnictwa oraz w dziedzinie planowania terytorialnego i miejskiego, a zatem mogące wywierać znaczny wpływ na użytkowanie gruntów, a co za tym idzie na propagowanie aspektów środowiskowych; po trzecie zaś, władze lokalne i regionalne są najbliżej lokalnej ludności i sprawują ważną funkcję, gdyż dostarczają jej informacji, zachęt i wsparcia w odniesieniu do ochrony gatunków konfliktowych.

12.

Wzywa Komisję Europejską do kontynuowania i nasilenia działań w zakresie transferu wiedzy, by wspierać rozwiązania na poziomie lokalnym i regionalnym dotyczące tego, jak żyć z gatunkami konfliktowymi oraz jak w miarę możliwości przekształcić potencjalne problemy w atuty. Powinno to obejmować propagowanie najlepszych praktyk dotyczących najwłaściwszych modeli zarządzania obszarami Natura 2000 i chronionymi gatunkami. Należy uznać, że organizacje pozarządowe i inne odpowiednie zainteresowane podmioty są ważnymi partnerami w obszarze transferu wiedzy, gdyż dysponują praktyczną wiedzą zgromadzoną w trakcie wdrażania odnośnych projektów w całej Europie.

13.

Wyraża zaniepokojenie faktem, że w kilku państwach członkowskich można zaobserwować sprzeciw społeczności lokalnych wobec powrotu i występowania gatunków konfliktowych oraz wzrostu ich populacji. Nieadekwatne rozwiązywanie konfliktów oraz niefortunne, chaotyczne lub źle komunikowane podejście do zarządzania powoduje odrzucenie polityki ochrony środowiska. To z kolei może prowadzić do większej liczby nielegalnych polowań, przypadków stawiania sideł i wykładania trucizn, zwłaszcza w pewnych regionach, w których spotyka się duże drapieżniki. Tendencja ta zasługuje na całkowite potępienie, jednak nie można jej zaradzić, stosując jedynie zakazy i sankcje.

14.

Zauważa, że w wielu państwach członkowskich istnieją doskonałe lokalne i regionalne praktyki współistnienia z gatunkami konfliktowymi, zwłaszcza z dużymi mięsożercami, oraz uważa, że właśnie z tego względu należy kłaść nacisk na potrzebę opracowania lokalnych i regionalnych projektów zainspirowanych tymi przykładami. Wskazuje, że oprócz tych publicznych lub prywatnych inicjatyw na szczeblu lokalnym, regionalnym bądź krajowym – także projekty LIFE mogą być źródłem sprawdzonych rozwiązań, o ile są wspierane i kontynuowane po zakończeniu danego projektu.

15.

Wyraża nadzieję, że podczas opracowywania kolejnych wieloletnich ram finansowych poświęci się odpowiednią uwagę skutecznym, wydajnym i uwzględniającym interesy społeczności działaniom dotyczącym gatunków chronionych, naszego wspólnego dziedzictwa europejskiego, a zwłaszcza inwestycjom i działaniom związanym z dużymi drapieżnikami i gatunkami konfliktowymi, zarówno w ramach kontynuacji programu „Horyzont 2020”, jak i w ramach instrumentu, który stanie się następcą europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.

16.

Zapewnia Komisję Europejską o swoim bezwarunkowym poparciu dla utworzenia w przyszłości specjalnych platform dla regionów biogeograficznych i podkreśla, że do sprawnego ich funkcjonowania niezbędne jest bezpośrednie zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych.

Badania i rozwój, nowe inicjatywy

17.

Podkreśla, że w ramach procedur dotyczących wyboru badań należy zwrócić szczególną uwagę na te procesy badawcze i rozwojowe, które sprzyjają osiąganiu celów związanych z różnorodnością biologiczną, a także celów gospodarczych, społecznych i dotyczących gospodarowania dziką fauną i które nadają się do szybkiego i konkretnego zastosowania.

18.

Uważa za konieczne, by w kontekście lokalnego i regionalnego wdrażania procesów badawczych i rozwojowych nie dopuszczać do powstawania rozbieżności, tj. by unikać sytuacji, w której mniej rozwinięte regiony i gminy obejmujące obszary o wysokiej wartości przyrodniczej oraz ważne siedliska byłyby niedostatecznie reprezentowane w dostępie do środków finansowych przeznaczonych na badania naukowe.

19.

Pragnie zwrócić uwagę, że liczne projekty pilotażowe dotyczące różnorodności biologicznej przyczyniły się w dużej mierze do transferu wiedzy między poszczególnymi państwami członkowskimi i w wielu przypadkach przyniosły korzystne skutki, pomagając w lepszym zrozumieniu i przyjęciu różnych celów przez społeczności lokalne, co następnie przełożyło się na konkretną współpracę tych społeczności z organami władzy publicznej i organizacjami pozarządowymi na rzecz ochrony gatunków zagrożonych i szczególnie cennych.

20.

Podkreśla jednak, że w wielu przypadkach inicjatywy te nie utrwalają się, tzn. mają charakter doraźny i tymczasowy. Uznaje więc za istotne, by w procesie wyboru projektów zacząć stosować kryterium, które uwzględnia praktyczne monitorowanie projektów, które zostały wcześniej wdrożone przez daną organizację lub jej członków, co będzie sprzyjać efektywnemu wykorzystaniu funduszy europejskich.

21.

Uważa, że należy wprowadzić nowe środki sprzyjające faktycznemu wystąpieniu w społecznościach lokalnych pozytywnych efektów zewnętrznych, o których często wspomina się w odniesieniu do różnorodności biologicznej i dużych drapieżników, jako że w wielu przypadkach okazuje się, że wciąż zbyt mało wykorzystuje się takie możliwości lub że warunki do ich wykorzystania, zwłaszcza konieczna wiedza i wsparcie, są niewystarczające.

Szczególne aspekty związane z dużymi drapieżnikami

22.

Uznaje, że w odniesieniu do dużych mięsożerców – którzy ze względu na zachowanie, cechy fizyczne i ekologiczne oraz instynkty mogliby spowodować znaczny uszczerbek na ludzkim zdrowiu, a nawet śmiertelne obrażenia, i którzy stanowią bardzo duże zagrożenie dla zdrowia i dobrostanu zwierząt gospodarskich – obowiązujące do chwili obecnej podejście niektórych regionów jest niewystarczające. Zatem należy poprawić zarządzanie konfliktami związanymi z dużymi mięsożercami i w pełni wykorzystać odpowiednie doświadczenia nabyte w ramach projektów badawczo-rozwojowych oraz innych stosownych projektów w celu ograniczania skutków i zagrożeń dla ludzi i zwierząt gospodarskich.

23.

Uznaje, że duży mięsożerca powinien – w zależności od przysługującego mu poziomu ochrony – mieć zapewnioną ochronę poza osiedlami ludzkimi niezależnie od tego, czy przebywa na obszarze ochrony objętym siecią Natura 2000 czy nie. Niemniej uznaje, że jeśli duży mięsożerca systematycznie – a nie sporadycznie – zapuszcza się na osiedla ludzkie, stanowi to z jednej strony wzorzec zachowań stwarzający ryzyko dla ludzi, w szczególności dla dzieci, osób starszych i osób o ograniczonej możliwości poruszania się, a z drugiej strony, zachowań takich nie można uznać za naturalne dla konfliktowego osobnika danego gatunku. Uważa, że w takich przypadkach należy podjąć wszelkie starania, aby ograniczyć ryzyko, a w razie absolutnej konieczności usunąć konfliktowego osobnika w odpowiedni i kontrolowany sposób lub wdrożyć wszelkie inne konieczne środki. Działania takie muszą być podejmowane zgodnie z odnośnymi planami zarządzania tam, gdzie takowe plany zostały już wdrożone. Celem jest dopilnowanie, by plany zarządzania zostały wszędzie wprowadzone, aby móc regulować zarówno kwestię ochrony, jak i konflikty. W każdym razie środki wobec konfliktowych osobników muszą mieć charakter wyjątkowy i nie powinny wpływać na przyszłość ani żywotność populacji.

24.

Głęboko ubolewa, że obecnie producenci rolni i hodowcy nie uczestniczą w pracach platformy poświęconej dużym drapieżnikom w Europie i że w związku z tym w ramach wdrażanego przez Komisję Europejską mechanizmu współpracy interesy tej grupy zainteresowanych podmiotów nie są bezpośrednio artykułowane. Tak więc wzywa zainteresowane strony, by wykazały otwartość na kompromisowe rozwiązanie tej kwestii, aby w jak najkrótszym czasie stworzyć warunki umożliwiające uwzględnienie wszystkich interesów w ramach platformy.

Aspekty regionalne i lokalne w kontekście różnorodności biologicznej

25.

Zwraca uwagę na fakt, że w wielu regionach jakość i rozmiar siedlisk dużych drapieżników zdają się poprawiać, co może jednak – w powiązaniu z czynnikami dotyczącymi gospodarki rolnej – iść w parze z upadkiem niektórych tradycyjnych form rolnictwa. Zauważa, że w szczególności w przypadku pastwisk i łąk górskich wiele innych siedlisk, w tym obszary ochrony ornitologicznej i skupiska roślinności, często zanika wraz z zanikaniem działalności człowieka koniecznej do ich istnienia.

26.

W odniesieniu do siedlisk i związanych z nimi form rolnictwa uważa, że należy wprowadzić i udostępnić rolnikom nowe zachęty nie tylko na obszarach bezpośrednio przylegających do obszarów sieci Natura 2000, ale również na obszarach sąsiadujących, ponieważ takie formy działalności rolniczej, zwłaszcza tradycyjne, mają w większości przypadków charakter ekstensywny i uwzględniają też warunki lokalne, istotnie przyczyniając się do zwiększenia różnorodności biologicznej i zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Wzywa Komisję Europejską, by zaproponowała takie nowe zachęty i ewentualne metody dostosowania w swojej przyszłej ocenie wpływu wspólnej polityki rolnej na różnorodność biologiczną.

27.

Uznaje, że władze lokalne i regionalne mogłyby podjąć liczniejsze i skuteczniejsze środki, aby osiągnąć cele związane z różnorodnością biologiczną. Niemniej uważa, że stosowne byłoby rozwinięcie współpracy i koordynacji z państwami członkowskimi i UE w celu uwypuklenia całego wachlarza możliwości wynikającego z zaangażowania władz lokalnych i regionalnych. W związku z tym należałoby zapewnić odpowiednie ramy, które pozwoliłyby osiągnąć ten cel.

28.

Domaga się, aby państwa członkowskie a przede wszystkim władze lokalne i regionalne mogły korzystać z pomocy technicznej oferowanej przez agencje unijne, tak aby umożliwić im wdrożenie własnych programów współfinansowanych z funduszy krajowych i/lub europejskich.

29.

Uznaje, że oprócz reprezentacji hodowców niezbędne jest zapewnienie bezpośredniej reprezentacji myśliwych, straży łowieckiej i leśników w działaniach komunikacyjnych związanych z różnorodnością biologiczną i w sporządzaniu planów działania, gdyż w odniesieniu do wielu cennych lub chronionych gatunków to właśnie te osoby przyczyniają się w istotnym stopniu do powstania i utrzymania obecnej sytuacji uznawanej za stan naturalny: dbają o populacje, regulują ich liczebność, organizują i porządkują lasy, a także obsługują konieczną infrastrukturę.

30.

Wzywa państwa członkowskie, by do pewnych gatunków, które mogą powodować konflikty, zastosowały wyjątki i odstępstwa zawarte w dyrektywach dotyczących ochrony środowiska. Powinny to uczynić jak najprędzej w sposób elastyczny i z należytym uwzględnieniem sytuacji na szczeblu regionalnym lub lokalnym a w razie potrzeby we współpracy z sąsiednimi państwami członkowskimi lub regionami. Uważa także, że regionalne i krajowe projekty dotyczące dużych drapieżników i gatunków konfliktowych powinny uwzględniać lokalną i regionalną specyfikę, tradycję oraz dziedzictwo przyrodnicze i kulturalne.

Spójność między politykami

31.

Zwraca uwagę, że systemy płatności powiązane z obszarami sieci Natura 2000 różnią się znacznie między państwami członkowskimi. Mimo że w niektórych państwach członkowskich żyją znaczne populacje dużych drapieżników, podczas wdrażania wspólnej polityki rolnej podjęto decyzję o rezygnacji z wprowadzenia tych płatności. Uważa, że należy podjąć działania w tej dziedzinie jeszcze w obecnym okresie programowania.

32.

Sugeruje, aby podczas budowy i modernizacji infrastruktury transportowej, zwłaszcza drogowej i kolejowej, zwracano szczególną uwagę na powiązania między siedliskami a korytarzami wędrówek dużych drapieżników. Biorąc pod uwagę rosnące rozdrobnienie siedlisk ze względu na poszatkowanie i szczególny sposób zagospodarowania europejskiego krajobrazu, duże drapieżniki są często zmuszone do wkraczania – w pojedynkę lub w grupach – na obszary eksploatowane lub zamieszkane przez ludzi, aby móc przemieszczać się między poszczególnymi częściami swoich siedlisk. Sytuacja ta wymaga szczególnej uwagi na poziomie zagospodarowania przestrzennego i planowania zarządzania miejscami chronionymi oraz sąsiadującymi obszarami.

33.

Wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do skuteczniejszego dostosowania systemów finansowania, by zająć się kwestiami związanymi z różnorodnością biologiczną i zarządzaniem siedliskami, w tym siedliskami dużych mięsożerców, w celu zapewnienia niezbędnej infrastruktury i kapitału ludzkiego na potrzeby rozwinięcia zarządzania konfliktami między człowiekiem a niektórymi gatunkami oraz zapewnienia szybkich i prostych rekompensat.

34.

Podziela pogląd, że można z powodzeniem zastosować model wielopoziomowego sprawowania rządów w dziedzinie ochrony środowiska, zwłaszcza jeśli chodzi o zwiększanie różnorodności biologicznej. Uznaje więc, że również w tej dziedzinie konieczne są nowe skoordynowane środki.

Dalsze działania

35.

Proponuje, aby z myślą o wspieraniu możliwie jak najbardziej świadomego i jak najszerszego zaangażowania władz lokalnych i regionalnych, zorganizować w 2019 r. wspólną konferencję z Komisją na temat właściwego współistnienia z gatunkami konfliktowymi, a zwłaszcza z dużymi drapieżnikami, które to współistnienie będzie bezpieczne i przyniesie korzyści lokalnym społecznościom. Pozwoliłoby to ocenić wpływ opinii z inicjatywy własnej oraz działanie platform związanych z regionami europejskimi i biogeograficznymi oraz przeprowadzić debatę o charakterze naukowym i politycznym na temat konkretnych środków do zastosowania po roku 2021.

36.

Wzywa Komisję Europejską do podjęcia niezbędnych kroków, by władze lokalne i regionalne oraz ich organizacje i przedstawiciele byli bezpośrednio reprezentowani i mogli sprawnie i skutecznie uczestniczyć w tworzeniu platform i mechanizmów współpracy związanych z gatunkami konfliktowymi oraz kształtowaniu polityki w tym zakresie. Apeluje o to, by Komisja publikowała zalecenia i wytyczne w tym obszarze, tak by pomóc też państwom członkowskim w wymianie dobrych praktyk.

37.

Uważa za celowe, by władze lokalne i regionalne, których dotyczy kwestia dużych drapieżników, ustanowiły ramy współpracy w rodzaju europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej (EUWT) już w obecnym okresie programowania – w ramach współpracy makroregionalnej lub regionu biogeograficznego bądź w formie otwartej na całe terytorium Unii Europejskiej – aby rozwiązywać wspólne lub podobne problemy i prowadzić działania w skuteczniejszy i bardziej skoordynowany sposób.

Bruksela, dnia 31 stycznia 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/29


Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Jednolity rynek cyfrowy: przegląd śródokresowy

(2018/C 176/08)

Sprawozdawca:

Alin-Adrian NICA (RO/EPL), burmistrz Dudeștii Noi

Dokument źródłowy:

Komunikat w sprawie przeglądu śródokresowego realizacji strategii jednolitego rynku cyfrowego „Połączony jednolity rynek cyfrowy dla wszystkich”

COM(2017) 228 final

ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW

Uwagi ogólne

1.

Z zadowoleniem przyjmuje podejście Komisji Europejskiej, która w połowie procesu realizacji strategii jednolitego rynku cyfrowego podjęła się przedstawić najnowsze informacje na temat jego aktualnej sytuacji. Jest to niezwykle użyteczna inicjatywa służąca określeniu poczynionych do tej pory postępów, środków, które należy podjąć w celu wypełnienia podjętych zobowiązań oraz obszarów, w których konieczne są większe starania i nowe działania.

2.

Przypomina znaczenie władz lokalnych i regionalnych oraz ich roli dla wdrożenia zaleceń zawartych w strategii jednolitego rynku cyfrowego, ponieważ władze te są motorem wzrostu gospodarczego na szczeblu lokalnym i regionalnym oraz mogą tworzyć wiele produktów i cyfrowych usług informatycznych, a następnie je wykorzystywać i nimi zarządzać.

3.

Przypomina o swoim poparciu dla rozwoju łączności elektronicznej na rynku wewnętrznym w celu promowania dynamicznego i zrównoważonego wzrostu we wszystkich sektorach gospodarki; podkreśla w tym kontekście ważną rolę władz lokalnych i regionalnych oraz ich potencjał w dziedzinie cyfryzacji europejskiego przemysłu.

4.

Wskazuje na ważną rolę, jaką władze lokalne i regionalne odgrywają w świadczeniu usług cyfrowych obywatelom oraz w tworzeniu infrastruktury cyfrowej i zarządzaniu nią, co często ma miejsce w kontekście współpracy transgranicznej lub międzyregionalnej. Usługi te wymagają natychmiastowych środków mających na celu wprowadzenie wyważonych zmian dotyczących przeszkód stojących przed transgranicznymi działaniami w internecie, zwłaszcza jeśli chodzi o różnice występujące między państwami członkowskimi w dziedzinie organizacji i funkcjonowania administracji, umów i prawodawstwa w zakresie prawa autorskiego (1).

5.

Wzywa do stworzenia warunków ułatwiających podłączenie wszystkich obszarów geograficznych do usług szerokopasmowych i ultraszerokopasmowych, które w dłuższej perspektywie będą skuteczne w konkurencyjnym środowisku, a także wzywa Komisję do regularnego informowania, w ramach realizacji jednolitego rynku cyfrowego, o postępach w likwidacji przepaści cyfrowej, zwłaszcza na poziomie regionalnym i lokalnym (2).

6.

Podkreśla znaczenie uwzględnienia wszystkich aspektów związanych z interoperacyjnością i identyfikacją elektroniczną (e-identyfikacją), podpisem elektronicznym, elektronicznym zarządzaniem dokumentami i innymi elementami e-rządzenia. Wzorem są tu systemy stosowane w krajach i regionach, które poczyniły znaczące postępy w tej dziedzinie, gwarantując tym samym bezpieczeństwo i budząc zaufanie obywateli i przedsiębiorstw.

7.

Podkreśla, że cyfryzacja społeczeństwa jest szansą na wzrost i tworzenie miejsc pracy, zwłaszcza w regionach oddalonych i w regionach stojących w obliczu wyzwań demograficznych.

8.

Opowiada się za unowocześnieniem ram prawnych w dziedzinie prawa autorskiego w świetle rewolucji cyfrowej i zmian w zachowaniu konsumenta oraz zwraca uwagę na kluczową rolę, jaką w tej dziedzinie mogą odegrać władze lokalne i regionalne, oraz na możliwości, jakimi dysponują one w dziedzinie harmonizacji tych praw.

9.

Ponownie potwierdza znaczenie inwestycji w badania naukowe w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) w celu zapewnienia wzrostu gospodarczego i rozwoju nowych przedsiębiorstw oraz zauważa, że wykorzystanie ICT w innowacjach mogłoby pozwolić sprostać znaczącym wyzwaniom społeczno-gospodarczym (3).

10.

Proponuje zbadać możliwość wprowadzenia systemu opodatkowania dochodów z transgranicznej sprzedaży przez internet, który opierałby się na równych i obiektywnych zasadach, co doprowadziłoby do ujednolicenia podatków płaconych przez przedsiębiorstwa prowadzące działalność w dziedzinie handlu elektronicznego w całej UE, a tym samym pobudziło działalność gospodarczą przedsiębiorstw, w szczególności MŚP.

Cyberbezpieczeństwo i ulepszenie środków na rzecz zwalczania cyberincydentów

11.

Podkreśla, że nowa strategia w zakresie cyberbezpieczeństwa uruchomiona przez Komisję powinna przyczyniać się do lepszego zapobiegania cyberincydentom, wykrywania ich i reagowania na nie, a w przypadku najpoważniejszych z nich ułatwiać wymianę informacji i większą koordynację państw członkowskich i Komisji. Realizacja tego zadania będzie wymagać wzmocnienia współpracy w ramach partnerstwa między państwami członkowskimi, instytucjami UE, władzami lokalnymi i regionalnymi, sektorem prywatnym i społeczeństwem obywatelskim (4).

12.

Wzywa do opracowania standardów, instrumentów i mechanizmów zapewniających bezpieczeństwo sieci i systemów informatycznych oraz będących w stanie dotrzymać tempa zmian zachodzących w dziedzinie zagrożeń cybernetycznych, aby zapewnić wysoki poziom ochrony we wszystkich państwach członkowskich.

13.

Podkreśla, że luki w zakresie bezpieczeństwa przechowywania danych i dostępu do nich oraz rosnąca liczba cyberataków na istotną infrastrukturę miejską i systemy zarządzania miastami wymagają szerszego zakresu interwencji systemowych i skoordynowanych, które obejmować będą łagodzenie skutków i zapobieganie, a także zapewnią realizację za pomocą zarówno inicjatyw rynkowych, jak i sterowanej przez rządy regulacji i egzekwowania przepisów. Należy rozwinąć zaawansowane szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i wdrożyć je również na szczeblu władz lokalnych i regionalnych, między innymi dla osób uczestniczących w elektronicznym udzielaniu zamówień publicznych dotyczących technologii inteligentnych miast oraz ich rozmieszczeniu i codziennym zastosowaniu.

14.

Stwierdza, że osiągnięcie celów jednolitego rynku cyfrowego zakłada ochronę wartości, społeczeństwa i gospodarek krajowych przed negatywnymi skutkami cyberataków i poszanowanie podstawowych wartości, takich jak wolność wypowiedzi, prawo do prywatności oraz propagowanie otwartego, wolnego i przejrzystego korzystania z cybertechnologii.

15.

Zdaje sobie sprawę z zagrożenia, jakie stanowią cyberincydenty transgraniczne, których częstotliwość i poziom zagrożenia wykazują obecnie niepokojącą tendencję rosnącą. Ponieważ te zagrożenia dotyczące sieci i systemów informatycznych mogą utrudniać prowadzenie działalności gospodarczej oraz powodować znaczne straty finansowe, co podważa zaufanie użytkowników i poważnie szkodzi gospodarce UE, Komitet wzywa do zacieśnienia współpracy i koordynacji między państwami członkowskimi, w szczególności w zakresie zarządzania transgranicznymi cyberincydentami na dużą skalę.

16.

Jest przekonany, że należy zwiększyć zaufanie użytkowników do usług elektronicznych, dbając o to, by byli oni informowani o swoich prawach oraz chronieni podczas działania w środowisku internetowym, przy zagwarantowania ochrony praw autorskich i własności intelektualnej.

17.

Popiera utworzenie agencji cyberbezpieczeństwa Unii Europejskiej, nadanie jej pełnych zdolności operacyjnych i stabilnych ram operacyjnych, a także powierzenie jej odpowiedzialności za cały cykl życia z punktu widzenia bezpieczeństwa informatycznego, za wykrywanie cyberincydentów i zapobieganie im oraz reagowanie na nie.

18.

Popiera propozycję, by zarządzać od strony administracyjnej i technicznej europejskimi ramami certyfikacji ogólnej w zakresie bezpieczeństwa dotyczącego ICT, opartymi na istniejących systemach certyfikacji w zakresie bezpieczeństwa i uznanymi przez wszystkie państwa członkowskie UE.

19.

Zaleca dalsze zwalczanie cyberataków za pomocą środków bezpieczeństwa zmierzających do poprawy ochrony infrastruktury krytycznej, tak aby obywatele i przedsiębiorstwa mieli dostęp do bezpiecznego i godnego zaufania otoczenia cyfrowego, które zarazem respektowałoby prawa podstawowe i inne najważniejsze wartości UE, w odpowiednich ramach prawnych.

Rozwój platform internetowych

20.

Podkreśla rolę, jaką mogą odgrywać platformy internetowe w prowadzeniu dyskusji na istotne tematy będące przedmiotem wspólnego zainteresowania dotyczące tworzenia, utrzymania i rozbudowy ultraszybkich sieci we wszystkich regionach i na wszystkich obszarach UE.

21.

Z zadowoleniem przyjmuje zapowiedź wsparcia przez Komisję cyfrowych centrów innowacji i apeluje do niej o zapewnienie równowagi geograficznej przy podziale środków (5).

22.

Zauważa, że konieczna jest budowa ultraszybkich sieci z myślą o stawieniu czoła obecnym wyzwaniom gospodarczym i społecznym oraz włączeniu ludności w społeczeństwo oparte na wiedzy.

23.

Korzystanie z sieci i dostępnych w niej usług jest czynnikiem wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, a także równości społecznej i sprawiedliwego dostępu do informacji. Dostęp do internetu może być uznawany za prawdziwe prawo obywatelskie i wskaźnik jakości życia.

24.

Odnotowuje stale rosnący wpływ platform internetowych (wyszukiwarek, platform komunikacji społecznej, sklepów z aplikacjami itp.) w ramach gospodarki opartej na internecie.

25.

Zaleca budowę sieci w sposób zrównoważony i efektywny. Budowa ultraszybkich sieci charakteryzujących się dobrym poziomem zasięgu wymaga znacznych i długoterminowych inwestycji w infrastrukturę, a właściwe organy powinny zapewniać instrumenty ułatwiające dostęp do sieci przedsiębiorstwom prywatnym na obszarach wiejskich.

26.

Proponuje położyć większy nacisk na osiągnięcie większej skuteczności w przydzielaniu pasm widma radiowego i stymulowaniu inwestycji prywatnych uzupełnianych inwestycjami publicznymi, by dążyć do osiągnięcia celów dotyczących systemów łączności elektronicznej, unikając przy tym monopolizacji sieci.

27.

Uważa, że konieczne jest wzmocnienie zaufania obywateli i przedsiębiorców do korzystania z usług elektronicznych, poprzez stałe informowanie ich na temat przysługujących im praw oraz zapewnienie im odpowiedniego poziomu ochrony podczas pracy w środowisku internetowym, a także apeluje o skuteczne środki służące usuwaniu treści niezgodnych z prawem, na które są narażeni.

28.

Podkreśla, że konieczne jest, aby państwa członkowskie, władze lokalne i regionalne, które w wielu wypadkach odpowiadają za szkoły i instytucje edukacyjne, oraz inne zainteresowane strony reagowały w sposób skoordynowany, aby wspierać wysiłki na rzecz podniesienia poziomu umiejętności cyfrowych i unikać wykluczenia obywateli ze społeczeństwa i gospodarki opartych na ICT Akcentuje w tym względzie duże znaczenie kultury informatycznej i umiejętności cyfrowych obywateli, pracowników i osób poszukujących pracy dla kompleksowego wdrożenia cyfryzacji w gospodarce i społeczeństwie (6) i wyraża zaniepokojenie z powodu utrzymujących się niedoborów umiejętności cyfrowych wskazanych przez Komisję.

Zapewnić niezbędne ramy dla funkcjonowania gospodarki opartej na danych

29.

Zwraca uwagę na fakt, że stale zachodzące zmiany i cyfryzacja gospodarki oferują władzom lokalnym i regionalnym nowe możliwości maksymalnego wykorzystania potencjału wzrostu gospodarki cyfrowej. Konieczne jest przeprowadzenie znacznych inwestycji w infrastrukturę oraz technologie informacyjno-komunikacyjne, w szczególności w zakresie przetwarzania w chmurze i dużych zbiorów danych, a także w badania i innowacje, w celu pobudzenia konkurencyjności przemysłu oraz ulepszenia usług publicznych, integracji i umiejętności. Popiera w tym kontekście zamiar Komisji, by do wiosny 2018 r. przedłożyć wniosek ustawodawczy dotyczący zasad opodatkowania korzyści z gospodarki cyfrowej, w nawiązaniu do komunikatu z dnia 21 września 2017 r. pt. „Sprawiedliwy i skuteczny system podatkowy w Unii Europejskiej dla jednolitego rynku cyfrowego” (7).

30.

Z zadowoleniem przyjmuje upowszechnianie inicjatywy WiFi4EU oferującej darmowe połączenie internetowe społecznościom lokalnym, co zachęci inwestorów prywatnych do uczestnictwa w rozwijaniu infrastruktury sieci cyfrowych.

31.

Popiera inicjatywę WiFi4EU, którą ma zamiar upowszechniać na poziomie społeczności lokalnych. Ma zamiar promować płynące z niej potencjalne korzyści, by w chwili uruchomienia pierwszego zaproszenia do składania wniosków jak największa liczba europejskich organów władz publicznych była już gotowa do ubiegania się o dostęp do dostępnych środków.

32.

Odnotowuje istotną rolę, jaką odegra poprawa jakości sieci szerokopasmowych w rozwoju sieci 5G, co wpłynie na cyfryzację gospodarki i społeczeństwa, a także w rozwoju innowacyjnych i konkurencyjnych usług cyfrowych, co zapewni również długoterminowe korzyści społeczno-gospodarcze, wzrost i miejsca pracy, a także spójność. Przypomina w tym względzie swój apel do Komisji Europejskiej, by zakończyła jak najszybciej standaryzację sieci 5G, wziąwszy pod uwagę, że normy mają kluczowe znaczenie dla konkurencyjności i interoperacyjności sieci telekomunikacyjnych.

33.

Zwraca uwagę na problemy dotyczące dostępu do usług transgranicznych z punktu widzenia konsumentów pragnących skorzystać z usługi w innym państwie członkowskim od państwa zamieszkania.

34.

Podkreśla pozytywny wpływ, jaki wywrze możliwość transgranicznego przenoszenia usług elektronicznych, ponieważ użytkownicy będą mieli dostęp do treści internetowych, których są abonentami, zarówno w swoim kraju, jak i podczas pobytu w innym państwie członkowskim.

35.

Wzywa do zwiększenia wysiłków na rzecz ułatwienia dostępu wszystkich obywateli europejskich do usług internetowych dostępnych w innych państwach członkowskich, aby rozwiązać problem blokowania geograficznego, a także do wyeliminowania nieuzasadnionej dyskryminacji konsumentów z innych krajów Unii.

36.

Popiera zakaz blokowania dostępu do stron internetowych i innych interfejsów online ze względu na miejsce zamieszkania klienta, a także zakaz przekierowywania klientów z jednej wersji krajowej strony na inną, zważywszy, że praktyki te dotyczą zarówno konsumentów, jak i sprzedawców, ponieważ obie te grupy są użytkownikami końcowymi towarów lub usług. Przekierowanie klienta może nastąpić jedynie za jego zgodą, a sprzedawców należy zobowiązać do oferowania klientowi przed jego przekierowaniem łatwego dostępu do poszukiwanej przez niego wersji interfejsu.

37.

Podkreśla obecny brak równowagi między interesami twórców treści cyfrowych a konsumentami i stwierdza potrzebę modernizacji prawodawstwa dotyczącego prawa autorskiego i własności intelektualnej.

38.

Stwierdza, że rozwój cyfryzacji, na przykład usług w chmurze lub transmisji strumieniowej, niesie ze sobą ogromne wyzwania, szczególnie w dziedzinie praw autorskich (8).

39.

Zachęca do coraz intensywniejszego korzystania z aplikacji w chmurze obliczeniowej w celu uzyskania dostępu do infrastruktury danych na poziomie europejskim, światowym itp., co jest niezbędne do prowadzenia działalności w różnych dziedzinach. Dostęp do infrastruktury danych powinien mieć miejsce z zachowaniem wysokiego poziomu bezpieczeństwa, możliwości przenoszenia danych i interoperacyjności.

Gwarancja ochrony danych osobowych

40.

Podkreśla dużą odpowiedzialność, jaką biorą na siebie niezależne organy ochrony danych osobowych.

41.

Jest zdania, że należy dostosować strategię w zakresie ochrony danych osobowych do dynamicznych potrzeb wciąż zmieniającej się przestrzeni wirtualnej, mając na uwadze, że ochrona danych osobowych wpływa na wiele dziedzin, takich jak m.in. wymiar sprawiedliwości, gospodarka, komunikacja, kształcenie, zdrowie, administracja i ochrona konsumenta.

42.

Z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja pozostawiła państwom członkowskim swobodę w stosowaniu odstępstw dotyczących wykorzystania chronionych utworów w celach edukacyjnych. W ten sposób zapewnia się poszanowanie tożsamości narodowej, regionalnej i lokalnej, a w konsekwencji występowanie szczególnych rodzajów licencji, które znajdują swe źródło w różnych kontekstach społecznych i politycznych (9).

43.

Uważa, że w dłuższej perspektywie pożądana jest harmonizacja ram prawnych dotyczących wynagradzania autorów, twórców i artystów (10).

Znaczenie lokalne i regionalne / Znaczenie dla KR-u

44.

Sądzi, że miasta i regiony mają do odegrania kluczową rolę w tworzeniu baz danych zawierających informacje publiczne, zapewnianiu danych w dziedzinie bezpieczeństwa, rozwijaniu niezbędnych umiejętności cyfrowych, zapewnianiu i ułatwianiu finansowania sieci szerokopasmowych oraz tworzeniu warunków sprzyjających wymianie transregionalnej i transgranicznej usług internetowych. Tego rodzaju wymiana może okazać się bardzo użyteczna z punktu widzenia świadczenia usług wysokiej jakości i gospodarki opartej na danych.

45.

Zauważa, że w swoich poprzednich opiniach KR wielokrotnie podkreślał, że władze szczebla lokalnego i regionalnego mogą wnieść wkład na wszystkich etapach gromadzenia danych i świadczenia usług dla obywateli i przedsiębiorstw. Sytuację tę można zaobserwować również w terenie – w Europie znajduje się wiele przykładów możliwej współpracy między regionami, władzami krajowymi a ośrodkami badawczymi w dziedzinie jednolitego rynku cyfrowego.

46.

Podkreśla ważną rolę, jaką władze lokalne i regionalne mogą odegrać we wspieraniu harmonizacji danych i potencjału wzrostu gospodarki cyfrowej, dlatego należy wziąć ten aspekt pod uwagę podejmując działania na szczeblu krajowym lub unijnym.

Wpływ planowanego wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej na jednolity rynek cyfrowy

47.

Zauważa, że po zagłosowaniu przez obywateli Zjednoczonego Królestwa za opuszczeniem Unii Europejskiej przedsiębiorstwa stoją obecnie w obliczu okresu niepewności dotyczącej wystąpienia tego kraju z UE. Jeśli chodzi o treści cyfrowe, dla przedsiębiorstw dostarczających towary lub świadczących usługi za pośrednictwem internetu zasadnicze pytanie dotyczy tego, w jaki sposób realizowana będzie w tym kraju inicjatywa Komisji Europejskiej dotycząca jednolitego rynku cyfrowego.

48.

Uważa, że jeżeli Zjednoczone Królestwo zgodzi się na swobodny przepływ towarów i usług, należałoby w tym kraju stosować zasady jednolitego rynku po upływie dwóch lat negocjacji dotyczących brexitu.

Bruksela, dnia 31 stycznia 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


(1)  CdR 00039/2016.

(2)  CdR 02646/2015.

(3)  CdR 5559/2013.

(4)  CdR 625/2012.

(5)  CdR 02646/2015.

(6)  CdR 02646/2015.

(7)  Zob. opinia KR-u COR-2017/01530.

(8)  CdR 02646/2015.

(9)  CdR 05114/2016.

(10)  CdR 00039/2016.


23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/34


Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Dokument analityczny na temat przyszłości finansów UE

(2018/C 176/09)

Sprawozdawca:

Marek WOŹNIAK (PL/EPL), marszałek województwa wielkopolskiego

Dokument źródłowy:

Dokument analityczny na temat przyszłości finansów UE

ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW

Uwagi ogólne

1.

Pozytywnie ocenia działania podjęte przez Komisję Europejską mające na celu rozpoczęcie szeroko zakrojonej dyskusji nad przyszłością Europy. W dokumencie analitycznym na temat przyszłości finansów UE wskazuje się na główne wyzwania stojące przed Unią Europejską po 2020 r., a także zobowiązania, z których powinna się ona wywiązać. Prognozuje się wpływ pięciu scenariuszy przedstawionych w białej księdze na strukturę następnych wieloletnich ram finansowych (WRF) oraz przedstawia możliwości, warianty zreformowania oraz zagrożenia dla przyszłego budżetu Unii Europejskiej.

2.

Stwierdza, że budżet UE stoi w obliczu licznych wyzwań długoterminowych, a obecny poziom jego finansowania jest niewystarczający, dlatego potrzebna jest zasadnicza zmiana wieloletnich ram finansowych. Przyszła wizja budżetu musi sprostać nowym ambicjom Unii Europejskiej, które będą wymagać zapewnienia w nim po 2020 r. środków z różnych źródeł, a wydatki UE powinny nadal zapewniać większą europejską wartość dodaną.

3.

Jest przekonany, że przedstawiona w omawianym dokumencie analiza wskazuje na potrzebę zmiany zasad zarządzania odnoszących się do wieloletnich ram finansowych oraz systemu finansowania UE. Obecna sytuacja, w której europejska gospodarka znajduje się w fazie ożywienia, a wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z UE powinno doprowadzić do zakończenia systemów rabatowych, stwarza bezprecedensową okazję do przeprowadzenia po raz pierwszy od ponad 30 lat gruntownej reformy systemu finansowania UE.

4.

Podkreśla znaczenie wieloletnich ram finansowych, które powinny w dalszym ciągu mieć charakter inwestycyjny oraz wspierać wspólne cele i polityki UE. Nie ma w związku z tym potrzeby wyodrębniania specjalnych instrumentów funkcjonujących poza WRF, a także tworzenia odrębnych budżetów dla państw strefy euro i pozostałych krajów UE.

5.

Przypomina, że kryzys gospodarczy uwydatnił ograniczenia budżetu UE, który stanowi zaledwie 1 % DNB Unii Europejskiej, jednak realizuje kwestie horyzontalne, które wykraczają poza możliwości działania państw członkowskich. Obecne WRF są istotne w osiąganiu spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, wspieraniu projektów w zakresie badań i rozwoju, infrastruktury transportowej oraz tworzeniu miejsc pracy, jednak nie są na tyle elastyczne, by sprostać oczekiwaniom i pojawiającym się nowym wyzwaniom, które wymusiły wykorzystanie maksymalnego pułapu środków finansowych obecnego budżetu.

6.

Stwierdza również, że stosowanie podejścia „salda netto”, które pomija zwroty z inwestycji sektora prywatnego, i przeciągające się negocjacje w ramach rocznej procedury budżetowej w odniesieniu do każdego wydanego euro przesłaniają rzeczywistą europejską wartość dodaną oraz utrudniają realizację bardziej ambitnych polityk i programów. Ponadto zarówno poziom wydatków, jak i obecny system zasobów własnych okazały się nieoptymalne. Wzywa Radę Europejską, aby stanowiła większością kwalifikowaną w sprawie rozporządzenia określającego WRF, jak przewidziano w art. 312 ust. 2 akapit 2 TFUE.

7.

Ponownie zwraca uwagę na zmieniające się potrzeby Unii Europejskiej i istotne wyzwania dla budżetu UE po 2020 r. w następujących obszarach: 1) sprawiedliwość społeczna i ubóstwo, 2) dostęp do usług publicznych, infrastruktury mieszkaniowej i edukacji, 3) konkurencyjność i innowacje, 4) tworzenie miejsc pracy, 5) zmiany demograficzne, migracje i bezpieczeństwo obywateli, 6) wspólna polityka obronna, 7) zmiany klimatyczne, 8) spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna, 9) rolnictwo i bezpieczeństwo żywności, 10) infrastruktura i mobilność, 11) energia, 12) wpływ globalizacji, 13) zrównoważony wzrost, 14) szczególny wpływ wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE na niektóre regiony, 15) cyfryzacja. W związku z tym WRF muszą skupić się na zapewnieniu środków do przezwyciężenia tych problemów, aby wnieść wymierną europejską wartość dodaną dla obywateli UE.

8.

Z zaniepokojeniem zauważa, że cięcia w budżecie UE (związane m.in. z brexitem) bez zwiększenia środków finansowych z zasobów własnych zwiększą obciążenia dla państw członkowskich w formie składek albo spowodują nieuchronnie ograniczenia w zakresie wpieranych polityk.

9.

Podkreśla znaczenie wykorzystania budżetu UE w sposób bardziej efektywny poprzez rozszerzenie zasady partnerstwa na wszystkie aspekty budżetu i odpowiednie ukierunkowanie funduszy oraz usprawnienie dotyczących ich przepisów.

10.

Wzywa zatem do zapewnienia zwiększenia skali przyszłych wspólnych ram finansowych, aby Unia Europejska mogła przyjąć odpowiedzialność za realizację celów traktatowych i nowych priorytetów politycznych oraz wynikających z nich zadań. Powinno to nastąpić bez ograniczania wspólnej polityki rolnej, a także polityki spójności, dla wszystkich państw członkowskich i regionów, które powinny – biorąc pod uwagę skalę i strukturalny charakter wyzwań stojących przed UE – co najmniej utrzymać swój udział w budżecie UE.

11.

Zauważa, że skala wyzwań, przed którymi stoi UE, oraz dynamiczne procesy w jej otoczeniu, sprawiają, że budżet UE musi być bardziej funkcjonalny i elastyczny niż dotąd, musi sprawniej reagować na nowe tendencje i zmiany w kierunkach polityki. Ta zasada powinna odnosić się zarówno do niekorzystnych zjawisk, jak i pojawiających się szans rozwojowych. Stąd wynika konieczność przyjęcia bardziej uproszczonego, przejrzystego, sprawiedliwego i zgodnego z zasadami demokratycznymi budżetu UE, zgodnie z zaleceniami Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych.

12.

Stwierdza, że przyszły budżet UE musi uwzględniać specyfikę obszarów pod względem występujących tam potencjałów i deficytów rozwojowych, a także wyzwań geograficznych i demograficznych. Zbudowany na tej podstawie budżet UE umożliwi wzięcie większej odpowiedzialności za podjęte zobowiązania i efekty realizowanych działań na szczeblu lokalnym i regionalnym. Zwraca w związku z tym uwagę na szczególną rolę zarządzania dzielonego, które zapewnia spójny rozwój terytorialny poprzez powiązanie polityki UE z jej realizacją w terenie.

13.

Z zaniepokojeniem odnotowuje, że w omawianym dokumencie – poświęconym zagadnieniom, które będą miały kluczowe znaczenie dla kształtu Europy w nadchodzących latach – rola władz regionalnych i lokalnych nie została podkreślona, zwłaszcza w wypadku, gdy posiadają wyłączne kompetencje w obszarach opisanych w punkcie 7.

14.

Przypomina, że szczególne odniesienie do promowania i ochrony samorządów lokalnych i regionalnych w traktacie lizbońskim musi zostać w pełni wdrożone przez poszanowanie zasady pomocniczości oraz poprzez zapewnienie udziału władz lokalnych i regionalnych – zwłaszcza za pośrednictwem KR-u – w europejskim procesie legislacyjnym, uznając, że są one najczęściej ostatecznymi odbiorcami strategii politycznych i programów UE, lecz także odgrywają decydującą rolę we wdrażaniu prawodawstwa UE. Ponadto budżet UE powinien zapewnić poszanowanie zasady pomocniczości, tak aby we właściwy sposób odzwierciedlał podział zadań między szczeblami europejskim, krajowym i lokalnym.

15.

Ponownie wyraża swoje poparcie dla 7-letniego okresu programowania wskazanego w opinii na temat przyszłości polityki spójności. Jednakże dostrzega również zalety wydłużonego 10-letniego (5+5) okresu programowania z obowiązkowym kompleksowym przeglądem śródokresowym. Dlatego proponuje poparcie po raz ostatni okresu 7-letniego przed dostosowaniem go do cyklu wyborczego. Te scenariusze pozwalają na wystarczającą stabilność i przewidywalność, a także na lepsze spełnienie wymagań strategicznego planowania. Ponadto kompleksowy przegląd śródokresowy oznaczałby, że wyniki z pierwszych lat wdrażania byłyby już dostępne i mogłyby zostać zastosowane, tak aby wykorzystanie budżetu UE było bardziej wiarygodne i dokładne. Należy także umożliwić stosowanie kryterium elastyczności budżetowej, by można było podejmować działania w sytuacji poważnego kryzysu bądź zmiany priorytetów.

16.

Z zadowoleniem przyjmuje jasny i ambitny harmonogram prac proceduralnych w zakresie przyjmowania nowych wieloletnich ram finansowych zaproponowany przez Komisję Europejską i Parlament Europejski, który umożliwia zawarcie porozumienia z Radą przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2019 r. Jednak z dużym zaniepokojeniem odnosi się do propozycji Rady, aby ostateczne uzgodnienia w sprawie przyszłych WRF zostały przyjęte dopiero po wyjściu Zjednoczonego Królestwa z UE. Ostrzega przed zbytnim przedłużaniem procesu decyzyjnego w sprawie WRF, gdyż spowoduje to znaczne opóźnienia w przyjmowaniu przyszłego pakietu legislacyjnego i uniemożliwi jego terminową realizację.

17.

Zauważa, że w harmonogramie nadal brakuje ramowej strategii następczej dla strategii „Europa 2020”. W związku z tym wzywa Komisję do jak najszybszego rozpoczęcia prac nad taką strategią, która powinna określić strategiczne i ambitne, ale realistyczne cele, które należy osiągnąć w celu lepszego dostosowania przyszłych polityk unijnych i krajowych za pomocą dostępnych narzędzi i zasobów finansowych.

18.

Zwraca uwagę, że wszelkie „przepisy przejściowe”, chociaż dozwolone w rozporządzeniu finansowym WRF, doprowadzą do poważnych problemów prawnych i operacyjnych na początku następnych wieloletnich ram finansowych, co będzie miało szkodliwy wpływ na programy operacyjne i beneficjentów, zwłaszcza w odniesieniu do władz lokalnych i regionalnych. Deklaruje chęć zaangażowania na rzecz wspierania Parlamentu Europejskiego, Komisji Europejskiej i Rady oraz wnoszenia wkładu w negocjacje WRF.

Europejska wartość dodana (EWD)

19.

Z zadowoleniem przyjmuje zaproponowaną koncepcję europejskiej wartości dodanej odnoszącą się do zobowiązań traktatowych, które muszą stanowić ramy odniesienia w debacie nad WRF.

20.

Uważa za właściwe zaproponowane kryteria dostarczenia dóbr publicznych w wymiarze europejskim, ekonomii skali i efektu mnożnikowego, a także utrwalania wspólnych wartości europejskich i umacniania jednolitego rynku. Tak sformułowana definicja EWD daje przekonanie, że zasady pomocniczości i proporcjonalności w przypadku działań podejmowanych z poziomu UE zostaną zachowane. Szczególnie ważne jest to, że jednym z warunków poprawy pozycji konkurencyjnej UE jako całości jest redukcja dysproporcji rozwojowych między krajami UE i wewnątrz nich. Z tego punktu widzenia należy podkreślić rolę polityki spójności w generowaniu europejskiej wartości dodanej poprzez realizację reform strukturalnych, rozwijanie zdolności administracyjnych na wszystkich poziomach zarządzania (efekt mnożnikowy), jak i wsparcie bezpośrednie np. w ramach Inicjatywy „Regiony Słabiej Rozwinięte”.

21.

Z zadowoleniem przyjmuje wezwanie Komisji, aby WRF skupiły się na priorytetach, które mogą znacząco wpłynąć na ludzkie życie i pomóc przywrócić zaufanie do wartości dodanej UE. W tym celu budżet UE powinien również lepiej odzwierciedlać dialog z obywatelami, w szczególności poprzez dwa zgromadzenia polityczne z demokratycznie wybranymi członkami (Parlament Europejski i Europejski Komitet Regionów); ponadto należy stworzyć więcej synergii z parlamentami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi.

22.

W tym zakresie popiera również wezwanie Parlamentu Europejskiego do dalszego rozwoju metod oceny na przykład przez wprowadzenie odpowiednich wskaźników wykonania czy uwzględnienie wpływu poszczególnych polityk na regiony, przy wykorzystaniu obecnie funkcjonujących instrumentów polityki spójności, np. platforma otwartych danych dla europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych. Ponadto decyzje dotyczące wspieranych polityk powinny opierać się na ocenie jakościowej i politycznej priorytetów UE i nie mogą ograniczać się wyłącznie do analizy czysto ilościowej.

23.

Podkreśla, że istnieje ryzyko podejmowania decyzji nie promujących działania o dużej wartości dodanej dla Europy, ale raczej takich, które odnoszą się do aspektów krajowych, tj. salda netto czy ochrony określonych granic budżetowych, na co wpływ ma silne zaplecze polityczne. Apeluje do Rady, aby unikała negocjacji w sprawie WRF w oparciu o wyliczenia krajowego salda netto, ponieważ, po pierwsze, w wyliczeniach tych nie mogą być brane pod uwagę korzyści pośrednie (np. firmy zagraniczne wnoszące wkład w projekt europejski), a po drugie, wyliczenia te są sprzeczne z europejskim duchem spójności i solidarności.

Reforma budżetu

24.

Jest przekonany o potrzebie przeprowadzenia gruntownej reformy, aby wyeliminować nieskuteczne zasady i instrumenty oraz podnieść rangę tych efektywniejszych. Ponownie stwierdza, że złożoność struktury budżetu, w szczególności mechanizmy rabatów i korekt, zmniejsza czytelność działań UE i nasila kryzys zaufania obywateli do instytucji UE. Apeluje zatem o zniesienie tych mechanizmów w celu umożliwienia rzeczywistego zweryfikowania kosztów i korzyści UE. W związku z tym wskazuje na potrzebę dążenia do uzyskania szerszego zakresu pomiaru zbiorowej korzyści wynikającej z polityk UE, synergii ekonomicznych, skutków transgranicznych i pozytywnych wyników zewnętrznych.

25.

Wzywa do ujednolicenia i zwiększenia przejrzystości WRF. Zwraca uwagę, że tworzenie instrumentów satelickich nie jest właściwym rozwiązaniem. Dlatego jest w dalszym ciągu przekonany o konieczności włączenia instrumentów specjalnych w strukturę WRF (np. Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji) i zapewnienia synergii za pomocą jednolitego zbioru przepisów.

26.

Stwierdza, że wielkość obecnego budżetu UE jest niewystarczająca, aby umożliwić uruchomienie jego stabilizującego wpływu, stąd istnieje konieczność wspierania wieloletnich ram finansowych UE po 2020 r. z wykorzystaniem własnych środków. Ponawia swój apel o wprowadzenie nowych źródeł zasobów własnych w formie pakietu łączącego różne podatki (europejski podatek dochodowy od osób prawnych – ECIT, CCCBT, PTF, seniorat, opodatkowanie zysków gospodarki cyfrowej, zreformowany VAT).

27.

Zwraca się do Rady i prezydencji Rady UE o zmaksymalizowanie wysiłków na rzecz przekonania państw członkowskich do głębokiej reformy zasobów własnych UE. Wnioski ze Sprawozdania Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zasobów Własnych stanowią doskonałą podstawę dla takiej argumentacji.

28.

Apeluje, aby państwa członkowskie rozważyły zwiększenie składki do budżetu unijnego w oparciu o poziom ich dochodów mierzony za pomocą dochodu narodowego brutto (DNB).

29.

Ostrzega, że ustanowienie poziomu wydatków na poziomie 1 % DNB UE po opuszczeniu Unii Europejskiej przez Zjednoczone Królestwo doprowadziłoby do rocznej redukcji budżetu UE o ponad 23 miliardy EUR. Wzywa zatem do ustanowienia przyszłego budżetu na poziomie nie mniejszym niż 1,3 % DNB Unii Europejskiej, popierając tym samym stanowisko Parlamentu Europejskiego w tej kwestii.

Funkcjonowanie przyszłego budżetu

30.

Wnosi o uproszczenie struktury WRF. Główne obszary finansowania powinny odzwierciedlać priorytety, które mają być wspierane i powinny być łatwo rozpoznawalne przez obywateli (np. polityka spójności, WPR).

31.

Apeluje o środki zapewniające w przyszłych WRF równowagę między niezbędną elastycznością a stabilnością finansowania strategicznych dla UE obszarów interwencji. Konieczne jest przy tym stworzenie odpowiedniego mechanizmu wydzielania rezerw, który pozwoliłby uniknąć nieuzasadnionej kumulacji środków przy jednoczesnym określeniu jasnych kryteriów ich rozdysponowania. Wnosi zatem o utworzenie rezerwy kryzysowej w sytuacji, gdy pojawiają się nowe zadania lub nieprzewidziany kryzys, rezerwy niezaprogramowanej oraz wzmocnienie istniejących specjalnych instrumentów elastyczności.

32.

Wskazuje na konieczność zapewnienia spójności między instrumentami unijnymi, tak by wszystkie przyczyniały się do osiągania celów UE i ułatwiały realizację reform w państwach członkowskich.

33.

Apeluje, by wszystkie pobrane grzywny w obszarze polityki konkurencji były odprowadzane do budżetu UE jako dochody przeznaczone na określony cel.

34.

Podkreśla potrzebę promowania większej komplementarności i ograniczenia nakładania się istniejących instrumentów finansowych UE, aby zapewnić większy wzrost wydajności w przyszłym budżecie UE. Konsolidacja ta pozwoliłaby również na zwiększenie masy krytycznej instrumentów finansowania i przyczyniłaby się do bardziej przejrzystego i łatwiejszego dostępu do tych funduszy.

35.

W dalszym ciągu uważa, że przyszły budżet powinien być ukierunkowany na wyniki. Jeśli chodzi o powiązanie zasobów unijnych z koordynacją polityki gospodarczej w UE, KR sprzeciwia się koncepcji prostego uzależnienia polityki spójności od europejskiego semestru zamiast ich zharmonizowania, gdyż polityka spójności ma swoje własne umocowanie prawne zapisane w Traktatach UE. Ponadto, gdyby to powiązanie miało się stać efektywniejsze dzięki włączeniu polityki spójności do krajowych programów reform, te programy musiałyby, poczynając od szczebla europejskiego, zostać przeprojektowane, tak aby zachować wymiar terytorialny i zdecentralizowane podejście oparte na partnerstwie (1). KR wyraża również przekonanie, że aby podnieść efektywność europejskiego semestru i poczucie odpowiedzialności na szczeblu lokalnym, warunkiem sine qua non jest ustrukturyzowane zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych jako partnerów w procesie europejskiego semestru – w kontekście obecnego podziału kompetencji pomiędzy poszczególne szczeble sprawowania rządów w państwach członkowskich UE (2).

Obszary przyszłego finansowania

36.

Proponuje dalsze wsparcie podejścia ukierunkowanego terytorialnie w realizacji polityki UE przez wzmocnienie pozycji szczebli lokalnego i regionalnego – jak również międzyregionalnych stref funkcjonalnych – jako kluczowych przedstawicieli w realizacji celów UE dla obywateli.

37.

W związku z tym ponawia swoje wezwanie do zachowania polityki spójności jako priorytetu w strukturze przyszłego budżetu dla wszystkich regionów UE i silnie popiera Sojusz na rzecz Spójności (#Cohesion Alliance). Jest zdania, że trzy wymiary spójności (gospodarczy, społeczny i terytorialny) odgrywają kluczową rolę w promowaniu silniejszej konwergencji gospodarczej w UE, zapewniając Europę bardziej zintegrowaną i uspołecznioną oraz umożliwiając wszystkim obszarom UE korzystanie z jednolitego rynku. Większa spójność i odporność terytorialna są kluczowymi czynnikami decydującymi o pozycji konkurencyjnej UE w skali globalnej.

38.

Jest przekonany, że w nowym budżecie należy bardziej koncentrować się na poszukiwaniu i tworzeniu trwałych przewag oraz na lepszym wykorzystaniu potencjałów i zasobów rozwojowych. Z tego punktu widzenia polityka spójności jest w stanie zagwarantować realne i mierzalne efekty w skali UE oraz na niższych poziomach. W związku z tym jej udział, jako polityki generującej europejską wartość dodaną, w ogólnym budżecie UE należy co najmniej utrzymać.

39.

Zwraca uwagę na potrzebę zachowania wystarczających środków finansowych oraz wsparcia wewnętrznego rozwoju wszystkich terytoriów w ramach polityki spójności. Jednocześnie wskazuje na potrzebę zwiększenia elastyczności tej polityki dla samorządów lokalnych i regionalnych, które są zaangażowane bezpośrednio i pośrednio w wydatkowanie 75 % budżetu UE.

40.

Apeluje o zachowanie obecnej formy zarządzania dzielonego europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi, która gwarantuje ich skuteczność i umożliwia ciągły dialog w całym okresie programowania. Podkreśla w tym kontekście znaczenie Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS), w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, w realizacji europejskiego filaru praw socjalnych i przezwyciężaniu nierówności społecznych w UE. Postuluje także, aby Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji (EFDG) stał się integralną częścią przyszłych europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.

41.

Wzywa do zachowania odpowiedniej alokacji dla Instrumentu CEF, Programów COSME, LIFE, Horyzont 2020, Erasmus+ oraz Inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych.

42.

Wskazuje na rosnącą potrzebę większego wykorzystania programów współpracy terytorialnej (współpracy transgranicznej, transnarodowej i międzyregionalnej) i strategii makroregionalnych, mających na celu wzmocnienie konkurencyjności, zatrudnienia i włączenia społecznego w Europie. Te programy i strategie również tworzą wysoką wartość dodaną dla budowania wspólnej tożsamości europejskiej.

43.

Stwierdza, że istnieje potrzeba zwiększenia nakładów na badania i innowacyjność, które mają szczególnie duży wpływ na wzrost gospodarczy, produktywność i konkurencyjność UE.

44.

Ponawia swoje wezwanie do zapewnienia sprawiedliwej, zrównoważonej i solidarnej polityki rolnej (3), która będzie dysponowała wystarczająco wysokim budżetem, aby mogła służyć rolnikom, regionom, konsumentom i obywatelom. Komitet proponuje regulowanie rynków rolnych w celu uniknięcia kosztownych kryzysów w sektorze oraz ograniczenie płatności bezpośrednich dla gospodarstw, co prowadziłoby do oszczędności środków w pierwszym filarze WPR. Odrzuca pomysły wprowadzenia współfinansowania płatności bezpośrednich przez państwa członkowskie. Ponowna nacjonalizacja WPR wpłynęłaby niekorzystnie na sytuację rolnictwa w wielu państwach członkowskich UE. Komitet popiera wzmocnienie drugiego filaru w celu zapewnienia, by obszary wiejskie mogły wdrażać właściwe środki na rzecz rozwoju, a także apeluje o zwiększenie możliwości, tak by państwa członkowskie mogły dokonywać przeniesienia środków z pierwszego do drugiego filaru.

45.

Uważa, że oprócz jednej wspólnej polityki rolnej istotne jest uwzględnienie wymiaru wiejskiego we wszystkich politykach europejskich, w pełnej zgodności z realizacją celu spójności terytorialnej UE. Jak pokazuje badanie KR-u na temat budżetu europejskiego przeznaczanego na obszary wiejskie, potrzeby obszarów wiejskich znacznie przekraczają możliwości polityki rozwoju obszarów wiejskich w ramach WPR. Z tego względu w następnej generacji funduszy strukturalnych niezbędne jest lepsze uwzględnienie wymiaru wiejskiego w oparciu o przyjęcie europejskiego „programu wiejskiego”.

46.

Ponawia swoje wezwanie do zapewnienia mechanizmu zdolności fiskalnej kreującego, z jednej strony, zachęty dla realizacji reform strukturalnych w państwach członkowskich, których zakres powinien zostać określony na podstawie ich europejskiej wartości dodanej, a z drugiej strony – tymczasową zdolność amortyzowania asymetrycznych wstrząsów gospodarczych. Musi on być dodatkowym narzędziem obok instrumentów polityki spójności i być ściślej powiązany z przestrzeganiem szeroko rozumianych ram regulacyjnych UE oraz z postępami w konwergencji. Jednocześnie nie może odciągać środków finansowych z polityki spójności. Komitet jest w dalszym ciągu przekonany, że mechanizm zdolności fiskalnej powinien podlegać wspólnym decyzjom z pełnym udziałem Parlamentu Europejskiego oraz realizacji na szczeblu unii gospodarczej i walutowej, a przy zachowaniu zasady dobrowolności należy zapewnić dostęp do niego państwom członkowskim spoza strefy euro.

47.

Przypomina także swój zdecydowany sprzeciw wobec przyjęcia zdolności fiskalnej strefy euro jako pozycji budżetowej strefy euro w budżecie UE, o ile pułap zasobów własnych pozostaje na obecnym poziomie 1,23 % DNB UE, ponieważ propozycja ta oznaczałaby albo środki niewystarczające do tego, aby zdolność fiskalna mogła odgrywać rolę stabilizującą, albo ryzyko zaistnienia skutków wypierania dla narzędzi finansowania polityki UE, takich jak europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne.

48.

Przypomina o swoim apelu o uwzględnienie wskaźników uzupełniających PKB przy tworzeniu nowej generacji europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w kolejnych wieloletnich ramach finansowych, co pozwoli dostosować poziom współfinansowania według kategorii regionu do rzeczywistych wydatków poniesionych na realizację współfinansowanych działań bądź – w stosownych przypadkach – rozszerzyć zakres programowania w odniesieniu do kwalifikowalności działań na obszary, które są położone w lepiej rozwiniętych regionach, lecz borykają się z istotnymi trudnościami terytorialnymi i społeczno-demograficznymi. Przy dzieleniu funduszy UE należy w większym stopniu uwzględnić, na podstawie zharmonizowanych i spójnych kryteriów, wyzwania demograficzne na poziomie regionalnym i lokalnym, skutki globalizacji, jak również szczególne wyzwania (np. społeczne, środowiskowe, geograficzne i przyrodnicze).

49.

Jest przekonany, że wzrost gospodarczy nie może iść w parze z nierównością i wykluczeniem społecznym, i przypomina, że w art. 9 TFUE wzywa się UE do zagwarantowania odpowiedniej ochrony socjalnej w ramach wszystkich kierunków polityki i działań.

50.

Przypomina, że daleko jeszcze do uwzględnienia aspektu płci we wszystkich dziedzinach polityki. Apeluje zatem do Komisji Europejskiej o zastosowanie metodologii sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci w odniesieniu do wszystkich elementów wieloletnich ram finansowych.

51.

Jest zdania, że pomoc rozwojowa wymaga dalszej uwagi, a w szczególności kwestia globalnego problemu „kryzysu uchodźców i migrantów”.

Scenariusze

52.

Ponownie wyraża swój sprzeciw wobec przyszłych scenariuszy rozwoju („Kontynuacja”, „Mniej wspólnych działań”, „Niektóre państwa robią więcej”, „Radykalna zmiana koncepcji”), które ograniczyłyby lub całkowicie wyeliminowały długoterminowe główne polityki inwestycyjne, czyli politykę spójności i wspólną politykę rolną. Istnieje realna potrzeba uniknięcia wielokierunkowej Europy i uprzedniej oceny oddziaływania terytorialnego różnych scenariuszy.

53.

Zwraca uwagę, że większość scenariuszy skupia się na dynamizacji wzrostu PKB zamiast na zapewnieniu spójności terytorialnej, gospodarczej i społecznej. Może to mieć negatywne konsekwencje dla przyszłości UE.

54.

Zauważa, że najlepszą z proponowanych opcji stanowi scenariusz 5 („Znacznie więcej wspólnych działań”), który jest najbardziej atrakcyjny dla obywateli miast i regionów. Należałoby podjąć działania, aby wszystkie państwa członkowskie wyraziły zgodę na radykalne zwiększenie budżetu i nowe zasoby własne UE.

Uwagi końcowe

55.

Podkreśla, że wieloletnie ramy finansowe po 2020 r. powinny być zarazem dalekowzroczne i elastyczne, by mogły zachować ukierunkowanie strategiczne oraz pewność planowania dla władz lokalnych i regionalnych, a także zaradzić ewentualnemu kryzysowi i uniknąć tworzenia funduszy ad hoc poza WRF.

56.

Ponawia swoje wezwanie do stosowania zasad partnerstwa, wielopoziomowego sprawowania rządów i pomocniczości we wszystkich obszarach polityki, a także do zachęcania do współpracy między wszystkimi sektorami społeczeństwa, by budować bardziej demokratyczną, cieszącą się zaufaniem wszystkich obywateli UE.

Bruksela, dnia 1 lutego 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


(1)  Zob. opinia KR-u „Przyszłość polityki spójności po 2020 r. Ku silnej i skutecznej europejskiej polityce spójności po 2020 r.”, przyjęta 12 maja 2017 r.

(2)  Zob. opinia KR-u „Ulepszenie zarządzania europejskim semestrem – kodeks postępowania dotyczący udziału władz lokalnych i regionalnych”, przyjęta 11 maja 2017 r.

(3)  Zob. opinia KR-u „WPR po 2020 r.”, przyjęta 12 lipca 2017 r.


23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/40


Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Zintegrowane inwestycje terytorialne – wyzwanie dla polityki spójności UE po 2020 r.

(2018/C 176/10)

Sprawozdawca:

Petr OSVALD (CZ/PES), członek rady miasta Pilzno

Dokument źródłowy:

nd.

ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW,

1.

podkreśla, że władze lokalne i regionalne są bezpośrednio zainteresowane wdrażaniem takich instrumentów polityki spójności jak zintegrowane inwestycje terytorialne (ZIT), gdyż są zarówno beneficjentami tej polityki, jak i bezpośrednio angażują się w jej wdrażanie w ramach zarządzania dzielonego. Kilka lat po wprowadzeniu instrumentu ZIT w okresie programowania 2014–2020 i wobec jego wielkiego potencjału jako narzędzia ułatwiającego synergię inwestycji w ramach korzystania z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych Komitet Regionów przedstawia opinię z inicjatywy własnej w tej sprawie. Komitet uważa, że należy w pełni ocenić dotychczasowe doświadczenia władz lokalnych i regionalnych we wdrażaniu zarówno pod kątem odniesionych sukcesów, jak i doświadczonych problemów, oraz uwzględnić te doświadczenia w perspektywie ram prawnych na okres po 2020 r.;

Cele polityki spójności i podejście ukierunkowane na konkretny obszar

2.

podkreśla, że jeśli polityka spójności UE ma skuteczniej przyczyniać się do osiągania celów UE i tworzenia europejskiej wartości dodanej, poprawiać społeczno-gospodarcze warunki i wymogi dla obywateli UE oraz pomagać w usuwaniu rozbieżności, należy dostosować ją do warunków i wymogów faktycznie panujących na danym terytorium. Musi ona zatem w sposób zrównoważony i bardziej ukierunkowany nie tylko rozwiązywać problemy danego terytorium, ale też wykorzystywać jego potencjał i specyfikę. Co najważniejsze, powinna nadawać priorytet polityce i rozwojowi o wymiarze regionalnym, a zwłaszcza potrzebom regionu, nie zaś potrzebom poszczególnych sektorów. Obecnie stosowane złożone rozwiązania oddalają ją od rzeczywistego, pierwotnego celu. Kompleksowość i złożoność stają się zasadniczymi przeszkodami dla skutecznego i elastycznego wdrażania polityki spójności na szczeblu lokalnym i regionalnym;

3.

zaznacza, że jeśli rzeczywiście chcemy zwiększyć skuteczność polityki spójności, w tym pod kątem synergii, oraz jak najlepiej wykorzystać potencjał danego regionu, musimy zasadniczo zmienić system europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, tak aby w odniesieniu do osiągania przyszłych celów UE i tworzenia europejskiej wartości dodanej pierwszeństwo miało podejście regionalne i lokalne ukierunkowane na konkretny obszar (ang. place-based approach) a nie podejście krajowe czy krajowe priorytety;

4.

wzywa do faktycznego wykorzystywania elementów zasad pomocniczości i zarządzania dzielonego w ramach polityki spójności. Na podstawie tych zasad UE powinna ustanawiać tylko ogólne cele (co Unia jako całość chce osiągnąć), zaś sposób osiągnięcia tych celów powinien być określany na szczeblu lokalnym i regionalnym w zależności od konkretnych uwarunkowań i potencjału terytorium, które ewoluują wraz z upływem czasu;

5.

zauważa, że wzmocnienie podejścia ukierunkowanego na konkretny obszar będzie wiązało się z bardziej regularną komunikacją ze strony służb Komisji, przede wszystkim Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej i organów audytu, ponieważ będą się one musiały komunikować bezpośrednio nie tylko z organami krajowymi, ale także organami lokalnymi i regionalnymi. Ograniczy to również możliwość tworzenia ogólnych schematów, które wprawdzie ułatwiają zarządzanie i kontrolę i ograniczają koszty, ale wyraźnie oddalają politykę spójności od beneficjentów. Wdrażanie zintegrowanych podejść terytorialnych opartych na aktywnym udziale obywateli UE będzie jednak miało wyraźny wpływ na tworzenie europejskiej wartości dodanej dla obywateli, co musi stanowić priorytet dla Komisji oraz wszystkich instytucji unijnych i państw członkowskich Unii;

6.

zaznacza, że jeśli chcemy budować Unię Europejską dla obywateli, musimy kształtować nasze strategie polityczne biorąc za punkt wyjścia społeczności bez względu na ich rozmiar, tj. zarówno gminy, jak i regiony, ponieważ pełnią podstawową i wyjątkową funkcję dla obywateli, jeśli chodzi o jakość życia, środowisko, edukację, zatrudnienie, usługi społeczne i opiekę zdrowotną, kulturę itd. Ze względu na to, że znajdują się najbliżej obywateli, lepiej rozumieją one ich postulaty i mogą być bardziej wyczulone na zmiany w ich strukturze społecznej i demograficznej. Stwarzają one warunki wpływające na jakość życia ludności, a jednocześnie uwzględniają ich interesy i priorytety, dzięki czemu tworzą niepodważalną europejską wartość dodaną;

7.

podkreśla zatem, że polityka regionalna i wymiar regionalny polityki spójności nie tylko wywierają bezpośredni i wymierny wpływ na ludność, sprawiając, że sama Unia Europejska znaczy więcej dla swoich obywateli, pokazując faktyczne korzyści, jakie niesie ona dla ich codziennego życia, oraz pomagając wyeliminować dysproporcje gospodarcze i pozagospodarcze, lecz przede wszystkim stwarzają podstawowe warunki dla wdrażania innych polityk unijnych. KR jest zatem zdania, że zasadnicze znaczenie ma takie wdrożenie regionalnej polityki spójności, aby ona sama była uznawana za niepodważalną europejską wartość dodaną, tak jak dzieje się np. w wypadku wsparcia dla nauki i badań, które samo w sobie jest postrzegane jako europejska wartość dodana. Zatem przy wdrażaniu regionalnej polityki spójności nie należy uznawać za konieczne, by wykazywać europejską wartość dodaną w odniesieniu do poszczególnych rodzajów działań czy nawet projektów; należy raczej analizować całościowy wkład tej polityki, uwzględniając synergie w wymiarze zarówno poziomym, jak i pionowym;

8.

zaznacza, że aby poprawić postrzeganie polityki spójności i UE jako takiej przez obywateli, projekty realizowane w ramach tej polityki muszą przynosić obywatelom rzeczywiste korzyści odzwierciedlające ich wymagania. Należy zatem ustanowić regionalną politykę spójności dla wszystkich rodzajów miejsc zamieszkania, od gmin po regiony, w tym regiony najbardziej oddalone, biorąc pod uwagę sytuację w terenie oraz potencjał i potrzeby danego miejsca zamieszkania pod względem horyzontu czasowego, uwarunkowań i lokalizacji. Konieczne jest więc przyjęcie podejścia oddolnego oraz maksymalne wykorzystanie możliwości, jakie daje zintegrowane podejście i wzajemna synergia. Poziom regionalny i lokalny oraz obszary funkcjonalne znajdujące się pomiędzy różnymi obszarami administracyjnymi lub statystycznymi powinny odgrywać kluczową rolę w procesie osiągania synergii i integracji (z uwzględnieniem logicznych powiązań z sąsiadującymi regionami oraz interesów lub wymagań jednostek terytorialnych niższego szczebla), ponieważ łączą przejrzystość planowania i strategie ze znajomością lokalnych warunków;

9.

podkreśla, że występuje tu niezaprzeczalna europejska wartość dodana z punktu widzenia obywateli Unii polegająca na poprawie jakości życia w społecznościach oraz w UE jako całości. Poprawa jakości życia w społecznościach stanowi warunek wstępny udanego wdrożenia wszystkich pozostałych polityk UE. Podejście sektorowe tylko w ograniczonym stopniu może się przyczynić do osiągnięcia tej europejskiej wartości dodanej, którą można jednak budować bardzo skutecznie za pomocą takich horyzontalnych priorytetów regionalnych jak jakość życia w społecznościach (tj. mobilność lokalna i regionalna, a zwłaszcza mobilność pracowników, zatrudnienie i zdolność do zatrudnienia, usługi społeczne i kulturalne, włączenie społeczne i integracja, bezpieczeństwo itd.) i inteligentne gminy” wykorzystywanie lokalnego potencjału gospodarczego i pozagospodarczego itd. Realizowanie priorytetów sektorowych, aby rozwiązać najważniejsze z punktu widzenia obywateli kwestie, może przynieść – i przynosi – jedynie ograniczone rezultaty, a ponieważ priorytety te nie są dostosowane do warunków lokalnych, często budzą (wielokrotnie uzasadnione) obawy obywateli co do korzyści nie tylko dla nich samych, lecz także dla UE jako całości. Zatem aby zajmować się kwestiami, które stanowią wymierną europejską wartość dodaną dla obywateli Unii, skuteczne może być jedynie stosowanie zintegrowanego podejścia terytorialnego opartego na warunkach lokalnych, a nie podejścia opartego na sektorach lub państwach;

10.

przypomina, że w 7. sprawozdaniu w sprawie spójności opublikowanym w 2017 r. wykazano wzrost nierówności subregionalnych, w tym w regionach najbogatszych. Wobec konieczności niwelowania tych nierówności ZIT są narzędziem, które wykorzystywane jest w niewystarczającym stopniu. Doświadczenie z lat 2014–2020 pokazuje, że ZIT i narzędzia rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność lokalną mogą zostać wykorzystane jako pomoc dla obszarów miejskich lub wiejskich, które przeżywają największe trudności. W rzeczywistości bowiem w niektórych regionach europejskich i wdrażanie tych narzędzi oraz przydział środków z EFRR opierały się na wskaźnikach bezrobocia i dynamiki gospodarki. Obszary przeżywające największe trudności skorzystały z większych środków, niż obszary bardziej zamożne. Ta logika sprawiedliwości terytorialnej ma zasadnicze znaczenie, aby żaden obszar nie pozostawał w tyle z punktu widzenia ogólnego poziomu wzrostu gospodarczego;

11.

przyjmuje z zadowoleniem sprawozdanie pt. „Zintegrowane strategie terytorialne i miejskie: jaką wartość wnoszą europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne na lata 2014–2020?” (1) opublikowane przez Komisję Europejską w grudniu 2017 r. i zgadza się z zawartymi w nim wnioskami. Pragnie podkreślić szczególnie poniższe kwestie poruszone w sprawozdaniu, które są zgodne z dotychczasowym doświadczeniem władz lokalnych i regionalnych:

zintegrowane inwestycje terytorialne mają potencjał, by odpowiedzieć na potrzeby i problemy w zakresie rozwoju, a także dostarczyć rozwiązań oddolnych przy aktywnym udziale obywateli i instytucji lokalnych w celu zadbania o to, by „żadna osoba lub region nie pozostawały w tyle”. Mają również potencjał, by zaradzić lokalnym wstrząsom czy też nieoczekiwanemu rozwojowi sytuacji za pomocą zintegrowanych pakietów stanowiących podstawę planów działania,

strategie miejskie i terytorialne są jasnym dowodem na to, że polityka spójności sprzyja wdrażaniu ukierunkowanego na konkretne obszary podejścia do rozwoju regionalnego i miejskiego oraz zachęcają do dostosowanych do miejsca pakietów działań opracowanych zgodnie z poglądami zainteresowanych stron, a także z ogólnymi celami UE oraz z jej wartością dodaną i elastycznością,

strategie te odpowiadają zintegrowanemu rozwojowi – są oparte na udziale wielu sektorów, partnerów i (w dużej liczbie przypadków) wielu funduszy. Zachęcają do współpracy wertykalnej i horyzontalnej, integracji terytorialnej i wymiany wiedzy. Chociaż na szczeblu UE toczy się obecnie długoletnia dyskusja na temat sposobu promowania lepszej współpracy i integracji między różnymi sektorami polityki oraz władzami, integracja działań jest często najbardziej praktyczna i możliwa do osiągnięcia na szczeblu lokalnym,

zintegrowane inwestycje terytorialne wnoszą wiele innowacji instytucjonalnych do rozwoju regionalnego i miejskiego, a także stwarzają nowe kontakty czy też metody operacyjne. Proces opracowania i wdrażania strategii zachęcił do zastosowania nowych metod pracy, myślenia i współpracy lub je wymógł. W wielu przypadkach prowadzi on również do współpracy i tworzenia sieci między różnymi ośrodkami / obszarami.

Zintegrowane inwestycje terytorialne i obecny okres programowania

12.

utrzymuje, że zintegrowane inwestycje terytorialne wydają się być w najpełniejszym znaczeniu skutecznym narzędziem wdrażania podejścia ukierunkowanego na konkretny obszar i już są wdrażane w wielu państwach członkowskich w obecnym okresie programowania w różnorodnych sytuacjach i formach, tj. od regionalnych zintegrowanych inwestycji terytorialnych i aglomeracji miejskich (miejskie ZIT z art.7) po rozwój lokalny kierowany przez społeczność i inne zintegrowane narzędzia terytorialne;

13.

przyjmuje z zadowoleniem fakt, że w trakcie przygotowań do obecnego okresu programowania przygotowano szereg wartościowych dokumentów, w których zwrócono uwagę na fakt, że w celu zwiększenia skuteczności funduszy UE i ukierunkowania projektów na wyniki niezbędne jest przyjęcie zintegrowanego podejścia terytorialnego w oparciu o lokalne uwarunkowania, które zmieniają się wraz z upływem czasu. Dokumenty te zawierają bezpośrednie propozycje rozwiązań i metod wdrażania. Niestety zasady te nie zawsze były systematycznie stosowane, a w obecnym okresie programowania przeważyło podejście krajowe i w dużej mierze sektorowe, co może oznaczać mniej nakładów administracyjnych po stronie Komisji Europejskiej, ale – jak wynika z obecnej dyskusji na temat stanu polityki spójności – nie przynosi pożądanych skutków ani w konkretnych regionach, ani dla konkretnych obywateli Unii;

14.

uznaje, że najważniejszym ze wspomnianych wyżej dokumentów jest „An Agenda for a Reformed Cohesion Policy – A place-based approach to meeting European Union challenges and expectations” [Program zreformowanej polityki spójności. Podejście ukierunkowane na konkretny obszar mające na celu sprostanie wyzwaniom i oczekiwaniom, wobec których staje Unia Europejska], znany jako sprawozdanie Barki, który został opublikowany w kwietniu 2009 r. W dokumencie tym zwrócono uwagę na podejście terytorialne i ukierunkowane na konkretny obszar jako podstawę odnowy polityki spójności oraz zaapelowano o „strategię ukierunkowaną na konkretny obszar uwzględniającą zarówno zasadnicze cele gospodarcze, jak i społeczne”;

15.

przyjmuje z zadowoleniem fakt, że Dyrekcja Generalna ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej Komisji Europejskiej we współpracy z ekspertami opracowała kolejny wartościowy dokument zatytułowany „Scenarios for Integrated Territorial Investment” [Scenariusze zintegrowanych inwestycji terytorialnych] opublikowany w styczniu 2015 r. Dokument ten zawiera propozycje czterech scenariuszy wykorzystania ZIT na podstawie różnorodnych warunków i specyfiki terytorialnej. Przedstawione w dokumencie propozycje zostały wykorzystane w obecnym okresie programowania jedynie w ograniczonym stopniu również ze względu na późną publikację (dopiero w 2015 r.). Warto byłoby obrać ten dokument za punkt wyjścia w ramach debat o przyszłości ZIT;

16.

przyjmuje z zadowoleniem fakt, że 20 państw członkowskich dobrowolnie uczestniczy we wdrażaniu ZIT w obecnym okresie programowania. Niestety niektóre kraje wykorzystywały ZIT jedynie w kontekście stosowania art. 7 rozporządzenia w sprawie EFRR, który stanowi, że co najmniej 5 % środków z EFRR przydzielonych na poziomie krajowym w ramach celu „Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia” należy przeznaczyć na zintegrowane strategie rozwoju obszarów miejskich. Nie uwzględniano przy tym dostatecznie faktycznych potrzeb na szczeblu lokalnym i regionalnym. Znaczna liczba państw korzystała z tego narzędzia także w szerszym zakresie („tematyczne” ZIT wdrażane na mocy art. 36 rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów). Ten znaczny potencjał w zakresie zintegrowanych inwestycji można by zoptymalizować w przyszłości dzięki skorzystaniu z istniejących już dobrych praktyk i dalszemu dostosowaniu tego instrumentu do zróżnicowanych potrzeb lokalnych i regionalnych oraz wdrożeniu zaleceń zawartych w niniejszej opinii;

17.

ubolewa, że zintegrowane podejście terytorialne jest realizowane z dużym opóźnieniem i że to narzędzie nie było jeszcze w stanie doprowadzić do takiej synergii, jaka może i powinna być następstwem jego stosowania. Nie można ani nie należy jednak wysnuwać z tego wniosku, że wdrażanie unijnej polityki spójności za pośrednictwem zintegrowanych inwestycji terytorialnych nie jest skuteczne. Wprost przeciwnie, biorąc pod uwagę fakt, że pomimo zaistniałych komplikacji i niejasności narzędzie to – dzięki znacznym wysiłkom pracowników wszystkich zaangażowanych stron – zostało uruchomione i przynosi rezultaty wywierające rzeczywisty pozytywny wpływ na poszczególne terytoria i ich obywateli, stanowi dowód jego potencjału. Komitet podkreśla ponadto wartość dodaną zintegrowanego podejścia terytorialnego, które zadziałało w niektórych sytuacjach jako siła napędowa budowania zdolności, ułatwiając zintegrowane podejście terytorialne i wielopoziomowe sprawowanie rządów tam, gdzie wcześniej nie występowały.

W wyniku warsztatów poświęconych stanowi zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich i ZIT przeprowadzonych w Europejskim Komitecie Regionów w 2017 r. (2) stwierdzono, że główne trudności we wprowadzaniu ZIT w obecnym okresie programowania są następujące:

Późna publikacja wytycznych dla państw członkowskich w zakresie zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich (art. 7 rozporządzenia w sprawie EFRR), które zostały wydane przez Komisję Europejską dopiero w maju 2015 r. Dopiero na podstawie tego dokumentu zaczęto przygotowywać strukturę realizacji ZIT w państwach członkowskich, wyznaczać obszary miejskie i określać sposoby zatwierdzania strategii rozwojowych miast oraz samych dokumentów strategicznych. Wcześniej nie można było przystąpić do planowania poszczególnych projektów.

W większości państw podstawowym problemem w zakresie przygotowywania i wdrażania dokumentów programowych dotyczących aglomeracji miejskich w odniesieniu do ZIT był fakt, że w momencie rozpoczynania przygotowań do realizacji ZIT już zatwierdzono programy operacyjne, ich wskaźniki oraz systemy zarządzania bez uwzględnienia ZIT. W związku z tym strategie miejskie musiały się przystosować do istniejących struktur poszczególnych programów operacyjnych i wskaźników, co znacznie ograniczało elastyczność strategii i ich rzeczywiste efekty synergii.

W niektórych przypadkach nie nastąpiło wiążące przydzielenie środków programu operacyjnego na ZIT, przez co cała zasada realizacji i efektów synergii za pośrednictwem ZIT straciła sens.

Opóźnienie realizacji i tworzenie niepotrzebnie skomplikowanych struktur wdrażania ZIT, w przypadku których również na szczeblu aglomeracji należy tworzyć podmioty pośredniczące, które wprawdzie nominalnie monitorują i oceniają projekty, ale rzeczywisty wybór projektów następuje najczęściej dopiero na szczeblu organów zarządzających poszczególnymi programami operacyjnymi. Struktury te w niektórych wypadkach wydają się nieproporcjonalne ze względu zarówno na małą ilość środków przydzielonych na ZIT, jak również na bardzo ograniczone uprawnienia tych podmiotów pośredniczących lub możliwe powielanie działań. Tak złożone struktury realizacji niewspółmiernie komplikują w takich przypadkach cały proces.

W procesie wdrażania nie uwzględnia się wystarczająco zakresu działalności i kompetencji organów odpowiedzialnych za wybór działań (określonych w art. 7 rozporządzenia w sprawie EFRR). W kontekście wdrażania zintegrowanych strategii terytorialnych na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich na obszarze funkcjonalnym przekraczającym granice administracyjne miasta bardzo często status subregionalnych organów działających na podstawie szerokiego partnerstwa podmiotów danego terytorium i w ramach wielopoziomowego sprawowania rządów nie jest dobrze ugruntowany na płaszczyźnie prawnej.

Podczas warsztatów zwrócono też uwagę na pozytywne aspekty, a zwłaszcza na dostępność zasobów stałych przeznaczonych na realizację strategii oraz na efekty synergii między projektami, a przede wszystkim na potrzebę rozwiązywania problemów w sposób zgodny z lokalnymi warunkami i potencjałem, tj. rzeczywiste stosowanie podejścia ukierunkowanego na konkretny obszar.

Co dalej po roku 2020 – projekty dla przyszłego okresu programowania

18.

uważa, że podstawą założeń wykorzystania ZIT po roku 2020 powinny być obecne doświadczenia z ich realizacji. Niemniej w przyszłym okresie programowania nie można zadowolić się jedynie zmianą obecnego dobrowolnego systemu stosowania ZIT. Obecne doświadczenia należy traktować wyłącznie jako testowe wyniki projektów pilotażowych i wykorzystać je w celu rzeczywistego przekształcania polityki spójności UE w politykę, której fundament stanowić będą rozwój regionalny, zintegrowane podejście terytorialne i podejście ukierunkowane na konkretny obszar, co pozwoli faktycznie wykorzystać potencjał terytorialny i rozwiązać problemy i wyzwania społeczno-gospodarcze z korzyścią dla obywateli UE i Unii jako całości;

19.

proponuje, aby dokument „Scenarios for Integrated Territorial Investment” [Scenariusze zintegrowanych inwestycji terytorialnych] stanowił podstawę kolejnego okresu programowania i był stosowany w możliwie najszerszym stopniu. Należy w większym stopniu wykorzystywać podejście oparte na ZIT poza obszarami miejskimi, gdzie obecnie korzysta się z niego najczęściej, i stosować je powszechniej na różnie zdefiniowanych obszarach wiejskich i funkcjonalnych z uwzględnieniem uwarunkowań lokalnych i zgodnie z propozycjami zawartymi w czterech scenariuszach wspomnianego dokumentu. Stosowanie narzędzia zintegrowanych inwestycji terytorialnych na obszarach funkcjonalnych ma ogromne znaczenie, ponieważ ukierunkowane wsparcie udzielone tym regionom w oparciu o podejście oddolne może okazać się szczególnie skuteczne i owocne z punktu widzenia tworzenia synergii między zasobami miejscowymi a pomocą zewnętrzną. Umożliwienie wdrażania narzędzia zintegrowanych inwestycji terytorialnych powinno w kolejnym okresie programowania stać się obowiązkowe dla wszystkich państw członkowskich, by ZIT mogły zrealizować swój potencjał i stać się najważniejszym narzędziem wdrażania unijnej regionalnej polityki spójności. Należy to czynić w oparciu o zasadę partnerstwa w każdych okolicznościach i zapewnić odpowiednie zaangażowanie i uczestnictwo władz lokalnych i regionalnych w opracowywaniu, wdrażaniu, monitorowaniu i ocenie strategii;

20.

proponuje także, aby obszary funkcjonalne tworzące logiczną całość, których wielkość nie przekracza rozmiaru regionów NUTS III, stanowiły punkt wyjścia przy opracowywaniu nadrzędnych zintegrowanych strategii, pod warunkiem że powiązania logiczne na danym terytorium nie tworzą innej całości funkcjonalnej umożliwiającej skuteczniejsze wdrożenie strategii. Nie oznacza to, że władze regionów NUTS III czy podobnego regionu powinny również stanowić jedyne organy zarządzające odpowiedzialne za wdrażanie strategii ZIT, ale że należy opracować jedną zintegrowaną strategię dla tego obszaru. Komitet uważa za pożądane stworzenie w oparciu o rzeczywiste warunki lokalne i funkcjonalne oraz powiązania logiczne poszczególnych strategii zintegrowanych inwestycji terytorialnych dopasowanych do różnych rodzajów terytoriów w ramach wspomnianych obszarów funkcjonalnych. Ich wyniki i oddziaływanie należy skonsolidować na tymże szczeblu. Harmonizacja ta powinna również umożliwić tworzenie logicznych powiązań z regionami sąsiadującymi oraz uwzględnienie interesów lub wymagań mniejszych jednostek terytorialnych. Wdrażanie strategii i zarządzanie nimi powinny jednak odbywać się w taki sposób, aby maksymalizować efekty, a przede wszystkim powinny mieć charakter dobrowolny oraz przebiegać z poszanowaniem lokalnych warunków i okoliczności;

21.

zdecydowanie zaleca skoncentrowanie wszystkich zasobów przeznaczonych na ZIT w jednym programie operacyjnym finansowanym z wielu źródeł, jeśli jest to możliwe, tak by poszczególne ZIT zawsze odpowiadały tylko jednemu programowi operacyjnemu, tj. poszczególne organy realizujące ZIT komunikowały się wyłącznie z jednym organem zarządzającym programem operacyjnym. Strategie ZIT mają w rzeczywistości znacznie większą wartość dodaną, gdy są finansowane z wielu źródeł. Najskuteczniejszym sposobem osiągnięcia celów polityki spójności byłby wspólny zbiór zasad integrujący inwestycje realizowane w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz tych części Funduszu Rolnego, które są związane z ogólnym rozwojem obszarów wiejskich. W wypadku zrezygnowania z koncepcji powiązania ZIT z jednym programem operacyjnym w kolejnym okresie programowania konieczne będzie unikanie tworzenia skomplikowanych powiązań z poszczególnymi sektorowymi programami operacyjnymi. KR popiera programy finansowane z wielu funduszy, które mogą zostać wdrożone na szczeblu regionalnym. Program operacyjny, w który wpisuje się ZIT, powinien być finansowany z wielu źródeł. Aby jednak uzyskać większe synergie, należy także dopilnować, by w odpowiednich wypadkach możliwe było tworzenie powiązań funkcjonalnych między ZIT a innymi programami operacyjnymi i instrumentami (takimi jak Horyzont i EFIS). Organy wdrażające ZIT na wszystkich szczeblach powinny dysponować jak największą elastycznością w zakresie osiągania celów. Możliwość wyznaczenia funduszu wiodącego zapewniającego pomoc techniczną może także ułatwić realizację operacyjną instrumentów finansowanych z wielu funduszy;

22.

jest zdania, że przy wdrażaniu ZIT należy brać pod uwagę wskaźniki wydajności i wykonania dostosowane do ostatecznego celu, którym są zintegrowane inwestycje terytorialne. Konieczne jest zapewnienie specjalnych wskaźników odnoszących się do tego narzędzia programowania, w związku z czym na etapie opracowywania programów operacyjnych władze regionalne powinny mieć możliwość przedstawienia swoich własnych wskaźników, które byłyby oceniane przez służby Komisji w celu dopasowania do siebie proponowanych działań, wskaźników pomiaru i celu dotyczącego ZIT. Analogicznie do tego należy przestrzec przed trudnościami prawnymi (zob. system pomocy publicznej), które czasami wiążą się z pozytywną dyskryminacją w ramach obiektywnego i subiektywnego zakresu ZIT, na przykład przy uwzględnieniu zgodnych z zasadami konkurencji zaproszeń do składania wniosków.

23.

zaleca ponadto, aby wyznaczanie obszarów ZIT, przepisy dotyczące ich wdrażania, cele i przydział środków budżetowych zostały z góry jasno określone w umowie partnerstwa (lub podobnych dokumentach określających stosunki między państwami członkowskimi a UE w przyszłym okresie programowania) i w odnośnych programach operacyjnych, których powinny być obowiązkowym elementem. Jednocześnie każdy podmiot realizujący ZIT powinien przy zatwierdzaniu odnośnego programu operacyjnego wynegocjować i zatwierdzić wraz z organem zarządzającym programem operacyjnym umowę z Komisją (bezpośrednia trójstronna umowa między podmiotami realizującymi ZIT, organem zarządzającym programu operacyjnego i Komisją jest niezbędna w celu udanego wdrożenia). W umowie określi się sposób realizacji i ustanowi wskaźniki koncentrujące się na rzeczywistym wpływie ZIT na danym terytorium. W krajach, gdzie zasada partnerstwa nie jest właściwie ustanowiona i ma tylko powierzchowne znaczenie, Komisja Europejska powinna pomóc w nawiązaniu relacji opartych na prawdziwym partnerstwie również z myślą o wdrażaniu ZIT;

24.

zaznacza, że z obecnych doświadczeń z realizacji nie tylko ZIT, lecz także europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na szczeblu regionalnym wynika ogólnie, że w celu zapewnienia stabilności i ostatecznego efektu zarządzanie i finansowanie ZIT musi przebiegać na podstawie grantu globalnego, w którym wyraźnie określi się cele, wskaźniki, zasoby i odpowiedzialność za realizację. Tego grantu globalnego nie należy jednak postrzegać jako źródła środków, które można wykorzystać dobrowolnie, lecz musi on być wyraźnie powiązany z osiąganiem celów i wskaźników określonych indywidualnie dla każdej strategii ZIT w ramach negocjacji dotyczących odpowiedniego programu operacyjnego. System grantów globalnych powinien gwarantować przewidywalność i bezpieczeństwo zasobów przeznaczonych na wdrażanie strategii ZIT, umożliwiając w ten sposób elastyczne łączenie tych środków finansowych z innymi narzędziami unijnymi i krajowymi (np. EFIS i „Horyzont 2020”) oraz środkami własnymi. Ma to na celu zapewnienie możliwości przyjęcia prawdziwie strategicznego podejścia do wdrażania zintegrowanych inwestycji terytorialnych, a także możliwie największej integracji zasobów i efektów synergii zarówno w subregionach, jak i poszczególnych terytoriach w ramach regionów;

25.

jest zdania, że wdrażanie ZIT powinno prowadzić do lepszego zarządzania finansowego programami operacyjnymi. Komplementarność nie wiąże się ze zwiększeniem finansowania na wdrażanie tego instrumentu programowania. Trzeba wziąć pod uwagę zasadę „zachęty zamiast kar” w celu poprawienia warunków dotyczących poziomów współfinansowania na pokrycie tych wydatków inwestycyjnych, które można powiązać bezpośrednio z celem ZIT;

26.

zaleca także, aby podmiotami realizującymi ZIT były wyłącznie organy lokalne i regionalne na różnych szczeblach, stowarzyszenia gmin i rady ds. rozwoju terytorialnego powstałe na mocy przepisów ustawowych, euroregiony oraz międzyregionalne organy współpracy terytorialnej, które jako jedyne mogą zagwarantować wdrożenie strategii. Powinny one dysponować maksymalną elastycznością zarówno w wyborze działań i interwencji na potrzeby osiągania celów, jak i pod względem stopnia i ukierunkowania wsparcia, tak aby mogły właściwie łączyć źródła unijne, własne, krajowe i prywatne z myślą o zapewnieniu jak największego efektu synergii strategii. Powinno się im umożliwić, aby w toku realizacji strategii mogły zmieniać zakres i ukierunkowanie wsparcia w zależności od zmieniających się uwarunkowań społeczno-gospodarczych danego terytorium, tak aby jak najskuteczniej osiągały wyznaczone cele i tworzyły jak największą europejską wartość dodaną. W związku z tym apeluje do Komisji Europejskiej, by za pomocą jasnych przepisów zagwarantowała pewność prawa w odniesieniu do odpowiedzialności za stosowanie ZIT;

27.

uważa, że zasadnicze znaczenie ma wyjście poza proste łączenie projektów współfinansowanych z różnych funduszy i dążenie do prawdziwej i odpowiedniej strategii zintegrowanego zarządzania. W związku z tym odnotowuje, że zapewnienie większej wydajności i skuteczności ZIT wymaga większego wsparcia i praktycznych wytycznych w celu dogłębniejszego zrozumienia tego narzędzia oraz lepszego opracowania i wdrożenia strategii i tym samym jak największego wykorzystania jego potencjału. W tym celu zaleca, by rozważono ustanowienie stałej i specjalnej struktury wsparcia dla regionów zainteresowanych wykorzystaniem tego narzędzia, która obejmowałaby informowanie i doradztwo, a także sprzyjałaby wymianie dobrych praktyk;

28.

podsumowując, zaznacza, że przygotowania do wdrożenia narzędzia ZIT w okresie programowania po 2020 r. należy rozpocząć niezwłocznie po publikacji przyszłego projektu aktu prawnego w sprawie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych po 2020 r., aby umożliwić opracowanie indywidualnych strategii ZIT i ich szczegółowe omówienie z obywatelami i innymi zainteresowanymi stronami przed przystąpieniem do pierwszych rozmów z Komisją Europejską na temat programów operacyjnych. Rzecz w tym, że podejście oddolne ma znacznie bardziej partycypacyjny charakter i jest bardziej złożone, wymaga zatem więcej czasu na negocjacje niż podejście odgórne. Wdrożenie narzędzia ZIT należy też włączyć do projektu aktu prawnego w sprawie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych po 2020 r. oraz do projektów budżetu, które będą stanowiły podstawę przyszłej polityki spójności.

Bruksela, dnia 1 lutego 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


(1)  http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/studies/pdf/integrated_strategies/integrated_strategies_en.pdf.

(2)  Warsztaty te zostały zaproponowane przez region Murcja i zorganizowane wspólnie z Komisją Europejską w ramach narzędzia TAIEX REGIO PEER 2 PEER (narzędzia, którego celem jest promowanie wymiany wiedzy i dobrych praktyk między organizacjami zarządzającymi finansowaniem w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Funduszu Spójności, co przyczynia się do rozwinięcia zdolności administracyjnych i gwarantuje lepsze wyniki inwestycji w UE).


III Akty przygotowawcze

KOMITET REGIONÓW

127. sesja plenarna KR-u, 31.1.2018–1.2.2018

23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/46


Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Inicjatywa na rzecz zrównoważonego rozwoju niebieskiej gospodarki w zachodniej części regionu śródziemnomorskiego

(2018/C 176/11)

Sprawozdawca:

Samuel Azzopardi (MT/EPL), burmistrz gminy Rabat Città Victoria, Gozo

Dokument źródłowy:

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Inicjatywa na rzecz zrównoważonego rozwoju niebieskiej gospodarki w zachodniej części regionu śródziemnomorskiego”

COM(2017) 183 final, SWD(2017) 130 final

ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW

1.

Przyjmuje z zadowoleniem komunikat oraz towarzyszące mu ramy działania dotyczące inicjatywy na rzecz zrównoważonego rozwoju niebieskiej gospodarki w zachodniej części regionu śródziemnomorskiego przyjęte przez Komisję Europejską w dniu 19 kwietnia 2017 r.

2.

Popiera zaproponowane działania na rzecz zapewnienia bezpiecznej, chronionej i czystej przestrzeni morskiej, lepszego zarządzania morzem i zrównoważonego zarządzania oceanami.

3.

Przypomina i w pełni popiera deklarację ministerialną Unii dla Śródziemnomorza w sprawie niebieskiej gospodarki zachęcającą uczestniczące kraje do zbadania wartości dodanej i wykonalności stosownych strategii morskich na poziomie subregionalnym oraz do skorzystania z doświadczeń zdobytych w ramach dialogu 5 + 5. W październiku 2016 r. ministrowie spraw zagranicznych Algierii, Francji, Włoch, Libii, Malty, Mauretanii, Maroka, Portugalii, Hiszpanii i Tunezji zachęcali wraz z Sekretariatem Unii dla Śródziemnomorza do dalszych prac nad inicjatywą na rzecz zrównoważonego rozwoju niebieskiej gospodarki (1).

4.

Odnotowuje, że w ramach inicjatywy uznano fakt, że jak dotąd współpraca między dwoma wybrzeżami pozostaje ograniczona, i że istnieje pole do ulepszeń.

5.

Zauważa, że poziom regionalny oferuje znaczne możliwości gospodarcze. Znana jest rola jego czynnych portów, a ponadto jest on odwiedzany przez licznych turystów ze względu na dziedzictwo kulturowe, które może być jeszcze bardziej wykorzystywane w zrównoważony sposób.

6.

Uznaje, że Morze Śródziemne ma strategiczne położenie geograficzne na styku trzech głównych kontynentów: Europy, Afryki i Azji. Morze Śródziemne było zawsze miejscem wymiany kulturowej i handlowej między krajami położonymi na jego wybrzeżu i w głębi lądu.

7.

Stwierdza, że basen śródziemnomorski jest znany z różnorodności biologicznej i chronionych obszarów morskich.

8.

Przypomina m.in. swoje wcześniejsze opinie w sprawie komunikatu Komisji: „W kierunku zintegrowanej polityki morskiej zmierzającej do lepszego zarządzania Morzem Śródziemnym” (2), w sprawie planowania przestrzennego obszarów morskich oraz zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną (3), w sprawie lepszej ochrony środowiska morskiego oraz w sprawie nowego etapu w polityce europejskiej na rzecz niebieskiego wzrostu (4).

9.

Jest zaniepokojony faktem, że region Morza Śródziemnego jest w znacznym stopniu dotknięty skutkami zmiany klimatu (5).

10.

Zauważa, że w regionie tym odnotowuje się wysoką stopę bezrobocia wśród młodzieży, niestabilność polityczną oraz poważne problemy związane z migracją, co wpływa negatywnie na perspektywy gospodarcze regionu.

11.

Popiera fakt, że inicjatywa koncentruje się obecnie przede wszystkim na zachodniej części regionu Morza Śródziemnego, lecz zwraca uwagę, że nie wyklucza to w żaden sposób możliwości rozszerzenia jej potencjału i celów na inne części tego regionu.

12.

Zauważa, że istnieje rzeczywista wola polityczna, by rozwiązać problemy w zakresie ochrony środowiska, rybołówstwa i akwakultury, jednak w regionie wciąż brakuje odpowiedniej świadomości, rozpowszechniania informacji i międzysektorowej polityki opartej na faktach. Utrzymują się niedociągnięcia w zakresie wdrażania i egzekwowania przepisów, w szczególności na poziomie krajowym i lokalnym (6).

13.

Podkreśla, że region ten stoi przed ciągłymi wyzwaniami humanitarnymi z powodu napływu migrantów o nieuregulowanym statusie, z Afryki i Bliskiego Wschodu do krajów południowej Europy, co ma bezpośrednie skutki dla regionów położonych wzdłuż granicy morskiej.

14.

Zdaje sobie sprawę, że ruch morski jest również problemem w niektórych obszarach basenu śródziemnomorskiego. Należy wziąć go pod uwagę ze względu na fakt, że omawiana inicjatywa – zgodnie z kryteriami ochrony środowiska i różnorodności biologicznej, przeciwdziałania zmianie klimatu oraz zrównoważonego rozwoju – ma na celu rozwój działalności gospodarczej, która może doprowadzić do natężenia ruchu morskiego.

15.

Zauważa, że w zachodniej części regionu śródziemnomorskiego odnotowuje się wysoką stopę bezrobocia wśród młodzieży, a jednocześnie wiele sektorów przemysłu ma trudności ze znalezieniem pracowników posiadających wymagane kwalifikacje i umiejętności.

16.

Przyjmuje z zadowoleniem wzmiankę Komisji o podejściu oddolnym, które najbardziej sprzyja udziałowi władz lokalnych i regionalnych w działaniach przewidzianych w ramach inicjatywy.

Cel 1 – Bezpieczniejsza i lepiej chroniona przestrzeń morska

17.

Uważa, że dopóki środki dotyczące bezpieczeństwa i ochrony nie będą skutecznie i właściwie egzekwowane w regionie, niebieska gospodarka nie będzie mogła działać w sposób zrównoważony i skuteczny. W związku z tym zaleca, by władze regionalne po obydwu stronach Morza Śródziemnego dążyły do współpracy i skutecznej poprawy obecnej sytuacji.

18.

Wyraża zaniepokojenie faktem, że jak dotąd współpraca służb straży przybrzeżnej między dwoma wybrzeżami pozostaje ograniczona, a doraźne reagowanie w sytuacjach nadzwyczajnych na morzu nadal wymaga poprawy (7). Popiera działania mające na celu promowanie współpracy służb straży przybrzeżnej między dwoma wybrzeżami, w tym szczególnie usunięcie istniejących braków w zakresie kwalifikacji w dziedzinie bezpieczeństwa morskiego. Uważa za pozytywny fakt wymiany wiedzy i danych, w szczególności w odniesieniu do ruchu morskiego.

19.

Zgadza się z Komisją co do działań zachęcających do większych starań na rzecz poprawy istniejących zdolności w celu przeciwdziałania nieuregulowanym i nielegalnym działaniom człowieka, takim jak przemyt migrantów i nielegalne połowy oraz w celu zwalczania zanieczyszczenia wód morskich w obrębie basenu morskiego dzięki opracowaniu narzędzi pozwalających lepiej radzić sobie z zanieczyszczeniem morza. Jest zaniepokojony faktem, że gospodarki lokalne i regionalne mogą nie być w stanie odpowiednio finansować działań w zakresie budowania zdolności.

20.

Przypomina i w pełni popiera niedawne konkluzje Rady (8) w sprawie międzynarodowego zarządzania oceanami sprzyjające bardziej spójnemu podejściu między regionami.

Cel 2 – Inteligentna i odporna niebieska gospodarka

21.

Zgadza się, że cel, jakim jest inteligentna i odporna niebieska gospodarka, może być osiągnięty jedynie przez przyjęcie kultury nieustannej innowacji i wymiany wiedzy oraz wspieranie zrównoważonej konkurencyjności i działalności gospodarczej. Region Morza Śródziemnego jest szczególnie znany ze względu na kwitnący sektor turystyki morskiej, który należy wspierać poprzez strategie w zakresie innowacji i dywersyfikacji, zwracając przy tym szczególną uwagę na przybrzeżne, śródlądowe i podmorskie dziedzictwo kulturowe i archeologiczne.

22.

Zgadza się z zaleceniem, by zaprosić zainteresowane podmioty z południowego wybrzeża do uczestnictwa w inicjatywie BLUEMED i  uważa , że inicjatywa ta stanowi ważne narzędzie, które promuje głównie wspólne działania w zakresie badań naukowych i innowacji. Wzywa do koordynacji morskich badań i innowacji oraz tworzenia synergii pomiędzy inwestycjami regionalnymi, krajowymi i unijnymi, by uniknąć powielania i ograniczyć rozproszenie działań.

23.

Wspiera rozwój nowych technologii i innowacyjnych gałęzi przemysłu opartych na biotechnologii, zwłaszcza jeśli podejmowane wysiłki skupiają się głównie na rozwoju zrównoważonych produktów. Zachęca do opracowania technologii i rozwiązań w zakresie łagodzenia zmiany klimatu, zwłaszcza w dziedzinie morskich odnawialnych źródeł energii oraz energii wytwarzanej przez pływające turbiny wiatrowe, które szczególnie dobrze sprawdzają się w regionie Morza Śródziemnego.

24.

Popiera tworzenie krajowych i regionalnych klastrów morskich w celu budowania optymalnych platform dla prężnego rozwoju gospodarki poprzez opracowanie innowacyjnych rozwiązań. Uważa, że klastry są odpowiednim narzędziem do wspierania i propagowania współpracy, wymiany wiedzy i przedsiębiorczości wśród MŚP i mikroprzedsiębiorstw.

25.

Ponawia swój apel (9) o utworzenie specjalnej wspólnoty wiedzy i innowacji na rzecz niebieskiej gospodarki. Stanowiłaby ona kolejne rozwiązanie służące rozwojowi umiejętności i przekazywaniu pomysłów z sektora badań morskich do sektora prywatnego. W tym kontekście wartość dodaną może wnieść również wirtualne centrum wiedzy (10), które jest narzędziem wymiany wiedzy wspierającym rozwój niebieskiej gospodarki i może być określane jako „punkt kompleksowej obsługi / portal internetowy umożliwiający konsolidację i wymianę informacji ogólnych, technicznych i sektorowych dotyczących spraw morskich w basenie Morza Śródziemnego”.

26.

Przypomina propozycję zawartą w opinii CdR 6622/2016 dotyczącą utworzenia platform regionalnych lub międzyregionalnych niebieskiej gospodarki. Podkreśla, że wiele obszarów w basenie Morza Śródziemnego mogłoby z pożytkiem tworzyć tego rodzaju platformy, które służyłyby identyfikowaniu projektów, wspieraniu ich realizacji i uruchamianiu lokalnych, krajowych i europejskich narzędzi finansowych. Byłyby one prowadzone przez regiony, a ich wybrane projekty finansowanoby w ramach planu Junckera 2.0.

27.

Domaga się, aby projekty międzyregionalne, krajowe i ponadnarodowe, które są spójne z ramami strategicznymi inicjatywy i S3, mogły być finansowane poprzez łączenie funduszy regionalnych, krajowych i europejskich na uproszczonych warunkach i by mogły kwalifikować się do dodatkowej pomocy wspólnotowej bez konieczności ponownego przechodzenia przez procedurę zaproszenia do składania projektów.

28.

Podkreśla, że przedsiębiorczość związana z niebieską gospodarką dotyczy nie tylko działalności wykonywanej na Morzu Śródziemnym. Dlatego też istotne jest zaplanowanie odpowiedniego wsparcia dla przedsiębiorstw związanych z niebieską gospodarką na lądzie takich jak zakłady przetwórstwa ryb, przemysł stoczniowy, lądowe instalacje wiatrowe i fotowoltaiczne.

29.

Podkreśla, że niezwłocznie należy zająć się brakami w zakresie edukacji i umiejętności. Rozwój gospodarczy i edukacja są ze sobą ściśle związane. Aby zatem zapewnić powodzenie inicjatywy, partnerzy muszą uwzględniać oba te aspekty społeczno-gospodarcze. Zwiększenie wiedzy na temat zawodów morskich ma zasadnicze znaczenie dla zachęcenia obywateli do poszukiwania możliwości w tej dziedzinie, tak by zniwelować rozbieżności między popytem a podażą pracy, które są typowe dla tego sektora, i by przyczynić się do zmniejszenia stopy bezrobocia. W regionie Morza Śródziemnego daje się zauważyć szczególny paradoks polegający na tym, że pomimo jednego z najwyższych wskaźników bezrobocia młodzieży w Europie, przedsiębiorstwa transportu morskiego w sektorach wschodzących i tradycyjnych nie mają możliwości znalezienia wykwalifikowanych pracowników.

30.

Popiera modele, które wspierają rozwój czystych źródeł energii i korzystanie z nich, w tym innowacje w dziedzinie energii oceanów i zrównoważonego wykorzystania energii w procesie odsalania wody morskiej zgodnie z praktykami mającymi na celu minimalizację jego wpływu na dno morskie. Popiera propozycje mające na celu wspieranie efektywności energetycznej i dostosowania się do zmiany klimatu w miastach nadmorskich, ekologicznej żeglugi i infrastruktury portowej dla paliw alternatywnych, a także rozwoju nowych produktów i usług turystycznych oraz opracowania wspólnych norm technicznych dotyczących zrównoważonej akwakultury morskiej w poszczególnych krajach (11). Należy zauważyć, że chociaż kierunki i cele tych działań są zasadniczo pozytywne, trzeba wziąć pod uwagę gospodarki przeżywające trudności i gospodarki o małych rozmiarach.

Cel 3 – Lepsze zarządzanie morzem

31.

Uznaje, że obszary przybrzeżne i morskie są od dawna wysoce konkurencyjne i wieloaspektowe, co oznacza wyzwania w zakresie gospodarki przestrzennej i ograniczone zasoby. Dominujące obecnie problemy środowiskowe będące skutkiem rosnącej presji na zasoby naturalne budzą potrzebę zdobywania wiedzy. Nie ulega wątpliwości, że zintegrowane podejście do promowania korzystania ze wspólnych zasobów doprowadzi do rozwoju nowych możliwości.

32.

Zachęca do tego, by modele rozwoju opierały się na zmniejszeniu emisji, konsumpcji i kosztów energii, jak również na zwiększeniu elastyczności i niezawodności. Fundamentalne znaczenie w tym względzie będzie miał rozwój energii pochodzącej z pozostałości biogennych i organicznych lub odpadów.

33.

Uznaje i w pełni popiera znaczenie skutecznego planowania przestrzennego obszarów morskich z punktu widzenia działalności człowieka na morzu, co powinno prowadzić do skoordynowanych wysiłków i do łagodzenia ewentualnych konfliktów interesów.

34.

Podkreśla i popiera działania podkreślające rolę danych naukowych i wiedzy na temat mórz, gdyż jest to jeden z filarów odpornej i innowacyjnej gospodarki. Jednocześnie uznaje znaczenie aktualizacji istniejących danych w odniesieniu do zjawisk środowiskowych i zmiany klimatu oraz ich udostępnienia międzynarodowej wspólnocie naukowej i organom administracji publicznej.

35.

W pełni zgadza się z działaniami mającymi na celu ochronę środowiska morskiego i siedlisk przed wszelkiego rodzaju zanieczyszczeniami, przy jednoczesnej proaktywnej identyfikacji obszarów wymagających zachowania, takich jak morskie obszary chronione. Kampanie informacyjne stanowią bez wątpienia krok we właściwym kierunku;

36.

Popiera koordynację i współpracę regionalną realizowaną dzięki wdrażaniu średnioterminowej strategii (2017–2020) na rzecz zrównoważonego rozwoju rybołówstwa na Morzu Śródziemnym i Morzu Czarnym w ramach Generalnej Komisji Rybołówstwa Morza Śródziemnego (GFCM). Pozwoli to również zapewnić bardziej konsekwentne wdrażanie wspólnej polityki rybołówstwa na mniejszych obszarach będących częścią basenu Morza Śródziemnego (12).

37.

W pełni popiera działania na rzecz rozwoju łodziowego rybołówstwa przybrzeżnego i akwakultury przybrzeżnej oraz rozpowszechniania najlepszych praktyk w celu wzmocnienia sektora rybołówstwa i akwakultury, przy jednoczesnym zapewnieniu prawidłowego gromadzenia danych i oceny naukowej na poziomie regionalnym z pełnym poszanowaniem prawa międzynarodowego.

Zarządzanie i wdrażanie

38.

Popiera utworzenie wspólnie z Unią dla Śródziemnomorza grupy zadaniowej WestMED z udziałem krajowych punktów kontaktowych oraz Komisji Europejskiej; grupa ta zapewni również udział władz lokalnych i regionalnych.

39.

Uznaje dostępność różnych źródeł finansowania, w szczególności za pośrednictwem unijnych programów finansowania wspierających różne inicjatywy, w zależności od rodzaju projektu, jego zakresu i priorytetów.

Zalecenia końcowe

40.

Zachęca do wymiany wzorcowych rozwiązań, budowania potencjału i współpracy transgranicznej między władzami lokalnymi i regionalnymi ze wszystkich części regionu śródziemnomorskiego.

41.

Zaleca wszystkim stronom wspieranie wymiany wiedzy i doświadczeń w zakresie przedmiotowej polityki na poziomie władz lokalnych i regionalnych. Ułatwi to wielopoziomowe zarządzanie wspólnymi zasobami i wyzwaniami na obszarze WestMED.

42.

Zaleca także promowanie zrównoważonych gospodarczo projektów na poziomie lokalnym i regionalnym oraz ułatwienie dostępu do kapitału.

43.

Podkreśla potrzebę propagowania projektów w zakresie kształcenia i zmiany kwalifikacji oraz innych środków ukierunkowanych na zmniejszenie bezrobocia wśród młodzieży we współpracy z władzami lokalnymi i regionalnymi, a także wspierania mobilności zawodowej pomiędzy sektorami błękitnej gospodarki. Odnotowuje w tym względzie rolę władz lokalnych i regionalnych w przewidywaniu zapotrzebowania na umiejętności i dopasowywaniu ich do potrzeb rynku pracy. Państwa członkowskie powinny mieć świadomość tej roli i zapewnić władzom lokalnym i regionalnym odpowiednie zasoby w celu ułatwienia przechodzenia młodzieży ze szkoły na rynek pracy.

Bruksela, dnia 31 stycznia 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


(1)  Deklaracja ministerialna Unii dla Śródziemnomorza w sprawie niebieskiej gospodarki

(2)  Sprawozdawca: Michael Cohen, CdR 126/2010.

(3)  Sprawozdawca: Paul O'Donoghue, CdR 3766/2013.

(4)  Sprawozdawca: Hermann Kuhn, CdR 07256/2014 oraz sprawozdawca: Christophe Clergeau, NAT-VI/019.

(5)  http://www.cmcc.it/publications/regional-assessment-of-climate-change-in-the-mediterranean-climate-impact-assessments.

(6)  SWD(2017) 130 final.

(7)  SWD(2017) 130 final.

(8)  Konkluzje Rady z dnia 3 kwietnia 2017 r.

(9)  NAT-V-44.

(10)  http://www.med-vkc.eu/2016/.

(11)  SWD(2017) 130 final.

(12)  {SWD(2017) 130 final}.


23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/51


Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Ostateczne wnioski i zalecenia grupy wysokiego szczebla ds. uproszczenia na okres po roku 2020

(2018/C 176/12)

Sprawozdawca:

Oldřich VLASÁK (CZ/EKR), członek rady miasta Hradec Králové

Dokument źródłowy:

Ostateczne wnioski i zalecenia grupy wysokiego szczebla ds. uproszczenia na okres po roku 2020

ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW

1.

Podkreśla znaczenie polityki spójności UE dla spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej Unii. Podczas gdy jedna trzecia budżetu UE została przeznaczona na osiąganie tego celu zgodnie z art. 174–178 TFUE, polityka ta nie rozwinęła jeszcze swojego pełnego potencjału. Uproszczenie funduszy musi stanowić część zreformowanej i udoskonalonej polityki spójności dla Europy w przyszłości.

2.

Z zadowoleniem przyjmuje konstruktywny charakter zaleceń grupy wysokiego szczebla dotyczących uproszczenia europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych po 2020 r. oraz jasne stwierdzenie, że uproszczenie jest zadaniem wszystkich stron zaangażowanych we wdrażanie funduszy i administrowanie nimi – Komisji, współustawodawców, państw członkowskich oraz władz lokalnych i regionalnych.

3.

Z zadowoleniem przyjmuje fakt, iż wiele zaleceń grupy wysokiego szczebla dotyczących okresu po 2020 r. jest zgodnych ze stanowiskami wyrażonymi wcześniej przez KR (1). KR powtarza także, że władze lokalne i regionalne są bezpośrednio zainteresowane wdrażaniem polityki spójności zarówno jako jej główni beneficjenci, jak i, w wielu przypadkach, organy bezpośrednio zaangażowane w zarządzanie jej wdrażaniem.

4.

Zauważa, że pomimo wielu pozytywnych propozycji zawartych we wnioskach i zaleceniach grupy wysokiego szczebla ds. uproszczenia – w żadnym wypadku nie można stwierdzić, że wprowadzenie w życie tych propozycji pozwoli zakończyć proces uproszczenia. Pozostaje jeszcze szereg bardzo ważnych dziedzin i dodatkowych problemów, o których nie ma mowy we wnioskach grupy wysokiego szczebla lub które zostały w nich podjęte tylko częściowo. Dlatego też KR odnosi się w tym kontekście do swojej opinii z października 2016 r. „Uproszczenie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych z perspektywy władz lokalnych i regionalnych”, w której szczegółowo omówiono tę problematykę.

5.

Powtarza swój apel o opracowanie nowej wizji terytorialnej, która zaktualizowałaby Europejską Perspektywę Rozwoju Przestrzennego z 1999 r. W ramach podejścia ukierunkowanego na konkretny obszar strategię tę można by wykorzystać w okresie programowania po 2020 r., z myślą o wsparciu wykorzystania funduszy unijnych w terenie.

6.

Podkreśla znaczenie korzystania z doświadczenia i zdolności zdobytych do tej pory oraz znaczenie ułatwienia wdrażania modelu zarządzania dzielonego na okres po 2020 r. poprzez zastosowanie zasady partnerstwa. Zasada partnerstwa zapisana w europejskim kodeksie postępowania w zakresie partnerstwa pozostaje kluczowym środkiem zapewniającym zaangażowanie wszystkich partnerów, w tym samorządów lokalnych i regionalnych, na wszystkich etapach programowania. System realizacji musi także opierać się na większym zaufaniu wśród wszystkich zaangażowanych podmiotów (organów na szczeblu UE, krajowym oraz lokalnym i regionalnym).

7.

Domaga się nowych wspólnych ram strategicznych obejmujących wszystkie polityki i fundusze UE, które mają wymiar terytorialny, oraz popiera cel, jakim są wspólne przepisy horyzontalne dla ułatwienia interakcji między europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi („jednolity zbiór przepisów”). Podkreśla, że ramy obejmujące tylko europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne, lecz nie inne fundusze o wymiarze terytorialnym, jak to ma miejsce obecnie, sprawiają, że wdrażanie staje się większym wyzwaniem dla użytkowników końcowych; oznacza to też, że ramy nie są tak użyteczne, jak mogłyby być. Ze wspólnego europejskiego zbioru należy wybrać pulę środków finansowych przeznaczonych na ograniczoną liczbę obszarów polityki, która może różnić się w poszczególnych regionach w zależności od potrzeb danego regionu w zakresie rozwoju i celów UE.

8.

Zgadza się, że istnieje konieczność zapewnienia równych warunków działania dla europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz funduszy zarządzanych centralnie. KR jednoznacznie popiera potrzebę zbadania wykonalności standardowego zwolnienia z obowiązku stosowania zasad pomocy państwa w odniesieniu do części lub wszystkich europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, przypominając o swoich wcześniejszych wnioskach dotyczących w szczególności proporcjonalności.

9.

Popiera cel, jakim jest powszechniejsze stosowanie zasady zróżnicowania w dążeniu do zmniejszenia obciążeń, skuteczniejszego wydatkowania środków oraz promowania podejścia ukierunkowanego na konkretny obszar.

10.

Domaga się rozwiązań, które są bardziej dostosowane do danego programu, z uwzględnieniem zdolności instytucji w ramach systemu wdrażania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz poza tym systemem, typów udzielanego wsparcia oraz innych czynników.

11.

Sugeruje zintensyfikowanie dialogu między Komisją, państwami członkowskimi oraz miastami i regionami na temat wypracowania skutecznego projektu i łatwych do stosowania środków na potrzeby uproszczenia kolejnej generacji europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych po 2020 r.

12.

Domaga się wykorzystywania realizowanych na poziomie europejskim ocen oddziaływania terytorialnego jako narzędzia do pomiaru korzyści płynących z uproszczenia europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.

Wzmocnienie modelu zarządzania dzielonego na okres po 2020 r.

13.

Potwierdza swoje zdecydowane poparcie dla zaprezentowanej przez grupę wysokiego szczebla analizy istotnych korzyści płynących z modelu zarządzania dzielonego dla skutecznej realizacji polityki spójności poprzez promowanie odpowiedzialności organów krajowych, regionalnych i lokalnych oraz umożliwienie uznawania specyfiki regionalnej i podejścia ukierunkowanego na konkretny obszar. Model zarządzania dzielonego wpływa też pozytywnie na inne dziedziny polityki poza zakresem europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, w tym przynosi dodatni efekt mnożnikowy, jeśli chodzi o wzmocnienie dobrego rządzenia oraz zwiększenie demokratycznego zaangażowania i poczucia odpowiedzialności obywatelskiej.

14.

Wspiera cel, jakim jest zapewnianie skutecznego stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności w celu aktywowania i wspierania prawdziwie wielopoziomowego sprawowania rządów w tym kontekście, co wymaga odpowiedniego wzmocnienia pozycji zarówno władz lokalnych i regionalnych, jak i Komisji i państw członkowskich w formie prawdziwego partnerstwa.

15.

Podkreśla, że należy wzmocnić wiarę w zdolności beneficjentów, tj. administracji regionalnych i krajowych, w zakresie zarządzania funduszami i wykorzystywania ich w rozsądny i skuteczny sposób. Zarządzanie dzielone zbliża Europę do jej obywateli i łączy potrzeby lokalne z celami europejskimi.

16.

Podkreśla, że sukces systemu zarządzania dzielonego zależy po części od pełnej odpowiedzialności za stosowanie zasady partnerstwa przez wszystkie strony; KR w pełni popiera wnioski grupy wysokiego szczebla dotyczące konieczności skutecznego wykorzystywania partnerstwa, które należy wzmocnić po 2020 r.

17.

Uważa, że wymagane jest szersze podejście oparte na partnerstwie, które powinno być zakorzenione w europejskim semestrze – europejskich ramach zarządzania gospodarczego. Powtarza swój apel o wprowadzenie kodeksu postępowania dotyczącego udziału władz lokalnych i regionalnych w europejskim semestrze (2). Zwraca się także do Komisji o zadbanie o to, aby jako prawnie wiążącą część przepisów dla okresu po 2020 r. przyjęto zasady kodeksu postępowania w zakresie partnerstwa w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, tak by zagwarantować pewność prawa w kwestii ich statusu. Apeluje też o bardziej formalne zobowiązania ze strony zaangażowanych stron na rzecz ich wdrażania.

18.

Podkreśla wniosek grupy wysokiego szczebla, zgodnie z którym tendencja do przenoszenia na politykę spójności odpowiedzialności za wdrażanie wielu innych celów polityki UE jest problematyczna i prowadzi do sytuacji, w której instytucje zarządzające stają się faktycznie organami egzekwującymi rosnącą liczbę innych strategii politycznych UE.

19.

Popiera wniosek grupy wysokiego szczebla dotyczący przeglądu roli systemu zarządzania i kontroli dla europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w obszarze egzekwowania zasad niezwiązanych z tymi funduszami.

Uzupełniający charakter europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych

20.

Popiera skupienie się przez grupę wysokiego szczebla na wzajemnie uzupełniającym się charakterze poszczególnych europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, które tylko wspólnie mogą osiągnąć cel polityki spójności zapisany w Traktatach.

21.

Podkreśla znaczenie zapewnienia, by istniejące europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne (EFRR, EFS, EFRROW, Fundusz Spójności, Fundusz Rybacki) nie uległy rozdzieleniu, jako że każdy z tych funduszy zapewnia wkład w misję innych funduszy i są one koordynowane z wykorzystaniem wspólnych zasad i przepisów na okres po 2020 r.

22.

Domaga się nowych wspólnych ram strategicznych obejmujących wszystkie strategie polityczne UE i fundusze o wymiarze terytorialnym. Takie ramy zapewniłyby spójność strategiczną, synergie i równe traktowanie instrumentów finansowania oraz unikanie powielania przepisów administracyjnych.

23.

Powtarza zalecenie KR-u, zgodnie z którym takie same zasady powinny mieć zastosowanie w ramach różnych europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz podkreśla, że wszystkie warunki horyzontalne powinny być ustanowione wyłącznie w formie jednego ogólnego zestawu zasad, podczas gdy rozporządzenia w sprawie poszczególnych funduszy powinny ograniczać się do zasad dotyczących treści programów i sprawozdawczości.

24.

Z zadowoleniem przyjmuje zalecenie grupy wysokiego szczebla dotyczące rozważenia możliwości wprowadzenia odrębnego rozporządzenia w sprawie administrowania europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi („jednolity zbiór przepisów”), odnotowując także jego sugerowane zastosowanie w różnych okresach finansowania w celu zwiększenia pewności prawnej i stabilności.

25.

Wspiera potrzebę dalszego ułatwiania realizacji programów wielofunduszowych i zintegrowanych podejść (takich jak zintegrowane inwestycje terytorialne) w świetle trudności z wdrażaniem napotykanych w przypadku obecnego rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów. W tym kontekście odsyła do swojej opinii w sprawie zintegrowanych inwestycji terytorialnych (3), w której opisano pozytywne wyniki na poziomie lokalnym, osiągane w przypadkach pełnego wykorzystania potencjału tych inwestycji.

26.

Z zadowoleniem przyjmuje dostrzeżenie potrzeby zapewnienia równowagi między lepszym dostosowaniem europejskich przepisów dotyczących finansowania a potrzebą większej swobody w zakresie dostosowania do przepisów krajowych, co podkreślono w opinii KR-u w sprawie uproszczenia europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.

27.

Stwierdza, że fundusze UE powinny być dostarczane za pośrednictwem istniejących krajowych mechanizmów administracyjnych. Krajowe przepisy i systemy (w tym krajowe instytucje audytowe oraz krajowe organy ochrony konkurencji) powinny być wykorzystywane w jak największym stopniu, gdyż najprostszymi zasadami są takie, których liczba jest ograniczona i które są najlepiej takie same jak te stosowane w państwach członkowskich.

Równe warunki działania dla europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz funduszy zarządzanych centralnie

28.

Potwierdza poparcie dla nadrzędnego celu zaprezentowanego przez grupę wysokiego szczebla, jakim jest zapewnienie równego traktowania i równych warunków działania dla programów europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz funduszy zarządzanych centralnie.

29.

Popiera opinię wyrażoną przez grupę wysokiego szczebla, zgodnie z którą obecne zróżnicowanie w traktowaniu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w odniesieniu do pomocy państwa i zamówień publicznych nie stanowi nieodłącznej części modelu zarządzania dzielonego. Zgodnie z zasadą przewodnią projekty finansowane z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych nie powinny być traktowane bardziej rygorystycznie niż podobne projekty w ramach zarządzania centralnego UE.

30.

Podkreśla, że w ramach na okres po 2020 r. należy dać nowy impuls do synergii między europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi a innymi programami zarządzanymi centralnie, również w kontekście współpracy międzyregionalnej. Podkreśla korzystny wpływ efektywnego uproszczenia i większej elastyczności w zarządzaniu europejskimi funduszami strukturalnymi i inwestycyjnymi z myślą o wdrażaniu strategii inteligentnej specjalizacji. W tym kontekście można ułatwić współpracę międzyregionalną za pomocą środków takich jak zastosowanie uproszczonych metod uzasadnienia opartych na wynikach lub użyciu kosztów jednostkowych, jak stwierdzono w opinii „Strategie inteligentnej specjalizacji (RIS3): wpływ na regiony i współpracę międzyregionalną” (4).

31.

Podkreśla potrzebę dostosowania zasad pomocy państwa i przepisów dotyczących zamówień publicznych dla europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych do przepisów mających zastosowanie do programów zarządzanych centralnie. KR ponownie składa wniosek o ocenę wykonalności wyjątku mającego zastosowanie do części lub całości wydatków w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych względem procedur pomocy państwa po 2020 r. W tym kontekście KR z zadowoleniem zauważa, że jego zalecenia dotyczące potrzeby wprowadzenia wspólnych definicji w celu porównywania i łączenia funduszy zostały przyjęte przez grupę wysokiego szczebla.

Usprawnienie programowania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych po 2020 r.

32.

Z zadowoleniem przyjmuje skupienie się przez grupę wysokiego szczebla na zasadniczym znaczeniu zapewnienia, by wnioski ustawodawcze Komisji dotyczące ram europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych na okres po 2020 r. wraz z jasną i jednolitą interpretacją były prezentowane i uzgadniane co najmniej sześć miesięcy przed rozpoczęciem nowego okresu programowania, a zarazem przypomina o dużych trudnościach operacyjnych napotykanych przez władze lokalne i regionalne oraz wnioskach, które wszystkie zaangażowane strony powinny wyciągnąć z opóźnień obserwowanych na początku obecnego okresu programowania. Wnioski dotyczące europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych należy formalnie zaprezentować najszybciej, jak jest to możliwe.

33.

Zaleca, w odniesieniu do przyszłego formułowania umów partnerstwa, by ponownie ocenić zapotrzebowanie na umowę partnerstwa lub równoważny dokument oraz ich cel na szczeblu krajowym, domagając się, by takie umowy skupiały się w przyszłości na ogólnej strategii (unikanie nakładania się zakresów programów), ogólnych warunkach wstępnych oraz warunkach powiązanych z zaleceniami dla poszczególnych krajów (które stanowią kompetencję na szczeblu krajowym), a także definicji koncentracji tematycznej i roli podmiotów koordynujących na szczeblu krajowym, w przypadku gdy mają one odgrywać rolę we wdrażaniu w danym państwie członkowskim.

34.

Apeluje o usprawnienia w obszarze strategicznych dokumentów programowych po 2020 r., zauważając, że wiele konkretnych zaleceń zawartych w opinii KR-u w sprawie wyniku negocjacji dotyczących umów partnerstwa oraz programów operacyjnych zostało uwzględnionych w zaleceniach na okres po 2020 r. KR w szczególności popiera apel grupy wysokiego szczebla o zapewnienie większej elastyczności programowania w celu umożliwienia szybszego przyjmowania programów operacyjnych.

35.

Sugeruje, że powinno być możliwe, bez wcześniejszej zgody Komisji, przenoszenie części przydziału między osiami priorytetowymi (na przykład 10 %, jak dopuszczono na koniec okresu programowania 2007–2013).

36.

Potwierdza znaczenie zasady koncentracji tematycznej dla spójnego i strategicznego programowania, zauważając, że ogólny spójny system koncentracji tematycznej po 2020 r. powinien umożliwiać także skuteczne stosowanie zintegrowanych rozwiązań na szczeblu regionalnym i lokalnym; partnerzy, w tym władze lokalne, muszą mieć prawo głosu na etapie programowania, w tym w odniesieniu do zintegrowanych narzędzi stosowanych do wdrażania strategii na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich i rozwoju terytorialnego.

37.

Popiera skupienie się na dalszym wzmocnieniu pozycji władz lokalnych i regionalnych w tym kontekście oraz podkreśla potrzebę pogodzenia zasady koncentracji tematycznej ze sprzyjającym kontekstem dla zintegrowanych rozwiązań na szczeblu lokalnym i regionalnym. Powiązanie między koncentracją tematyczną a skupieniem się w ramach polityki spójności na rezultatach, a także potrzeba zapewnienia, by polityka spójności oferowała zintegrowane, elastyczne i zróżnicowane rozwiązania na okres po 2020 r., zostały już uwzględnione w opinii KR-u w sprawie przyszłości polityki spójności po 2020 r., w której to opinii także zawarto apel o oparty na współpracy dialog między władzami odpowiedzialnymi za realizację polityki regionalnej oraz polityki sektorowej w odpowiednim czasie przed rozpoczęciem nowego okresu finansowania, aby wzmocnić podejście terytorialne zgodnie z zasadami wielopoziomowego sprawowania rządów.

38.

Z zadowoleniem przyjmuje cel ustanowiony przez grupę wysokiego szczebla dotyczący usprawnienia wspólnego zestawu wskaźników na okres po 2020 r. oraz podkreśla potrzebę opracowania zharmonizowanej terminologii i definicji w celu umożliwienia oceny i porównywania wyników w ramach różnych funduszy.

39.

Zwraca uwagę na propozycje KR-u dotyczące wprowadzenia szczególnych środków ułatwiających przejście do następnego okresu programowania oraz zapewniających większą pewność instytucjom zarządzającym.. KR popiera zalecenia grupy wysokiego szczebla, aby ponownie ocenić potrzebę desygnacji na okres po 2020 r., i wzywa do usprawnienia tego procesu, tak aby istniejące desygnacje zostały przeniesione na następny okres programowania.

Zasada zróżnicowania – wymagane wzmocnienie w kilku obszarach

40.

Z zadowoleniem przyjmuje ogólną zasadę większego zróżnicowania w okresie po 2020 r., która, umożliwiając bardziej dostosowany i skuteczny rozdział europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, będzie miała prawdopodobnie zasadnicze znaczenie dla możliwego scenariusza na okres po 2020 r. przewidującego ogólnie ograniczone zasoby budżetowe, tj. po wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z UE. Zróżnicowane podejście, oparte na zasadzie pomocniczości, nie musi oznaczać próby zdefiniowania każdego szczegółu systemu realizacji rozporządzenia na szczeblu UE, ale musi opierać się na zaufaniu między wszystkimi zaangażowanymi podmiotami, konkretnie wdrażającymi zasadę partnerstwa.

41.

Stanowi, że podobne pomysły były także rozpowszechniane przez Urząd Kanclerza Austrii i mogą stanowić ważny element przyszłej austriackiej prezydencji UE w drugiej połowie 2018 r. W związku z tym KR sugeruje zaproszenie austriackiej prezydencji UE do nawiązania wczesnej współpracy z KR-em w celu dalszego rozwinięcia tych pomysłów.

42.

Podkreśla znaczenie zapewnienia pełnego zaangażowania władz lokalnych i regionalnych jako równorzędnych partnerów w tym kontekście oraz na wszystkich etapach oddolnego procesu negocjacji. Wzmocnione stosowanie podejścia ukierunkowanego na konkretny obszar dzięki skuteczniejszemu dostosowaniu funduszy do różnorodnych potrzeb terytorialnych w całej Unii oraz zapewnienie regionom środków umożliwiających szybszą reakcję na nieprzewidziane wyzwania lub sytuacje nadzwyczajne będą miały jeszcze bardziej krytyczne znaczenie.

Audyt, sprawozdawczość i kontrole

43.

Zaleca preferowanie bardziej zróżnicowanego podejścia w obszarach audytu, sprawozdawczości i kontroli dzięki umożliwieniu polegania w większym stopniu na przepisach krajowych oraz zapewnieniu większej elastyczności w celu uwzględnienia istniejących krajowych kontroli i procedur.

44.

Wskazuje na wyrażone przekonanie KR-u, że zróżnicowaną kontrolę można ułatwić i wesprzeć dzięki paktom zaufania między UE a krajowymi instytucjami audytowymi i instytucjami zarządzającymi. Obecnie fundamentalnym problemem jest kultura niechęci do ryzyka, która rozwinęła się w wyniku reakcji na problemy z wdrażaniem występujące w przeszłości, a obawa przed karami zwycięża z prawdziwą kulturą doskonalenia.

45.

Powtarza stanowisko KR-u w sprawie dopuszczalnego poziomu błędu (próg istotności), w przypadku gdy doświadczenie pokazuje, że taki poziom nie jest odpowiedni w kontekście projektów polityki spójności. KR uważa, że skoro międzynarodowe standardy rewizji finansowej nie narzucają reguł liczbowych, powinno być możliwe zwiększenie tego progu do 5 %. Obecny rygorystyczny system kontroli, który uwidacznia w większym stopniu każdy błąd, skutkuje mylnym wrażeniem, że model zarządzania dzielonego jest bardziej podatny na błędy.

Połączenie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych z instrumentami finansowymi

46.

Wyraża zadowolenie, że rozważane jest także zróżnicowane podejście, jako że domagał się wcześniej oceny ex ante połączonego wdrażania europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz EFIS w indywidualnych przypadkach. Takie podejście powinno umożliwić znaczne zmniejszenie obciążeń oraz lepsze uwzględnienie specyfiki kontekstu wdrażania w danych regionach, a zatem ułatwiać stosowanie podejścia ukierunkowanego na konkretny obszar i wspierać inwestycje dostosowane do potrzeb.

47.

Sugeruje utworzenie punktów kompleksowej obsługi na szczeblu krajowym/regionalnym w celu zapewnienia beneficjentom pomocy w łącznej obsłudze europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz innych funduszy.

Uproszczenie Europejskiej współpracy terytorialnej

48.

Popiera uznanie przez grupę wysokiego szczebla szczególnego charakteru Europejskiej współpracy terytorialnej oraz jej zalecenie, zgodnie z którym obecne odrębne ramy regulacyjne dla programów Interreg powinny zostać utrzymane po 2020 r.

49.

Potwierdza poparcie KR-u dla specjalnego rozporządzenia w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących Europejskiej współpracy terytorialnej, podkreślając, że na skutek obecnej złożoności prawnej i regulacyjnej nadmiernie rygorystyczne wdrażanie faktycznie stanowiło istotną przeszkodę dla skutecznego wdrażania Europejskiej współpracy terytorialnej.

50.

Domaga się unikania warunków wstępnych w tym obszarze z uwagi na wielostronny charakter programów Europejskiej współpracy terytorialnej.

51.

Zwraca uwagę na europejską wartość dodaną wynikającą ze wzmocnionej współpracy terytorialnej oraz na odniesienie do niedawno wyciągniętych wniosków na temat średnio- i długoterminowych konsekwencji pod względem ogólnego wzrostu gospodarczego oraz pod względem spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, w przypadku gdy taka współpraca ulegnie zmniejszeniu, a nie zwiększeniu w przyszłości.

52.

Podkreśla istotną rolę i europejską wartość dodaną współpracy transgranicznej w łagodzeniu izolujących skutków istnienia granic i usuwaniu barier, które mają bezpośredni wpływ na życie mieszkańców regionów przygranicznych. KR podkreśla pierwszoplanowe znaczenie projektów opartych na kontaktach międzyludzkich dla budowania wzajemnego zaufania i proponuje w związku z tym pełnoprawne włączenie funduszy przeznaczonych na małe projekty do przyszłych programów współpracy transgranicznej, aby projekty te stały się dzięki swojej prostocie i zdecentralizowanemu zarządzaniu dostępne dla beneficjentów najniższego szczebla.

53.

Z zadowoleniem przyjmuje wniosek, zgodnie z którym programy Europejskiej współpracy terytorialnej powinny być zwolnione z wymogów dotyczących zgłoszenia pomocy państwa. KR podkreślił wcześniej, że wysiłki wymagane w celu spełnienia zasad pomocy państwa w odniesieniu do programów Europejskiej współpracy terytorialnej są zasadniczo nieproporcjonalne do ryzyka zakłócenia konkurencji. Zwrócił także uwagę na trudności związane z ograniczeniami poziomów współfinansowania i systemami odpowiedzialności (jako że takie programy obejmują więcej niż jedno państwo członkowskie) oraz podkreślił wewnętrzną sprzeczność logiki współpracy i logiki konkurencji, domagając się zupełnego wyłączenia Europejskiej współpracy terytorialnej z zakresu pomocy państwa, jak ma to już miejsce w przypadku programów współpracy zarządzanych przez Komisję (np. „Horyzont 2020”).

Bruksela, dnia 1 lutego 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


(1)  COR-2016-01814-00-00-AC-TRA; COR-2016-05838-00-00-AC-TRA; COR-2016-00008-00-01-AC-TRA; COR-2015-04285-00-00-AC-TRA; COR-2014-06248-00-01-AC-TRA; COR-2015-00487-00-00-AC-TRA; COR-2015-04287-00-00-AC-TRA; CDR2027-2012_00_00_TRA_AC; CDR1683-2012_00_00_TRA_AC; CDR4-2012_FIN_AC; COR-2017-01527-00-00-AC-TRA.

(2)  COR-2016-05386-00-00-AC.

(3)  COR-2017-03554-00-00-AC.

(4)  COR-2016-06963-00-00-AC.


23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/57


Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Europa w ruchu – aspekty transportu drogowego związane z pracą

(2018/C 176/13)

Sprawozdawca:

Spyros Spyridon (EL/EPL), członek rady gminy Poros

Dokumenty źródłowe:

Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 561/2006 w odniesieniu do minimalnych wymogów dotyczących maksymalnego dziennego i tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu, minimalnych przerw oraz dziennego i tygodniowego czasu odpoczynku oraz rozporządzenie (UE) nr 165/2014 w odniesieniu do określania położenia za pomocą tachografów

COM(2017) 277 final

Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2006/22/WE w odniesieniu do wymogów w zakresie egzekwowania prawa oraz ustanawiająca szczegółowe zasady w odniesieniu do dyrektywy 96/71/WE i dyrektywy 2014/67/UE dotyczące delegowania kierowców w sektorze transportu drogowego

COM(2017) 278 final

Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1071/2009 i rozporządzenie (WE) nr 1072/2009 w celu dostosowania ich do zmian w sektorze

COM(2017) 281 final

Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2006/1/WE w sprawie użytkowania pojazdów najmowanych bez kierowców w celu przewozu drogowego rzeczy

COM(2017) 282 final

I.   ZALECANE POPRAWKI

Zalecana poprawka 1

COM(2017) 277 final/1

Artykuł 1

Zmienić ust. 5 lit. c)

Tekst zaproponowany przez Komisję

Poprawka KR-u

c)

dodaje się ust. 8a i 8b w brzmieniu:

c)

dodaje się ust. 8a , 8b i 8 c w brzmieniu:

 

„8a.   Regularne tygodniowe okresy odpoczynku oraz odpoczynek tygodniowy trwający ponad 45 godzin wykorzystywany jako rekompensata za wcześniejszy skrócony tygodniowy okres odpoczynku nie może odbywać się w pojeździe. Odbywają się one w odpowiednim miejscu zakwaterowania wyposażonym w odpowiednie miejsce do spania i pomieszczenia sanitarne;

 

„8a.   Regularne tygodniowe okresy odpoczynku oraz odpoczynek tygodniowy trwający ponad 45 godzin wykorzystywany jako rekompensata za wcześniejszy skrócony tygodniowy okres odpoczynku nie może odbywać się w pojeździe. Odbywają się one w odpowiednim miejscu zakwaterowania wyposażonym w odpowiednie miejsce do spania i pomieszczenia sanitarne;

 

a)

zapewnionym przez pracodawcę, lub

b)

w domu lub w innej prywatnej lokalizacji wybranej przez kierowcę.

 

a)

zapewnionym przez pracodawcę, lub

b)

w domu lub w innej prywatnej lokalizacji wybranej przez kierowcę.

 

„8b.   Przedsiębiorstwo transportowe organizuje pracę kierowców w taki sposób, aby umożliwić kierowcom odbywanie przynajmniej jednego regularnego tygodniowego odpoczynku lub tygodniowego odpoczynku trwającego dłużej niż 45 godzin wykorzystywanego jako rekompensata za skrócony tygodniowy okres odpoczynku w domu, w okresie trzech kolejnych tygodni.”;

 

8b.     Ust. 8a nie stosuje się w przypadku, gdy regularny tygodniowy okres odpoczynku, a także wszelkie inne okresy odpoczynku trwające dłużej niż 45 godzin, wykorzystywane jako rekompensata za skrócony tygodniowy okres odpoczynku, odbywają się w miejscu, które jest wystarczająco bezpieczne i ma odpowiednie warunki sanitarne oraz gdy kabina kierowcy spełnia kryteria ustanowione przez Komitet, o którym mowa w art. 24 ust. 1 obowiązującego rozporządzenia.

 

 

8c.   Przedsiębiorstwo transportowe organizuje pracę kierowców w taki sposób, aby umożliwić kierowcom odbywanie przynajmniej jednego regularnego tygodniowego odpoczynku lub tygodniowego odpoczynku trwającego dłużej niż 45 godzin wykorzystywanego jako rekompensata za skrócony tygodniowy okres odpoczynku w domu, w okresie trzech kolejnych tygodni.”;

Uzasadnienie

Na autostradach UE brakuje bezpiecznych miejsc parkingowych, które spełniałyby kryteria zapisu w ust. 8a.

Zapis w pierwotnym brzmieniu byłby niekorzystny dla kierowców z krajów peryferyjnych UE, którzy z konieczności są w drodze przez czas dłuższy niż kierowcy z centralnych krajów UE. Realizacja takiego przepisu doprowadziłaby do wzrostu kosztów dla podmiotów z peryferyjnych regionów Europy.

Zalecana poprawka 2

COM(2017) 277 final/1

Artykuł 2

Zmienić

Tekst zaproponowany przez Komisję

Poprawka KR-u

W rozporządzeniu (UE) nr 165/2014 wprowadza się następujące zmiany:

W rozporządzeniu (UE) nr 165/2014 wprowadza się następujące zmiany:

1)

w art. 8 ust. 1 tiret drugie otrzymuje brzmienie:

1)

w art. 8 ust. 1 tiret drugie otrzymuje brzmienie:

 

„—

co trzy godziny skumulowanego czasu prowadzenia pojazdu i za każdym razem, kiedy pojazd przekracza granicę,”;

 

„—

co trzy godziny skumulowanego czasu prowadzenia pojazdu i za każdym razem, kiedy pojazd przekracza granicę,”;

2)

art. 34 ust. 7 akapit pierwszy otrzymuje brzmienie:

2)

art. 34 ust. 7 akapit pierwszy otrzymuje brzmienie:

 

„7.   Kierowca wprowadza w tachografie cyfrowym symbole państw, w których rozpoczyna i kończy dzienny okres pracy, a także, informację dotyczącą tego, gdzie i kiedy przekroczył granicę w pojeździe, po przybyciu do odpowiedniego miejsca postoju. Państwa członkowskie mogą wymagać od kierowców pojazdów używanych w działalności transportowej prowadzonej na ich terytorium dodatkowych, bardziej szczegółowych niż symbol państwa, danych geograficznych, pod warunkiem że te państwa członkowskie powiadomiły Komisję o tych szczegółowych danych geograficznych przed dniem 1 kwietnia 1998 r.”

 

„7.   Kierowca wprowadza w tachografie cyfrowym symbole państw, w których rozpoczyna i kończy dzienny okres pracy, a także, informację dotyczącą tego, gdzie i kiedy przekroczył granicę w pojeździe, po przybyciu do odpowiedniego miejsca postoju. Państwa członkowskie mogą wymagać od kierowców pojazdów używanych w działalności transportowej prowadzonej na ich terytorium dodatkowych, bardziej szczegółowych niż symbol państwa, danych geograficznych, pod warunkiem że te państwa członkowskie powiadomiły Komisję o tych szczegółowych danych geograficznych przed dniem 1 kwietnia 1998 r.”;

 

3)

art. 3 ust. 4 otrzymuje brzmienie:

5 lat po terminie, od którego obowiązuje wymóg wyposażania nowo rejestrowanych pojazdów w tachograf, zgodnie z art. 8, 9 i 10 pojazdy użytkowane w innym państwie członkowskim niż państwo ich rejestracji muszą być wyposażone w taki tachograf.;

 

4)

art. 9 ust. 2 otrzymuje brzmienie:

5 lat po terminie, od którego obowiązuje wymóg wyposażania nowo zarejestrowanych pojazdów w tachograf, zgodnie z niniejszym artykułem i art. 8, 9 i 10 niniejszego rozporządzenia, państwa członkowskie wyposażają w odpowiednim zakresie swoje organy kontrolne w urządzenia do wczesnego zdalnego wykrywania niezbędne do umożliwienia przekazywania danych, o których mowa w niniejszym artykule, uwzględniając ich szczegółowe wymogi i strategie egzekwowania prawa. Do tego czasu państwa członkowskie mogą decydować o tym, czy wyposażać swoje organy kontrolne w takie urządzenia do wczesnego zdalnego wykrywania.

Uzasadnienie

Inteligentne tachografy umożliwiają szybkie, interoperacyjne kontrole cyfrowe i egzekwowanie przepisów. Termin w 2034 r. nie jest dopuszczalny. Proponuje się zatem zastąpienie „15 lat”„5 latami” w celu zapewnienia przewoźnikom drogowym odpowiedniego okresu przejściowego.

Zalecana poprawka 3

COM(2017) 278 final – Część 1

Artykuł 2

Zmienić ust. 4

Tekst zaproponowany przez Komisję

Poprawka KR-u

Państwa członkowskie mogą wprowadzać wyłącznie następujące wymogi administracyjne i środki kontrolne:

Państwa członkowskie mogą wprowadzać wyłącznie następujące wymogi administracyjne i środki kontrolne:

(a)

obowiązek przewoźnika drogowego mającego siedzibę w innym państwie członkowskim do przesłania zgłoszenia delegowania właściwym organom krajowym, najpóźniej w momencie rozpoczęcia delegowania, w postaci elektronicznej w jednym z języków urzędowych przyjmującego państwa członkowskiego lub w języku angielskim, zawierającego następujące informacje:

(a)

obowiązek przewoźnika drogowego mającego siedzibę w innym państwie członkowskim do przesłania zgłoszenia delegowania właściwym organom krajowym, najpóźniej w momencie rozpoczęcia delegowania, w postaci elektronicznej w jednym z języków urzędowych przyjmującego państwa członkowskiego lub w języku angielskim, zawierającego następujące informacje:

 

i)

tożsamość przewoźnika drogowego;

 

i)

tożsamość przewoźnika drogowego;

 

ii)

dane kontaktowe zarządzającego transportem lub innej(-ych) osoby (osób) wyznaczonej (-ych) w państwie członkowskim siedziby do kontaktów z właściwymi organami państwa przyjmującego, w którym świadczone są usługi, oraz która (-e) przesyła (-ją) i otrzymuje (-ją) dokumenty lub zawiadomienia;

 

ii)

dane kontaktowe zarządzającego transportem lub innej(-ych) osoby (osób) wyznaczonej (-ych) w państwie członkowskim siedziby do kontaktów z właściwymi organami państwa przyjmującego, w którym świadczone są usługi, oraz która (-e) przesyła (-ją) i otrzymuje (-ją) dokumenty lub zawiadomienia;

 

iii)

przewidywana liczba i tożsamość kierowców;

 

iii)

przewidywana liczba i tożsamość kierowców;

 

iv)

przewidywany czas trwania delegowania, przewidywane daty rozpoczęcia i zakończenia delegowania;

 

iv)

przewidywany czas trwania delegowania, przewidywane daty rozpoczęcia i zakończenia delegowania;

 

v)

numery tablic rejestracyjnych pojazdów wykorzystywanych do delegowania;

 

v)

numery tablic rejestracyjnych pojazdów wykorzystywanych do delegowania;

 

vi)

rodzaj świadczonych usług transportu, to znaczy przewóz towarów, przewóz osób, przewóz międzynarodowy, przewóz kabotażowy;

 

vi)

rodzaj świadczonych usług transportu, to znaczy przewóz towarów, przewóz osób, przewóz międzynarodowy, przewóz kabotażowy;

(b)

zobowiązanie kierowców do prowadzenia i udostępniania na żądanie w trakcie kontroli drogowej, w formie papierowej lub elektronicznej, kopii zgłoszenia delegowania i dowodu operacji transportu odbywającej się w przyjmującym państwie członkowskim, np. elektroniczny list przewozowy (e-CMR) lub dowody, o których mowa w art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009.

(b)

zobowiązanie kierowców do prowadzenia i udostępniania na żądanie w trakcie kontroli drogowej, w formie papierowej lub elektronicznej, kopii zgłoszenia delegowania i dowodu operacji transportu odbywającej się w przyjmującym państwie członkowskim, np. elektroniczny list przewozowy (e-CMR) lub dowody, o których mowa w art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009.

(c)

zobowiązanie kierowców do prowadzenia i udostępniania na żądanie w trakcie kontroli drogowej zapisów tachografu, a w szczególności zapisów dotyczących kodów krajów państw członkowskich, w których kierowca przebywał podczas prowadzenia operacji międzynarodowego transportu drogowego lub przewozów kabotażowych;

(c)

zobowiązanie kierowców do prowadzenia i udostępniania na żądanie w trakcie kontroli drogowej zapisów tachografu, a w szczególności zapisów dotyczących kodów krajów państw członkowskich, w których kierowca przebywał podczas prowadzenia operacji międzynarodowego transportu drogowego lub przewozów kabotażowych;

(d)

zobowiązanie kierowców do prowadzenia i udostępniania na żądanie w trakcie kontroli drogowej, w formie papierowej lub elektronicznej, kopii umowy o pracę lub dokumentu równoważnego w rozumieniu art. 3 dyrektywy Rady 91/533/EWG, przetłumaczonej na jeden z języków urzędowych przyjmującego państwa członkowskiego lub na język angielski;

(d)

zobowiązanie kierowców do prowadzenia i udostępniania na żądanie w trakcie kontroli drogowej, w formie papierowej lub elektronicznej, kopii umowy o pracę lub dokumentu równoważnego w rozumieniu art. 3 dyrektywy Rady 91/533/EWG, przetłumaczonej na jeden z języków urzędowych przyjmującego państwa członkowskiego lub na język angielski;

(e)

zobowiązanie kierowców do udostępniania na żądanie w trakcie kontroli drogowej, w formie papierowej lub elektronicznej, kopii odcinków wypłaty za ostatnie dwa miesiące; podczas kontroli drogowej kierowca musi mieć możliwość skontaktowania się z siedzibą główną, zarządzającym transportem lub inną osobą lub podmiotem, który może dostarczyć mu tę kopię;

(e)

zobowiązanie kierowców do udostępniania na żądanie w trakcie kontroli drogowej, w formie papierowej lub elektronicznej, kopii odcinków wypłaty za ostatnie dwa miesiące; podczas kontroli drogowej kierowca musi mieć możliwość skontaktowania się z siedzibą główną, zarządzającym transportem lub inną osobą lub podmiotem, który może dostarczyć mu tę kopię;

(f)

obowiązek przewoźnika drogowego do wydania, po okresie delegowania, w formie papierowej lub elektronicznej, kopii dokumentów, o których mowa w lit. b), c) i e), na wniosek organów przyjmującego państwa członkowskiego w rozsądnym okresie czasu;

(f)

obowiązek przewoźnika drogowego do wydania, po okresie delegowania, w formie papierowej lub elektronicznej, kopii dokumentów, o których mowa w lit. b), c) i e), na wniosek organów przyjmującego państwa członkowskiego w rozsądnym okresie czasu;

 

g)

zobowiązanie przewoźnika drogowego do udostępnienia kierowcy kopii dokumentów w formie papierowej lub elektronicznej, o których mowa w art. 4 lit. b), d) i e) przed oddelegowaniem kierowcy.

Uzasadnienie

Na przewoźniku drogowym powinna spoczywać odpowiedzialność za udostępnienie niezbędnych dokumentów związanych z delegowaniem, które muszą być okazane podczas kontroli drogowych.

Zalecana poprawka 4

COM(2017) 281 final – Część 1

Artykuł 1

Zmienić ust. 1 lit. b)

Tekst zaproponowany przez Komisję

Poprawka KR-u

b)

dodaje się ust. 6 w brzmieniu:

b)

dodaje się ust. 6 w brzmieniu:

 

„6.   Art.  3 ust. 1 lit. b) i d) oraz art. 4, 6, 8 , 9, 14, 19 i 21 nie mają zastosowania do przedsiębiorstw wykonujących zawód przewoźnika drogowego transportu rzeczy wyłącznie pojazdami silnikowymi, których dopuszczalna masa całkowita nie przekracza 3,5 ton lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 ton.

 

„6.   Art. 4, 9 i 14 nie mają zastosowania do przedsiębiorstw wykonujących zawód przewoźnika drogowego transportu rzeczy wyłącznie pojazdami silnikowymi, których dopuszczalna masa całkowita nie przekracza 3,5 ton lub zespołami pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 ton z wyjątkiem sytuacji, w której pojazdy te wykonują przewozy międzynarodowe określone w rozporządzeniu (WE) nr 1072/2009 .

 

Państwa członkowskie mogą jednak:

 

Państwa członkowskie mogą jednak:

 

a)

wymagać od tych przedsiębiorstw stosowania niektórych lub wszystkich przepisów, o których mowa w akapicie pierwszym;

 

a)

wymagać od tych przedsiębiorstw stosowania niektórych lub wszystkich przepisów, o których mowa w akapicie pierwszym;

 

b)

obniżyć limit, o którym mowa w akapicie pierwszym, dla wszystkich lub wybranych rodzajów przewozów drogowych.”;

 

b)

obniżyć limit, o którym mowa w akapicie pierwszym, dla wszystkich lub wybranych rodzajów przewozów drogowych.”;

Uzasadnienie

By zminimalizować obciążenia administracyjne małych przedsiębiorstw, które wykonują wyłącznie przewozy krajowe lub przewozy towarów na własny rachunek, proponuje się rozszerzenie czterech kryteriów dostępu do zawodu jedynie na lekkie pojazdy użytkowe wykonujące przewozy międzynarodowe.

II.   ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW

Uwagi ogólne

1.

Gratuluje Komisji Europejskiej wysiłków zmierzających do pogłębienia jednolitego rynku w sektorze międzynarodowego transportu drogowego w warunkach sprawiedliwości społecznej i konwergencji rozwiązań w zakresie pracy, co jest niezbędne do zapewnienia spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, ale sprzeciwia się szerokiemu włączeniu usług międzynarodowego transportu do zakresu dyrektywy o delegowaniu pracowników.

2.

Odnotowuje, że transport drogowy jest głównym motorem gospodarki UE i musi pozostać prekursorem dalszego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, przy jednoczesnym utrzymaniu równych szans i promowaniu konkurencyjności i spójności terytorialnej.

3.

Zwraca uwagę, że w sektorze transportu drogowego we wszystkich państwach członkowskich występują duże dysproporcje pod względem płacy, a – bardziej ogólnie – stosowanych przepisów prawa pracy. Wiele krajów nakłada dodatkowe ograniczenia regulacyjne. Różnice między warunkami pracy mogą prowadzić do zakłócenia konkurencji i zagrażają bezpieczeństwu drogowemu. Problem ten jest szczególnie dotkliwy w regionach przygranicznych, w których istnieją znaczne różnice między poziomem życia po obu stronach granicy.

4.

W związku z tym podkreśla potrzebę zagwarantowania godziwych warunków pracy i wysokiego poziomu bezpieczeństwa na drodze, przy jednoczesnym zapewnieniu zrównoważoności i konkurencyjności sektora transportu na jednolitym rynku. Równe wynagrodzenie za pracę o równej wartości w tym samym miejscu trzeba wprowadzić również w europejskim sektorze transportu, biorąc pod uwagę potrzeby bardziej peryferyjnych regionów.

5.

Zwraca uwagę, że główne problemy w dziedzinie transportu, które mają zostać rozwiązane za pomocą proponowanych przepisów, wynikają przede wszystkim z braku wystarczającego poziomu spójności społecznej między regionami. Większa spójność zmniejszy znaczne dysproporcje płacowe, sprawiając, że wiele przepisów prawa pracy i przepisów dotyczących kabotażu stanie się zbędnych, co zmniejszy ryzyko dumpingu socjalnego i będzie zapobiegać zakłóceniom konkurencji.

6.

Odnotowuje, że planowane przepisy mają zasadniczo wyważyć wymóg zachowania przez grupę krajów status quo w sprawie szeregu procedur i decyzji dotyczących sektora transportu i potrzebę dalszego pogłębienia jednolitego rynku poprzez ujednolicenie ram regulujących sektor, przy czym nadrzędnymi celami pozostają: bezpieczeństwo na drodze, godziwe warunki pracy oraz bezpieczeństwo kierowców i transportowanych towarów. Zwraca się, by w tym kontekście w pełni przestrzegano standardów socjalnych, i stwierdza, że dumping socjalny kosztem kierowców samochodów ciężarowych jest niedopuszczalny.

7.

W tym względzie podkreśla, że w konkurencyjnym i zliberalizowanym sektorze musi istnieć przejrzystość uregulowań, procedur kontroli i sankcji, podczas gdy użytkownikom trzeba zaoferować najlepsze z możliwych usług. Wymiana informacji musi być obowiązkowa, podobnie jak zastosowanie najnowszych technologii, takich jak inteligentne tachografy, co wciąż znacznie się opóźnia.

8.

Podkreśla, że peryferyjne państwa członkowskie borykają się z większymi trudnościami w dotarciu do trzonu rynku wewnętrznego UE. Wymaga to być może przejazdu przez co najmniej jeden kraj spoza UE, z czym wiążą się niezbędne kontrole graniczne i celne prowadzące do przedłużenia czasu przejazdu i tym samym podwyższenia kosztów. Również Irlandia może napotkać takie trudności, gdy Zjednoczone Królestwo wystąpi z UE. Apeluje się do Komisji, by podjęła inicjatywę za pomocą specjalnych środków w celu zaradzenia temu problemowi.

9.

Przyjmuje z zadowoleniem dążenie do wprowadzenia jaśniejszych przepisów dotyczących kabotażu i delegowania kierowców w tym sektorze gospodarki, który ma kluczowe znaczenie dla urzeczywistnienia jednolitego rynku charakteryzującego się wysokim stopniem mobilności. Ze względu na to, że kabotaż i delegowanie pracowników są ze sobą ściśle związane, omawianie i przyjęcie nowych przepisów musi się odbywać równolegle.

10.

Przestrzega przed ryzykiem nieuczciwej konkurencji ze strony przewoźników spoza UE i nalega na wprowadzenie specjalnych ram kontroli.

11.

Postuluje systematyczne i zautomatyzowane kontrole za pomocą obowiązkowych inteligentnych tachografów cyfrowych jako podstawowy warunek właściwego funkcjonowania jednolitego rynku bez względu na to, czy ramy instytucjonalne ulegną zmianie.

12.

Jednocześnie wskazuje potrzebę dogłębnej oceny wpływu proponowanych przepisów na MŚP w UE i uważa, że koszty przestrzegania zgodności będą wyższe.

Wniosek dotyczący minimalnych wymogów dotyczących maksymalnego dziennego i tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu, minimalnych przerw oraz dziennego i tygodniowego czasu odpoczynku oraz rozporządzenie (UE) nr 165/2014 w odniesieniu do określania położenia za pomocą tachografów (COM(2017) 277 final)

13.

Przyjmuje z zadowoleniem większą elastyczność proponowanej dyrektywy dotyczącej czasu odpoczynku kierowców wraz z lepszymi warunkami odpoczynku przewidzianymi we wniosku.

14.

Uważa, że odpowiednie wdrożenie proponowanych zmian w obliczaniu czasu odpoczynku kierowców oraz warunkach ich odpoczynku – z uwzględnieniem korzyści dla kierowców – mogłoby poprawić warunki wykonywania przez nich zawodu i tym samym zwiększyć ogólne bezpieczeństwo transportu.

15.

Jednocześnie wyraża zaniepokojenie, że jeżeli pracodawcy wykorzystają proponowaną elastyczność jako środek nacisku, może to być szkodliwe dla bezpieczeństwa na drodze i warunków pracy kierowców.

16.

Odnotowuje ponadto, że istnieje ryzyko nadużycia, gdyż nadal możliwe będzie wynagradzanie kierowców wyłącznie za godziny prowadzenia pojazdu z wyłączeniem czasu odpoczynku. Apeluje, by kierowcy otrzymywali wynagrodzenie zgodne z liczbą przepracowanych godzin, również poza pojazdem.

17.

Wskazuje, że konieczne jest jasne zdefiniowanie koncepcji dotyczących czasu prowadzenia pojazdu i odpoczynku, by doprecyzować niejasne aspekty, takie jak np. to, jak zaklasyfikować czas oczekiwania na kontrole celne.

18.

Wskazuje na niedobór bezpiecznych miejsc parkowania pojazdów i odpoczynku kierowców na europejskich autostradach oraz na fakt, że dopóki nie zapewni się takich miejsc, dopóty niemożliwe będzie wdrożenie proponowanych przepisów. Będzie to wymagać długiego czasu i znacznych inwestycji.

19.

Ubolewa, że zaprzepaszczono szansę na przyspieszenie wprowadzania inteligentnych tachografów, i przestrzega, że pisemne zgłaszanie szczegółów dotyczących podróży przyczynia się do przedłużenia sytuacji, w której niemożliwe jest przeprowadzanie kompleksowych kontroli. Oczekuje się, że spowoduje ono zagęszczenie ruchu na granicach, gdzie może brakować przeznaczonych do tego celu parkingów.

20.

Apeluje o przyspieszenie wprowadzania inteligentnych tachografów przez przedsiębiorstwa transportowe oraz technologii umożliwiającej ich zdalne odczytywanie przez organy wykonawcze.

Wniosek zmieniający dyrektywę 2006/22/WE w odniesieniu do wymogów w zakresie egzekwowania prawa oraz ustanawiającą szczegółowe zasady w odniesieniu do dyrektywy 96/71/WE i dyrektywy 2014/67/UE dotyczące delegowania kierowców w sektorze transportu drogowego (COM(2017) 278 final) oraz wniosek zmieniający rozporządzenie (WE) nr 1071/2009 i rozporządzenie (WE) nr 1072/2009 w celu dostosowania ich do zmian w sektorze (COM(2017) 281 final)

21.

Uważa, że trzydniowy okres przed rozpoczęciem delegowania umożliwia sprawny transport międzynarodowy. Jednocześnie natychmiastowe rozpoczęcie delegowania w wypadku kabotażu stwarza ramy, które mogą chronić przed nasileniem się nieuczciwej konkurencji. Przypomina, że nielegalny kabotaż prowadzi do zakłócenia konkurencji i powoduje brak równowagi między państwami członkowskimi i regionami znacznie różniącymi się pod względem kosztów pracy.

22.

Zauważa, że nowe przepisy dotyczące kabotażu wzmocnią jednolity rynek i doprowadzą do zmniejszenia liczby przypadków naruszenia prawa, ułatwią przeprowadzanie kontroli i poprzez zdecydowane ograniczenie liczby przejazdów bez ładunku pozytywnie wpłyną na ogólne oddziaływanie transportu drogowego na środowisko.

23.

Podejrzewa jednak, ze proponowane przepisy w sprawie delegowania będą generować większe koszty administracyjne zarówno dla przedsiębiorstw, jak i dla organów państw członkowskich, ponieważ ustalony limit będzie łatwo przekroczyć, a zatem konieczne będzie bardzo częste wszczynanie procedury administracyjnej w zakresie stosowania i kontroli przepisów pracy państwa przyjmującego.

24.

Spodziewa się, że wpłynie to na ceny transportowanych towarów, ponieważ ograniczenie przejazdów bez ładunku z jednej strony obniża koszty, ale za to z drugiej strony wzrastać będą koszty administracyjne związane z zapewnieniem zgodności, które w efekcie zostaną być może częściowo przeniesione na konsumenta.

25.

Stwierdza, że w państwach członkowskich panuje duża różnorodność przepisów dotyczących transportu ciężarowego, takich jak np. dotyczących korzystania z autostrad w czasie weekendu, i apeluje w związku z tym o wspólne wytyczne w tej dziedzinie, przy ścisłej współpracy z władzami lokalnymi.

26.

Wskazuje, że proponowane przepisy wyjątkowo utrudniają prognozowanie kosztów pracy, co odbije się na realizacji przewozów, np. pod kątem kryteriów planowania tras.

27.

Przewiduje, że w praktyce szczególnie problematyczne okażą się przeprowadzane na trasie kontrole zgodności z prawem pracy, a z kolei kierowcy mogą łatwiej popełniać błędy i w efekcie narażać się na sankcje. Jest zatem zdania, że istotne jest, by przed nałożeniem rzeczywistych sankcji wysyłane były ostrzeżenia.

28.

Dlatego dla uproszczenia tej procedury jako ewentualne rozwiązanie sugeruje wprowadzenie uśrednionej stawki dziennej, która przysługiwałaby kierowcom na podstawie kraju, w którym dokonuje się przewozu, w powiązaniu z krajem, w którym znajduje się główna siedziba firmy przewozowej. Do obliczenia tej stawki dziennej można by wykorzystać sprawdzoną klasyfikację państw członkowskich na podstawie PKB na mieszkańca, który to wskaźnik stosowany jest także w przypadku wdrażania polityki spójności.

29.

Z zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja propaguje takie środki na rzecz elektronicznej rejestracji całego łańcucha transportu oraz monitorowania jego zgodności z przepisami, jak inteligentne tachografy i elektroniczne listy przewozowe (e-CMR), wraz z ustandaryzowanymi dokumentami i procedurami, które mają poprawić monitorowanie przestrzegania odnośnych przepisów, a zarazem ograniczyć do pewnego stopnia koszty administracyjne.

30.

Z zadowoleniem przyjmuje precyzyjne określenie warunków wykonywania tego zawodu oraz przeciwdziałanie zakładaniu firm przykrywek; należy rozważyć środki dostarczające dowodu na lokalizację faktycznej działalności gospodarczej przedsiębiorstwa.

31.

Zauważa, że proponowane przepisy reformujące odnoszące się do lekkich pojazdów użytkowych (poniżej 3,5 tony) są krokiem we właściwym kierunku z punktu widzenia niedopuszczenia do tego, by użytkowanie tych pojazdów wiązało się z obchodzeniem praw społecznych i pracowniczych.

32.

Proponuje, by w jak największym stopniu ujednolicić zasady dotyczące tej kategorii pojazdów, zawęzić pole dowolności dla państw członkowskich, a jednocześnie by uwzględnić fakt, że lekkie pojazdy ciężarowe powinny podlegać prostszym ramom.

33.

Uważa, że próba wskazania przez Komisję rodzajów naruszeń prawa i ich wagi to krok we właściwym kierunku, gdyż będzie stanowić punkt odniesienia dla władz krajowych i podmiotów w tej branży oraz przyczyni się do większej spójności w zwalczaniu naruszeń.

34.

Zwraca uwagę, że planowane skoncentrowanie kontroli na tych przedsiębiorstwach, które częściej naruszają obowiązujące przepisy, pozwoli ograniczyć obciążenia administracyjne i przyczyni się do skutecznego zwalczania naruszeń. Apeluje w związku z tym o przyjęcie na szczeblu UE wspólnych procedur w dziedzinie kontroli. Ponadto przyjmuje z zadowoleniem propozycję, by naruszenie dyrektywy o delegowaniu pracowników było rozważane z punktu widzenia dobrej reputacji zarządzającego transportem lub przedsiębiorstwa transportowego. Wykaz naruszeń skutkujących utratą dobrej reputacji przewoźników drogowych (rozporządzenie 1071/2009) powinien również zawierać nielegalny kabotaż.

35.

Przestrzega przed ryzykiem wielokrotnego kabotażu na granicach państw o różnym poziomie wynagrodzeń.

36.

Ubolewa nad ostatnim odroczeniem uruchomienia europejskiego rejestru przedsiębiorców transportu drogowego (ERRU) i wzywa państwa członkowskie do jak najszybszego wypełnienia ich niezrealizowanych jeszcze zobowiązań. Jednocześnie apeluje do Komisji, by zbadała, na ile wykonalne jest połączenie istniejących baz danych, takich jak TACHOnet, ERRU i bazy danych dotyczącej badania przydatności do ruchu drogowego.

Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2006/1/WE w sprawie użytkowania pojazdów najmowanych bez kierowców w celu przewozu drogowego rzeczy (COM(2017) 282 final)

37.

Z zadowoleniem przyjmuje proponowaną całkowitą liberalizację użytkowania pojazdów najmowanych bez kierowców do celów przewozu towarów na własny rachunek w całej UE, niezależnie od miejsca wynajęcia pojazdu, jako istotną liberalizację rynku i środek, który jego zdaniem doprowadzi do tworzenia nowych miejsc pracy i poprawy stanu środowiska.

38.

Z zadowoleniem przyjmuje także częściową liberalizację najmowania pojazdów bez kierowców z innego państwa członkowskiego do celów komercyjnych jako potencjalne rozwiązanie obecnej sytuacji rozbieżnych warunków regulujących działalność transportową w krajach UE.

Streszczenie

39.

Uważa, że dążąc do dokończenia budowy jednolitego rynku w sektorze międzynarodowego transportu drogowego, trzeba powiązać takie czynniki jak wymogi środowiskowe, spójność gospodarcza, prawodawstwo poszczególnych państw członkowskich oraz warunki dla zdrowej konkurencji.

40.

W kontekście przyszłych trendów cyfrowych i technologicznych w sektorze transportu apeluje o praktyczne propagowanie podnoszenia kwalifikacji wśród jego pracowników, poprzez uznanie np., iż takie działania mogłyby być finansowane ze środków na rzecz polityki spójności.

41.

Z zadowoleniem przyjmuje wysiłki Komisji zmierzające do wprowadzenia jednolitych zasad regularnej sprawozdawczości z działań państw członkowskich w zakresie kontroli i nadzoru. Wzywa Komisję do zaostrzenia kontroli, zwłaszcza w odniesieniu do współpracy administracyjnej pomiędzy państwami, interpretacji istniejącego prawa oraz właściwego i niedyskryminującego jego egzekwowania.

42.

Apeluje do państw członkowskich o systematyczne i całościowe wdrażanie proponowanych przepisów, o zwiększenie kontroli, w tym kontroli pojazdów z krajów spoza UE, oraz o nakładanie odpowiednich sankcji, co przyczyni się do promowania skutecznej harmonizacji przepisów. Doprowadziłoby to do pogłębienia rynku wewnętrznego oraz wspierałoby tworzenie miejsc pracy, wzrost gospodarczy, rozwój i inwestycje, a tym samym zwiększało konkurencyjność UE i jej regionów.

43.

Liczy na ogólną poprawę poziomu usług transportowych, co przełożyłoby się na większą spójność terytorialną i lepszą jakość życia obywateli.

Bruksela, dnia 1 lutego 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów


23.5.2018   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 176/66


Opinia Europejskiego Komitetu Regionów – Europa w ruchu – promowanie sprawnych rozwiązań w zakresie mobilności

(2018/C 176/14)

Sprawozdawca:

Ivan ŽAGAR (SI/EPL), burmistrz Slovenskiej Bistricy

Dokumenty źródłowe:

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Europa w ruchu – Program działań na rzecz sprawiedliwego społecznie przejścia do czystej, konkurencyjnej i opartej na sieci mobilności dla wszystkich”

COM(2017) 283 final

Dokument roboczy służb Komisji towarzyszący komunikatowi Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Europa w ruchu – Program działań na rzecz sprawiedliwego społecznie przejścia do czystej, konkurencyjnej i opartej na sieci mobilności dla wszystkich”

SWD(2017) 177 final

Dokument roboczy służb Komisji „W kierunku czystej, konkurencyjnej i połączonej mobilności – wkład badań i innowacji w dziedzinie transportu w pakiet dotyczący mobilności”

SWD(2017) 223 final

Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe

COM(2017) 275 final

Wniosek dotyczący dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe w odniesieniu do niektórych przepisów w dziedzinie opodatkowania pojazdów

COM(2017) 276 final

Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie interoperacyjności systemów elektronicznego poboru opłat drogowych i ułatwiania transgranicznej wymiany informacji na temat przypadków nieuiszczenia opłat drogowych w Unii (wersja przekształcona)

COM(2017) 280 final

I.   ZALECANE POPRAWKI

Poprawka 1

COM(2017) 275 final – Część 1

Artykuł 1

Ustęp 3

Zmienić

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka KR-u

1.   Nie naruszając przepisów art. 9 ust. 1 lit. a), państwa członkowskie mogą utrzymać lub wprowadzić opłaty za przejazd i opłaty za korzystanie z infrastruktury w transeuropejskiej sieci drogowej lub na pewnych odcinkach tej sieci oraz na innych dodatkowych odcinkach swoich sieci autostrad, które nie stanowią części transeuropejskiej sieci drogowej, na warunkach określonych w ust. 3–9 niniejszego artykułu oraz w art. 7a–7k.

1.   Nie naruszając przepisów art. 9 ust. 1 lit. a), państwa członkowskie oraz właściwe władze lokalne i regionalne mogą utrzymać lub wprowadzić opłaty za przejazd i opłaty za korzystanie z infrastruktury w transeuropejskiej sieci drogowej lub na pewnych odcinkach tej sieci oraz na innych dodatkowych odcinkach swoich sieci autostrad, które nie stanowią części transeuropejskiej sieci drogowej, na warunkach określonych w ust. 3–9 niniejszego artykułu oraz w art. 7a–7k.

2.   Przepisy ust. 1 nie naruszają prawa państw członkowskich, zgodnie z postanowieniami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, do stosowania opłat za przejazd i opłat za korzystanie z infrastruktury na innych drogach, pod warunkiem że nałożenie opłat za przejazd i opłat za korzystanie z infrastruktury na tych innych drogach nie jest dyskryminujące dla międzynarodowego ruchu drogowego i nie powoduje zakłóceń konkurencji między przewoźnikami. Opłaty za przejazd i opłaty za korzystanie z infrastruktury na drogach innych niż drogi należące do transeuropejskiej sieci drogowej oraz niebędących autostradami muszą spełniać warunki określone w ust. 3 i 4 niniejszego artykułu oraz w art. 7a i art. 7i ust. 1, 2 i 4.

2.   Przepisy ust. 1 nie naruszają prawa państw członkowskich ani właściwych władz lokalnych i regionalnych , zgodnie z postanowieniami Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, do stosowania opłat za przejazd i opłat za korzystanie z infrastruktury na innych drogach, pod warunkiem że nałożenie opłat za przejazd i opłat za korzystanie z infrastruktury na tych innych drogach nie jest dyskryminujące dla międzynarodowego ruchu drogowego i nie powoduje zakłóceń konkurencji między przewoźnikami. Opłaty za przejazd i opłaty za korzystanie z infrastruktury na drogach innych niż drogi należące do transeuropejskiej sieci drogowej oraz niebędących autostradami muszą spełniać warunki określone w ust. 3 i 4 niniejszego artykułu oraz w art. 7a i art. 7i ust. 1, 2 i 4.

Uzasadnienie

To władze lokalne i regionalne zasadniczo zarządzają obecnymi i przyszłymi opłatami drogowymi i powinny zachować decyzyjność odnośnie do wysokości opłat i szczegółowych metod ich pobierania. Zwłaszcza jeśli mamy do czynienia z nienaturalnym przesunięciem natężenia ruchu na sieć dróg niższej kategorii ze względu na opłaty pobierane na drogach głównych.

Poprawka 2

COM(2017) 275 final – Część 1

Artykuł 1

Ustęp 14

Lit. b)

Zmienić

Tekst zaproponowany przez Komisję Europejską

Poprawka KR-u

3.   Wpływy z tytułu zatorów komunikacyjnych lub równoważnik finansowej wartości tych wpływów należy wykorzystać na rozwiązanie problemu zatorów komunikacyjnych, w szczególności poprzez:

3.   Wpływy z tytułu zatorów komunikacyjnych lub równoważnik finansowej wartości tych wpływów należy wykorzystać na rozwiązanie problemu zatorów komunikacyjnych, w szczególności poprzez:

a)

wspieranie infrastruktury i usług transportu zbiorowego;

b)

eliminowanie wąskich gardeł w transeuropejskiej sieci transportowej;

c)

rozwijanie alternatywnej infrastruktury dla użytkowników transportu.

a)

wspieranie infrastruktury i usług transportu zbiorowego;

b)

eliminowanie wąskich gardeł w transeuropejskiej sieci transportowej;

c)

rozwijanie alternatywnej infrastruktury dla użytkowników transportu;

d)

wspieranie rozwoju lokalnych i regionalnych systemów transportowych.

 

Uznaje się, że państwa członkowskie stosują ten przepis, jeżeli wdrożą politykę wsparcia zapewniającą środki finansowe na rozwój lokalnej i regionalnej sieci transportowej w wysokości co najmniej 15 % wpływów z tytułu zatorów komunikacyjnych celem zajęcia się przyczynami zatorów i zmniejszenia tych przyczyn.

Uzasadnienie

Europejski Komitet Regionów uważa, że tekst dyrektywy powinien bardziej jednoznacznie zobowiązywać podmioty pobierające opłaty do przekazywania części wpływów do regionów peryferyjnych i regionów, które znajdują się z dala od sieci europejskiej.

II.   ZALECENIA POLITYCZNE

EUROPEJSKI KOMITET REGIONÓW

Główne przesłania

1.

Podkreśla znaczenie wydajnego, zrównoważonego systemu transportu dla ekonomicznej konkurencyjności miast i regionów, a także jego znaczenie dla wzmacniania spójności społecznej, gospodarczej i terytorialnej Unii Europejskiej. Władze lokalne i regionalne są odpowiedzialne za kształtowanie i wdrażanie regionalnej i miejskiej polityki transportowej oraz za zapewnienie publicznego transportu pasażerskiego na swoim obszarze. Niemniej podejmowanie decyzji na szczeblu lokalnym jest ściśle powiązane z ramami ustanowionymi w krajowych i europejskich strategiach politycznych.

2.

Zdaje sobie sprawę, że zewnętrzne koszty transportu takie jak zatory komunikacyjne i zanieczyszczenie powietrza oraz hałas mają poważny wpływ na środowisko i zdrowie oraz na całą gospodarkę. W chwili obecnej koszty te są w mniejszym stopniu pokrywane przez tych, którzy je wytwarzają, a społeczeństwo ponosi ich pozostałą część. Transport generuje niemal jedną piątą wszystkich emisji gazów cieplarnianych w Europie. Pilnie potrzebne są środki na rzecz dekarbonizacji transportu.

3.

Zauważa, że budowanie infrastruktury może przyczynić się do poprawy spójności terytorialnej, tymczasem poziom utrzymywania infrastruktury jest obecnie w wielu regionach tak niski, że istnieje ryzyko osłabienia spójności społecznej i terytorialnej. Na tych obszarach, gdzie pobierane są opłaty drogowe, uzyskane w ten sposób środki należy ponownie inwestować w infrastrukturę lokalną i regionalną, przede wszystkim w taki sposób, by zmniejszyć różnice pod względem stopnia i jakości połączeń regionów z europejską siecią transportową. Apeluje, by jednym z głównych celów ponownych inwestycji w systemy transportowe było gwarantowanie zrównoważonego charakteru tych systemów.

4.

Podkreśla, że pobieranie opłat drogowych musi przede wszystkim opierać się na pokonywanej odległości i powinno zachęcać do korzystania z infrastruktury w godzinach najmniejszego obciążenia. Można też wziąć pod uwagę dodatkowe kryteria takie jak natężenie ruchu, odległości od ośrodków biznesu i odległości między głównymi ośrodkami gospodarczymi. Wysokie lub rosnące koszty dostępu do europejskiej sieci dyskryminują regiony peryferyjne i odległe, dodatkowo osłabiając spójność terytorialną i społeczną.

5.

Z zadowoleniem przyjmuje program działań na rzecz sprawiedliwego społecznie przejścia do czystej, konkurencyjnej i opartej na sieci mobilności dla wszystkich, w którym stwierdzono, że niezbędne jest podejście jeszcze bardziej kompleksowe pod względem szczebla (krajowego, regionalnego i lokalnego) i różnych strategii politycznych. Komitet podziela przekonanie, że do osiągnięcia wyznaczonych celów potrzeba więcej ukierunkowanych zasad i norm z licznymi środkami wsparcia.

6.

Podkreśla potrzebę bardziej połączonej i zautomatyzowanej mobilności, by nadążać za aktualnymi trendami takimi jak elektromobilność i pojazdy, które komunikują się z innymi pojazdami i z otoczeniem (technologia V2X).

7.

Jest głęboko przekonany, że cyfryzacja transportu, na przykład przez systemy informacji dla użytkownika, może zoptymalizować przepływ ruchu i wykorzystanie infrastruktury transportowej. W związku z tym zachęca wszystkie państwa członkowskie i regiony do opracowania i wdrażania planów dotyczących interoperacyjnej cyfryzacji systemów transportu.

Tendencja w kierunku dekarbonizacji transportu

8.

Ponownie stwierdza konieczność dekarbonizacji transportu.

W chwili obecnej transport jest jedynym sektorem, w którym emisje CO2 utrzymują się powyżej poziomu z 1990 r. i nadal rosną w wielu państwach członkowskich. Dokument „Europa w ruchu” i proponowane przepisy w sprawie opłat za korzystanie z infrastruktury to dwa pierwsze kroki w kierunku niskoemisyjnego systemu transportu. Opłaty drogowe jako czynnik zniechęcający do nieracjonalnego korzystania z transportu drogowego z pewnością mają do odegrania najważniejszą rolę w dekarbonizacji.

9.

Zwraca uwagę na wyzwania i możliwości związane z „ekologiczną mobilnością”.

Podczas wdrażania środków ograniczających związanych z przyjaznym środowisku transportem należy uwzględniać gospodarcze znaczenie sektora transportu. Ponieważ transport jest jednym z największych sektorów zatrudnienia i działalności gospodarczej, obniżenie emisyjności transportu doprowadzi do pewnych problemów. Jednakże można tworzyć nowe i innowacyjne obszary działalności gospodarczej związane z przyjaznym środowiskiem i niskoemisyjnym transportem, a Europa może odegrać wiodącą rolę w tym względzie. Komitet apeluje do Komisji o wsparcie stopniowego przejścia na „ekologiczną mobilność” w celu złagodzenia negatywnych skutków.

10.

Z zadowoleniem przyjmuje zmiany w opodatkowaniu pojazdów ciężarowych proponowane we wniosku dotyczącym dyrektywy zmieniającej dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe w odniesieniu do niektórych przepisów w dziedzinie opodatkowania pojazdów, gdyż nie powstrzymują państw członkowskich przed utrzymaniem, a nawet podwyższeniem podatków od pojazdów ciężarowych, jeżeli państwa te się na to zdecydują.

11.

Podkreśla, że jeśli państwa członkowskie i regiony zastosują zmienione zasady naliczania opłat drogowych („użytkownik płaci”, „zanieczyszczający płaci”), w nieuchronny sposób doprowadzi to do zwiększenia liczby pojazdów korzystających z sieci dróg lokalnych, co wywiera niekorzystny wpływ na bezpieczeństwo, środowisko naturalne oraz koszty utrzymania sieci dróg lokalnych. Jednocześnie przepustowość infrastruktury autostradowej pozostałaby niewykorzystana. Efekt ten będzie z pewnością bardziej odczuwalny w regionach UE, w których czasowi przypisuje się niską wartość, co potwierdzają wyniki analiz przeprowadzanych w różnych regionach. Stopniowe eliminowanie winiet, jeśli są używane w takich regionach, z pewnością miałoby szereg niepożądanych skutków.

Problem zakłóceń rynku i dyskryminacji w sektorze transportu

12.

Zwraca uwagę na kwestię zakłóceń rynku spowodowanych zwłaszcza nieuczciwą konkurencją między rodzajami transportu.

Widać to szczególnie wyraźnie między transportem kolejowym a drogowym, lecz również pośrednio ogranicza to konkurencyjność transportu wodnego. Podczas gdy przewoźnicy kolejowi płacą za korzystanie z infrastruktury w całej sieci, a zewnętrzne koszty transportu są wliczone w tę cenę, do zakresu dyrektywy włączony jest obecnie jedynie drogowy transport towarów, który nie pokrywa całkowitych zewnętrznych kosztów transportu. Stwarza to nieuczciwą przewagę mniej przyjaznych dla środowiska rodzajów transportu.

13.

Zwraca uwagę, że użytkownicy dróg są stawiani w nierównym położeniu oraz że trzeba wprowadzić w życie zasadę niedyskryminacji pomiędzy różnymi typami pojazdów drogowych. Z zasady „zanieczyszczający płaci” wyłączone są samochody osobowe, furgonetki, autobusy i autokary, mimo że te pojazdy należą do najbardziej zanieczyszczających środowisko (13,5 % łącznych emisji gazów cieplarnianych w UE) i powodują szkody w infrastrukturze.

14.

Z zadowoleniem przyjmuje przejście na opłaty drogowe obliczane na podstawie pokonanej odległości, jako że są bardziej sprawiedliwe niż ryczałtowe opłaty za użytkowanie dróg. Skoordynowane, cyfrowe i interoperacyjne uiszczanie opłat za przejazd w całej UE mogłoby stworzyć równe warunki działania na jednolitym rynku i zagwarantować niedyskryminowanie między obywatelami UEprzewoźnikami z różnych państw członkowskich.

15.

Zwraca uwagę, że przy obliczaniu opłat drogowych należy uwzględniać różnice między regionami pod względem natężenia ruchu oraz odległości między strefami gospodarczymi i strefami zamieszkania.

16.

Apeluje o uczciwość w naliczaniu opłat za użytkowanie dróg i o większą harmonizację cen w odniesieniu do długości użytkowania. Należy zapewnić odpowiedni stosunek ceny krótkotrwałego lub okazjonalnego użytkowania do ceny stałego lub długotrwałego użytkowania.

17.

Uważa, że bardziej konsekwentne włączenie autobusów i autokarów w system opłat drogowych jest konieczne ze względu na zastosowanie zasady „zanieczyszczający płaci” i zmniejszyłoby niekorzystną sytuację konkurencyjną transportu kolejowego, gdzie operatorzy muszą uiszczać opłaty za dostęp do torów. Podkreśla jednak, że na obszarach, na których nie ma realnej możliwości korzystania z transportu kolejowego, dalsze zwiększanie kosztów długodystansowych przewoźników autokarowych i autobusowych nie jest pożądane.

Wyzwania dotyczące spójności terytorialnej i społecznej

18.

Jest przekonany, że należy wziąć pod uwagę spójność społeczną i terytorialną. Wprowadzenie systemów opłat drogowych nie może prowadzić do wykluczenia ze względu na położenie geograficzne lub sytuację społeczno-ekonomiczną. Szczególną uwagę należy zwrócić na bardziej narażone grupy społeczne i regiony, w których nie ma żadnych możliwych alternatyw dla indywidualnego transportu drogowego. Grupy o niskich dochodach nie powinny ucierpieć w wyniku opłat drogowych za dojazdy do pracy samochodem osobowym, jeżeli nie mają innej realnej możliwości.

19.

Wzywa do stosowania zasady solidarności (kierowanie środków z regionów generujących przychody do regionów opóźnionych w rozwoju) podczas podziału dochodów z opłat drogowych, reinwestycji w lokalną infrastrukturę drogową i finansowania krzyżowego bardziej przyjaznych dla środowiska rodzajów transportu.

20.

Podkreśla potrzebę, by miasta i regiony wprowadzały opłaty drogowe i postrzegały je jako narzędzie do osiągania swoich celów rozwojowych. Decydującą rolę w tym zakresie odgrywa podział dochodów z opłat drogowych. Akceptacja pobierania opłat za korzystanie z infrastruktury drogowej zależeć będzie od równowagi między oczekiwaniami tych, którzy chcą, by dochody zostały ponownie zainwestowane w lokalną infrastrukturę drogową, a ogólnym celem, jakim jest inwestowanie w długoterminowe zrównoważone alternatywne rozwiązania transportowe.

21.

Zauważa, że przeciętna jakość infrastruktury drogowej pogarsza się i że decyzje inwestycyjne trzeba podejmować na obszarach przynoszących dochody. Opłaty drogowe i opłaty z tytułu kosztów zewnętrznych pobierane w danym regionie muszą być zasadniczo ponownie inwestowane w infrastrukturę transportową w tym regionie w ścisłej współpracy z właściwymi władzami lokalnymi i regionalnymi. Wyjątkiem mogłaby być redystrybucja niektórych opłat drogowych z obszarów o dużym natężeniu ruchu do obszarów o mniejszym natężeniu ruchu.

22.

Z zadowoleniem przyjmuje możliwość nałożenia opłat za infrastrukturę, proporcjonalnych do oferowanej jakości dróg (w sensie przepustowości i warunków technicznych), jako skuteczne i odpowiednie rozwiązanie problemu niezadowalającej sytuacji w zakresie utrzymania infrastruktury drogowej.

23.

Podkreśla, że pilnie potrzebne są inwestycje w bardziej przyjazne dla środowiska rodzaje transportu. Z myślą o spójności społecznej i terytorialnej dochody z opłat drogowych mogą być również inwestowane w bardziej przyjazne środowisku rodzaje transportu i rozwój połączeń transportu publicznego z regionami, które nie są łatwo dostępne.

24.

Uważa, że w regionach słabo zaludnionych i peryferyjnych prowadzenie inwestycji w formie partnerstw publiczno-prywatnych może być trudne. Możliwość powierzenia prac budowlanych lub związanych z utrzymaniem przedsiębiorstwu prywatnemu w zamian za pobierane opłaty drogowe w tych regionach, w których nie ma wystarczającego ruchu, nie jest atrakcyjna dla prywatnego koncesjonariusza. W związku z tym operacyjne partnerstwo publiczno-prywatne należy uznać za model, który jest odpowiedni w pewnych okolicznościach w niektórych regionach, co nie powinno być przeszkodą dla inwestycji publicznych w regionach mniej zaludnionych lub bardziej oddalonych.

25.

Zwraca uwagę na różnice w oczekiwaniach i normach między państwami członkowskimi i regionami. We wspólnym europejskim systemie pobierania opłat z tytułu kosztów zewnętrznych ustalono progi i normy minimalne. Należy jednak umożliwić państwom członkowskim (lub regionom) ich przekraczanie i ustanawianie ambitniejszych programów, jeżeli jest to uzasadnione szczególnymi okolicznościami, które powodują powstanie znacznych kosztów zewnętrznych. Wysokie zewnętrzne koszty środowiskowe (np. w regionach górskich) muszą rozwiązywać problemy w danym regionie.

Transgraniczna i europejska interoperacyjność systemów elektronicznego poboru opłat drogowych

26.

Zgadza się ze spostrzeżeniami, że pomimo dyrektywy w sprawie europejskiej usługi opłaty elektronicznej (EETS) (2004) i decyzji wykonawczej do tej dyrektywy (2009) nie ma transgranicznej interoperacyjności, poza nielicznymi wyjątkami, zatem koszty i niedogodności biorą na siebie użytkownicy oraz organy, które dostarczają tych systemów i zajmują się ich utrzymaniem. W związku z tym KR popiera proponowane zmiany z myślą o pracach nad stworzeniem ogólnoeuropejskiego interoperacyjnego systemu w perspektywie długoterminowej.

27.

Zwraca uwagę, że należy znaleźć proste i przystępne cenowo rozwiązanie. Można by je obowiązkowo instalować w nowych samochodach albo wyposażać pojazdy w pojedyncze interoperacyjne urządzenie. W obrębie jednolitego europejskiego obszaru transportu elektroniczne urządzenie do pobierania opłat za korzystanie z transportu nie może dyskryminować ze względu na różne pochodzenie krajowe lub regionalne. Należy zapewnić transgraniczną i ogólnoeuropejską interoperacyjność systemów pobierania opłat drogowych i proporcjonalność kosztów za krótko- i długoterminowe korzystanie z dróg. Komitet podkreśla także potrzebę dalszego ujednolicenia systemów pobierania opłat drogowych podczas opracowywania ogólnounijnych norm w zakresie ładowania pojazdów elektrycznych.

28.

Podkreśla potrzebę ochrony danych. Należy stworzyć solidne ramy prawne w celu zapewnienia ochrony indywidualnych danych, a jednocześnie dostarczania minimalnych informacji podmiotom pobierającym opłatę.

29.

Popiera działania na rzecz skutecznego transgranicznego i ogólnoeuropejskiego ścigania sprawców wykroczeń. W tym względzie zasada ochrony danych nie może być powodem do unikania działań przeciwko sprawcom.

Bruksela, dnia 1 lutego 2018 r.

Karl-Heinz LAMBERTZ

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Regionów