ISSN 1977-1002

doi:10.3000/19771002.C_2013.327.pol

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 327

European flag  

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 56
12 listopada 2013


Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

 

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

 

OPINIE

 

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

 

491. sesja plenarna w dniach 10 i 11 lipca 2013 r.

2013/C 327/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Niewykorzystany potencjał gospodarczy konkurencyjności UE – reforma przedsiębiorstw publicznych (opinia rozpoznawcza)

1

2013/C 327/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie roli społeczeństwa obywatelskiego w stosunkach UE – Serbia

5

 

III   Akty przygotowawcze

 

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

 

491. sesja plenarna w dniach 10 i 11 lipca 2013 r.

2013/C 327/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi w sprawie długoterminowego finansowania gospodarki europejskiej COM(2013) 150 final

11

2013/C 327/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego dotyczącego zarządzania ryzykiem celnym i bezpieczeństwa łańcucha dostaw COM(2012) 793 final

15

2013/C 327/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Utworzenie europejskiego planu działania na rzecz sektora detalicznegoCOM(2013) 36 final

20

2013/C 327/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw produktów spożywczych i niespożywczych między przedsiębiorstwami COM(2013) 37 final

26

2013/C 327/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Inteligentne regulacje – odpowiedź na potrzeby małych i średnich przedsiębiorstwCOM(2013) 122 final

33

2013/C 327/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych COM(2013) 107 final – 2013/0064 (COD)

38

2013/C 327/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (wersja przekształcona) COM(2013) 162 final – 2013/0089 (COD)

42

2013/C 327/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy Rady 78/660/EWG i 83/349/EWG w odniesieniu do ujawniania informacji niefinansowych i informacji dotyczących różnorodności przez niektóre duże spółki oraz grupy COM(2013) 207 final – 2013/0110 (COD)

47

2013/C 327/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie promowania swobodnego przepływu obywateli i przedsiębiorstw poprzez uproszczenie określonych dokumentów urzędowych w Unii Europejskiej i zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1024/2012 COM(2013) 228 final – 2013/119 (COD)

52

2013/C 327/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Nowe podejście do edukacji: Inwestowanie w umiejętności na rzecz lepszych efektów społeczno-gospodarczychCOM(2012) 669 final

58

2013/C 327/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów COM(2012) 788 final – 2012/0366 (COD)

65

2013/C 327/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Silniejszy przemysł europejski na rzecz wzrostu i ożywienia gospodarczego. Aktualizacja komunikatu w sprawie polityki przemysłowejCOM(2012) 582 final

82

2013/C 327/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego zasady handlu niektórymi towarami pochodzącymi z przetwórstwa produktów rolnych COM(2013) 106 final – 2013/0063 (COD)

90

2013/C 327/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Plan ochrony zasobów wodnych EuropyCOM(2012) 673 final sprawozdania Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykonania ramowej dyrektywy wodnej (2000/60/WE) Plany gospodarowania wodami w dorzeczuCOM(2012) 670 final komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Sprawozdanie z przeglądu europejskiej polityki w dziedzinie niedoboru wody i suszCOM(2012) 672 final

93

2013/C 327/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków mających na celu zmniejszenie kosztów wdrażania szybkich sieci łączności elektronicznej COM(2013) 147 final – 2013/0080 (COD)

102

2013/C 327/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wieloletniego finansowania działań Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego w zakresie reagowania na zanieczyszczenia spowodowane przez statki oraz zanieczyszczenia morza spowodowane przez instalacje naftowe i gazowe COM(2013) 174 final – 2013/0092 COD

108

2013/C 327/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego ramy w zakresie dostępu do rynku usług portowych oraz przejrzystości finansowej portów COM(2013) 296 final – 2013/0157 (COD)

111

2013/C 327/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wspólnych zasad odszkodowania i pomocy dla pasażerów ruchu lotniczego (program kroczący) COM(2013) 130 final – 2013/0072 COD

115

2013/C 327/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie czwartego pakietu kolejowego, na który składa się następujących siedem dokumentów: komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Czwarty pakiet kolejowy – zakończenie budowy jednolitego europejskiego obszaru kolejowego w celu wspierania konkurencyjności i wzrostu gospodarczego w EuropieCOM(2013) 25 final, wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 1192/69 w sprawie wspólnych zasad normalizujących rachunkowość przedsiębiorstw kolejowych COM(2013) 26 final – 2013/0013 (COD), wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Agencji Kolejowej Unii Europejskiej i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 881/2004 COM(2013) 27 final – 2013/0014 (COD), wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1370/2007 w odniesieniu do otwarcia rynku krajowych usług kolejowego transportu pasażerskiego COM(2013) 28 final – 2013/0028 (COD), wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/34/UE z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie utworzenia jednolitego europejskiego obszaru kolejowego w odniesieniu do otwarcia rynku krajowych kolejowych przewozów pasażerskich oraz zarządzania infrastrukturą kolejową COM(2013) 29 final – 2013/0029 (COD), wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie interoperacyjności systemu kolei w Unii Europejskiej (wersja przekształcona) COM(2013) 30 final – 2013/0015 (COD), wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie bezpieczeństwa kolei (wersja przekształcona) COM(2013) 31 final – 2013/0016 (COD)

122

2013/C 327/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996 r. ustanawiającą dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym COM(2013) 195 final/2 – 2013/0105 (COD)

133

PL

 


I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

491. sesja plenarna w dniach 10 i 11 lipca 2013 r.

12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/1


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Niewykorzystany potencjał gospodarczy konkurencyjności UE – reforma przedsiębiorstw publicznych” (opinia rozpoznawcza)

2013/C 327/01

Sprawozdawca: Raymond HENCKS

Dnia 15 kwietnia 2013 r. w imieniu przyszłej prezydencji litewskiej w Radzie UE wiceminister ds. zagranicznych Vytautas LEŠKEVIČIUS zwrócił się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie:

Niewykorzystany potencjał gospodarczy konkurencyjności UE – reforma przedsiębiorstw publicznych”.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 10 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 170 do 10 – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Kontekst

1.1

Celem niniejszej opinii rozpoznawczej EKES-u jest przedstawienie szczególnego wkładu, jaki przedsiębiorstwa publiczne mogą wnieść w konkurencyjność UE, a także specyficznych wyzwań w tym względzie dla polityk i instytucji europejskich.

1.2

Niniejsza opinia wpisuje się w ramy traktatów, które dają państwom członkowskim dużą swobodę uznania w odniesieniu do definiowania, organizacji i finansowania usług świadczonych w interesie ogólnym. Ponadto zgodnie z traktatami państwa członkowskie odpowiadają za wybór i status (prywatny, publiczny bądź partnerstwo publiczno-prywatne) przedsiębiorstw spełniających misję służby publicznej (1).

1.3

Władze publiczne mogą zdecydować o założeniu przedsiębiorstwa publicznego jako o jednym ze swych sposobów interwencji w oparciu o analizę poszczególnych przypadków, sektora, celów, wyznaczonych zadań i długofalowych wytycznych, które należy propagować.

1.4

Zgodnie z dyrektywą nr 80/723/EWG Komisji z dnia 25 czerwca 1980 r. w sprawie przejrzystości stosunków finansowych między państwami członkowskimi a przedsiębiorstwami publicznymi „przez»przedsiębiorstwo publiczne«rozumie się każde przedsiębiorstwo, na które władze publiczne mogą, bezpośrednio lub pośrednio, wywierać dominujący wpływ z racji bycia jego właścicielem, posiadania w nim udziału kapitałowego lub zasad, które nim rządzą.

Dominujący wpływ ze strony władz publicznych ma miejsce wówczas, gdy władze te, bezpośrednio lub pośrednio, w odniesieniu do przedsiębiorstwa:

a)

posiadają większą część subskrybowanego kapitału przedsiębiorstwa; lub

b)

kontrolują większość głosów przypadających na akcje wyemitowane przez przedsiębiorstwa; lub

c)

mogą mianować więcej niż połowę członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego przedsiębiorstwa”.

1.5

Wszystkie kraje europejskie tworzyły już kiedyś przedsiębiorstwa publiczne czy to bezpośrednio, czy to oddając zarządzanie przedsiębiorstw prywatnych władzom krajowym lub gminnym. Czyniły tak z wielu różnych przyczyn, m.in. by:

zrealizować cele strategiczne związane z bezpieczeństwem zewnętrznym lub wewnętrznym bądź z bezpieczeństwem dostaw niektórych podstawowych towarów lub usług;

wybudować infrastrukturę konieczną dla życia gospodarczego i społecznego;

dokonać dużych inwestycji (zwłaszcza po każdej z wojen światowych);

wesprzeć nowe działania, niekoniecznie rentowne w krótszej perspektywie;

zaradzić niedoskonałościom rynku (naturalnemu monopolowi, outsourcingowi) lub prywatnej inicjatywy;

zareagować w sytuacji kryzysu finansowego, gospodarczego, społecznego lub środowiskowego;

wypełnić misję służby publicznej.

1.6

Pomiar skuteczności i wydajności, a w stosownych wypadkach również potrzeba zreformowania przedsiębiorstw publicznych nie mogą się ograniczać do zwyczajowych wskaźników rentowności działalności gospodarczej, lecz powinny uwzględniać ogół celów i zadań, które powierzyły tym przedsiębiorstwom władze publiczne.

1.7

Zgodnie z oficjalną europejską definicją, konkurencyjność to zdolność do trwałej poprawy poziomu życia mieszkańców oraz zapewnienia im wysokiego poziomu zatrudnienia i spójności społecznej.

1.8

Każdego roku Unia ustępuje nieco bardziej innym pod względem wydajności. To spowolnienie jest równoznaczne ze spadkiem konkurencyjności. Do symptomów tego regresu należą: niewystarczająca innowacyjność oraz brak inwestycji w infrastrukturę, technologie i kapitał ludzki.

1.9

Konkurencyjność i atrakcyjność Unii Europejskiej wynikają zatem z inwestycji w infrastrukturę, kształcenie i szkolenie, badania i rozwój, zdrowie i ochronę socjalną, ochronę środowiska itp. Są to wszystko obszary, w których władze publiczne mogą wykorzystać przedsiębiorstwa publiczne jako jeden z środków interwencji.

1.10

Jednak państwa oraz lokalne i regionalne władze publiczne nie są ze swej natury bez zarzutu, a przedsiębiorstwa mogą upaść również z następujących powodów:

kontroli administracyjnej, biurokratycznej lub „politycznej”;

braku odpowiedzialności władz publicznych, które mogą ograniczać się do celów wyłącznie finansowych lub własnościowych;

wykorzystania przedsiębiorstw publicznych do celów innych niż przewidziane.

1.11

Przedsiębiorstwo publiczne może stanowić część strategii defensywnej lub ofensywnej właściwych władz publicznych:

strategii defensywnej, jeżeli celem jest ograniczenie skutków kryzysu, „gaszenie pożaru” w wypadku bankructwa przedsiębiorstwa lub ratowanie miejsc pracy, tymczasowa nacjonalizacja w oczekiwaniu na przejmującego, nałożenie kary na przedsiębiorstwo prywatne w wypadku oczywistego nadużycia itp.;

strategii ofensywnej, jeżeli celem jest propagowanie polityki przemysłowej lub nowych technologii, realizacja polityki publicznej, opracowanie nowych celów politycznych, wsparcie nowych celów (różnorodności biologicznej, energii ze źródeł odnawialnych, transformacji energetyki) lub stworzenie nowego modelu rozwoju (zrównoważonego, służącego włączeniu społecznemu).

1.12

Oznacza to, że władze publiczne biorą na siebie odpowiedzialność za sporządzenie wytycznych strategicznych, pozostawiając jednocześnie kadrze zarządzającej przedsiębiorstwa dużą autonomię w zakresie zarządzania. Władze publiczne powinny jednak zadbać o faktyczną kontrolę i regulację publiczną, co wymaga oparcia zarządzania przedsiębiorstwami publicznymi na udziale wszystkich zainteresowanych stron, a także przedstawicieli ich personelu.

1.13

Co się tyczy usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, które państwa członkowskie zapewniają za pośrednictwem swych przedsiębiorstw publicznych, przedsiębiorstwa te oferują działalność o charakterze przemysłowym lub handlowym, która często stanowi bezpośrednią konkurencję dla innych przedsiębiorstw.

1.14

Pośród przedsiębiorstw publicznych, które rozwijają się w zliberalizowanym i konkurencyjnym środowisku, należy wymienić przede wszystkim sektory sieciowe (energia elektryczna, gaz, łączność elektroniczna, transport, poczta), w których wypadku dostępność i stałe dostawy wysokiej jakości i po przystępnej cenie są niezbędne nie tylko dla obywateli, lecz również dla sporej części przedsiębiorstw prywatnych. Odgrywają one zatem zasadniczą rolę w gospodarce krajowej i globalnej konkurencyjności państw członkowskich. Dotyczy to również innych sektorów, takich jak sektor audiowizualny, mieszkalnictwo, opieka zdrowotna lub usługi socjalne, w wypadku których niedoskonałości rynku nie pozwalają wszystkim obywatelom na skorzystanie w taki czy inny sposób z ich podstawowych praw.

2.   Cel wniosku o opinię rozpoznawczą

2.1

W swym piśmie prezydencja litewska zwróciła się szczególnie o położenie nacisku na poprawę skuteczności przedsiębiorstw publicznych i na ich znaczenie dla konkurencyjności krajowej. Wniosła również o sporządzenie analizy obecnej sytuacji oraz dobrych (lub złych) praktyk, której brakuje na szczeblu UE, podobnie jak reformy strukturalnej dotyczącej oceny skuteczności tego typu przedsiębiorstw w kontekście koordynacji polityki gospodarczej i jej wpływu na rynek wewnętrzny.

2.2

Choć prawodawstwo UE dotyczy tylko niektórych konkretnych dziedzin działalności przedsiębiorstw publicznych (pomoc państwa i usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym), to – w odniesieniu do reformy przedsiębiorstw publicznych – przyszła prezydencja litewska proponuje ograniczenie inicjatyw na szczeblu UE do środków nielegislacyjnych oraz odstąpienie od ustalania celów dotyczących nowych ram legislacyjnych. Ewentualna prywatyzacja przedsiębiorstw publicznych powinna również nadal pozostać wyłączną kompetencją państw członkowskich.

2.3

Ponadto przyszła prezydencja litewska ubolewa, że w ramach obecnych i planowanych inicjatyw lub dokumentów Komisji Europejskiej nie przeprowadzono dotąd ogólnej dyskusji nad reformą przedsiębiorstw publicznych, zarządzaniem nimi, poprawą ich efektywności oraz ich wkładem w konkurencyjność i realizację celów strategii „Europa 2020”. Komisja i Parlament Europejski skupiały się dotąd jedynie na dwóch aspektach: poszanowaniu przepisów w dziedzinie pomocy państwa oraz przepisach dotyczących świadczenia usług w ogólnym interesie gospodarczym.

3.   Propozycje EKES-u

3.1

EKES popiera oczywiście wniosek przyszłej prezydencji litewskiej w sprawie analizy obecnej sytuacji oraz dobrych (lub złych) praktyk, a także reformy strukturalnej dotyczącej oceny skuteczności tego rodzaju przedsiębiorstw w kontekście koordynacji polityki gospodarczej i jej wpływu na rynek wewnętrzny.

3.2

Traktaty zobowiązują teraz w większym stopniu UE i państwa członkowskie do zadbania o sprawne funkcjonowanie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, zwłaszcza poprzez coraz dokładniejszą ocenę wydajności usług. Dopóki się to nie uda, dopóty oceny wydajności nie przyczynią się do zaspokojenia potrzeb obywateli i gospodarki na szczeblu krajowym i europejskim.

3.3

Tego rodzaju ocena powinna zwiększyć skuteczność i wydajność usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, a także ich dostosowanie do zmieniających się potrzeb obywateli i przedsiębiorstw. Powinna ona również dostarczyć władzom publicznym informacji niezbędnych do dokonania jak najwłaściwszych wyborów. Ponadto będzie ona miała zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia wyważonego kompromisu między rynkiem a interesem ogólnym, a także między celami gospodarczymi, społecznymi i środowiskowymi.

3.4

W swej opinii w sprawie niezależnej oceny usług świadczonych w interesie ogólnym  (2) EKES przedstawił konkretne propozycje w celu opracowania na płaszczyźnie wspólnotowej procedur wymiany, zestawiania, porównywania i koordynacji informacji. Zatem zadaniem Unii Europejskiej będzie stymulowanie procesu niezależnej oceny z poszanowaniem zasady pomocniczości i zasad wymienionych w protokole załączonym do zmienionych traktatów. Będzie ono polegało na rozwinięciu – w konsultacji z przedstawicielami zainteresowanych podmiotów – ujednoliconych metod oceny na poziomie europejskim z wykorzystaniem wspólnych wskaźników, jak również na opracowaniu sposobów jej przeprowadzania.

3.5

W ramach rozważań na temat sposobu, w jaki przedsiębiorstwa publiczne mogą się w większym stopniu przyczynić do ożywienia koniunktury i konkurencyjności UE, EKES w różnych opiniach zajmował się kwestią europejskich usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym.

3.6

Od 8 października 2001 r. istnieje statut spółki europejskiej. Można z niego korzystać od 8 października 2004 r. i oferuje on przedsiębiorstwom, które działają w kilku państwach członkowskich, możliwość stworzenia jednej spółki prawa wspólnotowego i tym samym zastosowania tych samych zasad: jednego systemu zarządzania i publikacji informacji finansowych. Spółki przyjmujące ten statut unikają w ten sposób konieczności przestrzegania ustawodawstwa krajowego każdego z państw członkowskich, w których mają siedzibę, co prowadzi do obniżenia kosztów administracyjnych.

3.7

W tym kontekście należy zastanowić się nad wprowadzeniem „statutu europejskiej spółki publicznej”, podobnie jak zaproponowała to Komisja Europejska w 2011 r. w odniesieniu do Galileo (3), który jest obecnie „de facto europejską spółką publiczną”.

3.8

Można by zwłaszcza rozważyć zastosowanie formy europejskiego przedsiębiorstwa publicznego dla dużych transeuropejskich sieci infrastruktury w dziedzinie energii lub transportu, które w traktatach określa się mianem wspólnej polityki. Współpracowałyby one z przedsiębiorstwami krajowymi lub lokalnymi w tych sektorach, by wdrożyć nowe postanowienia lub kompetencje zawarte w traktacie lizbońskim, zwłaszcza w dziedzinie polityki energetycznej UE (art. 194 TFUE).

3.9

W swej opinii w sprawie zielonej księgi „W kierunku bezpiecznej, zrównoważonej i konkurencyjnej europejskiej sieci energetycznej” (4) EKES wyraził życzenie, by przeprowadzono badania na temat możliwości wprowadzenia i wykonalności europejskiej usługi energetycznej świadczonej w interesie ogólnym na rzecz obywateli w oparciu o wspólne podejście do cen, podatków, przepisów finansowych, bezpieczeństwa, ciągłości, rozwoju gospodarczego i ochrony klimatu.

3.10

W tej samej zielonej księdze Komisja opowiada się za wprowadzeniem operatora europejskiego systemu przesyłu gazu w oparciu o stopniowe utworzenie niezależnego przedsiębiorstwa zarządzającego połączoną siecią przesyłową gazu w całej UE.

3.11

Bez względu na status usługodawcy (publiczny, prywatny, partnerstwo publiczno-prywatne) te usługi wspólnotowe mogą wnieść wartość dodaną do podstawowych obszarów działalności wielonarodowej lub ponadnarodowej, takiej jak bezpieczeństwo dostaw energii i wody, ochrona różnorodności biologicznej, utrzymanie jakości powietrza, bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne itp., gdyż można je skuteczniej świadczyć na szczeblu europejskim niż na szczeblu krajowym lub lokalnym.

3.12

W tym kontekście EKES opowiada się za partnerstwem sektora publicznego (UE i państwa członkowskie) i prywatnego, by zwiększyć bezpieczeństwo dostaw energii i doprowadzić do zintegrowanego kierowania powiązanymi sieciami energetycznymi (gazu, energii elektrycznej, ropy naftowej). Zaleca ponadto rozwój sieci elektrowni wiatrowych na morzu i podłączenie parków elektrowni wiatrowych do sieci lądowej, co mogłoby znacznie ograniczyć koszty eksploatacji i inwestycji oraz skuteczniej skłonić do inwestowania w projektowanie nowych sieci (5).

3.13

Jeśli chodzi o kompetencje poszczególnych państw członkowskich, np. w zakresie kombinacji źródeł energii, to kwestie socjalne i społeczne związane z zarządzaniem zasobami naturalnymi i z ich wykorzystaniem, z energią jądrową, ze zmianą klimatu, ze zrównoważonym zarządzaniem oraz z bezpieczeństwem wykraczają poza tradycyjne granice państw i będą mogły zostać rozwiązane w bardziej zadowalający sposób dzięki europejskiemu rozumieniu pojęcia interesu ogólnego i odpowiednich usług.

3.14

Można również zadać pytanie o działalność gospodarczą europejskich agencji wykonawczych.

3.15

Obecnie istnieje sześć (6) takich agencji, które w latach 2007–2013 odpowiadają za realizację programów o wartości ok. 28 mld euro. Większość tych programów dotyczy dziedzin, w których UE ponosi odpowiedzialność za wsparcie państw członkowskich.

3.16

Z jednej strony agencje wykonawcze można uznać za pewną formę podwykonawstwa niektórych zadań Komisji, w związku z czym powstaje pytanie, w jakim stopniu są one rzeczywiście niezależne. Jednak z drugiej strony ich zadania i kompetencje sprawiają, że interweniują one bezpośrednio w działalność gospodarczą i społeczną. Czy nie zbliżamy się tu do szerokiej definicji pojęcia działalności gospodarczej i przedsiębiorstwa przyjętej przez Trybunał Sprawiedliwości?

Bruksela, 10 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  Traktaty nie przesądzają w żaden sposób o systemie praw własności w państwach członkowskich. W art. 345 traktatu TFUE uściślono, że UE zachowuje neutralność w stosunku do publicznego lub prywatnego charakteru udziałowców przedsiębiorstw i nie wpływa na przepisy regulujące własność w państwach członkowskich.

(2)  Dz.U. C 162 z 25.6.2008, s. 42.

(3)  Ocena skutków wniosku dotyczącego rozporządzenia w sprawie dalszej realizacji europejskiego programu nawigacji satelitarnej (2014–2020), SEC(2011)1446.

(4)  Dz.U. C 306 z 16.12.2009, s. 51.

(5)  Dz.U. C 128 z 18.5.2010, s. 65.

(6)  Agencja Wykonawcza ds. Transeuropejskiej Sieci Transportowej (TEN-TEA), Agencja Wykonawcza Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC), Agencja Wykonawcza ds. Badań Naukowych (REA), Agencja Wykonawcza ds. Konkurencyjności i Innowacyjności (EACI), Agencja Wykonawcza ds. Zdrowia i Konsumentów (EAHC), Agencja Wykonawcza ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego (EACEA).


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/5


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie roli społeczeństwa obywatelskiego w stosunkach UE – Serbia

2013/C 327/02

Sprawozdawca: Ionuț SIBIAN

Współsprawozdawca: Christoph LECHNER

Pismem komisarza Maroša Šefčoviča z dnia 12 grudnia 2012 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu i art. 9 protokołu o współpracy pomiędzy Komisją Europejską a Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, zwróciła się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno–Społecznego o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie

roli społeczeństwa obywatelskiego w stosunkach UE – Serbia.

Sekcja Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 25 czerwca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 10 lipca 2013 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 171 do 1 – 1 osoba wstrzymała się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje wysiłki podejmowane przez rząd Serbii w ciągu ostatniej dekady, by zreformować gospodarkę i instytucje kraju. Postrzega proces przystąpienia Serbii do UE jako okazję do wzmocnienia i faktycznego wdrożenia podjętych reform. Podkreśla znaczenie zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego w proces dostosowania ustawodawstwa serbskiego do dorobku prawnego UE. Wzywa rząd Serbii i instytucje UE do większego wsparcia organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ścisłego ich zaangażowania w nadchodzące etapy prowadzące do przystąpienia do UE.

1.2

EKES z zadowoleniem przyjmuje decyzję Rady Europejskiej, by rozpocząć negocjacje akcesyjne z Serbią nie później niż w styczniu 2014 r. EKES gratuluje Belgradowi i Prisztinie podpisania Pierwszego porozumienia w sprawie zasad regulujących normalizację stosunków (Bruksela, 19 kwietnia 2013 r.) oraz planu jego wdrażania przyjętego w maju. Wzywa teraz obie strony do wdrożenia tego porozumienia z pomocą UE. EKES podkreśla, że we wdrożenie należy zaangażować organizacje społeczeństwa obywatelskiego, jako że mogą one w decydujący sposób przyczynić się do pojednania.

1.3

EKES zachęca serbskie władze publiczne do organizowania większej liczby wysłuchań publicznych i konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego zarówno na wczesnych etapach kształtowania polityk, jak i na etapie ich wdrażania. EKES podkreśla znaczenie zaangażowania ich w kluczowe dziedziny procesu reform, takie jak praworządność, współpraca regionalna i pojednanie, rozwój społeczno-gospodarczy, środowisko, rolnictwo, prawa mniejszości i zwalczanie dyskryminacji.

1.4

Komitet zaleca, by rząd zwrócił szczególną uwagę na zwalczanie handlu ludźmi, korupcji i zorganizowanej przestępczości. Nalega w dalszym ciągu, by rząd za potrzebę uznał bezpieczeństwo obrońców praw człowieka i aktywistów organizacji społeczeństwa obywatelskiego zaangażowanych w zwalczanie zorganizowanej przestępczości i to bezpieczeństwo zapewnił.

1.5

EKES podkreśla, że mimo znacznych postępów w propagowaniu większego włączenia społecznego wiele pozostaje do zrobienia, by zbudować społeczeństwo, w którym wszyscy są równi bez względu na płeć, orientację seksualną, pochodzenie lub religię. EKES zwraca się do rządu o bezzwłoczne wdrożenie strategii przeciw dyskryminacji przyjętej w czerwcu 2013 r. Komitet zaleca, by Komisja Europejska (KE), w ścisłej współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, wykorzystała swoje roczne sprawozdania z postępów do monitorowania realizacji strategii.

1.6

EKES z zadowoleniem przyjmuje włączenie Biura Współpracy ze Społeczeństwem Obywatelskim (BWSO) do zespołu ekspertów premiera przy Urzędzie Koordynacji Procesu Przystąpienia do UE. Komitet z zadowoleniem przyjmuje również udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym przedstawicieli partnerów społecznych, w powołanej przez premiera Radzie ds. Integracji z UE. To wzorcowe działanie, które należy naśladować, rozważając udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym przedstawicieli partnerów społecznych, w przyszłym serbskim zespole prowadzącym negocjacje akcesyjne. Tak czy inaczej należy zadbać o prowadzenie częstych i szerokich konsultacji z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, aby ustalić główne wspólne poglądy i zalecenia. To ważne, by zaprosić ekspertów z organizacji społeczeństwa obywatelskiego do udziału w podzespołach eksperckich w ramach zespołu ekspertów urzędu koordynacji.

1.7

EKES wzywa KE do wykorzystania Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej II do udzielenia większego wsparcia budowaniu zdolności organizacji społeczeństwa obywatelskiego (w tym partnerów społecznych) i skoncentrowania się na rosnącej pomocy dla partnerstw, nie tylko wśród organizacji społeczeństwa obywatelskiego, lecz także pomiędzy nimi a władzami publicznymi. Należy zwiększyć fundusze dostępne w ramach Instrumentu na rzecz Społeczeństwa Obywatelskiego i bardziej je skoncentrować na projektach prowadzonych też przez partnerów społecznych. Budowanie zdolności organizacji społeczeństwa obywatelskiego do sensownego zaangażowania się w proces integracji z UE powinno pozostawać zagadnieniem priorytetowym, dzięki propagowaniu uproszczonych procedur selekcji i realizacji projektów, wykorzystaniu grantów instytucjonalnych i pośredniego przekazywania środków finansowych (re-grantingu). Przydałoby się nie tylko wsparcie finansowe, ale także wsparcie mechanizmów poprawy dialogu między społeczeństwem obywatelskim a władzami publicznymi.

1.8

EKES wzywa delegaturę UE w Serbii do tego, by w dalszym ciągu zezwalała na przekazywanie środków finansowych mniejszym organizacjom społeczeństwa obywatelskiego za pośrednictwem dużych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, co jest krokiem naprzód w udostępnianiu tych funduszy szerszej społeczności organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

1.9

Zwiększanie przejrzystości wydatków publicznych musi pozostać jednym z głównych działań strategii rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Należy jednocześnie poprawić mechanizmy planowania i wydatkowania współfinansowania projektów UE realizowanych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego oraz zwiększyć to współfinansowanie.

1.10

EKES wzywa rząd Serbii do zwiększenia starań na rzecz wdrożenia ram prawnych i instytucjonalnych zachęcających do rozwoju i trwałości społeczeństwa obywatelskiego. EKES zaleca, by rozważyć wprowadzenie „ustawy procentowej”, która umożliwiłaby obywatelom przeznaczanie pewnej części ich podatku dochodowego na organizacje społeczeństwa obywatelskiego, co propagowałoby dobroczynność indywidualną (w oparciu o istniejące modele w krajach Europy Środkowej i Wschodniej), a także by wprowadzić zachęty podatkowe dla dobroczyńców indywidualnych i biznesowych.

1.11

Komitet zaleca dokonanie przeglądu niedawno przyjętej ustawy o zamówieniach publicznych, która stworzyła przeszkody do udziału organizacji społeczeństwa obywatelskiego w procedurach udzielania zamówień publicznych. Ustawa ta wprowadza obowiązkowe gwarancje finansowe, których organizacje społeczeństwa obywatelskiego nie mogą posiadać. Może to im uniemożliwiać udział w procedurach udzielania zamówień publicznych, nie tylko w dziedzinie usług socjalnych, lecz również w dziedzinie usług zdrowotnych lub edukacyjnych.

1.12

EKES wzywa rząd Serbii do opracowania wszechstronnej strategii zwalczania i ograniczania szarej strefy gospodarki. Poprawiłoby to finansową sytuację kraju, zapobiegło nieuczciwej konkurencji, przez co wpłynęłoby na poprawę otoczenia biznesowego, gwarantując jednocześnie lepsze przestrzeganie praw socjalnych pracowników. Pomogłoby to również odzyskać zaufanie do instytucji i propagować ideę praworządności.

1.13

EKES podkreśla znaczenie dialogu społecznego i wzywa wszystkie zainteresowane podmioty do jak najlepszego wykorzystania istniejących instytucji, zwłaszcza Rady Społeczno-Gospodarczej (RSG). Apeluje do rządu o to, by dalej propagował RSG i regularniej się z nią konsultował we wszystkich dziedzinach polityki, w których pracownicy posiadają uprawniony interes. EKES uważa, że dialog społeczny powinien cechować się regularnością i uporządkowaniem, a nie tymczasowością, oraz że powinien być bardziej skuteczny i zorientowany na wyniki.

1.14

Komitet apeluje o to, by propagowanie dialogu społecznego należało do głównych priorytetów instytucji UE w odniesieniu do Serbii oraz by znalazło to odzwierciedlenie we wszystkich programach UE dostępnych dla tego kraju. Wymagałoby to większego zaangażowania RSG, która powinna być również formalnie włączona w negocjacje akcesyjne i konsultowana na każdym ich etapie, a także zaangażowana w monitorowanie wdrażania układu o stabilizacji i stowarzyszeniu UE–Serbia. RSG powinna posiadać możliwość zgłaszania instytucjom UE uwag i opinii, podczas prowadzonej przez nie oceny postępów Serbii na drodze ku przystąpieniu do UE.

1.15

EKES uważa, że należy w dalszym ciągu zachęcać do dialogu społecznego na poziomie regionalnym i lokalnym, opierając się na regionalnych strukturach RSG. Należ go również bardziej systematycznie rozwijać na poziomie sektorowym, zwłaszcza w sektorze prywatnym. Podpisanie – i wdrożenie – jak największej liczby branżowych układów zbiorowych pozwoliłoby na ustabilizowanie stosunków przemysłowych w Serbii. Należy stale przypominać władzom lokalnym i regionalnym o znaczeniu dialogu społecznego i korzyściach z nim związanych.

1.16

EKES zauważa, że powołano trójstronną grupę roboczą do przeglądu ustawodawstwa związanego z zatrudnieniem, w tym ustawy o strajkach, rejestracji związków zawodowych i reprezentatywności partnerów społecznych. EKES wzywa Międzynarodową Organizację Pracy (MOP) i KE do poparcia tych toczących się prac, aby serbskie ustawodawstwo i praktyki były w pełni dostosowane do standardów międzynarodowych i europejskich.

1.17

Komitet uważa, że do priorytetów programów pomocowych UE należy włączyć wzmacnianie zdolności partnerów społecznych do aktywnego udziału w dialogu społecznym. Potrzebna jest pomoc, by rozwinąć ich zdolność do skutecznego udziału we wszystkich zagadnieniach gospodarczych, społecznych i prawnych, łącznie z negocjacjami akcesyjnymi. Należy wzmocnić ich struktury organizacyjne, wewnętrzną komunikację i zdolność świadczenia pomocy członkom.

1.18

Komitet zwraca uwagę na to, że w Serbii wciąż często dochodzi do naruszania podstawowych praw pracowniczych, a mechanizmy zapobiegania tym wykroczeniom i ich karania nie są wystarczająco skuteczne. EKES wzywa rząd serbski do zmiany sposobu funkcjonowania Agencji Polubownego Rozwiązywania Sporów Pracowniczych. Komitet zaleca, by rozważyć możliwość powołania specjalnych trybunałów do sporów pracowniczych. Ponadto EKES prosi KE o włączenie do jej rocznych sprawozdań rozdziału o prawach związków zawodowych i podstawowych prawach pracowniczych, w ścisłej konsultacji z krajowymi i europejskimi związkami zawodowymi oraz MOP.

1.19

Przedsiębiorczość serbskich kobiet odgrywa istotną rolę w całym regionie Bałkanów i cechuje się skuteczną siecią kontaktów. Obecnie kształtuje się spójne podejście regionalne, co pozwoli dalej rozwijać przedsiębiorczość kobiet na poziomie lokalnym. EKES zaleca, by zwiększyć wsparcie z poziomu europejskiego, regionalnego i krajowego, tak by znacząco przyspieszyć korzyści gospodarcze i społeczne. Ponadto konieczne trzeba uznać fakt, że wsparcie przedsiębiorczości kobiet w Serbii jest nieodzowne.

1.20

EKES zaleca utworzenie Wspólnego Komitetu Konsultacyjnego Społeczeństwa Obywatelskiego UE i Serbii (WKK) przez EKES i serbskie organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Ten wspólny organ społeczeństwa obywatelskiego powinien zostać powołany po formalnym rozpoczęciu negocjacji dotyczących przystąpienia Serbii do UE. WKK umożliwiłby organizacjom społeczeństwa obywatelskiego z obu stron prowadzenie bardziej pogłębionego dialogu i przygotowanie opracowań dla władz politycznych pod kątem kolejnych rozdziałów negocjacji akcesyjnych.

2.   Kontekst opinii

2.1

Przez ostatnie dziesięć lat Serbia podejmowała wiele starań, by zreformować swoje instytucje, system prawny i regulacje ekonomiczne, po to by spełniać normy międzynarodowe i europejskie oraz propagować otwartą i sprawną gospodarkę rynkową.

2.2

Podpisanie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu (SAA) między Serbią a UE w 2008 r., stanowiło jasny wyraz woli rządu serbskiego, by przystąpić do UE i nadało nowy impuls procesowi reform. W 2010 r. weszła w życie Umowa przejściowa w sprawie handlu i kwestii związanych z handlem (część SAA).

2.3

Nowy rząd, powołany w 2012 r., potwierdził wolę przystąpienia Serbii do UE. Podjął on praktyczne kroki, by kontynuować rozpoczęte reformy, koncentrując się szczególnie na zwalczaniu korupcji, umacnianiu praworządności, ochronie praw mniejszości i naprawie gospodarki. Kontynuował również starania o poprawę współpracy regionalnej.

2.4

W grudniu 2012 r. Rada zwróciła się do KE o sporządzenie wiosną 2013 r. sprawozdania oceniającego postępy Belgradu w dialogu z Prisztiną oraz w realizacji reform nastawionych na przystąpienie do UE. Na podstawie tego sprawozdania, w którym zamieszczono pozytywne rekomendacje, Rada Europejska na posiedzeniu 28 czerwca 2013 r. postanowiła że spełniono warunki do otwarcia negocjacji akcesyjnych z Serbią.

2.5

Dnia 19 kwietnia 2013 r., w dziesiątej rundzie rozmów pod przewodnictwem UE, Belgrad i Prisztina ostatecznie uzgodniły swoje stanowiska w sprawie przyszłości zarządzanej przez Serbów północnej części Kosowa, podpisując Pierwsze porozumienie w sprawie zasad kierujących normalizacją stosunków. W maju obie strony przyjęły plan wdrażania. Obie strony utworzyły komitet wykonawczy, wspierany przez UE.

3.   Rozwój sytuacji gospodarczej, społecznej i politycznej

3.1

Serbia wciąż znajduje się w okresie transformacji. Przeprowadzono częściową prywatyzację, jednak przedsiębiorstwa państwowe wciąż stanowią dużą część gospodarki i często pilnie potrzebują restrukturyzacji. Bezrobocie znacznie wzrosło (22,4 % siły roboczej w 2012 r.). Młodzi ludzie starają się emigrować. Społeczeństwo się starzeje. Duża część ludności wciąż pracuje w rolnictwie i żyje na wsi, gdzie brak inwestycji utrudnia skuteczny rozwój. Gospodarka nieformalna jest szeroko rozprzestrzeniona, co destabilizuje całość gospodarki, osłabia budżet państwa i pozostawia pracowników bez jakiejkolwiek ochrony socjalnej. Korupcja, związana czasem ze zorganizowaną przestępczością, utrudnia nie tylko rozwój gospodarczy, lecz także umacnianie się instytucji. Ponadto system sądowniczy wymaga pilnych reform, jeśli ma faktycznie gwarantować przestrzeganie praw obywateli i organizacji.

3.2

EKES zwracał uwagę na te różne problemy w swojej opinii Stosunki UE–Serbia: rola społeczeństwa obywatelskiego (z 29 maja 2008 r.), ale podkreślał też wysiłki podejmowane przez władze, by przeprowadzić konieczne reformy. Wprowadzono wiele nowych przepisów, powołano nowe instytucje, zwłaszcza do organizacji dialogu z partnerami społecznymi i innymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, a prawa mniejszości są obecnie oficjalnie uznawane. Mimo że nie zakończono jeszcze tego procesu, głównym problemem jest przełożenie tych wszystkich zmian instytucjonalnych i prawnych na działania praktyczne.

3.3

Serbia ratyfikowała 77 traktatów i konwencji Rady Europy, w tym te o zasadniczym znaczeniu, jak konwencje o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, o ochronie mniejszości narodowych, o zapobieganiu torturom, o ochronie dzieci, działania przeciwko korupcji i Europejską kartę społeczną. Podpisano jeszcze osiem dodatkowych konwencji, które wciąż czekają na ratyfikację, w tym Konwencję w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Na poziomie międzynarodowym Serbia ratyfikowała 75 konwencji MOP (73 już obowiązują).

3.4

Jak podkreślił Komisarz Praw Człowieka Rady Europy (1), wiele tych konwencji wymaga dalszych działań dla ich faktycznego wdrożenia. Komisarz Rady Europy zwrócił uwagę na problem osób zaginionych i siłą przesiedlonych w czasie wojny, szalejącej dyskryminacji Romów, przemocy wobec kobiet i szeroko rozpowszechnionej homofobii.

3.5

Mimo że rząd przyjął w październiku 2011 r. strategię w sprawie mediów, w dalszym ciągu zdarzają się przypadki przemocy i gróźb wobec dziennikarzy. Gospodarcze i polityczne wpływy na media są faktem i stanowią zagrożenie dla niezależności mediów i możliwości wykonywania pracy przez dziennikarzy. Ponadto związkowcy wciąż są nękani lub zwalniani z pracy za przynależność do związków zawodowych.

3.6

Zdaniem EKES-u widać wyraźnie, że priorytetem w Serbii powinny być dalsze umacnianie reform, reforma systemu sądownictwa i egzekwowanie praw obywatelskich i społecznych oraz praw człowieka. Należy wyraźnie skoncentrować stosunki UE z Serbią na tych aspektach. Stanowi to również kluczowe zagadnienie dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego i dlatego za wszelką cenę należy je zachęcać do aktywnego udziału.

4.   Obecna sytuacja i rola organizacji społeczeństwa obywatelskiego

4.1

Wolność zrzeszania się i zgromadzeń jest zagwarantowana w konstytucji i ogólnie przestrzegana. Niemniej jednak wolności zrzeszania się w coraz większym stopniu zagrażają groźby ze strony ugrupowań nacjonalistycznych.

4.2

Serbskie społeczeństwo obywatelskie ulokowane jest przede wszystkim w miastach i nie jest równo reprezentowane we wszystkich regionach. Na wsi ma ono bardzo ograniczony wymiar, a jego zdolności nie są jeszcze dobrze rozwinięte. Potrzebne jest dalsze wsparcie, by zachęcić organizacje społeczeństwa obywatelskiego zlokalizowane na obszarach wielskich i/lub w małych miastach do działań stowarzyszeniowych, budować ich zdolności i wspierać nawiązywanie przez nie kontaktów.

4.3

Szczególną uwagę należy zwrócić na rolnictwo, tworzenie rolniczych grup interesów, oraz na zaangażowanie rolników w dialog społeczny. Rolnictwo w dalszym ciągu odgrywa w Serbii kluczową rolę – około jednej czwartej ludności w wieku produkcyjnym zatrudniona jest w gospodarstwach rolnych, a sektor rolnictwa jest też kluczowym sektorem gospodarki. Rolnictwo i polityka rolna będą miały ogromne znaczenie w przyszłym procesie przystąpienia do UE; jednocześnie dostosowanie serbskiego sektora rolnictwa do przepisów UE stanowić będzie szczególne wyzwanie.

4.4

Dobrze zorganizowane i ustrukturyzowane grupy interesów mogłyby nie tylko pomóc w propagowaniu interesów rolnych, ale przede wszystkim mogłyby zapewnić użyteczne wsparcie podczas przyszłego procesu integracji, zwłaszcza w zakresie ustalania ram i wdrażania konkretnych programów wsparcia rolnictwa, obszarów wiejskich i zamieszkującej je ludności.

4.5

Istnieje kilka aktywnych partnerstw i koalicji wśród organizacji społeczeństwa obywatelskiego, jednak ich zasoby i wsparcie są zbyt ograniczone, by mogły one zwiększyć swą aktywność i wpływ. W odniesieniu do partnerstw między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego a władzami publicznymi, ustalone mechanizmy SECO (2) i KOCD (3) stanowią przykłady, które mogą stać się dobrymi praktykami, o ile ich zdanie będzie brane pod uwagę oraz zapewni się stałe i systemowe finansowanie i wsparcie.

4.6

Trwałości organizacji społeczeństwa obywatelskiego najbardziej przeszkadza to, że pomoc państwa nie jest ani wystarczająca ani oparta na jasno określonych priorytetach, mechanizm sponsorowania przez przedsiębiorstwa nie jest wystarczająco rozwinięty, brakuje darczyńców prywatnych, międzynarodowi darczyńcy wycofali się, współpraca z władzami lokalnymi kuleje, a możliwość rozliczania decydentów jest ogólnie ograniczona. Należy poczynić starania o to, by rozwinąć zasięg oddziaływania organizacji społeczeństwa obywatelskiego i zapewnić im wsparcie. Ograniczona liczba członków utrudnia budowanie wizerunku organizacji społeczeństwa obywatelskiego i ich rozpoznawalność, a finansowanie publiczne w dalszym ciągu nie jest odpowiednio uregulowane na wszystkich poziomach. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego mają ogólnie małą możliwość wpływu na działania społeczne i polityczne, za wyjątkiem kilkunastu silnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w większości z siedzibą w Belgradzie.

4.7

EKES z zadowoleniem przyjmuje starania o poprawę ram prawnych stowarzyszeń i fundacji, w tym ustawę o stowarzyszeniach (z października 2009 r.), ustawę o fundacjach i funduszach (z listopada 2010 r.), ustawę o wolontariacie (z maja 2010 r.) i uproszczone procedury rachunkowości dla małych stowarzyszeń i fundacji (jeszcze nieprzyjęte). Niemniej inne ważne ustawy zostały przyjęte i dotąd niewdrożone, jak na przykład ustawa o pomocy społecznej (z 2011 r.). EKES popiera opracowanie ram, zgodnie z przepisami prawa, które zapewniłyby organizacjom społeczeństwa obywatelskiego sprawiedliwy dostęp do środków publicznych przeznaczonych na wspieranie świadczenia usług socjalnych.

4.8

EKES z zadowoleniem przyjmuje zmiany w artykule 41 rządowego regulaminu wysłuchań publicznych, w którym wyznacza się kryteria obowiązkowych wysłuchań publicznych, tak że stają się one raczej regułą niż wyjątkiem, i ustala się rozsądne ramy czasowe ich trwania. EKES podkreśla potrzebę zadbania o to, by mechanizm ten został prawidłowo wdrożony. Priorytetowo należy potraktować podnoszenie świadomości korzyści ze współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego wśród organów władz publicznych, zarówno na wczesnych etapach tworzenia polityk publicznych, jak i później, podczas ich wdrażania. Poza tym należy przemyśleć procedury wyznaczania przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego w różnych organach publicznych na poziomie krajowym i lokalnym, z uwzględnieniem pewnych sprawdzonych rozwiązań z krajów ościennych i propozycji organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

4.9

W 2011 r. rozpoczęło działalność Biuro Współpracy ze Społeczeństwem Obywatelskim (BWSO). Plan operacyjny na lata 2013–2014 obejmuje kluczowe cele, do których należy dążyć:

opracowanie strategii utworzenia otoczenia sprzyjającego rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego i utworzenie Krajowej Rady Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego;

propagowanie nowych źródeł finansowania jako wstępnego warunku trwałości: grantów instytucjonalnych; działań socjalnych przedsiębiorstw; dobroczynności przedsiębiorstw; przedsiębiorczości społecznej; opracowanie kryteriów wykorzystania przestrzeni publicznej przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego itp.;

dalsze postępy w pracach nad ramami instytucyjnymi zachęcającymi do rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, tj. tworzenie specjalnych komórek lub zadań w odpowiednich ministerstwach; rozważenie możliwości utworzenia funduszu rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i wzmocnienia mechanizmów współpracy między organizacjami społeczeństwa obywatelskiego a serbskim zgromadzeniem narodowym.

4.10

EKES z zadowoleniem przyjmuje starania BWSO o nadanie większej przejrzystości finansowaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego z budżetu państwa przez wydanie Rocznego sprawozdania podsumowującego fundusze przyznane stowarzyszeniom i innym organizacjom społeczeństwa obywatelskiego z budżetu państwa Republiki Serbii. BWSO powinno jednak uzyskać większe uprawnienia, by zwiększyć odsetek odpowiedzi uzyskiwanych od organów rządowych wszystkich poziomów, tak aby zagwarantować, że zebrane dane są kompletne i publikowane co roku. Dlatego też EKES z zadowoleniem przyjmuje wsparcie BWSO ze strony delegatury UE w formie trzyletniego programu pomocy technicznej zapoczątkowanego w grudniu 2012 r. (4)

4.11

Dane z 2011 r. ukazują, jak mało środków przeznaczono i faktycznie wydano na współfinansowania programów i projektów, nawet jeśli zapewniona była pomoc darczyńcy. Tymczasem organizacje społeczeństwa obywatelskiego takich środków bardzo potrzebują.

5.   Dialog społeczny

5.1

Dialog społeczny ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju gospodarczego i dla zapewnienia Serbii potrzebnej spójności społecznej. W 2008 r. podpisano ogólny układ zbiorowy. W kwietniu 2011 r. Rada Społeczno-Gospodarcza Republiki Serbii (RSG) przyjęła nowe porozumienie społeczno-gospodarcze, podpisane przez przywódców partnerów społecznych i premiera, w którym strony podjęły istotne zobowiązania. W porozumieniu potwierdzono, że dialog społeczny jest warunkiem wstępnym do osiągnięcia wspólnych celów rozwojowych, udanego rozwiązania problemów związanych z kryzysem gospodarczym i zapewnienia postępu gospodarczego i społecznego w Serbii. W 2012 r. RSG podpisała porozumienie w sprawie płacy minimalnej. Na poziomie sektorowym w 2011 r. i 2012 r. podpisano cztery branżowe układy zbiorowe dla rolnictwa, budownictwa, przemysłu chemicznego i metalurgicznego. Minister pracy rozszerzył te układy zbiorowe na wszystkich pracodawców państwowych. Układy zbiorowe dotyczą również większości sektora publicznego, obejmując pracowników służby zdrowia, lokalnych i krajowych organów rządowych, sektora kultury, kształcenia i policji.

5.2

Radę Społeczno-Gospodarczą powołano ustawą w 2005 r.; stanowi ona instytucjonalną platformę negocjacji trójstronnych. Dodatkowo istnieje obecnie 18 rad społeczno-gospodarczych na poziomie lokalnym, jednak, głównie z powodu braku zaangażowania regionalnych władz, mniej niż połowa z nich w pełni działa. RSG w dalszym ciągu boryka się z pewnymi problemami utrudniającymi jej działalność, wśród których najważniejszym są braki zasobów finansowych i ludzkich. Niemniej udało się jej powołać stałe grupy robocze do spraw gospodarczych, prawnych, układów zbiorowych oraz bezpieczeństwa i higieny pracy. Przedstawiciele partnerów społecznych uczestniczą obecnie systematycznie w posiedzeniach RSG, w przeciwieństwie do strony rządowej, którą często reprezentują urzędnicy. Zaangażowanie wzrosło od czasu ponownego powołania Rady we wrześniu 2012 r. Mimo iż obecnie także premier jest członkiem RSG, Rada w dalszym ciągu ma problemy ze zwoływaniem sesji.

5.3

Wprawdzie dialog społeczny już przynosi rezultaty, to jednak dalej należy go wzmacniać i rozszerzać. Partnerzy społeczni, zwłaszcza w sektorze prywatnym, są słabi. Podpisywane układy zbiorowe niekoniecznie są wdrażane, a wiele szerokich obszarów pozostaje po prostu poza zasięgiem dialogu społecznego. Na poziomie krajowym nie prowadzi się systematycznych konsultacji z RSG we wszystkich kwestiach należących do jej kompetencji, lub konsultacje te są czystą formalnością, a jej zalecenia są zbyt często ignorowane przez rząd. Jedyny pozytywny wyjątek stanowi Ministerstwo Pracy, które przedkłada Radzie do zaopiniowania wszystkie projekty ustaw i strategii. Poza tym zaproponowało niedawno utworzenie trójstronnej grupy roboczej do sporządzenia projektu zmian w prawie pracy. Odnotowano również postępy w ustawodawstwie dotyczącym szkolnictwa, jako że Ministerstwo Edukacji i Nauki przedstawiło Radzie do zaopiniowania trzy projekty ustaw. Mimo tych coraz pozytywniejszych oznak, RSG jest nadal w dużej mierze ignorowana w dziedzinie polityki gospodarczej i jej środków, które mają przecież bezpośredni wpływ na działalność przedsiębiorstw i pracowników.

5.4

W 2005 r. powołano Agencję Polubownego Rozwiązywania Sporów Pracowniczych, by rozwiązywać spory indywidualne i zbiorowe. Koncentruje się ona głównie na przypadkach indywidualnych, w których arbiter może podjąć wiążącą decyzję i dysponuje takimi środkami prawnymi jak sąd. Niemniej okazuje się, że w praktyce agencji nie udało się ustalić swojej pozycji jako alternatywy do procesu sądowego i większość konfliktów w dalszym ciągu trafia do sądów, które są notorycznie przeciążone. W rozwiązywaniu sporów zbiorowych agencja pełni rolę mediatora, więc nie może zmuszać stron sporu do przyjęcia ugody, a jedynie stara się, by obydwie strony przystąpiły dobrowolnie do polubownego zażegnania sporu.

5.5

W 2013 r. rząd powinien podpisać z MOP „program godnej pracy”. Program ten powinien pomóc w zmianie różnych aspektów ustawodawstwa socjalnego i procedur w tej dziedzinie, aby w pełni zrównać je z międzynarodowymi standardami. Powinien również pomóc rozwinąć zdolności partnerów społecznych, by dzięki finansowaniu i programom UE mogli skutecznie uczestniczyć w dialogu społecznym.

5.6

Niezwykle istotne jest lepsze włączenie partnerów społecznych do rządowej polityki gospodarczej, społecznej i polityki w dziedzinie zatrudnienia, szczególnie w kontekście negocjacji akcesyjnych. Trzeba ich też zaangażować w przygotowanie Serbii do spełnienia kryteriów kwalifikacyjnych Europejskiego Funduszu Społecznego i innych funduszy UE. Tylko wówczas będzie możliwe, by serbscy partnerzy społeczni faktycznie pełnili swą przyszłą rolę na forach demokracji uczestniczącej na poziomie UE.

6.   Partnerzy społeczni — aktualna sytuacja

6.1

Głównym podmiotem reprezentującym interesy pracodawców na poziomie kraju jest Serbska Unia Pracodawców (SUP). Reprezentuje ona serbskich pracodawców w RSG. Jednak większość największych przedsiębiorstw działających w Serbii oraz innych organizacji, takich jak Stowarzyszenie Małych i Średnich Przedsiębiorców nie jest członkami UPS, co osłabia jej pozycję jako uprawnionego uczestnika dialogu społecznego.

6.2

Serbska Izba Przemysłowo-Handlowa, która jest największym stowarzyszeniem przedsiębiorców, nie była w przeszłości włączana w prace RSG, ze względu na system obowiązkowego członkostwa. Niemniej 1 stycznia 2013 r. przyjęto w Serbii system dobrowolnego członkostwa, a izba wyraża zdecydowaną wolę udziału w dialogu społecznym, zwłaszcza w dziedzinach szkoleń zawodowych, promocji handlu zagranicznego i rozwoju regionalnego. Popiera umacnianie pozycji Serbskiej Unii Pracodawców w RSG, pod warunkiem, że będzie ona w stanie reprezentować interesy szerszej grupy pracodawców dzięki skutecznemu procesowi konsultacji angażującemu wszystkie stowarzyszenia pracodawców.

6.3

Ze względu na wysoką stopę bezrobocia, pracodawcy powinni mieć większy wpływ na tworzenie dobrego otoczenia biznesowego. Powinno ono zachęcać do przedsiębiorczości i szybszego zakładania nowych firm, zwłaszcza małych i średnich, które są jednym z głównych źródeł nowych miejsc pracy w Europie. Główne przeszkody do stworzenia lepszego klimatu dla przedsiębiorczości obejmują: brak przejrzystych i przewidywalnych ram prawnych, nieatrakcyjny system podatkowy zawierający pewne obciążenia parafiskalne, dostęp do finansowania, procedury rejestracji przedsiębiorstw, administrację związaną z handlem zagranicznym itd. W ogólnej ocenie środowisko biznesowe w Serbii jest niewystarczająco zaangażowane w proces ustawodawczy i ocenę jego skutków, zwłaszcza w odniesieniu do małych i średnich przedsiębiorstw.

6.4

Związki zawodowe są rozdrobnione i słabe. Wiele z nich wchodzi w skład jednego z dwóch największych serbskich zrzeszeń: Zrzeszenia Niezależnych Związków Zawodowych Serbii (SSSS) lub Zrzeszenia Związków Zawodowych „Niepodległość” („Nezavisnost”). Są jeszcze dwa inne zrzeszenia, Stowarzyszenie Wolnych i Niepodległych Związków Zawodowych Serbii (ASNS) i Zrzeszenie Związków Wolnych Zawodów (KSSS), które deklarują reprezentatywność. Zgodnie z omawianą obecnie nową ustawą o reprezentatywności, deklaracje te mają być weryfikowane. Ponadto zdaniem Ministerstwa Pracy w przedsiębiorstwach funkcjonuje około 2 000 organizacji związkowych, które nie są członkami krajowych zrzeszeń. Wszystkie odpowiednie organizacje pracownicze muszą zostać bardziej zaangażowane w podejmowanie decyzji w sprawie partnerstwa społecznego po stronie pracowników. Rola związków zawodowych w Serbii ma zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia dialogu społecznego.

6.5

Trudności okresu transformacji i kryzys gospodarczy uwypukliły rozdrobnienie i słabość związków zawodowych. Żmudna procedura rejestracji związków zawodowych, sprzeciw, a czasem nękanie ze strony kierownictwa, które nie jest w stanie zaakceptować dialogu społecznego na poziomie przedsiębiorstwa, utrudniają normalny rozwój reprezentacji pracowniczej i podkopują dialog społeczny. Niemniej w tym kontekście należy z zadowoleniem przyjąć skuteczną współpracę, jaką w ostatnich latach udało się nawiązać między dwoma reprezentacyjnymi zrzeszeniami: SSSS i „Niepodległością”.

Bruksela, 10 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  Thomas Hammarbergh. Komisarz Praw Człowieka Rady Europy Sprawozdanie po wizycie w Serbii w dniach 12–15 czerwca 2011 r. CommDH(2011)29.

(2)  SECO reprezentuje tworzenie sieci kontaktów i budowanie zdolności w zakresie integracji z UE oraz udział społeczeństwa obywatelskiego w procesie programowania Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej.

(3)  KOCD to sieci organizacji w dziedzinie ochrony socjalnej marginalizowanych grup, które wspólnie kontaktują się z decydentami w tej dziedzinie.

(4)  Budżet programu pomocy technicznej wynosi 1,2 mln EUR i koncentruje się na pomocy w dalszym zmienianiu ram prawnych związanych z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, wprowadzeniu ram przejrzystego finansowania z budżetu państwa i angażowaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego w proces decyzyjny.


III Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

491. sesja plenarna w dniach 10 i 11 lipca 2013 r.

12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/11


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi w sprawie długoterminowego finansowania gospodarki europejskiej

COM(2013) 150 final

2013/C 327/03

Sprawozdawca: Michael SMYTH

Dnia 25 marca 2013 r., działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Komisja Europejska postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

zielonej księgi w sprawie długoterminowego finansowania gospodarki europejskiej

COM(2013) 150 final/2.

Sekcja ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 19 czerwca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10 i 11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 10 lipca 2013 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 151 do 3 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Jednym z najważniejszych elementów strategii mającej na celu przywrócenie Europy na ścieżkę trwałego wzrostu gospodarczego jest zapewnienie odpowiedniej podaży długoterminowego finansowania po rozsądnych kosztach. Dokument konsultacyjny Komisji w tej sprawie jest zatem potrzebny i pojawia się w odpowiednim czasie.

1.2

EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt, iż w zielonej księdze skupiono się na produktywnych inwestycjach oraz na tworzeniu trwałych materialnych i niematerialnych dóbr kapitałowych, lecz również wzywa Komisję do bliższego przyjrzenia się potrzebie finansowania bardziej „pożytecznych dla społeczeństwa” inwestycji kapitałowych.

1.3

Ponieważ oczekuje się, iż w przyszłości banki będą odgrywać mniej znaczącą rolę jako dostawcy długoterminowego finansowania, mogą się pojawić nowe możliwości dla innych pośredników, takich jak banki krajowe, wielostronne banki rozwoju, inwestorzy instytucjonalni, fundusze państwowe i przede wszystkim rynki obligacji. Niemniej należy zapobiegać powstawaniu przeszkód uniemożliwiających bankom pełnienie funkcji głównych dostawców długoterminowego finansowania, a także zadbać o to, by ramy prawne zapobiegały przeniesieniu się finansowania i przepływów kapitałowych poza sektor regulowany.

1.4

EKES przyjmuje z zadowoleniem niedawne dokapitalizowanie EBI, ponieważ wzmocni ono jego zdolność do dodatkowego finansowania inwestycji sektora prywatnego oraz umożliwi zwiększenie odgrywanej przez niego antycyklicznej roli w finansowaniu inwestycji oraz w udzielaniu kredytów MŚP. Zastrzyk kapitałowy w wysokości 10 mld EUR jest zastrzykiem znaczącym, jednak EKES uważa, iż jest on niewystarczający w stosunku do tego, co jest potrzebne w obecnych okolicznościach.

1.5

Również pojawienie się inicjatywy w zakresie obligacji projektowych w ramach strategii „Europa 2020”, aczkolwiek w fazie pilotażowej, uznawane jest za pozytywne zjawisko. Wspomniane obligacje projektowe zostały opracowane wspólnie przez Komisję i EBI. Należałoby rozważyć podobne wspólne przedsięwzięcia z udziałem funduszy państwowych.

1.6

Jeśli dzięki takim inicjatywom, jak obligacje projektowe uda się rozszerzyć rynek dla finansowania w oparciu o obligacje, należy zintensyfikować takie działania po zakończeniu fazy pilotażowej i dokonaniu jej oceny.

1.7

W zielonej księdze analizuje się rolę oszczędności w podaży długoterminowego finansowania inwestycji. Niektóre państwa członkowskie przyjęły specjalne programy oszczędnościowe mające na celu stymulowanie długoterminowych oszczędności powiązanych z większymi inwestycjami społecznymi, jednak być może warto rozważyć utworzenie systemu oszczędnościowego na szczeblu UE lub strefy euro, na przykład z preferencyjną stopą procentową.

1.8

Niektórym państwom członkowskim udało się osiągnąć względny sukces w zachęcaniu obywateli do oszczędności związanych z funduszami emerytalnymi oraz innych oszczędności poprzez zręczne wykorzystanie systemu podatkowego. Obywatele z reguły niechętnie podchodzą do perspektywy płacenia podatku dochodowego, a następnie kolejnego podatku od długoterminowych oszczędności z dochodu już po opodatkowaniu. W kontekście społecznie odpowiedzialnych inwestycji powinna istnieć możliwość opracowania i wprowadzenia na rynek odpowiednich produktów oszczędnościowych o rozsądnych limitach rocznych dla osób prywatnych w celu rozpowszechnienia długoterminowego planowania finansowego.

1.9

Krótkoterminowość systemu finansowego stanowiła największą przeszkodę dla podaży odpowiednich długoterminowych inwestycji i jest ściśle powiązana z ładem korporacyjnym. Zmiana bodźców mająca na celu promowanie długoterminowych działań jest niełatwym wyzwaniem. EKES przyjmuje z zadowoleniem sugestie Komisji dotyczące rozszerzenia prawa głosu oraz zwiększenia wysokości dywidend dla inwestorów długoterminowych oraz zmiany dyrektywy w sprawie praw akcjonariuszy. Ponadto można by rozważyć skoordynowane zastosowanie ulg podatkowych od zysków kapitałowych w celu zachęcania do długoterminowego zaangażowania akcjonariuszy przez menedżerów funduszy.

1.10

W kwestii kapitału wysokiego ryzyka (venture capital) zielona księga zawiera kilka ciekawych sugestii. EKES już wcześniej proponował, aby rola Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego (EFI) została rozszerzona poza udzielanie pożyczek i objęła również podaż kapitału wysokiego ryzyka. To właśnie przewidywali jego założyciele w 1994 roku. Jeśli EFI zostałby, podobnie jak EBI, odpowiednio dokapitalizowany, mógłby stać się głównym dostawcą finansowania opartego na kapitale wysokiego ryzyka dla MŚP.

1.11

Ponadto biorąc pod uwagę, że instytucje rządowe i samorządowe na szczeblu krajowym i regionalnym są już zaangażowane w działania mające na celu umożliwienie przetrwania oraz wspieranie długoterminowego rozwoju MŚP poprzez działania regionalnych organów ds. rozwoju, organy te powinny odgrywać również odpowiednią rolę w działaniu platform obrotu takich MŚP. Zakres tej roli mógłby rozciągać się od oceny zdolności kredytowej MŚP klienta po dostarczanie ograniczonych gwarancji inwestorom instytucjonalnym.

1.12

EKES pragnąłby, aby zwiększono nacisk na społecznie odpowiedzialne inwestycje oraz proponuje ustanowienie centrum monitorowania warunków długoterminowych inwestycji.

2.   Wprowadzenie do zielonej księgi i jej kontekst

2.1

Głównym powodem, dla którego Komisja Europejska sporządziła tę zieloną księgę, jest potrzeba przywrócenia Europy na ścieżkę inteligentnego i trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. Europa mierzy się z koniecznością podjęcia szeroko zakrojonych inwestycji długoterminowych stanowiących podstawę trwałego wzrostu gospodarczego. Osiągnięcie tych celów jest znacznie utrudnione z powodu niechęci do podejmowania ryzyka przez gospodarstwa domowe i firmy oraz potrzeby konsolidacji fiskalnej wielu rządów, które wspólnie ograniczają podaż długoterminowego finansowania inwestycji.

2.2

Niepowodzenia tradycyjnych kanałów pośrednictwa finansowego są obecnie kwestią problematyczną. Banki stanowiły główne źródło finansowania inwestycji w UE, jednak wiele z nich jest obecnie zaangażowanych głównie w delewarowanie, dlatego też nie są one w stanie w pełni wywiązywać się ze swojej normalnej funkcji. Zielona księga wybiega poza obecny kryzys, poszukując rozwiązań w zakresie podaży niezbędnego długoterminowego finansowania inwestycji.

2.3

Komisja skupia się na produktywnych inwestycjach oraz na tworzeniu trwałych materialnych i niematerialnych dóbr kapitałowych, które z reguły mają charakter bardziej procykliczny niż krótkotrwałe dobra kapitałowe. Według Komisji długoterminowe finansowanie to opłacanie przez system finansowy inwestycji, w których czas trwania projektu jest wydłużony.

2.4

Europa przyjęła program reform systemu finansowego mający na celu zwiększenie stabilności rynków finansowych oraz przywrócenie zaufania do nich. Stabilność systemu finansowego jest warunkiem niezbędnym do stymulowania inwestycji długoterminowych, jednak nie jest ona warunkiem wystarczającym. Komisja wskazuje szereg dodatkowych obszarów, w ramach których należy podjąć działania, takich jak:

zdolność instytucji finansowych do zapewniania finansowania długoterminowego projektów;

skuteczność i efektywność rynków finansowych w oferowaniu instrumentów finansowania długoterminowego;

polityka zachęcająca do długoterminowego oszczędzania i inwestycji; oraz

umożliwienie MŚP uzyskania łatwiejszego dostępu do finansowania bankowego i pozabankowego.

3.   Uwagi dotyczące propozycji

3.1   Zdolność instytucji finansowych do pośredniczenia w udostępnianiu finansowania długoterminowego

3.1.1

Banki komercyjne. Przeprowadzona przez Komisję analiza wyzwań wiążących się z zapewnieniem odpowiedniego długoterminowego finansowania w Europie jest zasadniczo poprawna. Tradycyjna wiodąca rola banków jako głównych dostawców długoterminowego finansowania zmienia się i w przyszłości może stać się mniej istotna. Nie ulega wątpliwości kwestia potencjalnego braku spójności między niektórymi nowymi regulacjami bankowymi oraz celami zielonej księgi polegającymi na stymulowaniu długoterminowego finansowania. W zielonej księdze zaledwie napomknięto o tym, że skutki niedawnych i prawdopodobnych przyszłych reform finansowych mogą obniżyć poziom aktywności banków w łańcuchu pośredniczenia. Należałoby wypracować większą równowagę między wymogami ostrożnościowymi pakietu Bazylea III a zachętami dla banków do dalszego dostarczania długoterminowego finansowania inwestycji. Niezależnie od powyższego istnieje prawdopodobieństwo, iż pojawią się nowe możliwości dla innych rodzajów pośredników, takich jak banki krajowe i wielostronne banki rozwoju i inwestorzy instytucjonalni, oraz nowe możliwości większego wykorzystania rynków obligacji i funduszy państwowych.

3.1.2

Banki krajowe i wielostronne banki rozwoju. Instytucje te odgrywają istotną rolę w podziale ryzyka z inwestorami prywatnymi i podmiotami gospodarczymi w opracowywaniu ważnych projektów oraz zapobieganiu niedoskonałościom rynku. Odgrywają one również rolę antycykliczną poprzez długoterminowe działania strategiczne. Rola EBI i EFI stopniowo stała się rolą wiodącą w podziale ryzyka, a niedawne dokapitalizowanie EBI, chociaż według EKES-u niewystarczające, bez wątpienia wzmocni jego zdolność do udzielania dodatkowego finansowania na rzecz inwestycji sektora prywatnego. EKES zachęca EBI do dokładania wysiłków w celu promowania projektów infrastrukturalnych o charakterze transgranicznym, które mają do czynienia ze szczególnymi przeszkodami finansowymi.

3.1.3

EKES przyjmuje z zadowoleniem utworzenie inicjatywy w zakresie obligacji projektowych w ramach strategii „Europa 2020”, która znajduje się obecnie w fazie pilotażowej w szeregu projektów inwestycji – w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego – w infrastrukturę sektorów energetycznego, transportowego oraz ICT (1). Komisja wspomina o potencjalnej roli funduszy państwowych w finansowaniu długoterminowych inwestycji. Tak jak w przypadku obligacji projektowych, które zostały utworzone wspólnie przez Komisję i EBI, może warto byłoby opracować podobną wspólną inicjatywę z funduszami państwowymi, zwiększając tym samym pulę dostępnych opcji finansowania długoterminowego inwestycji.

3.1.4

W kwestii inwestorów instytucjonalnych w zielonej księdze zwraca się uwagę na potencjalną sprzeczność między zapotrzebowaniem na efektywne regulacje w zakresie ryzyka aktywów dla zakładów ubezpieczeń oraz potrzebą zachęcania ich do finansowania inwestycji długoterminowych. Trwają rozmowy na ten temat między Komisją a europejskimi organami nadzoru ubezpieczeń. Komisja zamierza przedstawić wnioski w sprawie długoterminowych funduszy inwestycyjnych (LTIF) w celu stymulowania tworzenia szeregu mechanizmów podziału ryzyka angażujących różne typy inwestorów instytucjonalnych. Propozycja ta zasługuje na uznanie. Fundusze emerytalne mogłyby zacząć odgrywać bardziej znaczącą rolę w inwestycjach długoterminowych, ale na ich drodze stoi szereg przeszkód instytucjonalnych, regulacyjnych oraz politycznych. W szczególności powodem zaniepokojenia funduszy emerytalnych są podejmowane przez decydentów próby zobligowania ich do finansowania różnych typów projektów, które nie leżą w interesie ich członków. Należałoby zapewnić funduszom emerytalnym doradztwo w celu minimalizowania lub przezwyciężania takich przeszkód. W tym kontekście przydatne mogłoby okazać się utworzenie unii bankowej.

3.1.4.1

W kwestii zwiększenia uczestnictwa inwestorów instytucjonalnych w podaży długoterminowego finansowania znaczną rolę mogłyby odegrać bodźce podatkowe związane z opodatkowaniem dochodów przedsiębiorstw. System ulg podatkowych dla posiadaczy akcji w odniesieniu do dużych projektów infrastrukturalnych mógłby prowadzić do zwiększenia uczestnictwa inwestorów instytucjonalnych.

3.2   Skuteczność i efektywność rynków finansowych w oferowaniu instrumentów finansowania długoterminowego

3.2.1

W zielonej księdze zauważa się, że w celu rozszerzenia i pogłębienia dostępnej puli finansowania długoterminowego niektóre rynki kapitałowe w Europie muszą się rozwinąć i dojrzeć. Rynki obligacji w UE są słabiej rozwinięte, niż w USA i są postrzegane przez większość spółek o średniej kapitalizacji i MŚP jako niedostępne. Nawet utworzenie obligacji projektowych zostało przyjęte z ostrożnością przez agencje ratingowe. Pokazuje to, jak wielkiego wysiłku wymaga budowanie potencjału rynku obligacji. Jeśli dzięki takim inicjatywom, jak inicjatywa w zakresie obligacji projektowych, która może dostarczyć nawet do 4,6 mld EUR na potrzeby nowych projektów infrastrukturalnych, uda się rozszerzyć rynek dla finansowania w oparciu o obligacje, należy zintensyfikować takie działania po zakończeniu fazy pilotażowej i dokonaniu jej oceny.

3.3   Polityka zachęcająca do długoterminowego oszczędzania i inwestycji

3.3.1

Zamieszczono szczegółowy przegląd czynników wpływających na długoterminowe oszczędności w finansowaniu. Pod względem podaży finansowania należy zrobić znacznie więcej, podczas gdy niektóre państwa członkowskie dołożyły starań, aby zwiększyć podaż w zakresie oszczędności długoterminowych. W zielonej księdze zawarto propozycję utworzenia programów oszczędnościowych na szczeblu UE mających na celu stymulowanie długoterminowych oszczędności powiązanych z szerszymi celami społecznymi. Ten pomysł może być korzystny w kontekście rozwoju infrastruktury transgranicznej. Może również przyczyniać się do większej mobilności siły roboczej oraz planowania emerytur w ramach jednolitego rynku. Może zajść konieczność oferowania nowych produktów oszczędnościowych opartych na preferencyjnych stopach procentowych lub proporcjonalnych stopach procentowych w celu zachęcenia do długoterminowych oszczędności.

3.3.2

Opodatkowanie. Zależność między opodatkowaniem, oszczędnościami długoterminowymi oraz inwestycjami długoterminowymi została szczegółowo przeanalizowana. Opodatkowanie przedsiębiorstw w zakresie inwestycji preferuje z reguły finansowanie dłużne, a nie finansowanie kapitałem własnym. Zastanawiając się nad odpowiednimi reformami mającymi na celu zachęcenie do finansowania kapitałem własnym inwestycji długoterminowych, warto byłoby zastanowić się nad systemem ulg podatkowych dla posiadaczy akcji. Takie systemy są często stosowane w opodatkowaniu zysków kapitałowych i mogłyby zostać skonfigurowane w taki sposób, aby rekompensować część obecnych korzyści podatkowych wiążących się z finansowaniem w oparciu o zadłużenie.

3.3.3

Pod względem oszczędności długoterminowych i systemu opodatkowania Komisja zwraca uwagę na znaczenie zapewnienia stabilnej i odpowiedniej podaży oszczędności oraz zachęt mających na celu zapewnienie tej podaży. Niektórym państwom członkowskim udało się osiągnąć względny sukces w zachęcaniu obywateli do oszczędności związanych z funduszami emerytalnymi oraz innych oszczędności poprzez zręczne wykorzystanie systemu podatkowego. Obywatele z reguły niechętnie podchodzą do perspektywy płacenia podatku dochodowego, a następnie kolejnego podatku od długoterminowych oszczędności z dochodu już po opodatkowaniu. Powinna istnieć możliwość opracowania i wprowadzenia na rynek odpowiednich nieoprocentowanych lub niskooprocentowanych produktów oszczędnościowych dla osób prywatnych o odpowiednich limitach rocznych, mających na celu rozpowszechnienie długoterminowego planowania finansowego.

3.3.4

Wykorzystanie zachęt podatkowych w celu osiągnięcia pożądanych wyników w zakresie inwestycji długoterminowych nie jest rozwiązaniem wolnym od wad. Wiąże się ono z poważnymi problemami, takimi jak efekt zastąpienia (deadweight effect) lub możliwości arbitrażu. Niemniej jednak stosowanie zachęt podatkowych w ramach spójnej i solidnej perspektywy planowania długoterminowego jest niezbędne w celu stymulowania i zapewnienia pożądanego poziomu inwestycji.

3.3.5

Ład korporacyjny. Problem krótkoterminowości stanowi sedno podaży inwestycji długoterminowych i jest silnie związany z ładem korporacyjnym. Dotychczas wiele zachęt dla menedżerów funduszy, bankierów inwestycyjnych oraz kierownictwa przedsiębiorstw było zachętami krótkoterminowymi. Zmiana tych zachęt mająca na celu stymulowanie zwiększenia poziomu działań długoterminowych nie będzie łatwym zadaniem. Zielona księga zawiera szereg interesujących sugestii, łącznie z rozszerzeniem prawa głosu i zwiększeniem wysokości dywidend dla inwestorów długoterminowych oraz zmianą dyrektywy w sprawie praw akcjonariuszy. Być może bardziej proaktywne zastosowanie podatku od zysku kapitałowego może być jednym ze środków zachęcających do długoterminowego zaangażowania akcjonariuszy przez menedżerów funduszy.

3.4   Umożliwienie MŚP uzyskania łatwiejszego dostępu do finansowania bankowego i pozabankowego

3.4.1

W zielonej księdze zwraca się uwagę na rosnące trudności, jakie napotykają MŚP w wielu państwach członkowskich przy próbie uzyskania funduszy niezbędnych do przetrwania i rozwoju. Oprócz skutków prowadzonego przez banki delewarowania MŚP muszą stawić czoła fragmentaryczności i ograniczoności alternatywnych źródeł finansowania. Banki lokalne w znacznym stopniu utraciły lub ograniczyły powiązania z terytorium lokalnym. Relacje między bankami a MŚP zostały osłabione i należy je odbudować lub wzmocnić. Podjęto kilka inicjatyw mających na celu zapewnienie MŚP pozabankowych źródeł finansowania, łącznie z dostępem do niektórych funduszy venture capital, finansowaniem aktywów (2), finansowaniem łańcucha dostaw oraz finansowaniem społecznościowym. Należy zrobić o wiele więcej. Branża ubezpieczeniowa oraz fundusze emerytalne chętnie odegrają bardziej znaczącą rolę, jednak wymagają one niezbędnych bodźców, którymi powinna się teraz zająć Komisja. W przyszłych działaniach mających ułatwić MŚP dostęp do bardziej długoterminowego finansowania należy zagwarantować, że jeśli owe działania będą realizowane za pośrednictwem banków, to MŚP będą w stanie z nich skorzystać zgodnie z pierwotnymi założeniami, tzn. że banki nie wprowadzą nadmiernych dodatkowych warunków.

3.4.2

Venture capital. Komisja sugeruje podejście „fundusze funduszy”, mające na celu utworzenie masy krytycznej funduszy venture capital. Ponadto zaproponowany fundusz gwarancyjny dla inwestorów instytucjonalnych mógłby wspomóc rozszerzenie rynku. EKES już wcześniej zaproponował rozszerzenie roli EFI poza udzielanie pożyczek, tak aby objęła ona również podaż kapitału wysokiego ryzyka (3). To właśnie przewidywali jego założyciele w 1994 roku. Jeśli EFI zostałby, podobnie jak EBI, odpowiednio dokapitalizowany, mógłby stać się głównym dostawcą finansowania opartego na kapitale wysokiego ryzyka dla MŚP.

3.4.2.1

Równolegle do upowszechniania finansowania MŚP kapitałem wysokiego ryzyka powinno się odbywać rozszerzanie istniejących platform obrotu na potrzeby finansowania MŚP kapitałem własnym. Zielona księga zawiera szereg przydatnych propozycji w tym zakresie. Biorąc pod uwagę fakt, że instytucje rządowe i samorządowe na szczeblu krajowym i regionalnym są już zaangażowane w działania mające na celu umożliwienie przetrwania i wspomaganie długoterminowego rozwoju MŚP poprzez działania regionalnych organów ds. rozwoju, organy te powinny odgrywać również rolę w działaniu platform obrotu takich MŚP. Zakres tej roli mógłby rozciągać się od oceny zdolności kredytowej MŚP klienta po dostarczanie ograniczonych gwarancji inwestorom instytucjonalnym.

3.4.3

EKES pragnąłby, aby w zielonej księdze przewidziano większe wsparcie dla inwestycji w fundusze społecznie odpowiedzialne poprzez utworzenie odpowiednich regulacji podatkowych i finansowych, jak również poprzez samo udzielanie zamówień publicznych. Pod tym względem być może byłoby zasadne utworzenie centrum monitorowania warunków długoterminowych inwestycji. Organ taki mógłby – z aktywnym udziałem zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego – monitorować rozwój zarówno popytu, jak i podaży inwestycji i oszczędności długoterminowych oraz pomóc w zapewnieniu odpowiedniej podaży informacji mających znaczenie przy rozsądnym podejmowaniu decyzji w zakresie inwestycji długoterminowych przez podmioty gospodarcze.

Bruksela, 10 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  Zob. np. COM(2009) 615 final.

(2)  Zob. np. Program funduszy pożyczkowych http://www.hm-treasury.gov.uk/ukecon_fundingforlending_index.htm.

(3)  Dz.U. C 143 z 22.5.2012, s. 10.


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/15


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego dotyczącego zarządzania ryzykiem celnym i bezpieczeństwa łańcucha dostaw

COM(2012) 793 final

2013/C 327/04

Sprawozdawca: Antonello PEZZINI

Dnia 18 marca 2013 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego dotyczącego zarządzania ryzykiem celnym i bezpieczeństwa łańcucha dostaw

COM(2012) 793 final.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 10 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 168 do 1 – nikt nie wstrzymał się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Komitet uważa, że wspólne podejście do zarządzania ryzykiem celnym oraz bezpieczeństwem łańcucha dostaw ma kluczowe znaczenie dla zagwarantowania jednolitego i niedyskryminującego stosowania przepisów UE przez wszystkie zainteresowane organy na całym terytorium unii celnej, która zgodnie z art. 3 TFUE leży w wyłącznej kompetencji Unii Europejskiej.

1.2

Komitet zdecydowanie popiera propozycje Komisji mające na celu zapewnienie większej skuteczności i wydajności zarządzania ryzykiem oraz przemieszczania towarów przez granice UE dzięki wspólnej strategii obejmującej odpowiednie systemy informatyczne służące ogólnounijnemu zarządzaniu ryzykiem.

1.3

Unia celna, ustanowiona w traktacie rzymskim w 1957 r., realizowana jest od 1968 r. jako wspólna polityka gwarantująca jednolity obszar handlowy, na którym osoby i towary swobodnie się przemieszczają, i zapewniająca punkt kompleksowej obsługi dla praktyk celnych wszystkich podmiotów gospodarczych w całej UE bez różnic w traktowaniu. EKES wyraża jednak głębokie zaniepokojenie faktem, że unia celna opiera się wciąż na odmiennym ukierunkowaniu i zastosowaniu, które utrudniają skuteczne i wydajne zarządzanie ryzykiem celnym, spowalniając w ten sposób przepływy handlowe i swobodny przepływ towarów w UE.

1.4

EKES uważa, że zasadnicze znaczenie ma poprawienie na całym terytorium UE zdolności służb celnych do zapewnienia wysokiego poziomu zarządzania ryzykiem w całej unii celnej w odniesieniu do jednolitego stosowania definicji i klasyfikacji, a także gromadzenia i przekazywania danych do wspólnotowego banku danych, zgodnie ze wspólnymi jednoznacznymi kryteriami weryfikowanymi w oparciu o jeden system gwarancji jakości i monitorowanymi za pomocą sankcji wobec popełniających wykroczenie.

1.5

EKES zaleca opracowanie wspólnych norm techniczno-prawnych, by umożliwić jednolite i wysokiej jakości zarządzanie ryzykiem na wszystkich granicach zewnętrznych UE, a także podjęcie wysiłków na szczeblu wspólnotowym w zakresie szkolenia specjalistów z uwzględnieniem różnego zakresu zadań wynikających z różnorodnych realiów krajowych.

1.6

EKES nalega, by zagwarantowano pełną interoperacyjność różnych banków danych istniejących w ramach europejskiego systemu nadzoru rynku w oparciu o wspólną strategię, przy silnym wsparciu programów wspólnotowych na rzecz rozwoju technologicznego, tak by zapewnić wymianę informacji w czasie rzeczywistym między poszczególnymi organami na różnych szczeblach i nasilić walkę z ewentualnym zagrożeniem dumpingiem sanitarnym, ekologicznym i socjalnym.

1.7

EKES zwraca się o wzmocnienie działań wspólnotowych na rzecz rozwoju wykwalifikowanych zasobów ludzkich i doskonalenia umiejętności zarządzania, między innymi poprzez działania na rzecz równiejszego rozłożenia zadań kontrolnych i utworzenie wspólnej komórki celnej gwarantującej, na żądanie, szybką interwencję i wsparcie w trudnych sytuacjach.

1.8

Zdaniem EKES-u niezbędne jest rozwinięcie partnerstwa między organami celnymi, przewoźnikami i upoważnionymi przedsiębiorcami poprzez podniesienie ich statusu i zwiększenie ich korzyści w celu zapewnienia optymalnej współpracy w zakresie zarządzania ryzykiem, w oparciu o jednorazowe przekazywanie danych bez zbędnego powielania czynności administracyjnych.

1.9

EKES zwraca się o wdrożenie odnowionego systemu zarządzania, który obejmowałby wszystkie organy krajowe i wspólnotowe, europejskie agencje oraz systemy ostrzegawcze i informacyjne, by zapewnić bardziej zorganizowaną współpracę między służbami celnymi i innymi organami działającymi na rynku wewnętrznym.

1.10

EKES wnosi, by realizacja pakietu działań określonych w wieloletnim planie nadzoru rynku odbywała się w spójny i skoordynowany sposób, co pozwoli uniknąć powielania kontroli, rozbieżności stosowanych kryteriów, sporządzania wielu wniosków o te same dane, odmiennej wizji poszczególnych organów kontroli i nadzoru rynku, a także niewystarczającej interoperacyjności.

2.   Wprowadzenie

2.1

Na mocy art. 3 TFUE unia celna leży w wyłącznej kompetencji Unii Europejskiej.

2.2

Już w 2004 r. EKES podkreślił potrzebę „zmiany podejścia strategicznego do polityki w zakresie usług celnych, które kładłoby słusznie większy nacisk na wyzwania związane z realizacją wspólnej polityki celnej na nowych granicach zewnętrznych UE po rozszerzeniu. Uznaje również, że kontekst zmienił się w związku z zaniepokojeniem procedurami bezpieczeństwa służącymi ochronie obywateli UE, zwłaszcza po wydarzeniach w Stanach Zjednoczonych” (1).

2.3

Unia celna musi stawić czoła poważnym problemom wynikającym z różnic w stosowaniu przepisów wspólnotowych, które mogą zmniejszyć ogólną skuteczność z powodu nieprawidłowości, marnotrawstwa i braku koordynacji między potrzebami a dostępnymi zasobami. W związku z tym EKES podkreślił, że konieczne jest „realizowanie spójnej polityki celnej, opartej na jednolitych procedurach – aktualnych, przejrzystych, skutecznych i uproszczonych – która mogłaby przyczynić się do zwiększenia gospodarczej konkurencyjności Unii Europejskiej w skali światowej […]” (2).

2.4

W ramach unii celnej, która jest filarem operacyjnym wielu środków polityki handlowej UE, wdraża się liczne porozumienia międzynarodowe w sprawie przepływów handlowych UE, rozwijając – za pośrednictwem administracji państw członkowskich – istotne procesy horyzontalne w zakresie zarządzania danymi, zarządzania podmiotami handlowymi i „zarządzania ryzykiem, obejmującego identyfikację, ocenę, analizę i łagodzenie niezliczonych rodzajów i poziomów ryzyka związanego z międzynarodowym handlem towarami” (3).

2.5

Wprowadzenie wspólnego podejścia do zintegrowanego zarządzania ryzykiem w punktach wjazdu i wyjazdu towarów miałoby na celu:

lepsze przydzielenie zasobów ludzkich i finansowych poprzez skoncentrowanie ich tam, gdzie jest to konieczne;

zintegrowane i jednolite zastosowanie wspólnotowych przepisów celnych;

zintegrowany system współpracy między organami, podmiotami i przewoźnikami;

usprawnienie praktyk i skrócenie czasu oraz kosztów transakcji.

3.   Rola organów celnych w dziedzinie bezpieczeństwa

3.1

Jak stwierdzono w sprawozdaniu Komisji na temat stanu unii celnej pod koniec 2012 r.: „Służba celna jest jedynym organem władz publicznych mającym pełne kompetencje w zakresie nadzoru i kontroli nad wszystkimi towarami przewożonymi przez granice zewnętrzne UE, które po dopuszczeniu do swobodnego obrotu przez służby celne w dowolnym miejscu w UE mogą być swobodnie przewożone po całym obszarze celnym UE” (4).

3.2

Dzięki tej wyjątkowej pozycji służba celna UE ponosi główną odpowiedzialność za nadzór nad wymianą międzynarodową UE i przyczynia się do realizacji aspektów zewnętrznych rynku wewnętrznego, wspólnej polityki handlowej oraz innych kierunków polityki dotyczących handlu i bezpieczeństwa całego łańcucha logistycznego.

3.3

EKES podkreślił, że „skutecznie funkcjonująca unia celna stanowi konieczny warunek integracji europejskiej dzięki zapewnieniu swobodnego […] przepływu towarów, maksymalnej ochrony konsumentów i środowiska, oraz dzięki skutecznej […] walce z oszustwami i podrabianiem na całym obszarze Unii” (5), i zalecił jednolitą politykę celną opartą na jednolitych, zaktualizowanych, przejrzystych, skutecznych i uproszczonych procedurach.

3.4

Chociaż funkcjonowanie operacyjne unii celnej opiera się na wspólnych przepisach i politykach, to jest bardzo złożonym procesem, realizowanym wciąż przez 27 odrębnych służb w UE, który polega na połączeniu czynników ludzkich, technicznych i finansowych na różnych szczeblach zarówno w celu zastosowania procedur odprawy celnej i kontroli, jak i zarządzania danymi i ich przetwarzania, zarządzania podmiotami gospodarczymi i różnymi poziomami ryzyka związanego z międzynarodową wymianą towarów oraz bezpieczeństwem łańcucha dostaw.

3.5

EKES podkreśla, że nie można dopuścić do tego, by państwa członkowskie nie miały żadnej swobody w zakresie stosowania przepisów celnych, gdyż muszą nadal uwzględniać wielkość swych przepływów handlowych. W tym względzie EKES stwierdza, że państwa członkowskie zwiększyły liczbę instrumentów ułatwiających wymianę, wprowadzając elektronizację i uproszczenie procedur, a także statut upoważnionego przedsiębiorcy.

3.6

Cała harmonizacja powinna opierać się na „dobrych praktykach”, a nie na średnim poziomie europejskim.

3.7

Jeżeli celem jest racjonalizacja kosztów, ukierunkowanie prac na wyniki, również w aspekcie finansowym pod względem dochodów, oraz poczynienie prawdziwych postępów, zdaniem EKES-u kontrole nie powinny dotyczyć transakcji indywidualnych, lecz opierać się na podejściu ukierunkowanym na systemy („systems-based approach”), którego podstawę stanowiłaby ocena ryzyka.

4.   Zarządzanie ryzykiem łańcucha dostaw

4.1

W kontekście wciąż rosnącego przepływu towarów, nowych, coraz bardziej złożonych modeli, a także coraz szybszego tempa funkcjonowanie operacyjne unii celnej podlega rosnącej presji, której towarzyszy szybki wzrost liczby wykonywanych zadań i oczekiwań zainteresowanych stron. Unowocześnienie funkcji operacyjnych w zinformatyzowanym środowisku celnym wymaga:

zastosowania nowych procedur na skalę europejską;

większych inwestycji w technologie informatyczne;

nowych umiejętności personelu.

4.2

By opracować skuteczne, wspólne strategie analizy, kontroli i zarządzania ryzykiem, konieczna jest zmiana kulturowa we wszystkich zainteresowanych organach administracji. Powinna ona polegać na dążeniu do wspólnych celów strategicznych i metod w ramach wspólnego zarządzania ryzykiem z innymi agencjami i partnerami międzynarodowymi, zwłaszcza w dziedzinie bezpieczeństwa, zdrowia i środowiska.

4.3

By zapewnić skuteczne zarządzanie ryzykiem, konieczna jest zwłaszcza ściślejsza współpraca służb celnych i organów nadzoru rynku na szczeblu krajowym i unijnym, gdyż bez niej dopracowanie wspólnych kryteriów i szczególnych profili ryzyka byłoby znacznie utrudnione.

4.4

Wspólne podejście do zarządzania ryzykiem w punktach wprowadzenia do UE i opuszczenia jej musi uwzględniać, że obecnie ponad sześćdziesiąt aktów prawnych (6) powierza odpowiedzialność za kontrolę organom celnym, podczas gdy organom nadzoru powierza się łańcuch wzajemnie zależnych procesów, które obejmują rewizję, pobieranie próbek, badania laboratoryjne, interpretację wyników, ocenę ryzyka, działania naprawcze i kary mające na celu zwiększenie bezpieczeństwa produktów będących w obrocie na rynku, tak jak przewiduje Akt o jednolitym rynku I (7) i II (8).

4.5

Metody oceny ryzyka powinny zostać zgromadzone w ramach wspólnej platformy systemowej służb celnych i organów nadzoru rynku na różnych szczeblach – między innymi za pośrednictwem grup współpracy administracyjnej – a także wykorzystywać doświadczenia zdobyte w różnych bankach danych, które działają w rozmaitych dziedzinach.

4.6

Służby celne i organy nadzoru rynku powinny połączyć swe zasoby i umiejętności, by „zastosować metody przyjazne wobec MŚP” (9), między innymi poprzez realizację wytycznych przez oba organy, a także rozwój koordynacji, współpracy, wymiany informacji i wspólnych działań, a także po to, by w sposób celowy pokierować wysyłką towarów stanowiących duże zagrożenie dla bezpieczeństwa.

5.   Rola partnerstwa organów celnych, przedsiębiorstw handlowych i przewoźników

5.1

Partnerstwo między służbami celnymi, przedsiębiorstwami handlowymi i przewoźnikami ma zasadnicze znaczenie dla zagwarantowania integralności łańcucha dostaw w interesie obywateli, przedsiębiorstw i administracji publicznej.

5.2

Partnerstwo powinno opierać się na silnych mechanizmach obopólnego zaufania:

dostosowaniu ogólnych obowiązków podmiotów gospodarczych w celu zagwarantowania bezpieczeństwa produktów i wyraźnego określenia zakresu odpowiedzialności producentów, importerów i dystrybutorów dzięki istotnym środkom zapewniającym bezpieczeństwo łańcucha dostaw;

przekazywaniu przez przedsiębiorstwa handlowe wysokiej jakości zaszyfrowanych danych wszystkim organom zajmującym się zarządzaniem ryzykiem, wraz z identyfikacją i identyfikowalnością towarów oraz stron, które faktycznie stoją za transakcją;

gwarancji równego traktowania przedsiębiorstwa handlowego w zakresie zarządzania ryzykiem w całej UE, a także w dowolnym punkcie jej granic zewnętrznych bez dopuszczania do jakichkolwiek różnic w traktowaniu;

ściślejszej współpracy z przedsiębiorstwami przewożącymi towary przez granice;

zmniejszeniu obciążeń administracyjnych, proceduralnych i biurokratycznych dla przedsiębiorstw handlowych, zwłaszcza MŚP.

5.3

Już w (zrewidowanej) konwencji z Kioto dotyczącej uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego Światowej Organizacji Celnej (WCO) (10), podobnie jak w ramach negocjacji WTO w sprawie ułatwienia handlu (11), przewidziano ograniczenie uciążliwych kontroli, pomimo pokusy zaostrzenia systematycznej kontroli, zwłaszcza po wydarzeniach 11 września 2001 r.

5.4

Trzeba przeciwdziałać rozproszeniu przepływu informacji i przezwyciężyć trudności wynikające z różnic między państwami członkowskimi w zakresie zdolności zarządzania ryzykiem, by zagwarantować jednolity poziom zarządzania oraz elektronicznej analizy ryzyka. Podstawą pozostaje rozwój wspólnej europejskiej kultury zarządzania ryzykiem i bezpieczeństwa dostaw.

6.   Nowe technologie: interoperacyjność systemów i wymiana informacji

6.1

Wieloletnie programy UE w zakresie badań i rozwoju, zwłaszcza siódmy program ramowy, a także IDABC (12) i ISA (13) na rzecz interoperacyjności administracji publicznej, położyły podwaliny pod rozwój różnych wspólnych projektów w zakresie zarządzania ryzykiem. Zapewniły nowe instrumenty, które wykraczają poza krajowe procesy i domeny infrastruktury IT oraz aplikacji komputerowych, znacznie się różniących między państwami członkowskimi.

6.2

Niezbędne jest, by wysiłki na rzecz innowacji i B+R w zakresie zarządzania ryzykiem oraz bezpieczeństwa łańcucha dostaw były koordynowane w UE w celu zagwarantowania szybkiego rozpowszechnienia i wprowadzenia technologii do obrotu. Zwłaszcza projekty demonstracyjne proof-of-concept (weryfikacja poprawności projektu) oraz pilotażowe linie produkcyjne są niezbędne do rozpowszechnienia technologii na skalę przemysłową. Partnerstwa publiczno-prywatne mogą finansować te inicjatywy za pośrednictwem funduszy strukturalnych, inicjatywy „Horyzont 2020” i innych programów unijnych.

7.   Zorganizowana, systematyczna współpraca i koordynacja między służbami celnymi a innymi organami

7.1

Również niedawno EKES podkreślił potrzebę „zacieśnienia współpracy między administracją celną, organami nadzorującymi rynek, służbami Komisji i agencjami europejskimi w celu ściślejszego kontrolowania jakości towarów przewożonych przez granice” (14), zwracając uwagę, że konieczne są odpowiednie wspólne informacje i szkolenia.

7.2

Zdaniem Komisji „na poziomie UE istnieje potrzeba lepszego łączenia możliwości i zasobów państw członkowskich, aby w sposób bardziej skuteczny osiągać unijne cele zarządzania ryzykiem w każdym miejscu na granicy zewnętrznej”, między innymi dzięki „zastosowaniu w czasie rzeczywistym elektronicznych narzędzi analizy ryzyka” i wzmocnieniu zdolności na szczeblu UE.

7.3

Zdaniem EKES-u kwestia współpracy i koordynacji w zakresie zarządzania ryzykiem jest jednym z newralgicznych punktów wniosku Komisji, nie tylko jeżeli chodzi o koordynację systemową organów państw członkowskich, lecz również na szczeblu samej UE, między poszczególnymi dyrekcjami generalnymi i agencjami operacyjnymi.

8.   Uwagi ogólne

8.1

EKES przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę Komisji, która ma na celu zapewnienie skuteczności i wydajności zarządzania ryzykiem oraz przemieszczania towarów przez granice UE za pomocą wspólnej strategii na różnych szczeblach. Strategia ta ukierunkowana jest na wskazanie rodzaju i poziomu ryzyka, a także zakresu możliwych reakcji w europejskich ramach koordynacji różnych organów i w oparciu o jednolite podejście oraz uprzednio określone wspólne kryteria.

8.2

EKES jest przekonany o potrzebie centralizacji procesu elektronicznych odpraw celnych dzięki wyposażeniu Komisji w odpowiednie systemy informatyczne służące unijnemu zarządzaniu ryzykiem, w oparciu o sieć interoperacyjnych banków danych oraz systematyczne zastosowanie standardowych metod pracy, które umożliwiłyby kontrolowanie zagrożeń dla pracowników, konsumentów i przedsiębiorstw, wynikających z dumpingu sanitarnego, ekologicznego i socjalnego.

8.3

Zdaniem EKES-u zasadnicze znaczenie ma rozwinięcie zdolności służb celnych, by w każdym punkcie terytorium UE można było zagwarantować ten sam poziom zarządzania ryzykiem, zgodnie ze wspólnymi i jednoznacznymi kryteriami, weryfikowanymi w oparciu o jeden system gwarancji jakości i monitorowanymi za pomocą sankcji wobec popełniających wykroczenie.

8.4

EKES uważa, że kwestia ta wpisuje się w ramy wieloletniego planu nadzoru rynku określającego dwadzieścia praktycznych działań  (15), który ma zostać zrealizowany do 2015 r. ze szczególnym uwzględnieniem:

wsparcia wdrożenia wytycznych w państwach członkowskich przez organy celne oraz organy nadzoru rynku (działanie 17);

poprawy skuteczności granicznych kontroli bezpieczeństwa i zgodności (działanie 18);

wskazania różnic w zakresie kontroli bezpieczeństwa i zgodności produktów wprowadzanych do Unii (działanie 19);

opracowania wspólnego podejścia do zagrożeń w ramach kontroli celnych w zakresie bezpieczeństwa i zgodności produktów (działanie 20).

8.5

EKES uważa, że zarządzania kontrolą celną i nadzorem rynku nie można rozpatrywać oddzielnie i że do opracowania wspólnego podejścia na szczeblu europejskim należy dążyć wspólnie, wraz z pełną interoperacyjnością narzędzi analizy, gromadzenia i przetwarzania danych w sieci przez różne zainteresowane organy.

8.6

EKES opowiada się za systemem wsparcia, by wzmocnić zdolności zarządzania ryzykiem państw członkowskich i by zagwarantować jednolity poziom jakości za pomocą unijnego mechanizmu weryfikacji, kontroli, monitorowania i sankcji, a także większego wysiłku wspólnotowego w zakresie szkolenia wysoko wykwalifikowanych specjalistów, zwłaszcza tam, gdzie wymagania i koszty są szczególnie wysokie, jak np. na granicach obszaru Schengen.

8.7

W tym względzie EKES zwraca się o wzmożenie działań wspólnotowych na rzecz rozwoju wykwalifikowanych zasobów ludzkich i doskonalenia umiejętności zarządzania, między innymi poprzez utworzenie wspólnej komórki celnej gwarantującej szybką interwencję i wsparcie w trudnych sytuacjach.

8.8

Komitet usilnie apeluje, by w celu zapewnienia jasnych i spójnych wspólnych norm na całym rynku wewnętrznym na rzecz tego samego poziomu bezpieczeństwa zapewniono ściślejszą współpracę i wymianę informacji – w oparciu o wysokie wspólne standardy – między organami celnymi, organami nadzoru rynku, służbami Komisji i agencjami europejskimi. Celem jest zapewnienie lepszej kontroli jakości towarów przewożonych przez granice.

8.9

EKES popiera konkluzje Rady w sprawie postępów we wdrażaniu strategii dotyczącej rozwoju unii celnej (16) w zakresie poprawy zarządzania unią celną, zdolności unii celnej do określenia swego wpływu oraz propagowania jednolitego stosowania przepisów, poprawy współpracy między agencjami, a przede wszystkim „przyjęcia bardziej kompleksowego podejścia właściwego dla międzynarodowego łańcucha dostaw”, ułatwienia handlu i zapewnienia „realnych i konkretnych korzyści upoważnionym przedsiębiorcom”.

Bruksela, 10 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  Dz.U. C 110 z 30.4.2004, s. 72.

(2)  Dz.U. C 229 z 31.7.2012, s. 68.

(3)  COM(2012) 791 final.

(4)  COM(2012) 791 final.

(5)  Dz.U. C 229 z 31.7.2012, s. 68.

(6)  Załącznik 2 do SEC(2011) 1317 final: „Ocena wpływu programu działań dla ceł i podatków w Unii Europejskiej na lata 2014–2020” (program FISCUS).

(7)  COM(2011) 206 final.

(8)  COM(2012) 573 final.

(9)  COM(2013) 76 final, działanie 9.

(10)  WCO 2003 r.

(11)  Art. VIII GATT, którego celem jest ograniczenie procedur koniecznych do importu i eksportu.

(12)  Interoperable Delivery of Pan-European e-Government Services to Public Administrations, Businesses and Citizens. IDABC jest częścią inicjatywy i2010 na rzecz modernizacji europejskiego sektora publicznego.

(13)  Interoperability Solutions for European Public Administrations Program 2010–15.

(14)  Dz.U. C 229 z 31.7.2012, s. 68.

(15)  COM(2013) 76 final.

(16)  Dz.U. C 80 z 19.3.2013, s. 11.


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/20


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „Utworzenie europejskiego planu działania na rzecz sektora detalicznego”

COM(2013) 36 final

2013/C 327/05

Sprawozdawca: Daniela RONDINELLI

Dnia 18 marca 2013 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Utworzenie europejskiego planu działania na rzecz sektora detalicznego”

COM(2013) 36 final.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 10 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 174 do 1 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES), który popiera całościowe podejście przyjęte w planie działania, przedstawił już swe stanowisko w kwestii wielu z jedenastu zaproponowanych działań, których realizacja wymaga jednak czasu i różnego rodzaju wsparcia, również finansowego.

1.2

EKES uważa, że niektóre działania mogą pozostać zignorowane lub ich realizacja może okazać się nie w pełni możliwa, gdyż nie uwzględniają konsekwencji kryzysu gospodarczego dla tego sektora, zwłaszcza w krajach najbardziej dotkniętych przez politykę oszczędnościową.

1.3

Zaleca się, by podczas realizacji planu uwzględniono i doceniono różnorodność, która często wyraża się poprzez różne formy MŚP i mikroprzedsiębiorstw.

1.4

EKES przyjmuje z zadowoleniem propozycję utworzenia stałej grupy ds. konkurencyjności w sektorze detalicznym i ma nadzieję, że będą do niej należeć europejscy partnerzy społeczni, a także przedstawiciele organizacji konsumenckich i MŚP.

1.5

EKES zaleca, by nie tylko udostępnić konsumentom istotne i wiarygodne informacje, lecz również zadbać o to, by mogli się oni z nimi zapoznać dzięki skrótowej i przystępnej formie (nie technicznej czy prawnej).

1.6

Zaleca się zachęcać państwa członkowskie do zdefiniowania, które formy handlu detalicznego mogą zostać zaliczone do interesu ogólnego (społecznego i kulturalnego) wspomnianego w dyrektywie usługowej.

1.7

EKES wnosi, by zachęcić przedsiębiorstwa do połączenia handlu internetowego i tradycyjnego, które obecnie są w wielu wypadkach dla siebie alternatywą, między innymi w celu rozwiązania problemu godzin i dni otwarcia / zamknięcia sklepów.

1.8

Nadmierna koncentracja dystrybucji handlowej stwarza różnorodne problemy, do których należą obiektywne trudności z zapewnieniem prawdziwej konkurencji.

1.9

EKES proponuje, zgodnie z wcześniejszą opinią sekcji INT (1), by problemem nadużywania systemu cen transferowych, który umożliwia ustalanie cen transakcji w obrębie jednej grupy przedsiębiorstw w oparciu o parametry oceny zależne od wymagań podatkowych zainteresowanej grupy, a nie od normalnych warunków panujących na rynku, zajmować się na poziomie europejskim.

1.10

EKES zaleca dążenie do zrównoważonego rozwoju handlu i ograniczenie marnotrawstwa, między innymi poprzez wsparcie rozpowszechnienia systemu sprzedaży produktów luzem, który ogranicza ilość zanieczyszczających opakowań.

1.11

Komisja powinna aktywnie dążyć do innowacji i zmian, wykorzystując wszystkie dostępne instrumenty, gdyż konkurencja jest warunkiem zmian, a nie czynnikiem je wywołującym.

1.12

Zdaniem EKES-u zasadnicze znaczenie ma dopasowanie umiejętności pracowników do wymaganego profilu zawodowego, a zaangażowanie przedsiębiorstw nie może się ograniczać wyłącznie do treści szkoleń, lecz powinno obejmować również ukierunkowane inwestycje.

1.13

EKES apeluje do państw członkowskich, by na wzór europejskich rad ds. umiejętności handlowych powołały dwustronne organy partnerów społecznych w celu zorganizowania szkoleń zawodowych (dopasowanie umiejętności, plany szkoleniowe, finansowanie, zestawienie potrzeb szkoleniowych, przeprowadzanie szkoleń i dotyczące ich informacje zwrotne).

1.14

EKES popiera inicjatywę Komisji polegającą na nawiązaniu dialogu ze wszystkimi zainteresowanymi stronami w celu opracowania na szczeblu UE skutecznych środków zwalczania gospodarki nieformalnej i pracy nierejestrowanej. Ma nadzieję, że państwa członkowskie wykażą się silną wolą polityczną, którą Komisja mogłaby koordynować za pośrednictwem wzmocnionego partnerstwa.

2.   Stworzenie rynku wewnętrznego dystrybucji handlowej

2.1

By stworzyć rynek wewnętrzny dystrybucji handlowej, w ramach strategii „Europa 2020” w planie działania proponuje się program prac obejmujący pięć priorytetów i jedenaście działań, które powinny zostać zrealizowane do końca 2014 r. Komisja zapewni ich monitorowanie i w 2015 r. przedstawi sprawozdanie w sprawie poczynionych postępów.

2.2

Dystrybucja handlowa w UE odgrywa zasadniczą rolę w ożywianiu wzrostu, a także w tworzeniu miejsc pracy oraz innowacyjnych i bardziej zrównoważonych modeli konsumpcji. Sektor stanowi 11 % PKB i nieomal 15 % zatrudnienia, co jest równoznaczne z około 36 mln zatrudnionych w ponad 6 mln przedsiębiorstw i 29 % wszystkich przedsiębiorstw, w tym bardzo wielu MŚP i mikroprzedsiębiorstw.

2.3

W planie pokazuje się, że dystrybucja handlowa jest coraz bardziej powiązana z innymi sektorami gospodarczymi i że różnice między nimi są coraz mniej oczywiste. Podkreśla, że wciąż istnieją przeszkody utrudniające stworzenie skutecznego, konkurencyjnego i zintegrowanego rynku wewnętrznego dystrybucji handlowej. Konieczne jest zatem zwiększenie konkurencyjności i wydajności sektora, a także poprawienie jego wyników gospodarczych, społecznych i środowiskowych, wziąwszy pod uwagę różnorodność, a także sytuację MŚP i mikroprzedsiębiorstw.

2.4

EKES podkreśla, że – pomimo modernizacji sektora w ciągu ostatnich 20 lat – wiele MŚP prowadzących działalność handlową w tym okresie upada, nie tylko ze względu na większą konkurencję cenową i obniżenie marż zysku, lecz również w wyniku kryzysu gospodarczego, który znacznie zmniejszył konsumpcję i skłonność do zakupów.

2.5

Kryzys finansowy, wzrost cen surowców, starzenie się społeczeństwa, a także wymóg większej zrównoważoności i innowacji technologicznej (np. płatności elektroniczne, „self scannning”) zmieniają znacznie procesy i modele biznesowe zarówno w dużych sieciach handlu detalicznego, jak i MŚP.

2.6

EKES przyjmuje z zadowoleniem propozycję powołania stałej grupy ds. konkurencyjności w sektorze detalicznym (państwa członkowskie, zainteresowane strony, MŚP) w celu umieszczenia w centrum europejskiej debaty politycznej problemów tego sektora, wskazania dróg rozwoju, monitorowania poczynionych postępów i sporządzenia zaleceń. Zwraca się, by – podobnie jak przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza organizacje konsumenckie i MŚP – do grupy przystąpili europejscy partnerzy społeczni tego sektora (UNI-Europa commercio i Eurocommerce), którzy od końca lat 80. prowadzą konstruktywny dialog społeczny.

2.7

EKES zaleca Komisji i państwom członkowskim, by promowały i wspierały wszystkie sprawiedliwe i zrównoważone formy współpracy i stowarzyszania się niezależnych przedsiębiorstw, a także niezależnych przedsiębiorstw z dużymi przedsiębiorstwami dystrybucyjnymi, w oparciu o umowy zawierające jasne i wyważone gwarancje.

3.   Więcej praw dla konsumentów (działania 1 i 2)

3.1

Prawa są rzeczywiście prawami, jeżeli – dzięki ich znajomości – korzysta się z nich. Informacje nie są równoznaczne z wiedzą, która jest pierwszym prawem konsumentów i dzięki której mogą oni swobodnie dokonywać swych wyborów, dążąc do indywidualnego i zbiorowego dobrobytu oraz korzyści. Obecnie wielu decyzjom o zakupie towarzyszy obiektywnie duża ilość dostępnych informacji.

3.2

Jednym z największych problemów tego sektora jest teraz marketing dużych sieci handlowych, który koncentruje się prawie wyłącznie na cenie sprzedaży dla konsumenta i bagatelizuje stosunek jakości do ceny. W wielu państwach członkowskich prowadzi to do spadku jakości produktów żywnościowych, między innymi ze względu na zastępowanie składników naturalnych substytutami. Zmniejsza to wybór konsumentów, którzy często byliby skłonni więcej zapłacić za produkt wysokiej jakości, lecz nie mogą go znaleźć w ofercie.

3.3

Znajomość charakterystyki produktów umożliwia obywatelom dokonywanie świadomych zakupów, ukierunkowując podaż na jakość, różnorodność i obsługę. Jednak dostępność większej ilości informacji nie jest tożsama z głębszą wiedzą, a wręcz często jest odwrotnie, gdyż wobec nadmiaru informacji konsument ich nie czyta z braku czasu lub z powodu zbyt specjalistycznego i niezrozumiałego języka.

3.4

Oprócz opracowania wytycznych w sprawie dobrych praktyk i kodeksów postępowania (działanie 1) (2) Komisja powinna przewidzieć skuteczne i wiążące instrumenty, tak by producenci i dystrybutorzy ułatwili konsumentom poznanie wszystkich tych cech swych produktów, usług i cen, które mają kluczowe znaczenie dla innych celów społecznych, środowiskowych, terytorialnych i gospodarczych. Ponadto trzeba udostępnić wszystkie niezbędne informacje w formie krótkich i łatwych do zrozumienia komunikatów. Dzięki temu konsumenci będą mogli swobodnie zdecydować, czy daną cechę produktu przedłożyć nad inne, zamiast opierać się wyłącznie na marketingu.

3.5

System podaży udostępnia wiele informacji przydatnych w dokonaniu wyboru przez konsumenta, lecz koncentruje się przede wszystkim na aspektach produktu związanych z zakupem i użytkowaniem na samym początku, kładąc nacisk na początkową satysfakcję i bagatelizując zaawansowane życie produktu (możliwość recyklingu opakowania, długość użytkowania, możliwość skorzystania z pomocy i wymiany, wartość używanego produktu w chwili odsprzedaży, usługi posprzedażne).

3.6

Oprócz zaproponowania metodyki pomiaru i komunikacji całkowitego wpływu produktów i organizacji (działanie 2) (3), Komisja powinna podjąć się zadania uzupełnienia wiedzy, na podstawie której konsumenci dokonują decyzji o zakupie (4). Zatem wdrażając działania, trzeba dostarczyć jasnych informacji na temat:

stopnia, w którym możliwy jest recykling produktów i ich opakowań;

ilości opakowania niezbędnej do zapewnienia jego zasadniczych funkcji (możliwość transportu, przydatne informacje, przechowywanie i higiena, długość okresu przechowywania w trakcie użytkowania) w stosunku do opakowania, z którego można zrezygnować;

stopnia zgodności łańcucha produkcji i dystrybucji z normami produkcyjnymi i normami ochrony środowiska oraz z prawami pracowników;

łatwości dostępu do usług po sprzedaży.

3.7

EKES proponuje zatem, by uczyniono to w skuteczny i realistyczny sposób, zapewniając większą ochronę konsumentom, a także dbając o to, by przedsiębiorstwa, zwłaszcza MŚP, potrafiły zrealizować to działanie w praktyce.

4.   Lepszy dostęp do bardziej zrównoważonych i konkurencyjnych usług detalicznych (działania 3, 4 i 5)

4.1

Zakazując wywiązywania się z niektórych wymogów, w dyrektywie usługowej wyłącza się z zakazu „wymogi wynikające z planowania, które nie realizują celów gospodarczych, ale służą nadrzędnemu interesowi publicznemu” i „nie ogranicza swobody państw członkowskich w zakresie zdefiniowania, w zgodzie z prawem wspólnotowym, usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym”. Do „nadrzędnego interesu publicznego” w dyrektywie zalicza się wyraźnie „ochronę narodowego dziedzictwa historycznego i artystycznego, cele polityki społecznej i kulturalnej”.

4.2

Istnieją takie formy handlu detalicznego, które są charakterystycznym wyrazem kultury i stylu życia danego obszaru. Jedynie one powinny móc konkurować w systemie podobnych przedsiębiorstw, który dąży do stałej poprawy jakości i skuteczności z korzyścią dla konsumentów. Narażanie takiej działalności na presję ze strony dużych organizacji mogłoby w krótszej perspektywie umożliwić realizację zasad wolnego rynku, lecz doprowadziłoby do zmarnotrawienia trudnego do odzyskania dziedzictwa kulturowego i stylu życia, osłabiając również ekonomicznie społeczność i obszar lokalny.

4.3

Konkurencja zmusiła detaliczne przedsiębiorstwa handlowe do poprawy jakości usług i wydajności produkcyjnej. Komisja musi wprowadzić rozróżnienie między zdrową konkurencją pośród podobnych przedsiębiorstw – która skłania do stałej poprawy jakości i wydajności z korzyścią dla konsumentów – a innymi formami konfliktu gospodarczo-handlowego przedsiębiorstw.

4.4

Istotne jest zatem, by na danym obszarze istniała zdrowa konkurencja między przedsiębiorstwami tego sektora, niezależnie od ich wielkości, oparta nie na presji, lecz na wzajemnym pobudzaniu koła sukcesu. Oznacza to lepsze usługi, większy asortyment, wygodniejsze obiekty, korzystniejsze ceny i tożsamość społeczności lokalnej.

4.5

Należy stwierdzić, że tam, gdzie dużym sieciom handlu detalicznego udaje się wyeliminować handel tradycyjny dzięki swej sile gospodarczej, jest to szkodliwe, gdyż niszczy dziedzictwo kulturowe, styl życia, a także lokalną i terytorialną tkankę gospodarczą i społeczną charakterystyczną dla danego obszaru i społeczności, których wartość wykracza poza korzyści wynikające z asortymentu i cen dla konsumenta.

4.6

W odniesieniu do działań 3 i 4, zgodnie z dyrektywą usługową, Komisja powinna zachęcić państwa członkowskie do zastanowienia się, czy i które formy handlu detalicznego mogą realizować te cele polityki społecznej i kulturalnej. Powinna zatem zachęcać do uwzględnienia tradycyjnego i niezależnego, lokalnego handlu detalicznego w interesie ogólnym tam, gdzie jest on wyrazem lokalnego obszaru i jego specyfiki. Niemniej nie można dopuścić do tego, by stronnicze interesy lokalne przesłaniały ogólne interesy społeczności, takie jak środowisko naturalne i planowanie przestrzenne. Komisja powinna w związku z tym jasno wskazać, które interesy ogólne danego obszaru są możliwe do przyjęcia, między innymi zwracając się do każdego regionu / obszaru, by sam wskazał klasyfikację trzech pierwszoplanowych interesów, które należy uwzględnić podczas oceny nowych kompleksów handlowych.

4.7

Handel detaliczny online nie może zastąpić handlu stacjonarnego, lecz oba modele powinny zostać połączone, przede wszystkim dlatego, że handel detaliczny pełni istotną funkcję społeczną, która nie polega wyłącznie na dostawie towarów i usług po najniższych kosztach.

4.8

EKES zwraca się do Komisji, by w porozumieniu z państwami członkowskimi i we współpracy z organizacjami MŚP zachęcała do prowadzenia w MŚP szkoleń poświęconych połączeniu różnych form sprzedaży uzupełniającej ze sprzedażą tradycyjną.

4.9

Możliwości rozwoju handlu online są niemożliwe do przewidzenia, gdyż zależą od sposobu ich regulacji przez rynki i instytucje. Komisja powinna zapoczątkować i ułatwić wszelkie działania zmierzające do podniesienia rangi usług non-sale, czyli niezwiązanych bezpośrednio z konkretnym zakupem, które świadczy tradycyjny handel detaliczny.

4.10

Obecnie sklepy świadczą bezpłatnie wiele usług (na przykład oglądanie wystaw), których koszt jest pokrywany z marży. Z tego powodu producenci często uniemożliwiają zakupy w sklepie internetowym, zmuszając klienta do zakupu w innych sklepach. Jednak coraz więcej konsumentów stosuje obecnie mieszany model zakupów: przez internet (co umożliwia porównanie produktów i cen) oraz w innych sklepach (co umożliwia dotknięcie i wypróbowanie towaru). EKES zaleca zniesienie konkurencji między sklepami internetowymi i tradycyjnymi poprzez wsparcie uwzględnienia i podniesienia rangi usług świadczonych przez tradycyjne sklepy, gdyż zakupy w sklepach stacjonarnych prowadzą do nawiązania rzeczywistych kontaktów społecznych, których nie można przekształcić się w kontakty cyfrowe. Konieczne jest połączenie tych dwóch modeli, a nie zastąpienie jednego drugim.

4.11

EKES podkreśla, że na poziomie państw członkowskich obowiązują różne przepisy dotyczące godzin otwarcia / zamknięcia placówek handlowych oraz pracy w niedzielę i w nocy. W wielu krajach są one ponadto przedmiotem dyskusji w odniesieniu do konkurencji między niezależnymi placówkami, MŚP i mikroprzedsiębiorstwami, a także do konsekwencji dla ich pracowników. EKES zachęca Komisję do pokonania tej przeszkody w urzeczywistnieniu rynku wewnętrznego i europejskiego modelu społecznego, między innymi poprzez połączenie handlu internetowego i tradycyjnego.

5.   Uczciwsze relacje handlowe w ramach łańcucha dostaw detalicznych (działanie 5)  (5)

5.1

EKES uważa, że sektor dystrybucji handlowej należy do najbardziej skoncentrowanych. W każdym państwie członkowskim rynek pozostaje pod kontrolą od trzech do pięciu przedsiębiorstw, które mają często charakter wielonarodowy. Jest to źródłem poważnych problemów, jeżeli chodzi o konkurencję, gdyż sektor ten stał się zbyt silny w porównaniu z dostawcami, których jest o wiele więcej.

6.   Stworzenie bardziej zrównoważonego łańcucha dostaw detalicznych (działania 6 i 7)

6.1

EKES popiera działanie 6 mające na celu wsparcie dystrybutorów detalicznych w przyjęciu środków zmierzających do ograniczenia odpadów spożywczych (6) i przyjmuje z zadowoleniem decyzję o wydaniu w 2013 r. komunikatu w sprawie zrównoważonej produkcji żywności.

6.2

EKES popiera działanie 7 Komisji „prowadzące do bardziej przyjaznych dla środowiska i bardziej zrównoważonych łańcuchów dostaw”, które opiera się na wszelkich możliwych praktykach ograniczania zużywanej energii i produkcji substancji zanieczyszczających. Co się tyczy substancji zanieczyszczających, jedną z praktyk, których propagowanie EKES proponuje, jest model dystrybucji towarów masowej konsumpcji luzem zamiast produktów pakowanych. By wdrożyć to działanie mające na celu ograniczenie ilości opakowań nadających się do usunięcia, EKES apeluje do Komisji o przeprowadzenie konsultacji ze wszystkimi zainteresowanymi stronami.

6.3

Ta praktyka jest obecnie stosowana w niewielu miejscach i w odniesieniu do niewielu produktów, lecz możliwości jej rozpowszechnienia są szerokie:

Zmniejszenie ilości opakowań: jeżeli konsumenci pobieraliby produkt z automatu, skłaniałoby to ich do ponownego użycia już posiadanego pojemnika zamiast do kupienia nowego.

Higiena: automat zapewniałby skuteczniejszą ochronę produktu, gdyż nie byłby on dotykany przez osoby, które nie mają zamiaru go kupić.

Zmniejszenie ilości odpadów: zakup produktów luzem umożliwiałby również dozowanie ilości, zapobiegając zakupowi produktów w ilości nieproporcjonalnej do potrzeb, co jest głównym powodem marnotrawstwa.

Rozwój komunikacji przez marki: automat jest zazwyczaj większy od pojedynczego opakowania, co umożliwia umieszczenie na jego powierzchni bardziej szczegółowych informacji niż na małej etykiecie.

6.4

Ten model jest obecnie stosowany na małą skalę, na przykład w sprzedaży świeżego mleka, również paliwa transportowe są produktem sprzedawanym już na olbrzymią skalę w oparciu o ten model. Sam produkt nie jest ekologiczny, lecz jego dystrybucja nie prowadzi do produkcji ani grama plastiku, ani też do marnotrawstwa.

6.5

Ten model będzie wymagać zmiany struktury punktów sprzedaży, które powinny wyposażyć się w kanały dostaw między magazynem a automatem lub przynajmniej w systemy ponownego załadunku automatów. W każdym razie półki sklepowe przestałyby mieć statyczny i masowy charakter.

6.6

By istniały praktyczne możliwości rozpowszechnienia tego modelu, zmianę muszą wspierać wielcy detaliści, którzy prowadzą dystrybucję największej liczby produktów konsumpcyjnych, gdyż to oni mają zdolności i środki niezbędne do zapoczątkowania tego procesu wielkiej przemiany. Również MŚP powinny odgrywać kluczową rolę w tym względzie.

6.7

Komisja może przyczynić się do zapoczątkowania tych zmian, zwracając uwagę na ich wartość społeczną i ekologiczną, a także stosując wszystkie dostępne instrumenty – również gospodarczo-finansowe – w celu rozpropagowania i ułatwienia konkretnych inicjatyw i projektów.

7.   Bardziej innowacyjne rozwiązania (działania 8, 9 i 10)

7.1

Ożywienie gospodarki realnej jest zależne również od innowacji (działanie 8), które będzie w stanie wprowadzić ten sektor. Zasadnicze znaczenie ma to, by MŚP częściej i łatwiej korzystały z kredytów bankowych w celu rozpoczęcia innowacyjnych projektów i działań.

7.2

W przeciwieństwie do działań podjętych w USA niezbędne jest to, by inwestycje przedsiębiorstw w innowację łączyły się z ochroną pracowników i jakością zatrudnienia.

7.3

Komisja wydaje się oczekiwać, że zmiany nastąpią dzięki większej „konkurencyjności w sektorze detalicznym”, której promowanie jest jedynym celem działań proponowanych w komunikacie. Jednak choć brak konkurencji stoi na przeszkodzie zmianom, sama konkurencja ich nie gwarantuje.

7.4

Doceniając przedsiębiorstwa handlowe jako „awangardę nowych technologii”, Komisja uznaje, że MŚP w sektorze handlu detalicznego mają bardziej bezpośredni kontakt z konsumentami, lepiej dostrzegają nowe potrzeby i – cechując się większą elastycznością od wielkich przedsiębiorstw – lepiej dostosowują podaż do zmiennego i wielorakiego popytu.

7.5

Niemniej niektóre zmiany systemu i modelu wymagają zdolności planowania i – przede wszystkim – siły przetargowej, co sprawia, że wielkie przedsiębiorstwa są niezbędne. Komisja powinna dołożyć starań, by do procesu innowacji i zmiany włączyć wszystkie przedsiębiorstwa, zarówno małe i średnie, jak i duże.

7.6

EKES przyjmuje z zadowoleniem bank danych, w którym gromadzone są europejskie i krajowe przepisy dotyczące etykietowania produktów żywnościowych (działanie 9) (7).

7.7

EKES wspiera Komisję w jej dążeniu do zapewnienia lepszej integracji rynku płatności kartowych, przez internet i m-płatności (działanie 10) (8) i ma nadzieję, że szybciej nastąpi rozpowszechnienie tych metod.

8.   Lepsze środowisko pracy (działanie 11)

8.1

Dostosowanie umiejętności ma zasadnicze znaczenie dla wzrostu jakości zatrudnienia (9) w tym sektorze, który oferuje często pierwszą szansę na wejście lub powrót na rynek pracy, lecz nie przez wszystkich jest postrzegany jako na tyle atrakcyjny i ciekawy, by zachęcić do związania z nim swego życia zawodowego.

8.2

By podnieść konkurencyjność i wydajność handlu detalicznego, konieczne jest zapewnienie ściślejszej korelacji między potrzebami rynku pracy a umiejętnościami pracowników (działanie 11), którzy powinni mieć możliwość poprawy swych wyników, między innymi w związku ze wzrostem poziomu automatyzacji.

8.3

Komisja zamierza rozwinąć współpracę między partnerami społecznymi – między innymi w ramach europejskiej rady ds. umiejętności sektorowych – w celu udoskonalenia polityki w dziedzinie szkolenia i przekwalifikowania.

8.4

Pomimo działań zmierzających do innowacji technologicznych wydajność sektora jest nadal raczej niska, a MŚP mają trudności z inwestowaniem w nowe technologie, innowacje i szkolenia zawodowe swoich pracowników.

8.5

Niemniej w planie działania trzeba uwzględnić fakt, że w ramach rynku wewnętrznego sektor ten odczuwa skutki dumpingu socjalnego i nieuczciwej konkurencji między przedsiębiorstwami handlowymi, niezależnie od ich wielkości, gdyż system stosunków pracy i rokowań zbiorowych różni się w zależności od kraju, co prowadzi do powstania odmiennych modeli rozwoju i polityk inwestycyjnych.

8.6

Ograniczeniem jest fakt, że w analizie nawiązuje się wyłącznie do dopasowania dostępnych umiejętności do potrzeb rynku i nie uwzględnia się również wszystkich tych problemów, które obecnie utrudniają stworzenie zintegrowanego i konkurencyjnego wewnętrznego rynku europejskiego w tym sektorze, jeżeli chodzi o warunki i organizację pracy, niskie wynagrodzenie, elastyczność, niepewną formę zatrudnienia i wysoki odsetek pracowników pozornie zatrudnionych na własny rachunek.

8.7

W komunikacie proponuje się inwestycje w szkolenia, za które odpowiadałyby rządy, osoby prywatne i sektor kształcenia, apelując do przedsiębiorstw, by przyjęły na siebie istotną rolę w opracowywaniu nowych programów nauczania i szkoleń, a także przyuczania do zawodu. EKES uważa, że zaangażowanie przedsiębiorstw nie powinno ograniczać się wyłącznie do wskazania potrzeb szkoleniowych, lecz również do zapewnienia ich proaktywnego udziału za pośrednictwem inwestycji ukierunkowanych na nabycie potrzebnych umiejętności (10).

8.8

Te zintegrowane ze sobą inwestycje publiczne i prywatne pomogłyby nie tylko młodzieży w wejściu na rynek pracy, lecz również grupom mającym większe trudności ze znalezieniem pierwszej pracy (długotrwale bezrobotnym, starszym pracownikom, imigrantom i niepełnosprawnym). Szczególną uwagę należy zwrócić na zatrudnienie kobiet, które są w większym stopniu narażone na zwolnienie z pracy z powodu procesów reorganizacji i które napotykają większe trudności w godzeniu życia prywatnego z zawodowym.

8.9

Dopasowanie umiejętności, a także wzmocnienie partnerstw między szkołami a przedsiębiorstwami oraz kształcenia związanego z przyuczaniem do zawodu nie przyniosą oczekiwanych wyników pod względem mobilności pracowników i wzrostu wydajności w sektorze, jeżeli jednocześnie nie uznane zostaną na skalę europejską dyplomy, staże, przyuczanie do zawodu, a także zdobyte umiejętności.

8.10

Pomimo znacznych wysiłków podejmowanych na szczeblu krajowym praca nierejestrowana jest nadal poważnym problemem, który prowadzi do nieuczciwej konkurencji między przedsiębiorstwami starającymi się obniżyć koszty zatrudnienia. Pracownicy w gospodarce nieformalnej są pozbawieni nie tylko ubezpieczenia zdrowotnego i społecznego, lecz również możliwości korzystania ze szkoleń i staży, co wpływa oczywiście negatywnie na ich szanse zdobycia umiejętności i kwalifikacji zawodowych.

8.11

Należy przyjąć z zadowoleniem inicjatywę Komisji, która pragnie rozpocząć dialog ze wszystkimi zainteresowanymi stronami w celu oceny wpływu gospodarki nieformalnej na warunki pracy i opracować na szczeblu UE skuteczne środki jej zwalczenia. EKES uważa, że inicjatywa będzie tym skuteczniejsza, im państwa członkowskie wykażą się silniejszą wolą polityczną w tym względzie, którą Komisja mogłaby koordynować za pośrednictwem wzmocnionego partnerstwa.

8.12

EKES uważa, że środki zwalczania pracy nierejestrowanej i gospodarki nieformalnej muszą stać się stałym tematem dyskusji partnerów społecznych tego sektora podczas europejskiego dialogu społecznego (11).

Bruksela, 10 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  Opinia EKES-u w sprawie rajów podatkowych i finansowych, punkty 3.25 i 3.26, Dz.U. C 229 z 31.7.2012, s. 7.

(2)  Sprawozdanie dotyczące narzędzi porównawczych zostało przedstawione na europejskim szczycie konsumentów w dniu 18 marca 2013 r.

(3)  „Tworzenie jednolitego rynku dla produktów ekologicznych”, dokument przyjęty przez Komisję w dniu 9 kwietnia 2013 r.

(4)  Przykłady informacji, które stały się wiedzą: pochodzenie mięsa i łańcuch jego dostaw, zasięg terytorialny sygnału telefonii komórkowej, łańcuch dostaw żywności kilometra 0.

(5)  Opinia EKES-u w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw (Zob. str. 26 niniejszego Dziennika Urzędowego).

(6)  Opinia EKES-u w sprawie zapobiegania marnotrawstwu żywności i ograniczania go, sprawozdawca: Yves SOMVILLE, Dz.U. C 161 z 6.6.2013, s. 46.

(7)  Dz.U. C 198 z 10.7.2013, s. 77 oraz Dz.U. C 204 z 9.8.2008, s. 47.

(8)  Dz.U. C 351 z 15.11.2012, s. 52.

(9)  32 % pracowników nie posiada kwalifikacji lub posiada kwalifikacje częściowe w porównaniu ze średnią wynoszącą 27 %. 15 % zatrudnionych w tym sektorze ma mniej niż 24 lata w porównaniu ze średnią w wysokości 9 %; 60 % pracowników to kobiety.

(10)  W niektórych krajach, na przykład we Włoszech i Francji, zdobyto istotne doświadczenia dzięki funduszom międzybranżowym na szkolenie w dwustronnych organach lub wspólnych komisjach.

(11)  Wspólna opinia UNI-Europa Commercio i Eurocommerce, 24 kwietnia 2012 r.


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/26


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw produktów spożywczych i niespożywczych między przedsiębiorstwami

COM(2013) 37 final

2013/C 327/06

Sprawozdawca: Igor ŠARMÍR

Dnia 18 marca 2013 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

zielonej księgi w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw produktów spożywczych i niespożywczych między przedsiębiorstwami

COM(2013) 37 final.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 140 do 1 – 9 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES przyjmuje do wiadomości opublikowanie przez Komisję Europejską zielonej księgi. Jego zdaniem świadczy ona o pozytywnej i wyraźnej zmianie podejścia Komisji do nieuczciwych praktyk handlowych.

1.2

Komitet uznaje nieuczciwe praktyki handlowe nie tylko za „nieuczciwe” bądź „nieetyczne”, ale również za sprzeczne z podstawowymi zasadami prawa oraz z interesami po stronie podaży i popytu. Ponieważ praktyki te oznaczają de facto nadużywanie wyraźnie silniejszej pozycji na rynku, proponuje używanie terminu „abusive trade practices” („praktyki posiadające znamiona nadużyć”), stosowanego regularnie w języku francuskim i angielskim.

1.3

Zdaniem Komitetu obecny zasięg i nasilenie nieuczciwych praktyk handlowych wynika przede wszystkim z fuzji i przejęć, do których doszło w ostatnich dziesięcioleciach.

1.4

Komitet sądzi, że dotychczasowe wyniki Forum Wysokiego Szczebla do spraw Poprawy Funkcjonowania Łańcucha Dostaw Żywności są niejasne, a zaproponowane sposoby podejścia niewystarczające do rozwiązania problemu nieuczciwych praktyk handlowych. Wzywa więc Komisję do przedstawienia nowych inicjatyw.

1.5

Komitet zdaje sobie wprawdzie sprawę, że nieuczciwe praktyki handlowe mogą mieć miejsce w każdych stosunkach umownych, lecz jest przekonany, iż problem ten zaostrza się szczególnie w stosunkach między supermarketami z jednej strony a MŚP z sektora rolno-spożywczego z drugiej. Dochodzi tu do nadużyć, które pod względem rodzaju i stopnia różnią się od tych występujących w innych sytuacjach.

1.6

EKES przyjmuje ze szczególnym zadowoleniem fakt, że Komisja w zielonej księdze wyraźnie wyraża wątpliwości co do rzeczywistej swobody zawierania umów, jeśli stosunki między stronami są bardzo nierówne. Jest to zgodne ze stanowiskiem Komitetu.

1.7

Zdaniem Komitetu w zielonej księdze bardzo dobrze oddano sens i główne rodzaje nieuczciwych praktyk handlowych. Niemniej jest przekonany, że Komisja powinna przedstawić jednolitą definicję tychże praktyk, na wzór definicji zawartej już w dyrektywie 2005/29/WE, gdyż praktyki wspomniane w zielonej księdze przypominają do pewnego stopnia wprowadzające w błąd praktyki marketingowe (1).

1.8

Nieuczciwe praktyki handlowe są tym bardziej znaczące, gdy istnieje „atmosfera strachu”, tj. słabsza strona boi się zakończenia stosunków handlowych ze stroną silniejszą. Ma to miejsce m.in. w sytuacjach, gdy duże przedsiębiorstwa handlu detalicznego wywierają nieuczciwy nacisk na dostawców i/lub przenoszą zbyt wysokie ceny na sprzedawców detalicznych, a w konsekwencji na konsumentów.

1.9

Zdaniem EKES-u konsekwencje nieuczciwych praktyk handlowych nie ograniczają się jedynie do stosunków między przedsiębiorstwami ani nie dotykają wyłącznie słabszej strony umowy. Cierpią na tym również konsumenci oraz interesy gospodarcze danego kraju, co nie zostało dostatecznie uwypuklone w zielonej księdze.

1.10

Komitet uważa, iż przepisy przyjęte w kilku państwach członkowskich w celu ograniczenia nieuczciwych praktyk handlowych świadczą, że obecna sytuacja jest nie do przyjęcia. Choć przepisy te z różnych powodów nie przyniosły satysfakcjonujących wyników, nie można twierdzić, że niczego nie osiągnięto. Jednym z sukcesów jest większa przejrzystość w dzieleniu się korzyściami oraz zaprzestanie rażąco nieuczciwych praktyk.

1.11

Chociaż Komitet nie ma powodów, by sądzić, że przyjęcie tych przepisów przez państwa członkowskie ma negatywny wpływ na swobodny przepływ towarów w UE, może jednak dochodzić do pewnych ograniczeń. Niemniej przepisy te nie mają charakteru protekcjonistycznego i znajdują zastosowanie zarówno do krajowych, jak i zagranicznych przedsiębiorstw.

1.12

EKES zaleca, by w dalszych rozważaniach na temat rozwiązania problemu nieuczciwych praktyk handlowych punktem wyjścia był brak swobody zawierania umów w kontekście niektórych stosunków.

1.13

Komitet zaleca uwzględnienie „czynnika strachu” we wszelkich przyszłych propozycjach dotyczących uregulowania nierównych stosunków handlowych. Trzeba zapewnić nieodzowną równowagę między stronami umowy umożliwiającą ich sprawiedliwe wzajemne stosunki. Z tego względu pierwszoplanowym celem przepisów dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych nie może być wyłącznie ochrona słabszej strony umowy, lecz także ochrona interesu gospodarczego danego kraju. Oznacza to np., że dostawcy produktów spożywczych, którzy stali się ofiarą nieuczciwych praktyk, nie musieliby aktywnie włączyć się w procedury administracyjne i prawne.

1.14

EKES wzywa Komisję do przedstawienia przepisów zakazujących nieuczciwych praktyk handlowych. Powinny się one opierać na orientacyjnym wykazie najbardziej typowych praktyk stosowanych przez stronę silniejszą i mających na celu przeniesienie zwyczajowych kosztów i ryzyka na słabszą stronę.

1.15

EKES apeluje do Komisji, by we współpracy z krajowymi organami ds. konkurencji przygotowała radykalny przegląd obecnych – i wyraźnie przestarzałych – reguł konkurencji, opierając się na zebranych w ostatnich dziesięcioleciach konkretnych doświadczeniach, tak aby zapewnić uczciwą konkurencję polegającą również na uczciwej wymianie odpowiednich informacji w tym sektorze w celu uwzględnienia wszelkich przypadków faktycznego zajmowania pozycji dominującej.

2.   Wprowadzenie

2.1

W zielonej księdze dokonuje się rozróżnienia między łańcuchem dostaw i dystrybucji produktów spożywczych i niespożywczych, co jest całkowicie uzasadnione, zważywszy na to, iż łańcuch dostaw produktów spożywczych odróżnia się od innych struktur.

2.2

Na przestrzeni ostatnich 20 lat doszło do znacznej konsolidacji wśród przedsiębiorstw należących do łańcucha dostaw i dystrybucji, co doprowadziło do stworzenia faktycznych oligopoli. Odnośnie do łańcuchów dostaw i dystrybucji produktów spożywczych, jest to szczególnie widoczne w sektorze detalicznym, w nieco mniejszym stopniu w przemyśle przetwórczym, a najmniej w produkcji pierwotnej produktów rolnych. Doprowadziło to do sporych zaburzeń równowagi w łańcuchu dostaw produktów spożywczych, gdyż oligopole mają olbrzymią siłę przetargową wobec swoich partnerów handlowych, którzy są o wiele bardziej rozproszeni.

2.3

Komitet jest przekonany, że powstałe nierówności strukturalne doprowadziły w niektórych wypadkach do stosowania nieuczciwych praktyk handlowych, które nie tylko są sprzeczne z zasadami sprawiedliwości, uczciwości i etyki, lecz również łamią podstawowe zasady prawa.

2.4

W zielonej księdze nieprawidłowo stwierdza się, że nieuczciwe praktyki handlowe po raz pierwszy omówiono na szczeblu UE dopiero w 2009 r. Wtedy pojawiły się one po raz pierwszy w oficjalnym programie Komisji. Niemniej już w 2005 r. EKES wydał ważną opinię (2), w której uwypuklono problem nieuczciwych praktyk handlowych – wówczas tematu tabu – i skrytykowano wiele negatywnych aspektów postępowania sieci detalicznych. Należy również wspomnieć o ważnej funkcji wydanego w 2007 r. Oświadczenia pisemnego w sprawie zbadania przypadków nadużywania władzy przez duże supermarkety prowadzące działalność w Unii Europejskiej oraz przeciwdziałania im (3), w którym zaapelowano bezpośrednio do Komisji o podjęcie niezbędnych kroków w celu zmiany sytuacji.

2.5

Zdaniem EKES-u dotychczasowe wyniki Forum Wysokiego Szczebla do spraw Poprawy Funkcjonowania Łańcucha Dostaw Żywności są niepewne, gdyż zaproponowane ramy wdrażania dobrych praktyk nie doprowadziły do osiągnięcia porozumienia co do rozwiązania kwestii nieuczciwych praktyk handlowych, nad czym ubolewało m.in. trzech komisarzy (4).

2.6

Europejska Sieć Konkurencji potwierdza w swoim sprawozdaniu, że stosowanie nieuczciwych praktyk handlowych to rzeczywistość, zwłaszcza w sektorze spożywczym. Jest to zgodne z przekonaniem EKES-u, iż nadużywanie silniejszej pozycji gospodarczej przez supermarkety wobec MŚP produkujących i przetwarzających żywność jest problemem o wiele poważniejszym niż w wypadku innych stosunków umownych. Świadczy o tym także fakt, że od lat skargi płyną tylko od tych dostawców produktów spożywczych do dużych łańcuchów detalicznych.

2.7

Komitet odnotowuje stwierdzenie Komisji, że nieuczciwe praktyki handlowe są szkodliwe dla gospodarki UE, a nie tylko dla stosunków umownych między dwoma przedsiębiorstwami.

3.   Definicja nieuczciwych praktyk handlowych

3.1   Pojęcie nieuczciwych praktyk handlowych

3.1.1

Dotychczas nie wyrażono oficjalnie żadnych wątpliwości co do istnienia swobody zawierania umów w stosunkach handlowych – również między supermarketami a MŚP produkującymi żywność. Do niedawna swoboda ta była to jeden z głównych argumentów nie tylko supermarketów, lecz także władz publicznych przeciw uregulowaniu nieuczciwych praktyk handlowych, gdyż twierdzono, że taki krok ograniczyłby te swobody. Zdaniem Komitetu znaczące jest, iż w zielonej księdze zaniechano tego podejścia i wyraźnie stwierdzono, że nie ma rzeczywistej swobody zawierania umów, jeśli istnieje znaczna nierównowaga siły gospodarczej między dwoma stronami.

3.1.2

Z punktu widzenia EKES-u to uznanie braku swobody zawierania umów jest fundamentalnym warunkiem skutecznego poszukiwania kompleksowych rozwiązań problemów wynikających z istniejącej nierównowagi w łańcuchu dostaw i dystrybucji, szczególnie w wypadku produktów spożywczych.

3.1.3

W tej części zielonej księgi Komisja bardzo dobrze oddaje istotę i główne rodzaje nieuczciwych praktyk handlowych. Szczególnie w stosunkach między supermarketami a dostawcami produktów spożywczych słabsza strona nie ma praktycznie żadnych innych możliwości, gdyż na rynku jest niewiele ważnych konsumentów, a co więcej wszyscy oni traktują dostawców w podobny sposób.

3.1.4

Kilka przykładów nieuczciwych praktyk handlowych wspomnianych w zielonej księdze pokazuje, że niektórzy nabywcy nie wahają się zastosować wszelkich środków celem uzyskania nieuzasadnionych korzyści ze szkodą dla drugiej strony. Jednym z rodzajów takich praktyk jest zapłata za fikcyjne usługi lub niezamówione usługi niemające żadnej wartości dla drugiej strony.

3.1.5

Poniżej przedstawiono odpowiedzi EKES-u na pytania postawione w tej części zielonej księgi:

Pytanie 1: Zdaniem EKES-u definicja nieuczciwych praktyk handlowych powinna być podobna do definicji zawartej już w dyrektywie 2005/29/WE. EKES zgadza się jednak z elementami i parametrami, które, według zielonej księgi, opisują nieuczciwe praktyki handlowe.

Pytanie 3: Pojęcia nieuczciwych praktyk handlowych nie należy ograniczyć do etapu negocjacji warunków umów, lecz powinno ono dotyczyć całego procesu stosunków handlowych.

Pytanie 4: Nieuczciwe praktyki handlowe mogą teoretycznie zaistnieć na każdym etapie łańcucha dostaw i dystrybucji, lecz w formie omawianej tutaj mają miejsce wyłącznie w stosunkach między supermarketami a MŚP produkującymi i przetwarzającymi żywność. Nic nie wskazuje np. na to, że wielonarodowe przedsiębiorstwa produkujące żywność, które również są oligopolami, wymagają od swoich dostawców opłat za umieszczanie towarów w asortymencie czy za fikcyjne usługi. Niemniej należy wspomnieć także o przypadkach, w których wielonarodowe przedsiębiorstwa produkujące żywność uzależniają dostawę (zamawianych u nich) produktów od tego, by podobne towary nie były dostarczane przez firmy konkurencyjne.

Pytanie 5: Czynnik strachu jest dobrze znaną rzeczywistością, zwłaszcza w stosunkach między sieciami detalicznymi a MŚP produkującymi żywność. Stanowi on wyraźną bądź domniemaną groźbę zerwania relacji handlowych z dostawcą, wraz z towarzyszącymi temu poważnymi problemami gospodarczymi dla tegoż dostawcy. Wszelkie próby uregulowania nieuczciwych praktyk handlowych muszą uwzględniać ten czynnik, gdyż sprawia on, że nie można oczekiwać, że dostawca złoży skargę czy nawet przedstawi dowody w wypadku wszczęcia procedury administracyjnej bądź prawnej.

3.2   Przykłady nieuczciwych praktyk handlowych

3.2.1

EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt, iż Komisja Europejska wykorzystała w tej części informacje przekazane przez szereg krajowych organów ds. konkurencji. Oprócz wymienionych organów zachęcamy w szczególności do nawiązania współpracy z organami francuskimi i czeskimi, które dysponują bezpośrednim doświadczeniem we wdrażaniu krajowych przepisów dotyczących nieuczciwych praktyk handlowych. W trakcie kontroli urzędy antymonopolowe mają prawo sprawdzać dokumenty księgowe (umowy, faktury, wyciągi z rachunków bankowych itp.), które mogą bezpośrednio świadczyć o stosowaniu nieuczciwych praktyk handlowych.

3.2.2

Przykłady dostarczone przez brytyjskie, hiszpańskie i irlandzkie organy ds. konkurencji świadczą, iż w wielu wypadkach stosowanych praktyk nie należy określać jedynie mianem „nieetycznych”, gdyż wyraźnie przekraczają one granice obowiązującego prawa (zwłaszcza gdy chodzi o przypadki „lobbingu i zastraszania”).

3.3   Potencjalne skutki nieuczciwych praktyk handlowych

3.3.1

Nie ma wątpliwości co do niekorzystnego wpływu nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez stronę silniejszą, a ich logiczną konsekwencją jest hamowanie inwestycji i innowacji w produkcji. Jednakże zdaniem EKES-u w niewystarczającym stopniu przedstawiono skutki dla konsumentów, ponieważ mają one o wiele większy zasięg niż tylko utrudnianie innowacji. Tym niemniej w tej części dokumentu Komisji zupełnie pomija się zagrożenie dla interesów gospodarczych danego kraju, o którym wspominano we wcześniejszych częściach zielonej księgi. Zagrożenie to jest najłatwiej dostrzegalne w przypadku krajów Europy Środkowej i Wschodniej, gdzie supermarkety należą do koncernów z innych państw członkowskich. Ze względu na fakt, iż krajowi producenci – w znakomitej większości MŚP – nie są w stanie sprostać wymogom, które często mają cechy wymuszenia, załamuje się cały sektor rolno-spożywczy w tym regionie, a kraje, które tradycyjnie były samowystarczalne, jeżeli chodzi o zaopatrzenie w podstawowe produkty żywnościowe, w znacznym stopniu utraciły swoje bezpieczeństwo żywnościowe. Produkty krajowe zastępowane są zatem produktami pochodzącymi z importu, często o niezmiernie wątpliwej jakości.

3.3.2

Poniżej przedstawiono odpowiedzi EKES-u na pytania postawione w tej części zielonej księgi:

Pytanie 6: W sektorze spożywczym nieuczciwe praktyki handlowe stosowane są powszechnie, zwłaszcza przez supermarkety, w codziennych relacjach handlowych.

Pytanie 7: Dostawcy towarów niespożywczych oczywiście w znacznie mniejszym stopniu padają ofiarą nieuczciwych praktyk handlowych ze strony sieci sprzedaży detalicznej. Wynika to prawdopodobnie z ich mniejszej zależności od wielkich sieci handlu detalicznego, ponieważ dostawcy takich towarów, jak zabawki, sprzęt sportowy czy odzież, mają do dyspozycji znacznie większy wybór możliwości zbytu niż producenci żywności. Nieuczciwe praktyki handlowe występują w stosunkach franczyzy zarówno w detalicznym sektorze spożywczym, jak i niespożywczym. W tym przypadku w istocie wchodzą w grę takie same kwestie jak te opisane w opinii w sprawie łańcucha dostaw żywności, zachodzi tu bowiem taki sam brak równowagi w relacji między stroną silniejszą (franczyzodawcą/siecią detaliczną) a stroną znacznie słabszą (franczyzobiorcą). W konsekwencji ma zastosowanie ta sama zasada braku (negocjacyjnej) swobody umów: franczyzobiorca podpisuje umowę o przystąpieniu na warunkach określonych przez franczyzodawcę i nie ma innego wyboru, jeśli chce zdobyć kontrakt. Uwagi poczynione w odniesieniu do czynnika strachu oraz przerzucania kosztów typowych dla dystrybutora (franczyzodawcy) na dostawcę (franczyzobiorcę), bez świadczenia wzajemnego czy wartości dodanej dla franczyzobiorcy, dotyczą również stosunków franczyzy. W trakcie realizacji umowy franczyzodawca często jednostronnie wprowadza zmiany do uzgodnionych warunków za pośrednictwem „instrukcji”, a więc czyniąc to poza umową.

Pytanie 8: Nieuczciwe praktyki handlowe wywierają ogromny wpływ na zdolność do inwestycji i innowacji MŚP z sektora rolno-spożywczego. Inwestycje w celu ochrony różnych aspektów interesu publicznego – jak np. środowisko, warunki pracy, dobrostan zwierząt czy klimat – są niższe z powodu zależności od niewielkiej liczby nabywców i związanej z tym niepewności.

Pytanie 9: Skutki nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach między przedsiębiorstwami dla konsumentów zostały szczegółowo przeanalizowane w specjalnym opracowaniu (5). Obecny system jest szkodliwy dla konsumentów zwłaszcza w długim okresie, ponieważ brakuje inwestycji ukierunkowanych na zrównoważoną produkcję i innowacje. W dłuższej perspektywie konsumenci stracą także wskutek niedoskonałości rynku w takich dziedzinach, jak ochrona środowiska, klimat, warunki pracy czy dobrostan zwierząt. Z tego względu naszym zdaniem byłoby lepiej, gdyby konsumenci płacili dzisiaj za produkty spożywcze nieco więcej, ponieważ obecnie sieci sprzedaży detalicznej konkurują ze sobą wyłącznie w oparciu o możliwie najniższą cenę dla konsumenta, czemu podporządkowane są wszelkie inne aspekty.

Pytanie 10: Nie ma wątpliwości, że nieuczciwe praktyki handlowe mają niekorzystny wpływ na funkcjonowanie jednolitego rynku, ponieważ znacznie ograniczają możliwości konkurencyjne małych i średnich podmiotów. W zasadzie o tym, co i gdzie się sprzedaje, decydują wielcy detaliści, a kryterium stosowanym w licznych przypadkach nie jest w cale stosunek jakości do ceny, lecz często większa „gotowość” lub „zdolność” do akceptacji nieuczciwych praktyk handlowych.

4.   Krajowe ramy dotyczące nieuczciwych praktyk handlowych

4.1

Na podstawie analizy obecnych ram prawnych na poziomie państw członkowskich i na poziomie UE wskazać można dwie kwestie. Po pierwsze, stosowanie nieuczciwych praktyk handlowych przez niektóre potężne podmioty gospodarcze jest obecnie faktem powszechnie znanym i niezaprzeczalnym, przy czym właściwe organy w kilku państwach członkowskich doszły już do wniosku, że aktualna sytuacja wymaga odpowiednich regulacji.

4.2

Obecne rozmiary tego zjawiska, zwłaszcza w relacjach między wielkimi sieciami handlu detalicznego a producentami żywności, świadczą przede wszystkim o nieaktualności ustawodawstwa w dziedzinie konkurencji. Niektóre rodzaje nieuczciwych praktyk handlowych wskazują na poważną deformację otoczenia konkurencyjnego i świadczą o istnieniu podmiotów mających realną pozycję dominującą, w odniesieniu do których obowiązujące przepisy antymonopolowe są nieskuteczne.

4.3

Oprócz nowelizacji prawa konkurencji zdaniem EKES-u w pełni uzasadnione byłoby także wprowadzenie na poziomie UE zakazu stosowania określonych nieuczciwych praktyk handlowych, co zapewniłoby niezbędną harmonizację zróżnicowanego otoczenia prawnego. Między uregulowaniem kwestii nieuczciwych praktyk handlowych a nowelizacją ustawodawstwa antymonopolowego musi jednak występować logiczny związek, tak aby sankcje dotyczyły jedynie logicznych inicjatorów umów zawieranych z zastosowaniem nieuczciwych praktyk handlowych, tj. strony zajmującej pozycję dominującą.

4.4

By tego rodzaju zharmonizowane ustawodawstwo było skuteczne, musi ono uwzględniać „groźbę wycofania z asortymentu” (ang. delisting), a tym samym brak możliwości złożenia skargi przez słabszą stronę umowy, zwłaszcza MŚP zaopatrujące supermarkety. W swej koncepcji ustawodawstwo takie musi mieć szersze cele niż tylko rozwiązanie problemów w stosunkach między przedsiębiorstwami.

4.5

Poniżej przedstawiono odpowiedzi EKES-u na pytania postawione w tej części zielonej księgi (na które nie udzielono odpowiedzi we wcześniejszych częściach opinii):

Pytanie 11: Uregulowania w zakresie nieuczciwych praktyk handlowych przyjęte w niektórych państwach członkowskich jak dotąd nie przyniosły zadowalających rezultatów. Zdaniem EKES-u wynika to po części z faktu, iż większość owych regulacji przyjęta została stosunkowo niedawno (we Włoszech, na Słowacji, w Republice Czeskiej, na Węgrzech i w Rumunii), lecz także ze względu na to, że ich koncepcja prawna nie zasadzała się na braku swobody zawierania umów, chociaż już samo uznanie stosowania nieuczciwych praktyk handlowych świadczy o tym, że coś jest nie w porządku z realną swobodą zawierania umów. Nie można jednak stwierdzić, że dzięki tym przepisom niczego nie osiągnięto. W krajach, w których przyjęto takie uregulowania, nie dochodzi już do narzucania najbardziej skandalicznych warunków umownych, a supermarkety zmuszone są uciekać się do bardziej wyrafinowanych metod, jeśli chcą zapewnić sobie bezprawne korzyści. Największe postępy poczyniono we Francji, gdzie pod naciskiem ustawodawstwa i poprzez jego egzekwowanie doprowadzono do obniżenia rabatów udzielanych przez dostawców do akceptowalnego poziomu (10–15 % zamiast 50–60 % jak to miało miejsce w przeszłości) (6). W rezultacie osiągnięto większą przejrzystość w zakresie podziału korzyści w łańcuchu dostaw żywności.

Pytanie 12: Kwestia, czy należy pilnie przyjąć konkretne przepisy prawne, zależy m.in. od natężenia nieuczciwych praktyk handlowych i kształtuje się różnie w poszczególnych krajach. Inna sytuacja panuje na południu Europy, inna w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, a jeszcze inna na północy Europy. W każdym regionie mamy do czynienia z nieco inną kulturą i tradycją prawną. Dlatego właśnie niektóre kraje mają już ramy regulacyjne/samoregulacyjne, a inne wciąż takowych ram nie mają.

Pytanie 14: EKES jest przekonany, że nowe środki harmonizujące należałoby przyjąć na szczeblu UE (zob. punkty 4.2, 4.3 i 4.4).

Pytanie 15: Można już niewątpliwie mówić o pozytywnym wpływie regulacji (zob. wyżej). Występują pewne obawy co do wprowadzania uregulowań w tej dziedzinie, wynikają one jednak z założenia, że obowiązuje swoboda zawierania umów. Skoro jednak w analizowanych tutaj stosunkach umownych taka swoboda praktycznie nie występuje, wspomniane obawy są bezpodstawne.

5.   Egzekwowanie przepisów zwalczających nieuczciwe praktyki handlowe

5.1   Mechanizmy egzekwowania przepisów na poziomie krajowym

5.1.1

EKES popiera pogląd Komisji Europejskiej, iż obowiązujące obecnie na poziomie krajowym mechanizmy zwalczania nieuczciwych praktyk handlowych są ze wszech miar niedostateczne. Wynika to głównie z nieuwzględnienia braku realnej swobody zawierania umów i występowania „groźby wycofania z asortymentu”, a tym samym istnienia pewnej atmosfery strachu. Z problemami tymi jak dotąd najlepiej uporano się we Francji, gdzie organ kontrolny może podejmować działania na podstawie informacji nieformalnych oraz z własnej inicjatywy, przy czym zwalczanie nieuczciwych praktyk handlowych opiera się na ochronie krajowych interesów gospodarczych, a nie słabszej ze stron zawierających umowę.

5.1.2

Wprawdzie w niektórych państwach członkowskich istnieją przepisy mające na celu zwalczanie nieuczciwych praktyk umownych, w innych jednak przepisów takich nie ma. Ponadto między poszczególnymi przepisami występują znaczne różnice. Fakty te stanowią bez wątpienia pewne utrudnienie w transgranicznej wymianie handlowej (pytanie 16).

5.1.3

Zdaniem EKES-u jedynym rozsądnym wspólnym podejściem zmierzającym do wyeliminowania niekorzystnego wpływu wynikającego z różnic w ustawodawstwie mającym tutaj zastosowanie byłoby przyjęcie ustawodawstwa harmonizującego wymierzonego przeciwko nieuczciwym praktykom handlowym (pytanie 17).

5.2   Mechanizmy egzekwowania przepisów na poziomie UE

5.2.1

EKES zgadza się ze stwierdzeniem Komisji, że w obecnej chwili na poziomie UE nie ma żadnego konkretnego mechanizmu służącego zwalczaniu nieuczciwych praktyk handlowych. Jest również przekonany, że w celu pokonania „czynnika strachu” należy wyposażyć krajowe organy właściwe w tej dziedzinie w prawo do podejmowania działań z własnej inicjatywy, do przyjmowania anonimowych lub nieformalnych skarg oraz do nakładania sankcji (pytanie 18).

6.   Rodzaje nieuczciwych praktyk handlowych

6.1

EKES przyznaje, że nieuczciwe praktyki handlowe mogą występować w całym łańcuchu dostaw produktów spożywczych i niespożywczych, jednak w świetle przedstawionych wyżej stwierdzeń jest przekonany, że najpoważniejszy problem występuje w relacjach między wielkimi dystrybutorami produktów spożywczych a producentami zaliczającymi się do MŚP.

6.2

Jeśli chodzi o przyjmowanie towarów do sprzedaży, zupełnie niejasne jest, jakie jest świadczenie w zamian za opłatę, jaką zmuszony jest uiścić potencjalny dostawca. W znakomitej większości przypadków, nawet zapłacenie takiej opłaty – będącej wstępnym warunkiem koniecznym podjęcia jakiejkolwiek współpracy handlowej – nie daje dostawcy żadnej gwarancji, że odbiorca rzeczywiście przyjmie od niego dany towar albo że go bezpodstawnie nie wycofa z asortymentu.

6.3

Rabaty udzielane przez dostawcę to obecnie rutynowa praktyka wielkich sieci detalicznych, a ich ogólna użyteczność jest zdaniem EKES-u co najmniej wątpliwa. Z jednej strony rabaty udzielane przez dostawców są symbolem nadużywania realnej pozycji dominującej, ponieważ kryją się za nimi często niezamówione i fikcyjne usługi. Z drugiej strony skutkują one brakiem przejrzystości, jeśli chodzi o podział korzyści. Z powodu udzielanych rabatów dostawcy (a także zewnętrzni obserwatorzy) mają ogromne trudności z wyliczeniem, ile realnie zapłacono im za dostarczony towar. W rzeczywistości zamówienie na dostawę towarów uzależnione jest od zaakceptowania usług oferowanych przez odbiorcę. Zdaniem EKES-u opłaty za realne i uzasadnione usługi świadczone dostawcom przez odbiorców powinny być wkalkulowane w cenę zakupu produktów spożywczych.

6.4

Poniżej przedstawiono odpowiedzi EKES-u na pytania postawione w tej części zielonej księgi (na które nie udzielono odpowiedzi we wcześniejszych częściach opinii):

Pytanie 19: Do zestawienia nieuczciwych praktyk handlowych dodalibyśmy opłaty za fikcyjne i niezamówione usługi, nadmiernie wysokie opłaty za usługi rzeczywiście wyświadczone oraz przerzucanie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej i kosztów marketingu na dostawcę.

Pytanie 20: Istnienie wykazu nieuczciwych praktyk handlowych jest warunkiem koniecznym dla zwalczania tego rodzaju praktyk. Taki wykaz należałoby oczywiście regularnie aktualizować. Nie można jednak poprzestać na samym wykazie. Należy zaproponować dostatecznie szeroką definicję nieuczciwych praktyk handlowych, która obejmowałaby wszelkie przypadki nieodpowiadające szerokiej definicji „dobrej praktyki biznesowej” pod względem dobrej wiary, „równowagi stron umowy” oraz powszechnych zasad prowadzenia działalności w danych sektorach gospodarki.

Pytanie 21: EKES sądzi, że każde ogniwo w całym łańcuchu dostaw powinno samodzielnie ponosić typowe dla siebie koszty i ryzyko, tak aby uzyskać sprawiedliwy podział całkowitej marży. To znaczy, że koszty i ryzyko związane z produkcją powinny obciążać producenta, natomiast za koszty i ryzyko związane ze sprzedażą powinien odpowiadać detalista.

Pytanie 23: Zdaniem EKES-u dobre praktyki należy zawrzeć w ramach obowiązujących na poziomie UE.

Pytanie 24: EKES wyraża przekonanie, iż na szczeblu UE należałoby przyjąć wiążący instrument prawny, taki jak rozporządzenie.

Pytanie 25: Zdaniem EKES-u w przedstawionej zielonej księdze nie poświęca się dostatecznej uwagi ocenie wpływu, jaki nieuczciwe praktyki handlowe stosowane w relacjach między przedsiębiorstwami mają na konsumentów i interes gospodarczy danego kraju.

Bruksela, 11 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  Zob. opinia EKES-u „Wprowadzające w błąd praktyki marketingowe” (Dz.U. C 271 z 19.9.2013, ss. 61–65).

(2)  Dz.U. C 255 z 14.10.2005, s. 44.

(3)  Oświadczenie pisemne (0088/2007) posłów do PE w sprawie zbadania przypadków nadużywania władzy przez duże supermarkety prowadzące działalność w Unii Europejskiej oraz przeciwdziałania im.

(4)  Komunikat prasowy „Poprawa funkcjonowania łańcucha dostaw żywności”, Komisja Europejska, Bruksela, 5 grudnia 2012 r.

(5)  Consumers International, The relationship between supermarkets and suppliers: What are the implications for consumers? [„Relacje supermarketów z dostawcami: konsekwencje dla konsumentów”], 2012 r.

(6)  Informacje pochodzą z francuskiej Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji, Konsumentów i Zwalczania Nadużyć (Direction Générale de la Concurrence, de la Consommation et de la Répression des Fraudes).


ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 54 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

Punkt 1.10

Zmienić

Komitet uważa, iż przepisy przyjęte w kilku państwach członkowskich w celu ograniczenia nieuczciwych praktyk handlowych świadczą, że obecna sytuacja jest nie do przyjęcia. Choć przepisy te z różnych powodów nie przyniosły satysfakcjonujących wyników, nie można twierdzić, że niczego nie osiągnięto. Jednym z sukcesów jest większa przejrzystość w dzieleniu się korzyściami oraz zaprzestanie Jednak przejrzystość ustalania cen jest wciąż niewystarczająca i nie zaprzestano jeszcze rażąco nieuczciwych praktyk.

Uzasadnienie

Zostanie przedstawione ustnie.

Wynik głosowania

Za

:

54

Przeciw

:

63

Wstrzymało się

:

27


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/33


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „Inteligentne regulacje – odpowiedź na potrzeby małych i średnich przedsiębiorstw”

COM(2013) 122 final

2013/C 327/07

Sprawozdawca: Anna Maria DARMANIN

Współsprawozdawca: Brendan BURNS

Dnia 18 kwietnia 2013 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Inteligentne regulacje – odpowiedź na potrzeby małych i średnich przedsiębiorstw”

COM(2013) 122 final.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 156 do 2 – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES popiera Komisję w jej dążeniu do tego, by w swoim programie politycznym priorytetowo traktować inteligentne regulacje. Regulacje są niezbędne, jednak trzeba je właściwie opracować, tak aby osiągnąć cele polityki UE najmniejszym kosztem. EKES pozytywnie ocenia podjęte przez Komisję w całym minionym roku wysiłki, by promować tworzenie i stosowanie lepszych narzędzi regulacyjnych, w tym ocen skutków oraz udziału zainteresowanych stron.

1.2

Dlatego też Komitet:

a)

zauważa, że o ile inteligentne regulacje są niezbędne dla wszystkich przedsiębiorstw niezależnie od ich wielkości, formalności administracyjne mają nieproporcjonalnie duży wpływ na małe przedsiębiorstwa, zwłaszcza mikroprzedsiębiorstwa;

b)

przypomina wszystkim służbom Komisji, że test MŚP stanowi integralną część ocen skutków; wnosi, by ustawodawca europejski, przygotowując oceny skutków i opracowując teksty legislacyjne, wziął pod uwagę specyfikę małych przedsiębiorstw i mikroprzedsiębiorstw w obrębie grupy MŚP;

c)

z zadowoleniem przyjmuje program REFIT, w którego ramach wskazane zostaną obciążenia i nieskuteczne środki dotyczące MŚP; należy go wykorzystać do tego, by zidentyfikować istniejące uregulowania, które przestały służyć założonym celom, zaproponować ich wycofanie oraz skonsolidować obowiązujące ustawodawstwo; proponujemy, by Komisja jak najszybciej zainicjowała nowe kontrole sprawności i priorytetowo potraktowała te, które wynikają z przedstawionej w omawianym komunikacie listy TOP 10 aktów prawnych powodujących największe utrudnienia, zwracając przy tym szczególną uwagę na mikroprzedsiębiorstwa;

d)

wskazuje na jedną z zasad tego programu mówiącą, że oceny skutków staną się bardziej czytelne dla odbiorców, jeśli będą opierać się na standardowym szablonie i zawierać przejrzyste streszczenie, w którym wskazane zostaną najważniejsze zagadnienia, m.in. kwestia kosztów realizacji, zwłaszcza w przypadku mikroprzedsiębiorstw;

e)

popiera utworzenie, w długim terminie, jednolitej niezależnej Rady ds. Ocen Skutków (IAB) działającej we wszystkich instytucjach UE; to niezależne gremium powinno korzystać z pomocy ekspertów zewnętrznych w celu przeprowadzenia dodatkowej analizy wniosków Komisji, aby zagwarantować, że różne wchodzące w grę koncepcje zostaną właściwie zrozumiane;

f)

zgadza się, że nie należy przyznawać mikroprzedsiębiorstwom całościowych zwolnień, lecz raczej przyjąć – po gruntownej ocenie skutków – podejście indywidualne w odniesieniu do poszczególnych wniosków ustawodawczych;

g)

przypomina Komisji, by szczegółowo wyjaśniła, jakie zmiany i z jakich powodów zostały dokonane w następstwie procesu konsultacyjnego;

h)

jest zdania, że Komisja Europejska powinna ciągle monitorować tabelę wyników dla MŚP, która jest opracowywana za pośrednictwem scentralizowanych służb koordynujących w ścisłej współpracy z organizacjami MŚP;

i)

apeluje o nowy program na rzecz zmniejszenia niepotrzebnych obciążeń regulacyjnych i zapewnienie, że bardziej inteligentne regulacje nie spowodują wyłączenia przedsiębiorstw z przepisów dotyczących ochrony pracowników, równości płci czy też norm ochrony środowiska. Dlatego też zdecydowanie opowiada się za udzieleniem nowego mandatu do roku 2020 grupie Stoibera, która we współpracy z organizacjami MŚP będzie monitorować i wdrażać strategie polityczne, szczególnie te dotyczące mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw;

j)

wnosi, by Rada i Parlament, podejmując decyzje w sprawie przepisów UE, ograniczyły również spoczywające na przedsiębiorstwach obciążenia administracyjne;

k)

proponuje, by państwa członkowskie wymieniały się sprawdzonymi rozwiązaniami w dziedzinie inteligentnych regulacji z myślą o tym, by unikać nadmiernie rygorystycznego wdrażania.

2.   Komunikat Komisji

2.1

W listopadzie 2011 r. Komisja opublikowała sprawozdanie „Zmniejszanie obciążeń regulacyjnych dla MŚP – dostosowanie przepisów UE do potrzeb mikroprzedsiębiorstw” (1), w którym określono środki adresowane konkretnie do MŚP. W sprawozdaniu tym zawarto rozważania na temat zasady „najpierw myśl na małą skalę” określonej w programie SBA (2), zgodnie z którą przy opracowywaniu prawodawstwa należy uwzględniać jego wpływ na MŚP, a także należy upraszczać istniejące otoczenie regulacyjne. Komisja wyraziła ponadto wolę podjęcia kwestii obciążeń dotyczących MŚP za pomocą nowego programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIF) (3), ogłoszonego w grudniu 2012 r.

2.2

W przyjętym 7 marca 2013 r. komunikacie Komisji „Inteligentne regulacje – odpowiedź na potrzeby małych i średnich przedsiębiorstw” (4), przygotowanym na wiosenne posiedzenie Rady Europejskiej, dokonuje się podsumowania wszystkich działań przeprowadzonych przez Komisję od 2011 r. w dziedzinie obciążeń dotykających MŚP. W sprawozdaniu tym omawia się postępy w następujących dziedzinach:

omawianie znaczenia ocen skutków dla regulacji dotyczących MŚP;

wprowadzanie rocznej tablicy wyników dla MŚP;

zapewnianie kontroli sprawności regulacyjnej.

3.   Spostrzeżenia i komentarze

3.1   Opracowywanie inteligentnych regulacji ma podstawowe znaczenie dla MŚP – zwłaszcza dla mikroprzedsiębiorstw

3.1.1

EKES zawsze popierał inicjatywy na rzecz lepszego stanowienia prawa i zachęcał do ich podejmowania, o czym wyraźnie świadczą różne jego opinie (5). Zwracamy uwagę, że o ile inteligentne regulacje są niezbędne dla wszystkich przedsiębiorstw, to formalności administracyjne mają nieproporcjonalnie duży wpływ na mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa. Dlatego też stosowanie zasady „najpierw myśl na małą skalę” powinno stanowić główną wytyczną w procesie opracowywania nowych przepisów oraz w całym procesie decyzyjnym.

3.1.2

MŚP różnią się pod względem wielkości, dziedziny działalności, celów, finansowania, zarządzania, geografii i statusu prawnego (6). Decydenci polityczni powinni zatem wziąć pod uwagę te różnice przy opracowywaniu uregulowań przeznaczonych dla owych przedsiębiorstw. Powinni pamiętać, że poszczególne regulacje mogą nie wydawać się szczególnie uciążliwe, jednak to zwłaszcza nagromadzenie przepisów i regulacji zniechęca mikroprzedsiębiorstwo czy małe przedsiębiorstwo do rozwijania nowych pomysłów, rozszerzania istniejących rynków czy zatrudniania większej liczby osób.

3.1.3

W rezultacie wiele MŚP, zwłaszcza mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, postrzega ustawodawstwo raczej jako sposób na hamowanie rozwoju przedsiębiorczości niż na stymulowanie wzrostu. EKES jest zdania, że inteligentniejsze regulacje na poziomie UE nie pomogą, jeśli w przepisach nie określi się jasno, jakim przedsiębiorstwom mają one pomagać i jakie zwolnienia (jeśli w ogóle) przyznaje się tym przedsiębiorstwom lub też o jakie zwolnienia będą one mogły występować. EKES wzywa zatem stanowczo Komisję do pełnej realizacji testu MŚP w ramach wszystkich ocen skutków przeprowadzanych w różnych dyrekcjach generalnych Komisji. Komitet uważa, że test MŚP powinien uwzględniać potencjalne koszty i korzyści wniosków w odniesieniu do wielkości przedsiębiorstwa, przy czym należy dokonać wyraźnego rozróżnienia między mikroprzedsiębiorstwami, małymi i średnimi przedsiębiorstwami. Gdyby test MŚP przeprowadzono niewłaściwie, otrzyma on negatywną opinię od Rady ds. Ocen Skutków.

3.2   Rola ocen skutków

3.2.1

EKES uznaje zatem rolę ocen skutków (7) jako kluczowego elementu polityki na rzecz MŚP na poziomie UE. Nalega, by Komisja przygotowywała rzetelne oceny skutków, które będą spełniały postawione im cele i będą logiczne. Przypomina Komisji, że należy przestrzegać zasad pomocniczości i proporcjonalności. Ocena skutków powinna również skupiać się na analizie kosztów. Większe koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa w wyniku uregulowań czynią nieopłacalnymi pewne rodzaje działalności, które przy braku uregulowań przynosiłyby zyski. W efekcie niektóre mniej liczące się firmy zostaną zmuszone do opuszczenia rynku, co spowoduje obniżenie potencjału działalności gospodarczej w sektorze prywatnym. EKES wnosi, by Komisja przedstawiała weryfikowane przez niezależny podmiot roczne oświadczenie w sprawie ponoszonego przez przedsiębiorstwa całkowitego kosztu netto wniosków regulacyjnych. W oświadczeniu tym należałoby również wskazywać najważniejsze zmiany, które wprowadzono we wnioskach dotyczących polityki w następstwie ocen skutków.

3.2.2

EKES zwraca uwagę, że oceny skutków to dokumenty techniczne, jednak ich długość i język mogą czynić je niezrozumiałymi, zwłaszcza jeśli swój wkład do nich będą chciały wnieść małe przedsiębiorstwa. Komitet zaleca, by uczynić je bardziej czytelnymi dla odbiorców (8), stosując standardowy szablon i zamieszczając przejrzyste streszczenie, w którym wskazane zostaną najważniejsze poruszone kwestie i które będzie się skupiało na każdej podgrupie MŚP.

3.2.3

EKES domaga się, by przewidziano niezależną, przejrzystą analizę projektów ocen skutków przeprowadzaną przez zainteresowane strony, w tym również organizacje biznesowe reprezentujące mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie przedsiębiorstwa, tak aby zagwarantować, że dokumenty te będą wysokiej jakości i będą opracowywane zgodnie z wytycznymi (9).

3.2.4

Oceny skutków powinny szczegółowo określać, w jaki sposób i w jakim zakresie należy zastosować specjalne środki i modele (takie jak zwolnienia, uproszczenia itp.), aby zmniejszyć obciążenia regulacyjne spoczywające na MŚP. EKES pozytywnie ocenia szersze stosowanie testów MŚP, jednak przypomina, że należy dokładnie sprawdzić wpływ przepisów w odniesieniu do każdej z trzech różnych podgrup z osobna, a następnie przeanalizować możliwości zwolnienia mikroprzedsiębiorstw ze stosowania nowych regulacji lub możliwości przyjęcia mniej rygorystycznych przepisów.

3.2.5

EKES stwierdza, że Komisja zdaje się odchodzić od swoich planów, by w momencie zakończenia procedury oceny skutków dokonywać całościowego zwolnienia mikroprzedsiębiorstw ze stosowania przepisów UE. EKES przyjmuje ten krok z zadowoleniem i podkreśla, że inteligentne regulacje powinny być dopasowane do rodzaju i wielkości przedsiębiorstwa i nie powinny być nadmiernie skomplikowane. Jeśli te warunki zostaną spełnione, właścicielom przedsiębiorstw łatwo będzie opracować odpowiednie procedury wewnętrzne, które będą realizowały cele inteligentnych przepisów.

3.2.6

Mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa zdają sobie sprawę, że są bliżej swoich klientów niż duże firmy międzynarodowe. Dostrzegają też, że wśród klientów rośnie popyt na korzystanie z usług przedsiębiorstw lokalnych, które spełniają standardy etyczne i dbają o miejscowe środowisko naturalne. EKES przypomina Komisji, że ważne jest zatem, aby przedsiębiorstwa przestrzegały norm i przepisów regulujących jakość przedsiębiorstw, ich produktów i usług, jeśli chcą skutecznie się rozwijać i zachować konkurencyjność na różnych rynkach. Zwolnienie mikroprzedsiębiorstw ze stosowania przepisów dotyczących np. ochrony konsumenta i środowiska może w ostatecznym rozrachunku zaszkodzić tym przedsiębiorstwom (10).

3.2.7

Zdaniem Komitetu ocena skutków – niezależnie od powyższych uwag – powinna mieć na celu precyzyjny pomiar efektu domina, który mogłyby spowodować środki prowadzące do zmniejszenia obciążeń administracyjnych poprzez zmianę przepisów dotyczących MŚP. W istocie, ewentualne skutki uboczne mogą wpłynąć na równowagę społeczną i stosunki z administracją państwową (praca na czarno, wiedza o danych podatkowych, składki społeczne, rodzaj i cechy umowy o pracę itd.).

Inteligentne regulacje dotyczące MŚP muszą, ze swej natury, sprawić, by ich skutki zewnętrzne, o ile nie mogą być zerowe, nie były przynajmniej negatywne. W związku z tym EKES przypomina Komisji, że inteligentne regulacje nie powinny podważać praw pracowników (11) ani ograniczać ich podstawowego poziomu ochrony, zwłaszcza w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

3.3   Tablica wyników dla MŚP

3.3.1

EKES przyjmuje z zadowoleniem wprowadzenie rocznej tabeli wyników dla MŚP, co umożliwia śledzenie konkretnych środków w całym cyklu podejmowania decyzji. Z niecierpliwością oczekujemy jej wdrożenia i jej rezultatu.

3.3.2

EKES jest zdania, że Komisja Europejska powinna stale monitorować tabelę wyników dla MŚP za pośrednictwem scentralizowanych służb koordynujących w ścisłej współpracy z różnymi instytucjami i organami UE. Do udziału w tym procesie zachęca się również państwa członkowskie i MŚP.

3.4   Lepsze konsultowanie się z MŚP

3.4.1

EKES wyraża zadowolenie, że plany działania („roadmaps”), przy pomocy których informuje się zainteresowane strony o ewentualnych inicjatywach Komisji, są udostępniane tym podmiotom w ramach planowania prac przygotowawczych i konsultacyjnych. Konsultacje z zainteresowanymi stronami powinny być szeroko reklamowane, tak aby podmioty te mogły w porę zareagować. Niemniej muszą one być ukierunkowane nie na ilość, lecz na jakość i powinny być poparte danymi empirycznymi zebranymi dzięki wywiadom z rzeczywistymi przedsiębiorcami, pracownikami i organizacjami biznesowymi, wizytom w mikroprzedsiębiorstwach i małych przedsiębiorstwach lub dzięki obserwacji tego rodzaju firm. EKES przypomina Komisji, że wspomniane plany działania zawsze powinny obejmować wstępną szacunkową ocenę spodziewanych kosztów, by umożliwić zainteresowanym stronom przeprowadzenie kontroli jakościowej możliwych skutków. Komitet przypomina Komisji, że szeroko zakrojone konsultacje z zainteresowanymi stronami są niezbędne do zgromadzenia wysokiej jakości danych oraz sporządzenia wniosków dotyczących inteligentnych regulacji.

3.4.2

Po zakończeniu konsultacji wiele stowarzyszeń przedsiębiorstw i ich członkowie zastanawiają się, czy ich wysiłki, by pomóc we wskazaniu potencjalnych problemów i możliwych rozwiązań, były warte zachodu. EKES opowiada się za tym, by niektóre z nich, w następstwie oficjalnej procedury, uczestniczyły w Radzie ds. Ocen Skutków w charakterze ekspertów zewnętrznych, którzy przeprowadzą dodatkową analizę wniosków Komisji, aby zagwarantować, że różne wchodzące w grę koncepcje zostaną właściwie zrozumiane.

3.4.3

EKES odnotowuje, że w ostatnich latach nastąpił stosunkowy wzrost liczby przyjmowanych przez ustawodawcę aktów delegowanych. Wiele decyzji podejmowanych za pośrednictwem takich aktów ma znaczący wpływ na MŚP. Komitet uważa w związku z tym, że należy rozszerzyć zakres konsultacji tak, aby obejmowały one również niektóre zasadnicze akty delegowane, które mogą mieć znaczące skutki gospodarcze, ekologiczne lub społeczne dla konkretnego sektora lub dla głównych zainteresowanych stron.

3.4.4

EKES apeluje o prawdziwy zorganizowany dialog na temat MŚP z różnymi stronami w trakcie opracowywania legislacji. Takie partnerstwo powinno zapewnić udział wszystkich MŚP i ich organizacji, szczególnie stowarzyszeń małych przedsiębiorstw broniących stosowania określonych w programie SBA zasad „najpierw myśl na małą skalę” i „tylko jeden raz” (12) z myślą o wspieraniu celów dotyczących skuteczności.

3.4.5

EKES zasadniczo popiera sieć Enterprise Europe Network (EEN). Wyraża ubolewanie, że nie wykorzystano jeszcze w pełni jej potencjału, ponieważ wydaje się, że wiele europejskich MŚP nie wie o jej istnieniu. Dzięki ścisłej współpracy z organizacjami MŚP usługi oferowane przez EEN powinny opierać się na rzeczywistych żądaniach i potrzebach tych przedsiębiorstw.

Komitet jest zdania, że należy wesprzeć organizacje prowadzące sieć Enterprise Europe Network, aby mogły przeznaczyć więcej zasobów na potrzeby MŚP związane z ich kontaktami z administracją publiczną. Zdaniem EKES-u wsparcie to powinno skupiać się zwłaszcza na najmniejszych przedsiębiorstwach, z którymi należy się konsultować bezpośrednio za pośrednictwem ich lokalnego ośrodka Enterprise Europe Network w momencie, gdy stają one wobec kwestii regulacyjnych. Wyniki bezpośrednich spotkań i wkład organizacji MŚP powinny zostać uwzględnione przez wszystkie służby Komisji, aby można było w praktyce wdrożyć zasadę „najpierw myśl na małą skalę”.

3.4.6

EKES z zadowoleniem przyjmuje przedłużenie mandatu składającej się z niezależnych ekspertów Grupy Wysokiego Szczebla ds. Obciążeń Administracyjnych (13) (grupa Stoibera). EKES pragnąłby w szczególności, aby grupie tej przyznano nową kluczową rolę we wspieraniu Komisji w zakresie przygotowywania, monitorowania i wdrażania polityk na rzecz mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw w ścisłej współpracy z organizacjami MŚP i związkami zawodowymi.

3.4.7

EKES odnotowuje wyniki konsultacji TOP 10 dotyczących najgorszych przykładów formalności administracyjnych, którym podlegają MŚP (14). Komitet wnosi, by Komisja możliwie szybko zareagowała na te wyniki, publikując konkretne wnioski dotyczące uproszczenia.

3.5   Uwzględnianie potrzeb MŚP

3.5.1

EKES popiera kontrole sprawności regulacyjnej w odniesieniu do polityki na rzecz MŚP (15) (tzw. program REFIT). EKES z niecierpliwością oczekuje wyników ocen pilotażowych (16) i zachęca Komisję, by w swoim programie na rok 2014 przewidziała dalsze kontrole sprawności w najważniejszych dziedzinach, które uważamy za kluczowe dla stymulowania wzrostu i tworzenia miejsc pracy. Zachęca się Komisję, by na swojej stronie internetowej publikowała wszystkie kontrole sprawności, które zostały już przeprowadzone lub są dopiero planowane.

3.5.2

EKES proponuje ponadto kompleksową kontrolę sprawności przepisów UE, z którymi przedsiębiorstwa się stykają, kiedy prowadzą handel poza granicami zewnętrznymi UE. Uważa, że związane z tymi przepisami obciążenia administracyjne są znaczne i że tego rodzaju kontrola stanowiłaby istotny wkład w programy polityczne UE w zakresie inteligentnych regulacji, wzrostu i handlu.

3.5.3

EKES wnosi, by Komisja wykorzystała program REFIT do tego, by zidentyfikować istniejące uregulowania i oczekujące na przyjęcie wnioski, które nie są już potrzebne, zaproponować ich jak najszybsze wycofanie oraz kontynuować konsolidację obowiązującego ustawodawstwa w ramach działań na rzecz uproszczenia. Zaleca się, by wszelkie cele dotyczące redukcji były mierzalne oraz ukierunkowane na wprowadzenie konkretnych zmian o pozytywnym wpływie na przedsiębiorstwa.

3.5.4

EKES jest zdania, że należy lepiej wybierać instrumenty prawne, w tym mechanizmy samoregulacji i współregulacji (17).

3.6   W kierunku lepszego zarządzania i mechanizmu koordynacji w dziedzinie polityki na rzecz MŚP

3.6.1

EKES podkreśla, że za inteligentne regulacje wspólnie odpowiadają wszystkie podmioty zaangażowane w kształtowanie polityki UE, czy to na poziomie europejskim, czy krajowym.

3.6.2

Na szczeblu europejskim:

Komitet uważa, że podczas gdy Komisja zobowiązuje się do tego, by w swoich wnioskach ustawodawczych utrzymywać ponoszone przez przedsiębiorstwa koszty administracyjne na minimalnym poziomie, Rada i Parlament również powinny zredukować obciążenia administracyjne spoczywające na przedsiębiorstwach do poziomu założonego we wniosku Komisji.

Jeśli Rada i Parlament zaproponują poziom wyższy od przewidzianego przez Komisję, powinny uzasadnić swoją decyzję. EKES wzywa zatem Parlament i Radę, by ponadto zobowiązały się do przeprowadzania ocen skutków w odniesieniu do istotnych poprawek zgłaszanych do wniosków Komisji, gdyby zaszła taka potrzeba.

3.6.3

Na szczeblu państw członkowskich:

EKES uważa, że zasada inteligentnych regulacji sprawdzi się tylko wtedy, jeśli zadba się również o inteligentne wdrażanie. Komitet apeluje do państw członkowskich, by starały się nie osłabiać podejmowanych na poziomie UE środków uproszczenia w momencie ich wprowadzania do prawa krajowego. Tego rodzaju nadmiernie rygorystyczne wdrażanie wyraźnie hamuje rozwój przedsiębiorczości. Komitet sugeruje zatem, aby przewidziano specjalne obowiązkowe szkolenia dla polityków, urzędników ministerstw i innych osób biorących udział we wprowadzaniu przepisów do prawa krajowego.

Niemniej nie wyklucza to możliwości ustalania wyższych standardów przez poszczególne państwa członkowskie według własnego uznania.

EKES wnosi, by Komisja udzieliła państwom członkowskim wsparcia za pośrednictwem spotkań i warsztatów z udziałem organów publicznych, aby usprawniać proces wdrażania. EKES jest zdania, że Komisja Europejska powinna starannie koordynować monitorowanie wdrażania w bliskiej współpracy z różnymi dyrekcjami generalnymi Komisji i z państwami członkowskimi.

EKES proponuje, by Komisja i państwa członkowskie ściślej współpracowały ze sobą, wymieniając się sprawdzonymi rozwiązaniami w zakresie ocen skutków, tak aby opracowane zostały porównywalne, przejrzyste i elastyczne procedury. Zachęca się państwa członkowskie do wzmocnienia wymiany sprawdzonych rozwiązań w dziedzinie upraszczania regulacji dotyczących MŚP (18) (np. rozwiązania e-administracji adresowane do przedsiębiorstw z myślą o ułatwieniu im przestrzegania i zrozumienia przepisów (19)).

Bruksela, 11 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  Zob. http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_general/simplification/sme/sme_en.htm.

(2)  Zob. opinię „Przegląd programu »Small Business Act« dla Europy” (sprawozdawca: Ronny Lannoo) – Dz.U. C 376 z 22.12.2011, s. 51.

(3)  Zob. http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2012:0746:FIN:PL:PDF.

(4)  Zob. http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2013:0122:FIN:PL:PDF.

(5)  Zob. opinię w sprawie inteligentnych regulacji (sprawozdawca: Jorge Pegado Liz) – Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 87.

(6)  Zob. opinię z inicjatywy własnej w sprawie różnorodności form przedsiębiorstw (sprawozdawca: Miguel Ángel Cabra de Luna) – Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 22.

Przykład: wolne zawody jako grupa, która musi przestrzegać ścisłych przepisów zawodowych, aby uwzględnić interes klientów i interes publiczny.

(7)  Zob. pkt 4 A opinii w sprawie inteligentnych regulacji (sprawozdawca: Jorge Pegado Liz) – Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 87.

(8)  Niedawna ocena skutków dotycząca pakietu w sprawie przydatności do ruchu drogowego liczyła 102 strony, zaś ocena skutków poświęcona ochronie danych aż 241 strony.

(9)  Zob. pkt 4 B opinii w sprawie inteligentnych regulacji (sprawozdawca: Jorge Pegado Liz) – Dz.U. C 248 z 25.8.2011, s. 87.

(10)  BEUC „Inteligentne regulacje – Odpowiedź na konsultacje z zainteresowanymi stronami” – http://ec.europa.eu/governance/better_regulation/smart_regulation/consultation_2012/docs/registered_organisations/beuc_en.pdf.

(11)  Zob. http://www.etuc.org/IMG/pdf/our_priorities_soc_dial_in_smes.pdf.

(12)  Tamże, pkt 2.

(13)  Zob. http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_general/admin_burden/ind_stakeholders/ind_stakeholders_en.htm.

(14)  Zob. http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-168_en.htm?locale=EN.

(15)  Zob. http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2012:0746:FIN:PL:PDF.

(16)  Zob. http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_general/evaluation/docs/fitness_check_en.pdf.

(17)  Zob. http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.self-and-co-regulation.

(18)  Zob. http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_general/admin_burden/best_practice_report/best_practice_report_en.htm.

Zob. następujący przykład: http://www.bru.gov.mt/15-6-reduction-in-administrative-burden-registered_news-posted-on-17th-december-2012. Na Malcie na początku 2006 r. utworzono Jednostkę ds. Lepszego Stanowienia Prawa w rezultacie oficjalnego zobowiązania się rządu do wspierania otoczenia sprzyjającego lepszemu stanowienia prawa.

(19)  Zob. Ron Craig, E-government and SMEs (http://www.irma-international.org/viewtitle/21237/).


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/38


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych

COM(2013) 107 final – 2013/0064 (COD)

2013/C 327/08

Sprawozdawca: Edgardo Maria IOZIA

Parlament Europejski, w dniu 14 marca 2013 r., oraz Rada, w dniu 20 marca 2013 r., postanowiły, zgodnie z art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych

COM(2013) 107 final – 2013/0064 (COD).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 27 czerwca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 10 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 165 do 1 – 7 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES uznaje, że istotne jest, by Europa dysponowała niezależnym systemem obserwacji przestrzeni kosmicznej w celu ochrony swej infrastruktury kosmicznej i lotów kosmicznych. Komitet przyjmuje zatem z zadowoleniem inicjatywę Komisji, która po raz pierwszy zajmuje się tym zagadnieniem i proponuje rozwiązania rozpoczynające w UE proces współpracy i integracji w tej dziedzinie.

1.2

EKES popiera zamysł Komisji, by państwa członkowskie wysunęły własne koncepcje operacyjne do zatwierdzenia przez Komisję w sytuacjach, w których jakość i ilość przewidzianych informacji, a także dzielenie się wiedzą, w tym metodologią i zdolnością analizy danych, mają oczywisty interes europejski.

1.3

EKES ma świadomość, iż trudno znaleźć wspólne rozwiązania dla wszystkich państw członkowskich i uważa wniosek Komisji za pierwszy ważny krok na drodze do ambitniejszych celów we współdziałaniu. Silne interesy wojskowe w tym programie komplikują stworzenie wspólnej infrastruktury. EKES ma nadzieję, że powstanie ona możliwie jak najszybciej na bazie omawianej inicjatywy. W każdym razie pozytywne jest stworzenie podstaw do współpracy cywilno-wojskowej, w której powinny uczestniczyć Europejska Agencja Kosmiczna (ESA), Europejska Agencja Obrony oraz Dyrekcja ds. Zarządzania Kryzysowego i Planowania.

1.4

EKES uważa za priorytet, by finansowanie przewidziane na działalność w zakresie obserwacji i śledzenie obiektów kosmicznych (SST) w ciągu 7 lat zostało wykorzystane na zbudowanie zalążka niezależnego systemu europejskiego obejmującego elementy istniejące obecnie w departamentach obrony państw członkowskich. Powinno do tego dojść poprzez wykorzystanie teleskopów optycznych funkcjonujących już w Europie (na Wyspach Kanaryjskich) oraz dzięki budowie co najmniej jednego radaru europejskiego klasy takiej, jak w wypadku struktur obrony. W ten sposób można by mieć poczucie trwałej inwestycji, w której nowe zdolności i kompetencje przekazane zostają władzom cywilnym z myślą o poprawie jakości życia obywateli europejskich.

1.5

EKES uważa, że na okres 7 lat trwania programu należy określić oczekiwany poziom usług ze strony partnerów krajowych, jeśli chodzi o ilość dostarczanych danych, ich rodzaj, częstotliwość, jakość i dostępność, tak aby dysponować narzędziami niezbędnymi do oceny usług, podobnie, jak ma to miejsce w wypadku programów badawczych siódmego programu ramowego, gdzie parametry są jasno sformułowane i skoordynowane.

1.6

EKES zaleca, by kryteria dostępu do programu pozostały otwarte i by zostały one jaśniej przedstawione w art. 7 ust. 1 lit. a). Bardzo ważne jest, by do udziału w programie dopuszczono nie tylko kraje, które dysponują już odpowiednimi środkami (np. Francja, Niemcy czy Zjednoczone Królestwo), ale także te, które mogą udostępnić wiedzę na temat przetwarzania danych. Proponowany tekst powinien zostać odpowiednio zmieniony.

1.7

EKES zauważa, że system obserwacji (Space Situational Awareness – SSA) obejmuje oprócz Space Surveillance and Tracking (SST) także Space Weather (dotyczący aktywności magnetycznej Słońca) i monitorowanie obiektów bliskich Ziemi (Near Earth ObjectsNEO).

1.8

Ponieważ powszechnie uznaje się, że dla infrastruktury kosmicznej zagrożenia związane z aktywnością Słońca są równe, a nawet znacznie większe, niż w wypadku szczególnie gwałtownych wydarzeń, EKES uważa, że oba aspekty powinny być śledzone równolegle, jak przewidywała to początkowo definicja SSA. W związku z tym zwraca się do Komisji o określenie pełnych i całościowych ram dla wielorakich aspektów ochrony infrastruktury kosmicznej, zwłaszcza wspólnie z ESA, która jest już aktywnie zaangażowana w program ochrony przed promieniowaniem słonecznym. We wnioskach z konferencji poświęconej przestrzeni kosmicznej i bezpieczeństwu, która odbyła się w Madrycie w dniach 10 i 11 marca 2011 r. (omówionych w ocenie skutków), jasno wskazano drogę do wzmocnienia współpracy w tej dziedzinie pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi stronami, w tym szczególnie UE, USA i państwami członkowskimi.

1.9

EKES popiera propozycję Komisji dotyczącą wzmocnienia współpracy z USA i z innymi państwami zainteresowanymi wspólnym projektem ochrony infrastruktury kosmicznej, aby unikać niebezpiecznych, a czasem nawet katastrofalnych kolizji z drobnymi odłamkami, które mogą wyłączyć z użytku kosztowne satelity niezbędne dla działalności ludzkiej.

2.   Dokument Komisji

2.1

W omawianym komunikacie zaproponowano ustanowienie nowego europejskiego programu wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów na orbicie ziemskiej – SST (Space Surveillance and Tracking).

2.2

Program wynika z potrzeby ochrony europejskiej infrastruktury kosmicznej, zwłaszcza związanej z programami Galileo i Copernicus/GMES, a także europejskich lotów kosmicznych, przed ryzykiem zderzenia ze śmieciami kosmicznymi.

2.3

Komisja określa także ramy prawne programu i system jego finansowania w okresie 2014–2020.

2.4

Komunikatowi towarzyszy sprawozdanie (1), w którym przedstawiono m.in. pięć sposobów finansowania i zarządzania programem i wskazano ich cechy i koszty oraz związane z nimi korzyści.

2.5

Właściwy tekst legislacyjny poprzedzony jest uzasadnieniem, w którym przedstawiono kontekst wniosku.

2.6

Szacunkowy ogólny wkład Unii w realizację programu wsparcia wynosi 70 mln euro w okresie 2014–2020 r.

2.7

Suma ta pokryć ma udział w kosztach funkcjonowania czujników wykorzystywanych już przez uczestniczące państwa członkowskie – zazwyczaj w ramach struktur wojskowych – oraz koszt usług ostrzegania opartych na danych dostarczonych przez uczestniczące państwa członkowskie i przez Centrum Satelitarne Unii Europejskiej (EUSC).

2.8

Udział w programie jest fakultatywny i zakłada konieczność posiadania przez państwa uczestniczące działających czujników (teleskopów, radarów) oraz niezbędnych środków technicznych i zasobów ludzkich lub odpowiednich umiejętności w zakresie przetwarzania danych.

2.9

Zgodnie z syntezą oceny skutków załączoną do wniosku minimalny koszt wydarzeń związanych ze zderzeniami śmieci z europejskimi satelitami operacyjnymi może wynosić w Europie 140 mln euro rocznie i szacuje się, że wzrośnie do 210 mln euro ze względu na przewidywany na najbliższe lata wzrost o 50 % usług związanych z sektorem satelitarnym. Liczby te są bardzo ostrożnymi szacunkami i nie uwzględniają strat na ziemi, czyli strat finansowych spowodowanych przerwaniem świadczenia usług opartych na danych satelitarnych.

2.10

Zauważyć należy, że niemal wszystkie szkody nie są związane z fizyczną utratą satelitów, lecz ze skróceniem ich żywotności operacyjnej z powodu manewrów wykonywanych w celu uniknięcia kolizji.

2.11

Choć różne państwa członkowskie monitorują obecnie tę kwestię na własną rękę, Komisja uważa, że zaangażowanie UE jest niezbędne dla zebrania inwestycji koniecznych w celu sfinansowania tego projektu, ustanowienia struktury zarządzania, zdefiniowania polityki w zakresie danych oraz zapewnienia, aby istniejące i przyszłe zdolności zostały wykorzystane w skoordynowany sposób.

2.12

Na dzień dzisiejszy punktem odniesienia dla wszystkich systemów ostrzegania jest amerykański Space Surveillance Network (SSN) zarządzany przez Departament Obrony USA. Uważa się w tym kontekście, że współpraca między UE i USA oparta na nieodpłatnym udostępnianiu danych przez USA jest niewystarczająca, gdyż dane te nie są wystarczająco precyzyjne, a ponadto UE nie może mieć kontroli nad ich zarządzaniem.

2.13

Ustanowienie omawianego systemu byłoby zatem zgodne ze strategią niezależności Europy w kluczowych dziedzinach, w tym zwłaszcza w dziedzinie dostępu do przestrzeni kosmicznej.

2.14

Ocenia się, że obecnie w Europie 65 % czujników śledzących satelity krążące po niskiej orbicie (LEO) jest w całości lub częściowo zarządzanych przez organizmy związane z systemem obrony (2).

2.15

Uznano, że Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) nie jest odpowiednim organem, by wdrażać tego rodzaju program, gdyż nie jest ona wyposażona, by przetwarzać dane poufne, a do takich należą dane pochodzące z czujników zarządzanych przez struktury wojskowe.

2.16

Organizmem europejskim zajmującym się działalnością operacyjną służb wyznaczonych do koordynacji ma być Centrum Satelitarne Unii Europejskiej (EUSC), które jest agencją unijną utworzoną 20 lipca 2001 r. wspólnym działaniem Rady, dostarczającą użytkownikom cywilnym i wojskowym produkty i usługi informacyjne o różnym stopniu poufności na podstawie analizy obrazów satelitarnych Ziemi. EUSC może ułatwić świadczenie usług SST i przyczyni się (we współpracy z uczestniczącymi państwami członkowskimi) do stworzenia i funkcjonowania systemu SST, co jest jednym z celów programu wsparcia SST. Jednakże w chwili obecnej statut tej agencji nie przewiduje żadnych działań w sferze SST.

2.17

Przewiduje się, że w celu zarządzania programem konieczna będzie struktura organizacyjna licząca 50 osób (w tym zasoby ludzkie udostępnione przez uczestniczące państwa członkowskie, EUSC i Komisję).

3.   Uwagi ogólne

3.1

Zdaniem EKES-u we wniosku nie przewidziano wystarczających narzędzi i kompetencji na poziomie europejskim w celu gromadzenia i analizy danych. Z tego względu na zakończenie pięcioletniego okresu finansowania omawianego programu Europa może się znaleźć w tej samej sytuacji, co pięć lat wcześniej i będzie musiała w związku z tym prawdopodobnie odnowić tę konwencję, by zachować ciągłość w dostarczaniu danych przez struktury obronne uczestniczących państw członkowskich.

3.2

W ramach proponowanego finansowania w wysokości 70 mln euro nie określono wymagań dotyczących dostępności, jakości i znaczenia danych dostarczanych przez struktury krajowe. W związku z tym trudno jest osądzić kryteria oceny świadczonych usług. Będzie to możliwe dopiero wtedy, kiedy Komisja wyda akty wykonawcze, które wymagają przygotowania.

3.3

Zdaniem państw członkowskich ESA nie daje dostatecznych gwarancji w odniesieniu do przetwarzania danych poufnych i dlatego odpowiednią agencją ma być w tym wypadku EUSC. Należy jednak zauważyć, że – na poziomie pojedynczych państw członkowskich – państwa posiadające system obserwacji i śledzenia obiektów (np. Zjednoczone Królestwo, Francja, Niemcy), wykorzystują go w ramach współpracy między agencjami ds. przestrzeni kosmicznej i obrony, co sugeruje, że w praktyce model współpracy między takimi agencjami jest rzeczywiście skuteczny. Nie jest zatem jasny powód wykluczenia agencji ESA z tego systemu, tym bardziej, że uczestniczy ona w globalnym systemie ostrzegania i zarządzania w wypadku katastrof „International Charter on Space and Major Disasters”.

3.4

Program SST jest jednym z trzech elementów programu przygotowawczego SSA (Space Situational Awareness) prowadzonego na wstępnym etapie od 2009 r. przez ESA; dwa pozostałe to Space Weather i Near-Earth Objects.

3.5

Na program przygotowawczy SSA prowadzony przez ESA przeznaczono budżet w wysokości 55 mln euro. Nie są jasne związki między tymi dwoma programami. Przede wszystkim trudno zrozumieć, w jaki sposób system SST uzupełniony zostanie analogicznym systemem ostrzegającym i zarządzającym sytuacją alarmową w razie zagrożeń wynikających z aktywności Słońca.

3.6

Wskazane jest porównanie szkód wyrządzonych w wyniku zderzeń ze śmieciami ze szkodami wynikającymi z aktywności magnetycznej Słońca. Zgodnie z analizą amerykańskiej agencji ds. obserwacji oceanicznych i atmosferycznych (NOAA) (3) straty finansowe będące skutkiem wpływu burz słonecznych na infrastrukturę satelitarną są znaczne. W 2003 r. intensywna aktywność słoneczna zniszczyła japońskiego satelitę ADEOS-2 wartego 640 mln dolarów. W 1997 r. burza magnetyczna spowodowała utratę satelity telekomunikacyjnego Telstar o wartości 270 mln dolarów, a w 1989 r. takie samo zjawisko było przyczyną dziewięciogodzinnej przerwy w dostawach prądu w Kanadzie, której szkody oszacowano na 6 mld dolarów.

3.7

Ocenia się, że gwałtowna burza słoneczna (solar superstorm), w rodzaju tej z 1859 r. spowodowałaby współcześnie szkody, które tylko w wypadku satelitów na orbicie geostacjonarnej wyniosłyby 30 mld dolarów, a szkody związane z siecią elektryczną zwiększyłyby tę kwotę do 1000–2000 mld dolarów. Pełna funkcjonalność zostałaby przywrócona po okresie 4–10 lat (4).

3.8

Stopień zagrożenia wynikającego z aktywności słonecznej jest co najmniej taki sam, jak w wypadku śmieci. W związku z tym oba te zagadnienia powinny być rozpatrywane wspólnie, jak to zresztą przewidziano na konferencji w Madrycie w marcu 2011 r. Jednakże w komunikacie nie sprecyzowano, kto wdroży system operacyjny dotyczący ostrzeżeń związanych z aktywnością Słońca.

3.9

Zdaniem EKES-u wniosek powinien uwzględniać ochronę europejskiej infrastruktury kosmicznej, a także działalność uzupełniającą dotyczącą monitorowania Space Weather oraz czas, w jakim zrealizowane i zintegrowane zostaną oba systemy.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1

W art. 5 ust. 2 przewiduje się, że nie powstanie nowa infrastruktura, lecz że wykorzystane zostaną zasoby istniejące w państwach członkowskich. Jednakże w rozdz. 2 uzasadnienia jest wyraźnie mowa o tym, że istniejące zasoby nie są wystarczające. Nie jest zatem wcale jasne, jaki dokładnie rodzaj systemu ma zostać stworzony i to również w odniesieniu do pięciu rodzajów wymienionych w załączonym sprawozdaniu (Impact Assessment).

4.2

Nie zostały wyraźnie określone parametry techniczne tego systemu. Opisano jego cele, ale określenie, z czego powinien się składać, odłożono do dalszej dyskusji między państwami członkowskimi.

4.3

Wykorzystanie do potrzeb wojskowych i cywilnych. System ma charakter cywilny. Jednak większość informacji jest wciąż pochodzenia wojskowego. Nie ma jasnych wymogów lub protokołów zobowiązujących stronę wojskową do dostarczenia tych informacji stronie cywilnej. Również w tym wypadku dokument odsyła do przyszłych rozwiązań.

4.4

Stosunki między państwami członkowskimi a UE. We wniosku stwierdza się, że wszystkie czujniki są i powinny pozostać w rękach poszczególnych państw członkowskich. Nie wydaje się, by ustalono wyraźne wymogi co do minimalnego poziomu przekazywania danych i informacji.

4.5

Definicja usługi. Nie została ona wyraźnie sformułowana. Nie można zatem ocenić, czy jest ona wystarczająca w stosunku do projektów określonych w programie.

4.6

W rezolucji „Dalszy rozwój europejskiej polityki kosmicznej” („Taking forward the European Space Policy”) z 26 września 2008 r. Rada podkreśliła następujący wymóg: „rozwijać zdolności, które (…) zapewnią europejskim użytkownikom wyczerpującą świadomość sytuacyjną związaną z przestrzenią kosmiczną”.

4.7

Istotne jest dalsze aktywne rozwijanie zarówno programu SST, jak i przyszłego programu SSA.

4.8

„Wskaźniki wyników i wpływu” w punkcie 1.4.4 są raczej tautologiami i w praktyce nie mogą wiele pomóc w następczej ocenie skuteczności programu.

4.9

Poza definicją zarządzania model operacyjny systemu jest słabo określony.

Udział państw członkowskich nie jest obowiązkowy. Jaka jest minimalna podstawa, by system mógł funkcjonować?

Bruksela, 10 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  Dokument roboczy służb Komisji Impact Assessment (Ocena skutków), SWD(2013) 55 final.

(2)  Study on Capability Gaps concerning Space Situational Awareness, ONERA, 2007.

(3)  Value of a Weather-Ready Nation, 2011, NOAA.

(4)  Zob.: National Research Council. (2008), Severe Space Weather Events. Understanding Societal and Economic Impacts: A Workshop Report. Washington, DC, The National Academies Press.


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/42


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (wersja przekształcona)

COM(2013) 162 final – 2013/0089 (COD)

2013/C 327/09

Sprawozdawca generalny: Bernardo HERNÁNDEZ BATALLER

Dnia 15 kwietnia 2013 r. Rada oraz dnia 16 kwietnia 2013 r. Parlament Europejski, działając na podstawie art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiły zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (wersja przekształcona)

COM(2013) 162 final – 2013/0089 (COD).

Dnia 16 kwietnia 2013 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego powierzyło Sekcji Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji przygotowanie opinii w tej sprawie.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Bernarda Hernándeza Batallera na sprawozdawcę generalnego oraz 116 głosami – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Ze względu na niezaprzeczalną wartość, jaką do gospodarki wnoszą znaki towarowe, oraz na ich pozytywny wpływ na działanie rynku wewnętrznego, obowiązujące ramy prawne w zakresie ochrony ponadnarodowej nie są wystarczające. Wniosek w sprawie dyrektywy stanowi jednak postęp w stosunku do obecnej sytuacji, w której mamy do czynienia z różnicami w przepisach wspólnotowych i krajowych dotyczących znaków towarowych.

1.2

Komitet opowiada się więc za wzmocnieniem ochrony praw własności intelektualnej związanych z praworządnym wykorzystaniem komercyjnego znaku handlowego, w miarę możliwości w oparciu o wspólnotowy rejestr znaków towarowych. Zachęca Komisję Europejską, by wspierała Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (UHRW) w jego funkcji nadzorczej w odniesieniu do poszanowania wymienionych praw.

1.3

Unijne prawo nadaje właścicielowi znaku towarowego zarówno prawo do wyłącznego korzystania z niego w celach komercyjnych („ius utendi”), jak i możliwość zapobiegania sytuacjom, w których mógłby on ponieść szkodę w wyniku wykorzystania znaku towarowego przez osoby trzecie, które imitowałyby znak towarowy lub przywłaszczyły sobie jego znaki rozpoznawcze („ius prohibendi”). Komitet wnosi o przyjęcie środków zapobiegawczych i naprawczych w stosunku do piractwa, które szkodzi konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw.

1.4

W obowiązujących unijnych ramach prawnych nie ustanawia się jednak precyzyjnie warunków, na jakich właściciel znaku towarowego może przeprowadzać odpowiednie działania, by ukrócić tego rodzaju procedery.

1.5

Ogólnie rzecz biorąc, w nadchodzących latach należy zakończyć cały proces harmonizacji i ujednolicić prawo dotyczące znaków towarowych. W tym celu należałoby przyjąć unijny kodeks znaków towarowych, w którym ustanowiono by m.in. utworzenie elastycznej, jednolitej i finansowo opłacalnej procedury, która ułatwiłaby zainteresowanym stronom dobrowolne opowiedzenie się za dobrowolnym rejestrem handlowego znaku towarowego, co pozwoliłoby na zlikwidowanie obecnych różnic ustawodawczych.

1.6

EKES powinien odgrywać aktywną rolę w procesie ustawodawczym dotyczącym przyjęcia wszystkich aktów prawnych dotyczących własności intelektualnej. Dlatego ubolewa, że nie przedstawiono mu do konsultacji wniosku w sprawie zmiany rozporządzenia dotyczącego wspólnotowego znaku towarowego.

1.7

Komitet ma nadzieję, że w przyszłości utworzony zostanie system gwarantujący jednolitą ochronę znaków towarowych, z punktu widzenia przedsiębiorstw i konsumentów.

2.   Wprowadzenie

2.1

Na szczeblu międzynarodowym prawo w zakresie znaków towarowych opiera się na konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej, podpisanej w Paryżu 20 marca 1883 r., poddanej ostatniemu przeglądowi w Sztokholmie 14 lipca 1967 r. i zmienionej 28 września 1979 r. (1) (zwanej dalej „konwencją paryską”).

2.2

Zgodnie z art. 19 konwencji paryskiej państwa, do których ma ona zastosowanie, mają prawo do zawierania indywidualnych porozumień między sobą w zakresie własności przemysłowej.

2.3

Na podstawie tych przepisów przyjęto porozumienie nicejskie dotyczące międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków, przyjęte na konferencji dyplomatycznej w Nicei 15 czerwca 1957 r., poddane ostatniemu przeglądowi 13 maja 1977 r. w Genewie i zmienione 28 września 1979 r. (2) Co pięć lat komitet ekspertów poddaje przeglądowi klasyfikację nicejską.

2.4

Z bazy danych Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) wynika, że z państw członkowskich UE jedynie Republika Cypryjska i Republika Malty nie należą do porozumienia nicejskiego; oba te kraje stosują jednak klasyfikację nicejską.

2.5

Ochrona znaków towarowych to kwestia dogłębnie terytorialna. Wynika to z faktu, że znak towarowy to prawo własności chroniące dany znak na określonym obszarze.

2.5.1

Na poziomie prawa pierwotnego Unii Europejskiej ochrona własności intelektualnej jest ujęta w art. 17 ust. 2 Europejskiej Karty Praw Podstawowych.

2.5.2

Również art. 118 TFUE stanowi, że w ramach ustanawiania lub funkcjonowania rynku wewnętrznego, Parlament Europejski i Rada ustanawiają, zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, środki dotyczące tworzenia europejskich praw własności intelektualnej w celu zapewnienia jednolitej ochrony praw własności intelektualnej i przemysłowej w Unii oraz utworzenia scentralizowanych na poziomie Unii systemów zezwoleń, koordynacji i nadzoru.

2.6

W Unii Europejskiej współistnieje ochrona krajowych i wspólnotowych znaków towarowych. Właściciel krajowego znaku towarowego może realizować wynikające z niego prawa na obszarze państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo krajowe chroni jego znak towarowy. Właściciel wspólnotowego znaku towarowego ma takie prawo na terytorium dwudziestu ośmiu państw członkowskich, ponieważ obowiązuje ono na tym obszarze.

2.7

Ustawodawstwa państw członkowskich w zakresie znaków towarowych zostały częściowo zharmonizowane dzięki dyrektywie 89/104/EWG z 21 grudnia 1988 r., a następnie ujednolicone jako dyrektywa 2008/95/WE.

2.8

Równolegle i w powiązaniu z krajowymi systemami znaków towarowych rozporządzeniem Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego, ujednoliconym jako rozporządzenie (WE) nr 207/2009, ustanowiono niezależny system rejestracji jednolitych praw wywołujących ten sam skutek w całej UE. W tym kontekście utworzono Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego (UHRW), odpowiedzialny za rejestrację wspólnotowych znaków towarowych i administrowanie nimi.

2.9

W ostatnich latach Komisja zainicjowała debaty publiczne na temat własności intelektualnej, w których wziął udział EKES, a w roku 2011 ogłosiła przegląd systemu znaków towarowych w Europie, mający na celu jego modernizację, zarówno w skali UE, jak i na szczeblu krajowym, by cały system był bardziej skuteczny, efektywny i spójny.

2.10

W rezolucji z 25 września 2008 r. w sprawie europejskiego globalnego planu walki z fałszerstwem i piractwem Rada wniosła o przegląd rozporządzenia (WE) nr 1383/2003 z dnia 22 lipca 2003 r. dotyczącego działań organów celnych skierowanych przeciwko towarom podejrzanym o naruszenie niektórych praw własności intelektualnej oraz środków podejmowanych w odniesieniu do towarów, co do których stwierdzono, że naruszyły takie prawa (3). EKES ma nadzieję, że ramy prawne zostaną tak ulepszone, by wzmocnić ochronę praw własności intelektualnej przez organy celne i zagwarantować odpowiednie bezpieczeństwo prawne.

2.11

Europejski system znaków towarowych opiera się na zasadzie współistnienia i komplementarności ochrony znaków krajowych i europejskich.

2.12

Rozporządzenie w sprawie europejskiego znaku towarowego ustanawia system globalny, obejmujący wszystkie aspekty prawa materialnego i procesowego. Z kolei zakres dyrektywy jest ograniczony do niektórych przepisów prawa materialnego. Stąd założenie wniosku, by przepisy prawa materialnego były podobne i by przynajmniej najważniejsze przepisy proceduralne nawzajem się uzupełniały.

2.13

Celem wniosku jest pobudzenie innowacji i wzrostu gospodarczego poprzez zwiększenie dostępności dla przedsiębiorstw i skuteczności systemów rejestracji znaków towarowych w całej UE dzięki zmniejszeniu związanych z nimi kosztów i złożoności tych systemów, a także zwiększeniu szybkości obsługi, przewidywalności i bezpieczeństwa prawnego.

2.14

Inicjatywie, mającej na celu przekształcenie dyrektywy, przyświecają w szczególności następujące cele:

unowocześnienie i udoskonalenie obowiązujących przepisów dyrektywy poprzez zmianę przestarzałych przepisów, zwiększenie pewności prawa oraz uściślenie praw wynikających ze znaków towarowych pod względem ich zakresu i ograniczeń;

osiągnięcie większego zbliżenia krajowych przepisów i procedur dotyczących znaków towarowych w celu zwiększenia ich spójności z systemem wspólnotowego znaku towarowego poprzez:

a)

wprowadzenie nowych przepisów materialnych oraz

b)

wprowadzenie do dyrektywy głównych przepisów proceduralnych zgodnie z przepisami zawartymi w rozporządzeniu, zwłaszcza tych przepisów, w których występują różnice sprawiające problemy użytkownikom, o ile taka harmonizacja jest postrzegana jako niezbędna dla utworzenia harmonijnego, dodatkowego systemu ochrony znaków towarowych w Europie;

usprawnienie współpracy między urzędami z państw członkowskich a UHRW w celu upowszechniania harmonizacji praktyk i opracowywania wspólnych narzędzi poprzez ustanowienie podstawy prawnej tej współpracy.

2.15

Celem wniosku w sprawie dyrektywy jest aktualizacja i ulepszenie obowiązujących przepisów w zakresie:

definicji znaku towarowego, dzięki dopuszczeniu do rejestracji znaków towarowych, które mogą być przedstawione za pośrednictwem środków technologicznych zapewniających odpowiednie gwarancje;

praw nadanych z tytułu znaku towarowego, o których mowa w art. 10 i 11: praw przyznanych bez uszczerbku dla wcześniejszych praw, przypadków podwójnej tożsamości, wykorzystania jako nazwy handlowej lub nazwy przedsiębiorstwa, używania w reklamie porównawczej, przesyłek od dostawców komercyjnych, towarów wprowadzanych na obszar celny, aktów przygotowawczych i ograniczenia skutków znaku towarowego.

2.16

Intencją wniosku jest także większe zbliżenie do prawa materialnego, poprzez ochronę oznaczeń geograficznych i określeń tradycyjnych, ochronę znaków towarowych cieszących się renomą, podkreślanie prawa znaków towarowych jako przedmiotów własności, jako że mogą one być przedmiotem przeniesienia praw rzeczowych, a także uregulowanie kwestii znaków wspólnych.

2.17

Jeśli chodzi o harmonizację głównych norm proceduralnych, obejmuje ona oznaczenie tożsamości i klasyfikację towarów i usług, badanie z urzędu, opłaty, procedurę sprzeciwu, nieużywanie znaku towarowego jako zarzutu w postępowaniu w sprawie sprzeciwu, procedurę stwierdzenia wygaśnięcia lub nieważności i nieużywanie znaku towarowego jako zarzutu w postępowaniu o stwierdzenie nieważności.

2.18

We wniosku wnosi się także o ułatwienie współpracy między urzędami, jako uzupełnienie ram prawnych w zakresie współpracy w kontekście przeglądu rozporządzenia. Art. 52 stanowi podstawę prawną działań służących ułatwianiu współpracy między UHRW i urzędami ds. własności intelektualnej państw członkowskich.

3.   Uwagi ogólne

3.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek w sprawie dyrektywy Komisji Europejskiej, który wydaje się szczególnie przydatny w kontekście wysoko konkurencyjnego otoczenia globalnej gospodarki i recesji gospodarczej w Europie.

3.1.1

Z tego puntu widzenia znaki towarowe przyczyniają się, z jednej strony, do tworzenia wartości ekonomicznej i lojalności konsumenckiej, a z drugiej strony – do ochrony konsumenta.

3.1.2

Ten ostatni aspekt jest szczególnie ważny z kilku względów:

po pierwsze, ochrona znaków towarowych zmniejsza ponoszone przez konsumentów koszty poszukiwań;

po drugie, gwarantuje im spójny poziom jakości, który zobowiązuje producenta do dbałości o produkt lub usługę;

po trzecie, wymaga inwestycji w ulepszanie produktu czy usługi i w innowacje, co zwiększa zaufanie konsumentów.

3.2

Wniosek w sprawie dyrektywy znacznie ulepszy trzy aspekty obecnych ram prawnych przepisów państw członkowskich:

uproszczenie systemów rejestracji znaków towarowych w całej UE, i co za tym idzie, redukcja kosztów i przyspieszenie procedur;

bezpieczeństwo prawne wynikające ze skuteczniejszego uzupełniania się norm krajowych i norm ponadnarodowych w tym zakresie, a także koordynacja odpowiednich organów władzy;

wyższy poziom ochrony własności intelektualnej, wynikający głównie z bardziej zrozumiałego systemu towarów przewożonych, uwzględnienia nowych kryteriów rejestru, takich jak np. znaki dźwiękowe i niektóre szczególne informacje dotyczące ochrony m.in. oznaczeń geograficznych lub języków niebędących oficjalnymi językami Unii Europejskiej.

3.3

W świetle rozwoju sytuacji gospodarczej, handlowej i prawnej uwzględnia się także takie ważne nowe elementy, jak definicja znaku towarowego, umożliwiająca nie tylko graficzną identyfikację znaku towarowego, ale także pozwalająca na dokładniejszą identyfikację znaku towarowego, dzięki dopuszczeniu do rejestracji znaków towarowych, które mogą być przedstawione za pośrednictwem środków technologicznych zapewniających odpowiednie gwarancje.

3.4

Pozytywnie należy ocenić większe zbliżenie się do prawa materialnego w takich przypadkach, jak ochrona oznaczeń geograficznych i określeń tradycyjnych, ochrona renomowanych znaków towarowych, traktowanie znaków towarowych jako przedmiotów własności, np. w przypadku zrzekania się praw i zasadniczych aspektów wprowadzania do obrotu. Uwzględnienie we wniosku w sprawie dyrektywy znaków wspólnych i znaków gwarancyjnych jest bardzo ważne zarówno dla przedsiębiorstw, jak i dla konsumentów.

3.5

EKES przyjmuje również z zadowoleniem harmonizację najważniejszych norm proceduralnych, ponieważ ustanawia się wspólne normy oznaczenia tożsamości i klasyfikacji towarów i usług, zgodnie z wytycznymi Trybunału Sprawiedliwości, a także badanie z urzędu, procedurę sprzeciwu i procedurę stwierdzenia wygaśnięcia lub nieważności.

3.6

Komitet ocenia pozytywnie również fakt, że procedura przygotowania wniosku w sprawie dyrektywy została odpowiednio nagłośniona i że uczestniczyły w niej zainteresowane sektory społeczeństwa obywatelskiego.

3.7

Należy jednak zgłosić zastrzeżenia co do przedmiotu i treści omawianego wniosku, nie naruszając zapisów wniosku w sprawie zmiany obowiązującego rozporządzenia (WE) nr 207/2009, w którym ustanowiono niezależny system rejestracji jednolitych praw, uzupełniający pakiet legislacyjny, do którego należy również wniosek w sprawie dyrektywy.

3.8

Dlatego Komitet wyraża swoje zdziwienie faktem, że nie przedstawiono mu do konsultacji wniosku COM (2013) 161 final z 27 marca 2013 r. w sprawie przeglądu wspomnianego rozporządzenia dotyczącego wspólnotowego znaku towarowego.

3.9

Jako że mowa o akcie mającym bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego (art. 118 TFUE) i wpływającym na poziom ochrony konsumentów (art. 169 TFUE), ze spójnej, osadzonej w kontekście interpretacji przepisów traktatowych, które nadają Komitetowi kompetencje konsultacyjne w tych obszarach, wynika, że EKES powinien brać udział w procedurze ustawodawczej przyjmowania tego aktu.

3.10

Unijne prawo nadaje właścicielowi znaku towarowego zarówno prawo do jego wyłącznego wykorzystania w celach komercyjnych („ius utendi”), jak i możliwość zapobiegania sytuacjom, w których mógłby on ponieść szkodę w wyniku wykorzystania znaku towarowego przez osoby trzecie, które imitowałyby znak towarowy lub przywłaszczyły sobie jego znaki rozpoznawcze („ius prohibendi”), art. 9 rozporządzenia (WE) nr 207/2009.

3.11

W obowiązujących unijnych ramach prawnych nie ustanawia się jednak precyzyjnie warunków, na jakich właściciel znaku towarowego może przeprowadzać odpowiednie działania, by ukrócić tego rodzaju procedery.

3.11.1

O ile wniosek w sprawie dyrektywy znacznie poszerza liczbę przypadków, w których właściciel marki może zakazać jej używania przez osoby trzecie (art. 10), oraz ustanawia nawet nowy przepis w tym względzie, tzn. naruszenie praw właściciela poprzez wizualną postać produktu, opakowania lub innych środków (art. 11) lub wykorzystanie znaku towarowego przez agenta lub przedstawiciela osoby będącej właścicielem znaku towarowego (art. 13), to w przypadku postępowania sądowego dokładne określenie zakresu praw zależy od kryterium odpowiedniego sędziego.

3.11.2

Dany organ sądowy zadecyduje wówczas, czy zachodzi lub nie prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd lub przywłaszczenia sobie znaku towarowego przez osoby trzecie. Gdyby okoliczności te miały miejsce, sąd określi również rodzaj zadośćuczynienia przysługującego właścicielowi znaku towarowego, w zależności od dochodzonego roszczenia.

3.11.3

Wynika z tego, że wniosek w sprawie dyrektywy nie oferuje jednolitej ochrony praw do eksploatacji właściciela znaku towarowego ani praw konsumentów, w przypadku gdy są one łamane w wyniku niewłaściwego lub przestępczego wykorzystania znaku towarowego.

3.12

Uzupełnianie się systemu ponadnarodowego i krajowych systemów ochrony praw właściciela znaku towarowego może więc stanowić zagrożenie dla jak najskuteczniejszej i najsprawniejszej ochrony, zgodnej z celami zawartymi we wniosku w sprawie dyrektywy.

3.12.1

Nie gwarantuje się np. przezwyciężenia krajowych różnic wynikających z nieprawidłowej transpozycji przepisów dyrektywy 2004/48/WE (w sprawie poszanowania prawa własności intelektualnej), dotyczących środków zapewniania działań w zakresie:

zaprzestania, w tym ewentualnie zniszczenia towarów i środków ich produkcji, lub nałożenia kar pieniężnych;

odszkodowania lub możliwości opublikowania stosownego orzeczenia.

3.12.2

Brak pewności prawnej zwiększy się w przypadkach domniemanego naruszenia w kilku państwach członkowskich praw właściciela znaku towarowego.

3.13

W samym wniosku w sprawie dyrektywy mowa o okolicznościach zwiększających stopień złożoności wspomnianej ochrony.

3.13.1

Dlatego np. art. 4 ust. 3 (podstawy odmowy lub stwierdzenia nieważności rejestracji) stanowi: „Znak towarowy może zostać uznany za nieważny, jeśli zgłaszający dokonał zgłoszenia znaku towarowego do rejestracji w złej wierze. Państwa członkowskie mogą również postanowić, że taki znak towarowy nie podlega rejestracji”.

3.14

Jeżeli zdaniem UHRW brak zamiaru wykorzystania wyklucza pojęcie wykorzystania w złej wierze, jaki organ ustanowi jednolite kryteria dla odpowiednich oceniających, by mogli oni stwierdzić, że inne przyczyny wskazują na działanie w złej wierze?

3.15

Ta luka ustawodawcza jest paradoksalna, jeżeli porównać ją z nowym przepisem art. 10 ust. 5 wniosku w sprawie dyrektywy, w którym wzmacnia się prawa właściciela znaku towarowego, by uniknąć sytuacji, w której osoby trzecie wprowadzają towary pochodzące z obszarów nienależących do unii celnej, chociaż nie są one dopuszczone do swobodnego obrotu na tym obszarze. W związku z tym wniosek nie podąża w tym punkcie śladem obowiązującego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości w sprawie przewożonych towarów (sprawy C-446/09 i C-495/09, Philips/Nokia), a także unieważnia wszelkie zamierzenie lub dowód na działanie w dobrej wierze, w której mogłyby działać osoby trzecie (4).

3.16

Z drugiej strony zapobieganie tego rodzaju nielegalnym praktykom handlowym i ich powstrzymywanie zostałoby skutecznie wzmocnione, gdyby we wniosku w sprawie dyrektywy ustanowiono specjalną podstawę prawną umożliwiającą Komisji Europejskiej wzmożenie działań poprzez współpracę z władzami państw trzecich, których przedsiębiorstwa postępują tak w sposób powszechny i systematyczny.

3.17

Nie wystarczy do tego przepis art. 45 ust. 1 wniosku w sprawie dyrektywy, w którym mowa o tym, że „państwa członkowskie przewidują wydajną i szybką procedurę administracyjną przed swoimi urzędami pozwalającą na zgłoszenie sprzeciwu wobec rejestracji zgłoszenia znaku towarowego w oparciu o podstawy przewidziane w art. 5”. Należałoby bardziej konkretnie ująć charakter wspomnianej procedury, a także zawrzeć w przepisach rozsądny termin, w którym powinny działać odpowiednie władze krajowe, w trosce o spójność z art. 41 ust. 1 Karty praw podstawowych UE (prawo do dobrej administracji).

3.18

Podobnie skuteczność i przewidywalność ponadnarodowej ochrony właścicieli znaku towarowego wymagają przeglądu treści innych przepisów wniosku w sprawie dyrektywy, takich jak art. 44 i art. 52. Jeśli chodzi o art. 44, w którym ustanawia się dodatkową opłatę za każdą klasę towarów i usług powyżej jednej klasy włączaną do opłaty za wniosek o początkową rejestrację, należałoby ustalić maksymalny próg tych opłat.

3.19

W przypadku art. 52, w którym przewiduje się współpracę między państwami członkowskimi a UHRW w celu upowszechniania harmonizacji praktyk i narzędzi oraz osiągania spójnych wyników w zakresie badania i rejestracji znaków towarowych, należałoby ustanowić konkretny przepis dotyczący, zgodnie z art. 291 ust. 2 TFUE, przyznania Komisji kompetencji wykonawczych na rzecz przyjęcia wiążącego kodeksu postępowania.

3.20

Zgodnie z art. 197 TFUE, współpracę administracyjną UHRW i odpowiednich urzędów krajowych należy postrzegać jako kwestię wspólnego zainteresowania. Wskazane byłoby zwłaszcza ułatwienie wymiany informacji i urzędników, a także wsparcie dla programów szkoleniowych i przyznanie publicznych funduszy na ich organizację.

3.21

Ogólnie rzecz biorąc, cały proces harmonizacji powinien zostać zakończony w nadchodzących latach poprzez ujednolicenie prawa w zakresie znaków towarowych. W tym celu należałoby przyjąć unijny kodeks znaków towarowych, w którym określano by m.in. utworzenie elastycznej, jednolitej i finansowo opłacalnej procedury, ułatwiającej zainteresowanym stronom dobrowolne opowiedzenie się za dobrowolnym rejestrem handlowego znaku towarowego.

Bruksela, 11 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  Recueil des traités des Nations unies [Zbiór traktatów Narodów Zjednoczonych], tom 828, nr 11851.

(2)  Recueil des traités des Nations unies [Zbiór traktatów Narodów Zjednoczonych], tom 818, nr 11849.

(3)  Dz.U. L 196 z 2.8.2003, s. 7.

(4)  Art. 10 ust. 5 wniosku w sprawie dyrektywy brzmi „Właścicielowi zarejestrowanego znaku towarowego przysługuje również prawo uniemożliwienia wszystkim osobom trzecim wprowadzenia towarów – w kontekście działalności handlowej – na obszar celny państwa członkowskiego, w którym zarejestrowany jest znak towarowy, bez dopuszczenia ich do swobodnego obrotu na tym obszarze, w przypadku gdy towary te, w tym opakowania, pochodzą z państw trzecich i opatrzone są – bez zgody – znakiem towarowym, który jest identyczny ze znakiem towarowym zarejestrowanym w odniesieniu do tych towarów, lub którego nie można odróżnić – pod względem jego istotnych elementów – od tego znaku towarowego”. Mowa w skrócie o ustanowieniu skutecznego mechanizmu przeciwdziałania fałszerstwu towarów wyprodukowanych poza UE, by uniemożliwić zainteresowanym stronom czerpanie korzyści z fikcji prawnej, zgodnie z którą towary przewożone nie są wprowadzane na obszar celny UE.


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/47


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy Rady 78/660/EWG i 83/349/EWG w odniesieniu do ujawniania informacji niefinansowych i informacji dotyczących różnorodności przez niektóre duże spółki oraz grupy

COM(2013) 207 final – 2013/0110 (COD)

2013/C 327/10

Sprawozdawca: Evelyne PICHENOT

Rada, w dniu 2 maja 2013 r., oraz Parlament Europejski, w dniu 21 maja 2013 r., postanowiły, zgodnie z art. 50 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy Rady 78/660/EWG i 83/349/EWG w odniesieniu do ujawniania informacji niefinansowych i informacji dotyczących różnorodności przez niektóre duże spółki oraz grupy

COM(2013) 207 final – 2013/0110 (COD).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię dnia 27 czerwca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 11 lipca 2013 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 95 do 31 – 4 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

1.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycje Komisji dotyczące zmian w dyrektywach w sprawie rachunkowości, zarówno w odniesieniu do publikowania informacji niefinansowych, jak i do różnorodności wśród kadry kierowniczej. Te ograniczone zmiany przyczynią się do poprawy ram zarządzania przedsiębiorstwami w UE (1).

1.2

Komitet zaleca Parlamentowi Europejskiemu i Radzie uwzględnienie równowagi, do jakiej prowadzą te zmiany, zwiększające przejrzystość w kwestiach ekologicznych, socjalnych i społecznych oraz w dziedzinie zarządzania. Wniosek Komisji zawiera elastyczne przepisy, które pozwalają poprawić komunikację z akcjonariuszami, inwestorami, pracownikami i innymi zainteresowanymi stronami. Wniosek dotyczy tylko dużych spółek, aby uniknąć nakładania dodatkowych wymogów na mniejsze przedsiębiorstwa.

2.   Zalecenia

2.1

Komitet uznaje, że zrównoważone połączenie poniższych elementów pozwala na dostarczenie informacji niefinansowych akcjonariuszom na walnym zgromadzeniu i zainteresowanym stronom w dużych spółkach. Ich zbiór odpowiada wyznaczonym celom przejrzystości i spójności.

Istotne informacje niefinansowe zostaną włączone do rocznego sprawozdania z działalności.

Informacje te dotyczą zwłaszcza kwestii ekologicznych, socjalnych i kadrowych, przestrzegania praw człowieka i zwalczania korupcji.

Informacje te dotyczą polityki przedsiębiorstwa w tych dziedzinach, wyników tej polityki oraz zagrożeń i niepewności w tych kwestiach i podejścia przedsiębiorstwa do tych problemów.

Przepisy dotyczą wszystkich spółek kapitałowych objętych zakresem obecnych dyrektyw dotyczących rachunkowości.

Zastrzeżenie progu stosowania przepisów do spółek zatrudniających ponad 500 pracowników i których suma bilansowa przekracza 20 mln euro lub obroty przekraczają 40 mln euro pozwala zwolnić z omawianych wymogów MŚP.

Przy określaniu zasad lub wskaźników przedsiębiorstwa mogą korzystać z ram krajowych, unijnych lub międzynarodowych oraz z wytycznych dotyczących sprawozdawczości.

Informacje istotne w wypadku danego przedsiębiorstwa są przez nie traktowane priorytetowo.

Stosowanie metody „podporządkować się lub wytłumaczyć się” zobowiązuje do sprawozdawczości, lecz pozostawia pewną swobodę przedsiębiorstwu w wypadku, gdy brak informacji wydaje mu się usprawiedliwiony.

Elastyczność przepisów umożliwia niezwiększanie obciążeń administracyjnych, zwłaszcza dzięki pozostawieniu możliwości sporządzania osobnego sprawozdania odpowiadającego tym samym wymogom i stanowiącego integralną część sprawozdania z działalności.

2.2

W związku z tak zrównoważonym podejściem Komitet uważa, że przyjęcie wniosku dotyczącego dyrektywy zmieniającej dyrektywy dotyczące rachunkowości może nastąpić w korzystnym momencie:

w okresie, w którym społeczeństwo obywatelskie z coraz większą uwagą śledzi wpływ działalności przedsiębiorstw na ogół społeczeństwa, od państw i środowisk biznesowych wymaga się większej przejrzystości i rozwijają się inwestycje społecznie odpowiedzialne (2);

w kontekście, w którym krajowe przepisy i zalecenia pozafinansowe w państwach członkowskich są odmienne, ale zbliżają się do siebie, w ostatnim dziesięcioleciu zmieniono wzorce międzynarodowe, np. opracowane przez OECD i MOP, stworzono normę ISO 26000, doprecyzowano instrumenty sprawozdawczości pozafinansowej, np. w ramach Globalnej Inicjatywy Sprawozdawczej (GIS), European Federation of Financial Analysis Societies (EFFAS), agencji ratingowych czy instytucji zajmujących się analizą działalności firm i wzorców sektorowych;

w chwili, gdy w skali europejskiej i międzynarodowej wnioski płynące z kryzysu finansowego, gospodarczego, społecznego i ekologicznego wzmagają potrzebę przejrzystości (3) w dziedzinie inwestycji, podatków i walki z korupcją, zwłaszcza w przemyśle wydobywczym;

kiedy powstają narzędzia, by mierzyć skutki ekologiczne działalności produkcyjnej, takie jak analiza cyklu życia produktów, ślad ekologiczny, obliczanie kosztu negatywnych skutków zewnętrznych;

kiedy niektóre przedsiębiorstwa reagują na zaniepokojenie odpowiedzialnych konsumentów, oferując bardziej zrównoważone produkty i usługi, np. nie stosując zaprogramowanej dezaktualizacji produktów i sprzyjając handlowi etycznemu.

2.3

Komitet wyraża zadowolenie z faktu, iż zmiany w dyrektywach dotyczących rachunkowości otwierają nowe perspektywy, ponieważ:

dążą do włączenia kwestii ekologicznych, społecznych i dotyczących zarządzania do strategii i komunikacji przedsiębiorstw;

nadają wyższą rangę walnym zgromadzeniom akcjonariuszy i zasadom dotyczącym odpowiedzialnego inwestowania;

oferują gwarancje i elastyczność, pozwalające wszystkim firmom traktującym odpowiedzialność społeczną przedsiębiorstw jako mikroekonomiczny wariant rozwoju zrównoważonego podjęcie tych postępowych działań;

wprowadzają nowy sposób prezentowania informacji i podejmowania decyzji w strategii przedsiębiorstwa, które sprzyjają podejściu długofalowemu i wzmacniają związki między filiami a centralą grupy.

2.4

Komitet zwraca uwagę Parlamentu Europejskiego i Rady na następujące zalecenia:

przedsiębiorstwa powinny ujawniać informacje dotyczące wpływu, zarówno pozytywnego, jak i negatywnego, swych działań na społeczeństwo;

przedsiębiorstwa w swych sprawozdaniach powinny zawierać informację dotyczącą tego, czy w zarządzie obecni są przedstawiciele pracowników;

pracownicze instytucje przedstawicielskie powinny być informowane i należy zasięgać ich opinii przy opracowywaniu sprawozdania z działalności;

częścią sprawozdania dotyczącą kwestii ekologicznych, społecznych i dotyczących zarządzania powinny się zajmować osoby kompetentne w tych dziedzinach, zwłaszcza w kwestiach społecznych i ekologicznych;

przedsiębiorstwa zamawiające powinny informować o swych kontaktach z siecią zaopatrzenia lub ogniwami łańcucha wartości, zwłaszcza pod kątem prawa pracy i praw człowieka;

przedsiębiorstwa niepodlegające dyrektywie powinny wykorzystywać dobrowolnie tę dynamikę w kwestiach przejrzystości, by udoskonalić swe praktyki biznesowe;

państwa członkowskie powinny włączyć jakość i sprawozdawczość niefinansową do swych strategii krajowych dotyczących odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw;

w ramach transpozycji państwa członkowskie, które uważają to za stosowne, mogłyby obniżyć wymagane progi, by objąć omawianymi przepisami znaczną liczbę przedsiębiorstw krajowych;

należy zwrócić się do Komisji o zainicjowanie lub ułatwienie procesu obejmującego podejście „wielopodmiotowe” (4), aby lepiej określić główne wytyczne i normy odniesienia ułatwiające porównywanie, a w dłuższej perspektywie czasowej także harmonizację;

w swej własnej polityce propagowania i podnoszenia świadomości w zakresie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw, przedstawionej w komunikacie z października 2011 r., Komisja powinna zalecać odpowiednim przedsiębiorstwom korzystanie z tych międzynarodowych wzorców dla wytycznych dotyczących ujawniania informacji niefinansowych, które są najbardziej zbliżone do opracowanej przez nią nowej definicji społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw.

2.5

Komitet popiera zaproponowaną zmianę czwartej dyrektywy dotyczącej obowiązku dostarczenia informacji o polityce różnorodności stosowanej przez dane przedsiębiorstwo na poziomie organów kierowniczych.

2.6

EKES podkreśla, że zarządy i rady nadzorcze nie są jedynymi organami, których dotyczy omawiana problematyka. Użyteczne mogłoby być rozszerzenie polityki różnorodności na inne gremia rad nadzorczych, zwłaszcza na komitet ds. audytu.

2.7

Komitet przypomina, że w większości państw członkowskich nie osiągnięto celów dotyczących miejsca kobiet w organach kierowniczych (5).

2.8

EKES uważa, że do kryteriów różnorodności należy włączyć udział zatrudnionych w firmie administratorów wywodzących się ze środowiska pracy, zwłaszcza z europejskiej rady pracowniczej, posiadających mandat organizacji związkowych.

2.9

Komitet zaleca wreszcie, by pięć lat po wejściu dyrektywy w życie Komisja objęła jej przegląd klauzulą o nieobniżaniu poziomu ochrony w stosunku do istniejącej legislacji krajowej oraz dokonała oceny wpływu tych zmian do dyrektyw o rachunkowości na praktykę przedsiębiorstw w zakresie ujawniania informacji niefinansowych.

3.   Zarys kontekstu

3.1

Omawiany wniosek dotyczący zmiany dyrektyw w sprawie rachunkowości wpisuje się w wysiłki podejmowane od czasu opublikowania zielonej księgi z 2001 r. w sprawie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw (6), uzupełnionej komunikatem z 2006 r. (7) Odpowiada on także zobowiązaniom podjętym w planie prac na 2011 r. w dziedzinie komunikacji (8). Zmiana ta stała się konieczna ze względu na wyniki oceny skutków, która wykazała ograniczenia w zakresie efektywności informacji niefinansowych publikowanych przez przedsiębiorstwa. Jest ona również w znacznym stopniu owocem konsultacji publicznych. Jakość informacji jest jednak niejednorodna, a liczba przedsiębiorstw jest niewystarczająca.

3.2

Zwiększenie przejrzystości spółek w dziedzinie społecznej i ekologicznej zostało zapowiedziane w kwietniu 2011 r. w komunikacie Komisji dotyczącym Aktu o jednolitym rynku.

3.3

W 2005 r., w chwili przyjęcia opinii w sprawie instrumentów pomiaru i informacji (9), Komitet uwzględnił czwartą dyrektywę dotyczącą bilansu rocznego, która zawiera przepis odnoszący się do informacji niefinansowych, umożliwiający przedsiębiorstwom publikowanie niektórych informacji o społecznych i ekologicznych aspektach ich działalności. W 2012 r. Komitet poparł Komisję w jej dążeniu do zwiększenia różnorodności w zarządach i radach nadzorczych. W opinii z 2012 r. (10) w sprawie komunikatu dotyczącego społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw Komitet przypomniał, że opowiedział się za obowiązkowym sprawozdaniem niefinansowym.

3.4

Zjednoczone Królestwo było pierwszym państwem członkowskim, w którym od 1992 r. wprowadzono do zarządzania przedsiębiorstwem kodeks (tzw. kodeks Cadbury) (11) obejmujący metodę „podporządkować się lub wytłumaczyć się”. Zasada ta została przyjęta, za pomocą różnych przepisów, w innych krajach, m.in. w Niemczech i w Danii. Elastyczność tej metody pozwala w pewnych wrażliwych dziedzinach zastosować prawo do zastrzeżenia informacji dotyczących np. walki z korupcją, której skuteczność może wymagać pewnej dyskrecji, a nawet poufności.

3.5

Wiele państw członkowskich, w tym Francja, Niderlandy, Zjednoczone Królestwo, Szwecja i Hiszpania, przyjęło w ostatnim dziesięcioleciu przepisy ustanawiające krajowe ramy sprawozdawczości w perspektywie harmonizacji norm europejskich.

3.6

W trakcie prezydencji irlandzkiej zawarto porozumienie europejskie w sprawie przejrzystości w sektorze wydobywczym; wiąże się ono z przeglądem dyrektywy dotyczącej rachunkowości. Dyrektywa ta wymaga odtąd przejrzystości (dla każdego kraju i projektu) wszystkich przepływów finansowych z europejskich przedsiębiorstw wydobywczych i leśnych w kierunku państw, w których działają.

3.7

W rezolucji z lutego 2013 r. (12) Parlament Europejski uznał znaczenie, jakie ma dla przedsiębiorstw rozpowszechnianie informacji z zakresu zrównoważonego rozwoju, takich jak czynniki społeczne i ekologiczne, aby gromadzić informacje o zagrożeniach w dziedzinie zrównoważonego rozwoju i zwiększyć zaufanie inwestorów i konsumentów. PE zwrócił się do Komisji o przedstawienie wniosku dotyczącego publikacji przez przedsiębiorstwa informacji niefinansowych.

3.8

W sytuacji kryzysu, kiedy opinia publiczna w Europie wzywa przedsiębiorstwa do bardziej etycznych zachowań, praktyki z zakresu społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw zostały uznane za czynniki odgrywające rolę w polityce handlowej i rozwojowej Unii Europejskiej oraz w realizacji strategii „Europa 2020”. Sprzyja ona w ten sposób dialogowi socjalnemu i obywatelskiemu (społecznemu). Powinna ona również pozwolić na lepsze podejście do realiów w całym łańcuchu podwykonawstwa. Wydarzenia takie jak katastrofa budynku Rana Plaza w Bangladeszu przypominają o konieczności zwrócenia uwagi na odpowiedzialność zleceniodawcy.

Bruksela, 11 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  Dz.U. C 24 z 28.1.2012, s. 91.

(2)  Dz.U. C 21 z 21.1.2011, s. 33.

(3)  Opinia EKES-u w sprawie europejskiego prawa spółek i ładu korporacyjnego (jeszcze nie opublikowana w Dz. U.).

(4)  Dz.U. C 161 z 6.6.2013, s. 35.

(5)  Dz.U. C 133 z 9.5.2013, s. 68.

(6)  COM(2001) 366 final.

(7)  COM (2006) 136 final oraz Dz.U. C 286 z 17.11.2005, s. 12.

(8)  COM(2011) 681 final oraz Dz.U. C 229 z 31.7.2012, s. 77.

(9)  Dz.U. C 286 z 17.11.2005, s. 12.

(10)  Dz.U. C 229 z 31.7.2012, s. 77.

(11)  The financial aspects of corporate governance, 1.12.1992.

(12)  Rezolucja 2012/2098 (INI), sprawozdawca: Raffaele Baldassarre.


ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone w trakcie debaty (art. 54 ust. 3 regulaminu wewnętrznego):

Zastąpić tekst opinii CES3548-2013_00_00_TRA_AS następującym tekstem:

1.   Uwagi ogólne

1.1

EKES uważa wniosek dotyczący dyrektywy za zbędny (zwłaszcza jeśli chodzi o obowiązek ujawniania polityki różnorodności), ponieważ sądzi, że w omawianej dziedzinie nie ma potrzeby przyjmowania dalszych przepisów prawnych na poziomie europejskim. EKES ogólnie nie dostrzega wartości dodanej wniosku w porównaniu z obecnie obowiązującym prawodawstwem i jednocześnie obawia się możliwego dalszego zwiększenia obciążeń administracyjnych.

1.2

EKES postrzega przejrzystość jako element nowoczesnego zarządzania przedsiębiorstwem. Europejskie przedsiębiorstwa udowodniły, że są wystarczająco przejrzyste już w ramach obowiązujących przepisów. Odpowiedzialność społeczna w Europie to coś, czym zarządzają przedsiębiorstwa, co jest elementem ich strategii i co opiera się na zasadzie dobrowolności. Europejskie przedsiębiorstwa nawet w okresie kryzysu nie zmniejszyły stopnia przejrzystości i odpowiedzialności.

1.3

EKES dostrzega, że niektóre zainteresowane strony i społeczeństwo potrzebują większej przejrzystości, jeśli chodzi o strategie spółek, zwłaszcza w zakresie ujawniania informacji dotyczących kwestii społecznych i środowiskowych, w szczególności w przypadku spółek prowadzących działalność w państwach trzecich – np. spółek górniczych działających w Afryce (zagrożenia dla środowiska, korupcja) czy spółek odzieżowych działających w Azji (kwestie społeczne, prawa człowieka).

1.4

Jedyną potencjalną wartość dodaną wniosku można dostrzec w tym, że poruszono w nim problematykę zagrożeń, ich definicji, zarządzania nimi i obowiązku sprawozdawczości. Mogłoby to pomoc spółkom lepiej zarządzać ryzykiem i możliwościami i w ten sposób zwiększyć odpowiedzialność za skutki ich działalności w dziedzinie niefinansowej. Jednak także w tym przypadku powinno chodzić raczej o decyzję danej spółki, czy chce daną działalność prowadzić czy nie.

2.   Informacje niefinansowe

2.1

EKES jest świadomy tego, że zwiększanie przejrzystości odgrywa ogólnie ważną rolę z punktu widzenia sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Możliwość łatwiejszego porównywania informacji o działaniu przedsiębiorstw może mieć wpływ na skuteczność podejmowania decyzji przez inwestorów i akcjonariuszy.

2.2

EKES uważa, że dotychczasowy sposób i zakres ujawniania informacji niefinansowych jest właściwy i wystarczający z puntu widzenia celu, jakiemu służy. Proponowany obowiązek ujawniania informacji stanowiłby niepotrzebne obciążenie niezgodne z zasadą proporcjonalności. EKES wolałby zatem, by we wniosku wymagano ujawniania jedynie faktycznie istotnych informacji jednoznacznie wnoszących wartość dodaną, tak aby nie dochodziło do nadmiernego zwiększania obciążeń administracyjnych dla spółek, a jednocześnie by wniosek miał jak największą wartość dodaną dla użytkownika tych informacji (inwestora, akcjonariusza czy pracownika).

2.3

EKES wolałby także, by informacje niefinansowe były podawane przez spółki wyłącznie na podstawie ich dobrowolnej decyzji. Proponuje w związku z tym odpowiednią zmianę art. 1 i 2 wniosku dotyczącego dyrektywy.

2.4

Z wniosku wynika, że małe i średnie przedsiębiorstwa nie będą miały obowiązku ujawniania informacji niefinansowych, co jest zgodne z długofalowym celem Unii Europejskiej, by zmniejszyć obciążenia administracyjne dla przedsiębiorstw.

2.5

EKES sądzi, że przewidziane we wniosku podawanie informacji niefinansowych w rocznym sprawozdaniu z działalności i ich kontrola przez biegłych rewidentów to zadanie skomplikowane i trudne w realizacji i konieczne będzie opracowanie praktycznych wskazówek. Zgodnie z europejskimi przepisami biegły rewident ma wypowiedzieć się w sprawie zgodności rocznego sprawozdania z działalności ze sprawozdaniem finansowym, przy czym przepisy te wymagają, by roczne sprawozdanie z działalności obejmowało sprawozdanie finansowe i sprawozdanie z kontroli oraz ew. dalsze dokumenty. Kontrola informacji niefinansowych mogłaby jednak być bardzo problematyczna i wymagać dużych nakładów. Należy dokładnie określić strukturę wymogów co do ujawniania informacji w rocznym sprawozdaniu z działalności; także aby nie zarzucić użytkowników tego sprawozdania informacjami, które nie są istotne. EKES będzie popierać ujawnianie informacji niefinansowych w dokumentach, które nie podlegają kontroli przez biegłych rewidentów.

3.   Różnorodność

3.1

EKES postrzega obowiązek ujawniania polityki różnorodności za zbędne obciążenie administracyjne, które jest nieuzasadnione i nie przynosi możliwych do wykazania pozytywnych skutków. Jakikolwiek wymóg wprowadzenia polityki różnorodności dla prywatnych podmiotów, w tym obowiązek ujawniania korporacyjnej polityki różnorodności czy wyjaśnienia, dlaczego dana spółka takiej polityki nie wprowadziła, to zdaniem EKES-u nieuzasadnione naruszenie wolności prowadzenia działalności gospodarczej i swobody decyzyjnej właścicieli spółek i jako takie EKES je zdecydowanie odrzuca. Ujawnianie informacji o spółce powinno pozostać uzależnione od w pełni swobodnej decyzji spółki co do tego, czy ich ujawnienie oznacza korzyść konkurencyjną czy też nie. Jeśli chodzi o podawanie szczegółów dotyczących polityki różnorodności, EKES jest temu przeciwny z szeregu powodów.

3.2

Przede wszystkim trzeba podkreślić, że ujawnianie przez spółkę polityki różnorodności składu jej organów nie ma wpływu na sposób zarządzania spółką i wyniki jej działalności – wbrew temu co niesłusznie stwierdzono w uzasadnieniu wniosku. EKES jest zdania, że właściciel(e) czy akcjonariusze spółki powinni decydować o tym, kto będzie zarządzał ich spółką, jakie mechanizmy kontroli zarządzania będą stosowane oraz jaki wpływ na te procesy będą mieli członkowie organów nadzorczych czy administracyjnych. Za funkcjonowanie spółki jest odpowiedzialny przede wszystkim jej właściciel lub akcjonariusze i obejmuje to także ponoszenie ryzyka strat wynikających z podjęcia błędnych decyzji biznesowych. Sztuczne określenie składu organów nadzorczych czy administracyjnych może jedynie pogorszyć obecnie przyjęty sposób funkcjonowania.

3.3

Komisja Europejska nie powinna w żadnym razie ingerować w procesy decyzyjne spółki (dotyczące np. liczby członków zarządu, ich kwalifikacji, wieku, płci). Z przedstawionej przez Komisję analizy nie wynika bezpośredni związek między wiekiem, płcią i innymi aspektami a wynikami spółki, ale nawet gdyby tak było, fakt ten nie oznaczałby, że słuszna jest autorytatywna ingerencja w skład organów zarządzających czy nadzorczych spółki.

4.   Wnioski

Mając na uwadze powyższe argumenty, EKES będzie:

1)

dawać pierwszeństwo temu, by ujawnianie nowo wymaganych informacji niefinansowych było zgodnie z zasadą pomocniczości uzależnione od dobrowolnej decyzji samych spółek lub ew. podlegało krajowemu prawodawstwu określającemu obowiązki w zakresie informowania;

2)

zalecać, by z art. 1 wniosku dotyczącego dyrektywy usunąć ust. 2 dotyczący polityki różnorodności lub, jeśli okaże się to niemożliwe do zrealizowania, aby podawanie informacji o polityce różnorodności, w tym wyjaśnienia uzasadniającego nieprowadzenia takiej polityki, podlegało dobrowolnej decyzji samej spółki lub krajowemu prawodawstwu.

Wynik głosowania

Za

:

37

Przeciw

:

96

Wstrzymało się

:

2


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/52


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie promowania swobodnego przepływu obywateli i przedsiębiorstw poprzez uproszczenie określonych dokumentów urzędowych w Unii Europejskiej i zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1024/2012

COM(2013) 228 final – 2013/119 (COD)

2013/C 327/11

Sprawozdawca generalny: Vincent FARRUGIA

Rada, w dniu 13 maja 2013 r., oraz Parlament Europejski, w dniu 21 maja 2013 r., postanowiły, zgodnie z art. 114 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie promowania swobodnego przepływu obywateli i przedsiębiorstw poprzez uproszczenie przyjmowania określonych dokumentów urzędowych w Unii Europejskiej i zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1024/2012

COM(2013) 228 final – 2013/119 (COD).

Dnia 21 maja 2013 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego powierzyło przygotowanie opinii w tej sprawie Sekcji Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z dnia 11 lipca 2013 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Vincenta FARRUGIĘ na sprawozdawcę generalnego oraz stosunkiem głosów 96 do 2 – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Najważniejsi w integracji europejskiej są obywatele. W sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE podkreśla się, że obywatelstwo UE wiąże się z nowymi prawami i możliwościami. Zwraca się w nim uwagę na to, że prawo, z którym osoby mieszkające w państwach członkowskich identyfikują się najbardziej, to prawo do swobody przemieszczania się po UE i mieszkania w UE: możliwość przemieszczania się między państwami członkowskimi i przebywania w nich krócej lub dłużej, możliwość pracowania, studiowania, szkolenia się, odbywania podróży służbowych lub robienia zakupów ponad granicami (1).

1.2

W sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE za rok 2013 zaprezentowano dwanaście nowych działań w następujących sześciu dziedzinach, skierowanych na usuwanie przeszkód, które stoją obywatelom na drodze do pełnego korzystania z praw UE, w tym prawa do swobodnego przemieszczania się przez granice. Obejmują one (2):

1)

Zniesienie przeszkód dla pracowników, studentów i stażystów w UE, co ułatwi prawidłowe funkcjonowanie unijnego rynku pracy i pozwoli im korzystać z możliwości zatrudnienia w innym państwie członkowskim, przyczyniając się do gospodarki UE.

2)

Ograniczenie biurokracji związanej z prawem do swobodnego przemieszczania się, zważywszy na to, że obywatele, którzy korzystają z prawa do swobodnego przemieszczania się doświadczają często problemów w wyniku długich i niejasnych procedur administracyjnych.

3)

Ochronę osób w trudniejszej sytuacji w UE, zważywszy na to, że z informacji zgromadzonych w podczas konsultacji wynika, że osoby z niepełnosprawnością napotykają trudności podczas przemieszczania się po UE.

4)

Zniesienie barier dla obywateli UE w odniesieniu do e-handlu, który znacznie się rozwinął, jednak zakupom on-line w dalszym ciągu towarzyszą problemy.

5)

Ukierunkowanie i dostępność informacji dla obywateli, by byli świadomi swoich praw w UE i je rozumieli.

6)

Udział obywateli UE w demokratycznym życiu UE.

1.3

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji Europejskiej dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie promowania swobodnego przepływu obywateli i przedsiębiorstw poprzez uproszczenie określonych dokumentów urzędowych w Unii Europejskiej i zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1024/2012: COM(2013) 228 final, 2013/0119 (COD).

1.4

Wniosek jest zgodny ze sprawozdaniem na temat obywatelstwa UE, jako że wprowadza środki, które ułatwią obywatelom UE faktyczne korzystanie z kwintesencji praw związanych ze statusem obywatela UE.

1.5

Mimo że w Traktacie z Lizbony i Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej umocniono prawa obywateli UE zdefiniowane w Traktacie z Maastricht, w tym prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium UE, nie zreformowano jednocześnie procesów administracyjnych wspierających korzystanie z tego prawa. Wszak przedstawianie apostille – wymóg formalny w oparciu o haską konwencję o apostille z 1961 r., który miał ułatwiać przekraczanie granic międzynarodowych w świecie pozbawionym technologii – nie odzwierciedla faktu, że wewnątrz UE nie ma granic, a zatem utrudnia raczej niż ułatwia korzystanie z prawa obywateli UE do swobodnego przemieszczania się wewnątrz UE.

1.6

Przedstawione we wniosku uproszenie wymienionych poniżej dokumentów urzędowych w UE stanowi istotny środek, który zaowocuje spójniejszymi ramami prawnymi, co ułatwi korzystanie z prawa przemieszczania się wewnątrz UE:

 

Dokumenty urzędowe obywateli UE

akty stanu cywilnego (np. dokumenty dotyczące narodzin, zgonu, nazwiska, związku małżeńskiego, rejestracji;

związku partnerskiego, rodzicielstwa i adopcji);

dokumenty dotyczące pobytu, obywatelstwa i narodowości;

dokumenty dotyczące nieruchomości;

dokumenty dotyczące praw do własności intelektualnej;

dokumenty poświadczające brak wpisu w rejestrze karnym; oraz

 

Dokumenty urzędowe przedsiębiorstw UE (spółek i in.)

dokumenty dotyczące ich statusu prawnego i reprezentacji;

dokumenty dotyczące nieruchomości;

dokumenty dotyczące praw do własności intelektualnej;

dokumenty poświadczające brak wpisu w rejestrze karnym.

Uproszczenie tych dokumentów urzędowych niewątpliwie ułatwi korzystanie z prawa obywateli i przedsiębiorstw do swobodnego przepływu, przyczyni się do rozwoju handlu w ramach wspólnego rynku oraz zdecydowanie uprości pozyskiwanie takich dokumentów przez obywateli wszystkich państw członkowskich.

1.7

Wprowadzenie uproszczonych ram przyjmowania określonych dokumentów urzędowych aż do lokalnego szczebla administracji publicznej jest ważnym instrumentem politycznym, m.in. dlatego, że:

Ogranicza koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa i organy administracji publicznej: zgodnie z danymi z 2010 r. niemal 30 % MŚP prowadzi eksport/import a 2 % posiada bezpośrednie inwestycje zagraniczne za granicą. Poza tym około 7 % MŚP w UE zaangażowanych jest w międzynarodowe podwykonawstwo, z czego około 26 % posiada klientów w innych państwach członkowskich (3);

Ułatwia kontakty z administracją publiczną i ogranicza koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa i obywateli: średni roczny koszt uzyskania apostille wynosi 13,20 EUR. Szacuje się, że ponoszone przez obywateli i przedsiębiorstwa koszty uzyskania apostille na użytek wewnątrzunijny przekraczają 25 mln EUR. Ponadto koszty legalizacji dokumentów urzędowych nieobjętych konwencją o apostille są znaczne i wynoszą średnio 16,50 EUR. Co więcej, przy obliczaniu kosztów tłumaczenia przysięgłego przyjmuje się jako podstawę 30 EUR za stronę: koszt tłumaczenia przysięgłego dokumentów wymaganych przy małżeństwie z obcokrajowcem wynosi 120 EUR w większości państw członkowskich (4).

Umożliwia oszczędności kosztów netto w państwach członkowskich rzędu 5–7 mln EUR w wyniku zniesienia apostille i szacowane dalsze 500 tys. do 1 mln EUR w wyniku zniesienia legalizacji (5).

Usuwa źródło pośredniej dyskryminacji obywateli innego państwa członkowskiego w porównaniu do obywateli danego państwa w sytuacjach transgranicznych, zważywszy na to że ogólnie rzecz biorąc, organy krajowe nie znają się na wymaganiach dotyczących dokumentów urzędowych w państwie członkowskim pochodzenia, jeśli chodzi o podpisy, pieczęcie i opłaty.

1.8

EKES wyraża ubolewanie, że reformy wprowadzane na mocy wniosku, których celem jest ułatwienie obywatelom i przedsiębiorstwom korzystanie z prawa do przemieszczania się wewnątrz UE, są przedstawione 20 lat po obywatelstwie UE i 42 lata po konwencji haskiej. UE nie działała równolegle do postępu technologicznego, który można było wykorzystać do ograniczenia lub zlikwidowania przeszkód utrudniających obywatelom i przedsiębiorstwom korzystanie z prawa do przemieszczania się. Komitet podkreśla, że system wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI) jest ważnym narzędziem, które powinno być znacznie intensywniej wykorzystywane do umożliwiania obywatelom UE korzystania z ich praw podstawowych.

1.9

W związku z powyższym EKES dochodzi do wniosku, że przedstawione prze KE zalecenie polityczne:

dotyczące wniosku ustawodawczego, który promuje swobodny przepływ obywateli i przedsiębiorstw poprzez uproszczenie formalności administracyjnych związanych z wykorzystaniem i przyjmowaniem określonych dokumentów urzędowych w UE;

uzupełnione o lepszą współpracę administracyjną między państwami członkowskimi w oparciu o system wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI); oraz

wspomagane przez opcjonalne wielojęzyczne formularze standardowe wykorzystywane niezależnie w sprawach transgranicznych

stanowi doskonałą propozycję. Podkreśla jednakże, że można przeformułować pewne przepisy we wniosku, by jeszcze bardziej wzmocnić prawa obywateli UE do przemieszczania się, co wraz z innymi sprawami przynosi obustronne korzyści ekonomiczne przedsiębiorstwom i obywatelom.

1.10

EKES zaleca:

1.10.1

W dalszym procesie upraszczania dokumentów urzędowych należy skupić się na ważnych dokumentach związanych z mobilnością pracowników wewnątrz UE (co ma kluczowe znaczenie dla rozwijania transgranicznych przedsiębiorstw i handlu) a także osób w trudnej sytuacji takich jak osoby z niepełnosprawnością, o ile dokumenty te nie zostały jeszcze uwzględnione w innych dyrektywach UE.

1.10.2

Obywatele i przedsiębiorstwa powinni posiadać jak największą pewność co do tego, do jakiego stopnia przedstawiane dokumenty urzędowe są zwolnione z wszelkich form legalizacji lub podobnej formalności, zatem proponuje się w następujący sposób zmienić przedstawioną we wniosku definicję „uzasadnionych wątpliwości”:

„2.

Uzasadnione wątpliwości, o których mowa w ust. 1, odnoszą się do:

a)

autentyczności podpisu;

b)

charakteru, w jakim działała osoba podpisująca dokument;

c)

tożsamości pieczęci lub stempla.”

1.10.3

W wypadku gdy państwo członkowskie ma wystąpić do odpowiednich organów państwa członkowskiego wystawiającego dokument z oficjalnym wnioskiem dotyczącym uzasadnionych wątpliwości, musi ono wyraźnie poinformować daną osobę lub przedsiębiorstwo o przyczynach zgłaszania takiego wniosku.

1.10.4

Istnieje potrzeba zrównoważonego systemu sprawozdawczości przez przeprowadzanie przez KE dorocznej analizy porównawczej, aby ocenić, do jakiego stopnia państwa członkowskie faktycznie wdrażają wniosek.

1.10.5

Jeśli osiągnięte zostaną spodziewane korzyści po ustabilizowaniu się systemu IMI, maksymalny czas oczekiwania na odpowiedź w ramach systemu współpracy administracyjnej zostanie skrócony do dwóch tygodni. Będzie to jasną informacją dla obywateli i przedsiębiorstw, że UE naprawdę realizuje koncepcję obywatelstwa UE i nadaje obywatelom centralne miejsce w politykach UE.

1.10.6

Wymiana i przekazywanie informacji i dokumentów przez państwa członkowskie na mocy przepisów wniosku odzwierciedla unijne zasady ochrony danych.

2.   Wprowadzenie

2.1

W programie sztokholmskim – „Otwarta i bezpieczna Europa dla dobra i ochrony obywateli” z 2009 r. (6) podkreślono znaczenie rzeczywistego korzystania z obywatelstwa unijnego i umieszczono obywateli w centrum polityki UE w dziedzinie sprawiedliwości. Działania te znalazły swoje potwierdzenie w powiązanym z programem planie działań (7), który stanowił, że dobrze działająca przestrzeń sądowa „ma służyć obywatelom i przedsiębiorstwom poprzez wspieranie działalności gospodarczej na jednolitym rynku (…)”. W odpowiedzi Komisja Europejska potwierdziła swoje zobowiązanie do ułatwienia swobodnego przepływu dokumentów urzędowych w UE w swoim sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE – 2010 r., a w grudniu 2010 r. przedstawiła opinii publicznej konkretną wizję w zielonej księdze „Ograniczenie formalności administracyjnych w stosunku do obywateli – swobodny przepływ dokumentów urzędowych i uznawanie skutków powodowanych przez akty stanu cywilnego” (8).

2.2

Jednocześnie przyjęto „Akt o jednolitym rynku” (9), którego celem jest wzmocnienie zaufania obywateli UE do rynku wewnętrznego i maksymalne wykorzystanie potencjału tego rynku jako ważnej siły napędowej gospodarki UE. Oznaczało to m.in. wyeliminowanie nieproporcjonalnych barier utrudniających korzystanie ze swobód rynku wewnętrznego przez obywateli i przedsiębiorstwa. Wspieranie transgranicznej mobilności obywateli i przedsiębiorstw w ramach UE jest również jednym z fundamentów Aktu o jednolitym rynku II (10).

2.3

Opracowany przez Komisję „Plan działania – Europejskie prawo spółek i ład korporacyjny” (11) koncentruje się na wspieraniu europejskich przedsiębiorstw, w szczególności pod względem zwiększania pewności prawa na potrzeby ich działań transgranicznych. Europejska agenda cyfrowa (12) odnosi się do proponowanych przepisów w sprawie identyfikacji elektronicznej i podpisów elektronicznych (13), które obejmują wprowadzenie regulacji dotyczących wspólnych narzędzi administracyjnych związanych z elektroniczną identyfikacją obywateli i przedsiębiorstw.

2.4

W opracowanym niedawno „Planie działania na rzecz przedsiębiorczości do 2020 r.” (14) zaakcentowano, że ograniczanie nadmiernego obciążenia regulacyjnego pozostaje jednym z najważniejszych elementów programu politycznego Komisji. W planie działania wzywa się do wyeliminowania lub ograniczenia biurokracji zawsze, gdy jest to możliwe, w odniesieniu do wszystkich przedsiębiorstw, a szczególnie mikroprzedsiębiorstw. W związku z tym zmniejszenie formalności administracyjnych, uproszczenie procedur transgranicznego stosowania i uznawania dokumentów urzędowych w kontaktach między państwami członkowskimi oraz ujednolicenie powiązanych przepisów przyczyniają się do realizacji wszystkich działań mających na celu tworzenie Europy obywateli i sprawnie funkcjonującego jednolitego rynku dla przedsiębiorstw UE.

2.5

W sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE podkreśla się, że obywatelstwo UE wiąże się z nowymi prawami i możliwościami. Zwraca się w nim uwagę na to, że prawo, z którym osoby mieszkające w państwach członkowskich identyfikują się najbardziej, to prawo do swobody przemieszczania się po UE i mieszkania w UE: możliwość przemieszczania się między państwami członkowskimi i przebywania w nich krócej lub dłużej, możliwość pracowania, studiowania, szkolenia się, odbywania podróży służbowych lub robienia zakupów ponad granicami. W sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE za rok 2013 zaprezentowano dwanaście nowych działań w następujących sześciu dziedzinach, skierowanych na usuwanie przeszkód, które stoją obywatelom na drodze do pełnego korzystania z praw UE, w tym prawa do swobodnego przemieszczania się i prowadzenia działalności gospodarczej przez granice UE. Obejmują one (15):

1)

zniesienie przeszkód dla pracowników, studentów i stażystów w UE;

2)

ograniczenie biurokracji;

3)

ochronę osób w trudniejszej sytuacji;

4)

zniesienie barier dla obywateli UE w odniesieniu do e-handlu;

5)

ukierunkowanie i dostępność informacji;

6)

udział obywateli UE w demokratycznym życiu UE.

2.6

Mimo że w Traktacie z Lizbony i Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej umocniono prawa obywateli UE zdefiniowane w Traktacie z Maastricht, w tym prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium UE, nie zreformowano jednocześnie procesów administracyjnych wspierających korzystanie z tego prawa. W dalszym ciągu bowiem ramy prawne w UE są rozczłonkowane, a państwa członkowskie w dalszym ciągu stosują formalności administracyjne, takie jak przedstawianie apostille na potwierdzenie kopii i tłumaczeń – wymóg formalny w oparciu o haską konwencję o apostille z 1961 r., który miał ułatwiać przekraczanie granic międzynarodowych Jest to formalność, która nie odzwierciedla faktu, że wewnątrz UE nie ma granic, a zatem utrudnia raczej niż ułatwia korzystanie z prawa obywateli UE do swobodnego przemieszczania się wewnątrz UE

2.7

Przykładowo: obecnie obywatel, który przeprowadza się do innego państwa członkowskiego, musi przeznaczyć sporo czasu i pieniędzy, aby zapewnić autentyczność swych dokumentów urzędowych z państwa pochodzenia. Faktem jest, że przedsiębiorstwa i obywatele bezsprzecznie skorzystają na wprowadzeniu spójnych i przejrzystych zasad dotyczących określonych dokumentów urzędowych, istotnych dla sprawnego przepływu dóbr, usług i obywateli w obrębie UE i wspólnego rynku.

2.8

UE nie działała równolegle do postępu technologicznego, który można wykorzystać do ograniczenia lub zlikwidowania przeszkód utrudniających obywatelom i przedsiębiorstwom korzystanie z prawa do przemieszczania się. EKES uważa, że system IMI, aplikacja sieciowa, która umożliwia władzom krajowym, regionalnym i lokalnym szybką i łatwą komunikację z partnerami za granicą, jest odpowiednią platformą ICT, która ułatwi współpracę administracyjną po wdrożeniu wniosku. System IMI będzie również działał jako ważne repertorium wzorów najczęściej używanych krajowych dokumentów urzędowych w UE, z tłumaczeniem na wszystkie języki urzędowe UE, po to by pomóc organom nieposiadającym wystarczających kompetencji językowych w ocenie prawidłowości i jakości tłumaczeń przedstawianych im dokumentów urzędowych (16).

2.9

EKES wyraża ubolewanie, że reformy wprowadzane na mocy wniosku, których celem jest ułatwienie obywatelom i przedsiębiorstwom korzystanie z prawa do przemieszczania się wewnątrz UE, są przedstawione 20 lat po obywatelstwie UE i 42 lata po konwencji haskiej.

3.   Aspekty prawne wniosku

Oto odpowiedź EKES-u na najważniejsze zagadnienia wniosku.

3.1   Przedmiot, zakres stosowania i definicje

3.1.1

Komitet zgadza się z tym, że definicja dokumentów urzędowych w art. 3 ust. 1 przedłożonego wniosku obejmuje najważniejsze dokumenty urzędowe związane z prawami UE przysługującymi obywatelom UE i przedsiębiorstwom.

3.1.2

EKES podkreśla, że dokumenty urzędowe wymienione we wniosku powinny de facto być pierwszymi z całej serii dokumentów urzędowych, które objęto by procesem uproszczenia z myślą o zwiększeniu mobilności w obrębie UE i działalności transgranicznej oraz o poprawie wspólnego rynku UE.

3.1.3

EKES zwraca uwagę, że w dalszym procesie upraszczania dokumentów urzędowych należy skupić się na ważnych dokumentach związanych z mobilnością pracowników wewnątrz UE (co ma kluczowe znaczenie dla rozwijania transgranicznych przedsiębiorstw i handlu) a także osób niepełnosprawnych, o ile dokumenty te nie zostały jeszcze uwzględnione w innych dyrektywach UE. Takie dokumenty urzędowe mogą obejmować np. krajowe świadectwa zdobytego wykształcenia albo zaświadczenia o ubezpieczeniu społecznym.

3.2   Zwolnienie z legalizacji, uproszczenie innych formalności i wnioski o udzielenie informacji

3.2.1

EKES podkreśla, że obecne wymogi dotyczące przedstawienia apostille odpowiadają procedurom międzynarodowym i nie nadążają za rozwojem UE jako wspólnego rynku. Tymczasem około 12,5 mln obywateli UE mieszka w innym państwie członkowskim niż kraj, skąd pochodzą, i ponad 380 tys. unijnych mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, praktykuje podwykonawstwo w kontekście transgranicznym pomiędzy państwami członkowskimi. Przy przeprowadzce lub przeniesieniu działalności do innego państwa członkowskiego stale napotykają oni przeszkody w postaci zbędnej biurokracji. Stan obecny zupełnie nie odpowiada realiom Unii bez granic.

3.2.2

Dlatego EKES zgadza się z celami wniosku KE, by dokumenty urzędowe wyłączyć z wymogów prawnych i administracyjnych obowiązujących w państwach członkowskich. EKES uważa to za pierwszy etap ciągłego programu upraszczania dokumentów urzędowych.

3.2.3

EKES zgadza się, że należy wprowadzić przepisy, które zapewnią niezbędny poziom weryfikacji w przypadkach uzasadnionych wątpliwości. EKES zdaje sobie sprawę z tego, że niekiedy potrzebne będzie administracyjne skoordynowanie pomiędzy państwami członkowskimi, aby zagwarantować autentyczność danego dokumentu urzędowego lub jego poświadczonej kopii.

3.2.4

EKES zdecydowanie popiera zasadę, że obywatelowi lub przedsiębiorstwu należy zapewnić maksymalny stopień pewności, jeśli chodzi o zakres, w którym dokumenty urzędowe są zwolnione z jakiejkolwiek formy legalizacji czy innych tego typu formalności. Taka pewność pozwoli obywatelom i przedsiębiorstwom aktywnie planować ich działania, i w efekcie przyniesie te materialne i niematerialne korzyści, które Komisja prognozowała w ocenie skutków (17).

3.2.5

EKES stwierdza, że 99 % spośród 1,4 mln apostille wydawanych rocznie w ramach obecnego systemu dla działalności w obrębie UE nie nastręcza żadnych trudności. Dlatego EKES jest zadania, że przedstawiona przez Komisję opcja polityczna dotycząca współpracy administracyjnej, która w przypadku uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności dokumentów urzędowych opiera się na systemie wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI) i której towarzyszą wielojęzyczne formularze, powinna prowadzić do jeszcze lepszych efektów.

3.2.6

EKES zaleca, by definicję „uzasadnionych wątpliwości”, przedstawioną we wniosku Komisji sformułować jednoznacznie, dzięki czemu usunięto by niejasności. W związku z tym EKES proponuje wprowadzić następujące poprawki:

„2.

Uzasadnione wątpliwości, o których mowa w ust. 1, odnoszą się do:

a)

autentyczności podpisu;

b)

charakteru, w jakim działała osoba podpisująca dokument;

c)

tożsamości pieczęci lub stempla.”

3.2.7

W sytuacji, gdy państwo członkowskie, zgodnie z nową definicją, chce w związku z uzasadnionymi wątpliwościami wystosować oficjalne zapytanie do uprawnionych organów państwa, w którym dany dokument został wystawiony, wówczas musi ono jasno poinformować tę osobę o powodach takiego zapytania.

3.2.8

EKES jest przekonany, że gdy państwa członkowskie wdrożą IMI i w regularnych sprawozdaniach z postępów zacznie się odnotowywać stabilność i funkcjonalność tego systemu, a urzędnicy administracji krajowej posiądą już niezbędną wiedzę, to koordynacja administracyjna pomiędzy państwami członkowskimi okaże się znacznie bardziej wydajna niż miałoby to miejsce w przypadku zaproponowanego przez Komisję maksymalnego terminu 1 miesiąca. EKES zaleca Komisji, by skróciła ten maksymalny termin do dwóch tygodni, gdy system przyniesie widoczną poprawę rezultatów. Będzie to jasną informacją dla obywateli i przedsiębiorstw, że UE naprawdę realizuję koncepcję obywatelstwa UE i nadaje obywatelom centralne miejsce w politykach UE.

3.2.9

EKES przywiązuje dużą wagę do wyważonego systemu sprawozdawczości, który oceniałby zakres skutecznego wdrożenia wniosku Komisji przez państwa członkowskie. Dlatego zaleca, by Komisja przeprowadzała pod tym kątem doroczną analizę porównawczą państw członkowskich.

3.3   Współpraca administracyjna

EKES zgadza się z tym, że system wymiany informacji na rynku wewnętrznym (art. 8) powinien być używany w przypadkach, gdy organy państwa członkowskiego mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności dokumentu urzędowego lub jego kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem, a wątpliwości tych nie można rozwiać w żaden inny sposób (art. 7). Komitet zgadza się również z tym, że państwo członkowskie wyznacza co najmniej jeden organ centralny i przekazuje Komisji informacje o wszystkich organach centralnych i ich szczegółowe dane kontaktowe (art. 9). Zgadza się też z tym, że te organy centralne zapewniają wsparcie w związku z wnioskami o udzielenie informacji na mocy art. 7 oraz podejmują wszelkie inne środki konieczne do ułatwienia stosowania niniejszego rozporządzenia (art. 10).

3.4   Wielojęzyczne formularze standardowe UE

Komitet zgadza się, że wielojęzyczne formularze standardowe UE dotyczące narodzin, zgonu, związku małżeńskiego, zarejestrowanego związku partnerskiego oraz statusu prawnego i reprezentacji spółki lub innego przedsiębiorstwa są określane w załącznikach (art. 11) oraz że takie formularze, opatrzone datą wydania, podpisem i pieczęcią organu wydającego, wydaje się na wniosek obywateli i spółek lub przedsiębiorstw jako zamiennik równorzędnych dokumentów urzędowych (art. 12). Komitet zgadza się również z tym, że Komisja opracowuje szczegółowe wytyczne dotyczące stosowania (art. 13) takich formularzy standardowych oraz opracowuje ich elektroniczne wersje (art. 14), a także z tym, że formularze standardowe mają taką samą formalną wartość dowodową jak równorzędne dokumenty urzędowe oraz są przyjmowane przez organy państwa członkowskiego bez konieczności dodatkowych formalności (art. 15).

3.5   Związki z innymi instrumentami

EKES zgadza się z tym, że omawiane rozporządzenie nie narusza stosowania innych przepisów prawa Unii ani stosowania innych systemów współpracy administracyjnej ustanowionych prawem Unii (art. 16) oraz z tym, że nie ma ono wpływu na stosowanie konwencji międzynarodowych, których co najmniej jedno państwo członkowskie jest stroną, lecz ma pierwszeństwo przed konwencjami zawartymi przez nie w takim zakresie, w jakim dotyczą one spraw regulowanych przepisami niniejszego rozporządzenia (art. 18). Komitet zgadza się również z dodaniem standardowego tekstu zamieszczonego w art. 17.

3.6   Przepisy ogólne i końcowe

3.6.1

EKES zgadza się z tym, że wymiana i przekazywanie informacji oraz dokumentów przez państwa członkowskie służy celowi polegającemu na umożliwieniu weryfikacji autentyczności dokumentów urzędowych za pośrednictwem systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym (art. 19). Komitet zgadza się również z tym, że państwa członkowskie informują Komisję o wyznaczeniu organów centralnych i o wszelkich późniejszych zmianach dotyczących tych informacji, a Komisja udostępnia takie informacje (art. 20). Komitet zgadza się wreszcie z tym, by Komisja przedkładała najpóźniej co trzy lata Parlamentowi Europejskiemu sprawozdanie ze stosowania niniejszego rozporządzenia (art. 21).

3.6.2

Komitet podkreśla, że art. 19 zatytułowany „Ochrona danych” musi zagwarantować, że wymiana i przekazywanie informacji i dokumentów przez państwa członkowskie na mocy przepisów wniosku odzwierciedla unijne zasady ochrony danych.

Bruksela, 11 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  COM(2013) 269 wersja ostateczna.

(2)  Tamże.

(3)  SWD(2013) 144 final.

(4)  Tamże.

(5)  Tamże.

(6)  Dz.U. C 115 z 4.5.2010, s. 1.

(7)  COM(2010) 171 final.

(8)  COM(2010) 747 final.

(9)  COM(2011) 206 final.

(10)  COM(2012) 573 final.

(11)  COM(2012) 740 final.

(12)  COM(2012) 784 final.

(13)  COM(2012) 238 final.

(14)  COM(2012) 795 wersja ostateczna.

(15)  Tamże.

(16)  Rozporządzenie nr 1024/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie współpracy administracyjnej za pośrednictwem systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym z 14 listopada 2012 r. Zapewnia duży stopień elastyczności w przyszłym rozszerzaniu zastosowania systemu IMI na dokumenty UE niezamieszczone jeszcze w załączniku (art. 4 rozporządzenia o IMI), w oparciu o projekty pilotażowe prowadzone przez Komisję i ich wyniki, w tym kwestie związane z ochroną danych i skutecznością funkcjonalności tłumaczenia.

(17)  SWD(2013) 144 final.


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/58


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „Nowe podejście do edukacji: Inwestowanie w umiejętności na rzecz lepszych efektów społeczno-gospodarczych”

COM(2012) 669 final

2013/C 327/12

Sprawozdawca: Mário SOARES

Współsprawozdawca: Pavel TRANTINA

Dnia 20 listopada 2012 r. Komisja, działając na podstawie art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Nowe podejście do edukacji: Inwestowanie w umiejętności na rzecz lepszych efektów społeczno-gospodarczych”

COM(2012) 669 final.

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 26 czerwca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 10 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 154 głosami – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES przyjmuje z ogólnym zadowoleniem inicjatywę Komisji, a w szczególności wysiłki na rzecz walki z bezrobociem młodzieży, lecz uważa, że treść komunikatu nie odpowiada ambitnemu tytułowi „Nowe podejście do edukacji”.

1.2

Obecny kryzys społeczno-gospodarczy nakłada ograniczenia na decyzje budżetowe krajów Unii Europejskiej, szczególnie tych, które korzystają z programów korekty budżetowej. Sytuację tę pogarsza ograniczenie budżetu samej Unii. Komitet ostrzega, że cięcia stosowane obecnie w budżetach na edukację mogą spowodować, że niezbędne inicjatywy i propozycje przerodzą się w zwykłe deklaracje dobrych intencji.

1.3

Mając świadomość znacznych niedostatków w systemach edukacji i problemów z dostosowaniem kształcenia do rynku pracy, którym należy zaradzić, EKES pragnie poczynić następujące zalecenia.

 

Instytucje europejskie powinny:

1.3.1

Dokonać przeglądu obecnych mechanizmów gromadzenia, przedstawiania i interpretowania danych dotyczących edukacji i szkoleń, aby zapewnić ich przejrzystość i porównywalność.

1.3.2

Dokonać również przeglądu aktualnych europejskich procesów kształcenia i poszczególnych już działających instrumentów, zwłaszcza europejskich norm i wytycznych dotyczących zapewnienia jakości (ESGQA).

1.3.3

Wdrożyć proponowane obecnie środki, włączając je do innych inicjatyw mających na celu integrację młodych ludzi na rynku pracy, zwłaszcza plan działań „Mobilna młodzież” na rzecz zatrudnienia i przedsiębiorczości.

1.3.4

Zadbać o to, by przyszły budżet UE przewidywał odpowiednie środki dla całego programu, w szczególności niedawno zatwierdzonej inicjatywy na rzecz zatrudnienia ludzi młodych.

 

Państwa członkowskie powinny:

1.3.5

Dokonać przeglądu i/lub przyszłościowej aktualizacji polityki związanej z zatrudnieniem i usługami publicznymi wysokiej jakości w przekonaniu, że pełne osiągnięcie celów w dziedzinie edukacji wymaga, by inwestycje w tym sektorze szły w parze z polityką dotyczącą pracy, spraw społecznych i gospodarczych, wspierającą rozwój zrównoważony i dobrobyt, zapewniając pełne zaangażowanie partnerów społecznych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego w ten proces;

1.3.6

Zachęcać do uwzględniania w strategiach i programach edukacyjnych nauki umiejętności w zakresie przedsiębiorczości, które mogłyby w odpowiednich przypadkach zostać uzupełnione uczeniem się w miejscu pracy oraz przez wspieranie zaangażowania przedsiębiorstw w programy promowane przez szkoły;

1.3.7

Zachęcać do wprowadzania do szkół przemiennych systemów edukacji i szkoleń, łączących naukę w klasie z doświadczeniem zawodowym, zwiększając świadomość władz edukacyjnych i przedsiębiorstw na temat znaczenia takich inicjatyw;

1.3.8

Niezwłocznie dokonać przeglądu powiązań między kształceniem zawodowym i szkoleniem a zatrudnieniem, aby lepiej zrozumieć ewentualne niedostatki i zaprojektować szkolenia zawodowe tak, aby rzeczywiście odpowiadały potrzebom rynku pracy;

1.3.9

Zadbać o zapewnienie warunków podjęcia przez wszystkich kształcenia ustawicznego i poprawy szkoleń (zaawansowane kursy i przekwalifikowanie), z odpowiednim poszanowaniem prawa do wysokiej jakości nauki przez całe życie;

1.3.10

Uznawanie i docenianie pozaformalnego uczenia się w sposób kreatywny i innowacyjny, przy jednoczesnym podnoszeniu umiejętności nabytych poza systemem formalnym oraz wspieraniu komplementarności między nauką pozaformalną i formalną, jednocześnie promując równość szans;

1.3.11

Przyjąć wspólne reguły i zasady ustalania kryteriów jakości systemów, które zagwarantują uznawalność i walidację pozaformalnego uczenia się;

1.3.12

Inwestować w szkolenia i zatrudnianie dobrych nauczycieli, podnosząc ich umiejętności akademickie i zawodowe, zapewniając równowagę płci podczas rekrutacji nauczycieli oraz zapewniając odpowiednie warunki pracy, płacy i kariery, aby zwiększyć atrakcyjność zawodu nauczyciela dla młodszych pokoleń;

1.3.13

Postrzegać budżety na edukację i szkolenia jako inwestycje w przyszłości i stałą konieczność, aby umożliwić wypełnienie obowiązku zapewnienia wysokiej jakości, przydatnej edukacji dla wszystkich; unikając cięć, które mogą utrudnić wypełnienie go;

1.3.14

Zaangażować wszystkie podmioty (w tym organizacje młodzieżowe i społecznościowe, szkoły i nauczycieli, rodziców i opiekunów, przedsiębiorstwa i związki zawodowe) w opracowanie i monitorowanie polityki edukacyjnej, poczynając od określenia możliwych problemów, a także w kształcenie, szkolenie i włączanie młodych ludzi w życie społeczne, zapewnianie wyraźnych celów, regularnych ocen i odpowiednich zasobów gwarantujących ich trwałość.

 

Partnerzy społeczni powinni:

1.3.15

Przejąć odpowiedzialność i odpowiednio wdrażać ramy działania na rzecz zatrudnienia młodzieży, przyjęte w kontekście wspólnego programu prac na lata 2012–2014, skupiając się na związkach między edukacją, oczekiwaniami młodych ludzi i potrzebami rynku pracy, uwzględniając przy tym przejście młodych ludzi z etapu kształcenia do etapu pracy zawodowej, z myślą o zwiększaniu ogólnego wskaźnika zatrudnienia.

2.   Wprowadzenie

2.1

Edukacja często zajmuje kluczowe miejsce w dyskusjach EKES-u, dlatego też Komitet z zadowoleniem przyjmuje stwierdzenie w komunikacie Komisji, że „inwestycje w kształcenie i szkolenie są kluczem do zwiększenia wydajności i wzrostu gospodarczego” (1). Komitet podziela również wyrażone w dokumencie obawy związane ze zmianami zachodzącymi na europejskich rynkach pracy, które dowodzą potrzeby przeobrażenia systemów edukacji, aby zaradzić ich ewentualnym wadom i niedostatkom.

2.2

EKES wydał wiele opinii, które przyczyniły się do uznania edukacji za podstawowe prawo człowieka (2) i w których Komitet wyjaśnia, że głównym celem edukacji jest kształcenie wolnych, myślących krytycznie i niezależnych jednostek, które będą mogły wnieść wkład w rozwój społeczeństwa, w którym żyją, i które będą rozumiały, że mają wspólne wartości i kulturę.

2.3

Komitet jest przekonany, że w ramach szkolenia nauczycieli należy poświęcić uwagę nowoczesnym umiejętnościom w zakresie komunikacji, które powinny uczynić naukę w szkole bardziej przydatną i interesującą (3).

2.4

EKES zgadza się też, że istnieje pilna potrzeba spójnych i przekrojowych rozwiązań politycznych dla szeregu kwestii: wskaźnik wczesnego kończenia nauki w Europie, który jest nadal wysoki, niski poziom udziału pracowników w uczeniu się przez całe życie, miliony osób, które nadal mają niski poziom edukacji, brak wystarczających umiejętności czytania u dzieci poniżej 15 roku życia oraz masowe bezrobocie młodzieży w niektórych krajach UE.

2.5

Komitet obawia się jednak, że wartość inicjatyw zaproponowanych w komunikacie niknie w świetle realiów, przed jakimi stoją państwa europejskie w kryzysie. Cięcia budżetowe, zwłaszcza środków przeznaczonych na edukację i szkolenia mogą utrudnić zaradzenie nierównej sytuacji wyjściowej uczniów i studentów oraz promowanie wysokiej jakości kształcenia dla wszystkich (4).

2.6

Choć odpowiedzialność za edukację spoczywa na państwach członkowskich, Unia Europejska ma także do odegrania ważną rolę, poprzez otwartą metodę koordynacji między poszczególnymi ministrami edukacji, mechanizmy zbierania danych na poziomie UE oraz różne europejskie inicjatywy edukacyjne, takie jak proces boloński i kopenhaski, komunikat z Brugii, europejski system transferu i akumulacji punktów (ECTS), europejski system transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET), europejskie ramy kwalifikacji (EQF) oraz europejskie normy i wytyczne dotyczące zapewnienia jakości (ESGQA) (5).

2.7

Obawy wyrażane przez szerokie kręgi społeczeństwa co do obecnego niedopasowania umiejętności młodych ludzi do wymogów biznesu oraz co do trudnego przejścia od etapu kształcenia do etapu pracy zawodowej bądź z bezrobocia na zatrudnienie są ważne i należy się nimi odpowiednio zająć. Dlatego też EKES szczególnie przychylnie przyjmuje decyzję Komisji dotyczącą dalszego rozwoju powiązań między sferą edukacji i zatrudnienia, promowania wspólnych inicjatyw i środków łagodzących przejście od etapu kształcenia do etapu pracy zawodowej, obniżenia przeszkód w mobilności w UE oraz znacznej poprawy funkcjonowania rynku pracy i gwarancji równych szans. EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do realizacji tego podejścia, przy jednoczesnym utrzymaniu europejskiego modelu społecznego i wzmocnieniu spójności społecznej.

2.8

EKES przyjmuje z zadowoleniem nowe ramy działania na rzecz zatrudnienia osób młodych, opracowane przez partnerów społecznych jako zasadnicza część ich wspólnego programu na lata 2012–2014, które zostały przedstawione po raz pierwszy na trójstronnym szczycie społecznym w dniu 14 marca 2013 r.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Komitet z zadowoleniem odnotowuje, że Komisja poświęciła szczególną uwagę zwalczaniu bezrobocia młodzieży w czterech kluczowych dziedzinach: edukacja i szkolenia wysokiej jakości, uwzględnienie uczenia się poprzez praktykę zawodową, włączenie przyuczania do zawodu i dwutorowych systemów kształcenia oraz promowanie partnerstw na rzecz wspólnych celów.

3.2

Tytuł komunikatu sugeruje, że ambicje nie odpowiadają treści, być może dlatego, że Komisja chciała skupić się na jednym celu. Komitet uważa, że dokument mógł być jednak obszerniejszy i odnieść się do takich palących kwestii i wyzwań jak obecna sytuacja demograficzna w Europie, energia i migracja, które wymagają o wiele bardziej złożonych rozwiązań. Podobnie, w przyszłości należałoby uwzględnić inne badania, takie jak niedawne badanie ONZ i UNESCO (6).

3.3

Jeżeli chodzi o wniosek Komisji, Komitet ostrzega przed traktowaniem edukacji jedynie jako narzędzia rozwoju umiejętności nastawionych tylko na pracę i zwiększenie szans na zatrudnienie (7). EKES potwierdza swoje przekonanie, że szanse na zatrudnienie zależą nie tylko od nabycia umiejętności podstawowych i praktycznego doświadczenia, lecz także od cech i postaw, takich jak aktywny udział w życiu obywatelskim, rozwój osobisty i dobrostan. I tak, choć szanse na zatrudnienie można postrzegać jako cel realizowany w ramach nowego podejścia do edukacji, nie można ich interpretować w sposób zbyt ograniczony.

3.4

Komitet wskazuje, że jeśli inwestycje w edukację mają przynieść wyniki, musi im towarzyszyć polityka dotycząca zatrudnienia, spraw społecznych i gospodarczych, której celem jest wsparcie zrównoważonego wzrostu i dobrobytu. Komitet poprzednio zalecał, by UE i państwa członkowskie, szczególnie w kontekście kryzysu, przeprowadziły przegląd i/lub przyszłościową aktualizację polityki związanej z zatrudnieniem i usługami publicznymi wysokiej jakości, skupiając się bardziej na konkretnych grupach (dzieci, dorośli o specjalnych potrzebach, migranci itp.), a także by wszystkie te polityki uwzględniały wymiar płci i pełne zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego (8).

3.5

Stwierdzenie, że występuje niedostosowanie między umiejętnościami wymaganymi na rynku pracy a umiejętnościami, które posiadają młodzi ludzie i pracownicy, sprawia, że tym bardziej pilne jest powiązanie sfery kształcenia i pracy, aby zmniejszyć tę lukę. Oczywiste jest jednak, że godziny nauki szkolnej i pracy nie są i nie mogą być takie same.

3.6

EKES z zadowoleniem przyjmuje niedawną decyzję Rady Europejskiej o uruchomieniu gwarancji dla młodzieży, aby zapewnić dostęp wszystkim poniżej 25 roku życia do dobrej pracy, kształcenia ustawicznego lub praktyki w ciągu czterech miesięcy od zakończenia edukacji lub utraty pracy.

3.7

Komitet wskazuje jednak, że obecny poziom bezrobocia dotyczy nie tylko młodych ludzi, lecz także starszych pracowników. Należy więc wykorzystać know-how tych starszych pracowników, nie tylko by pomóc młodym w znalezieniu pracy, lecz także przekazać im wiedzę nabytą dzięki szerokim doświadczeniom.

3.8

EKES ubolewa, że Komisja nie wykorzystała w komunikacie okazji do uznania roli kształcenia pozaformalnego w uzupełnianiu kształcenia formalnego i zwraca uwagę na apel uczestników sympozjum w Strasburgu, by ustanowić wspólny długo- i średnioterminowy proces na rzecz uznawania kształcenia pozaformalnego w Europie (9).

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Umiejętności podstawowe i umiejętności o charakterze ogólnym

4.1.1

EKES podziela pogląd Komisji, że „należy skoncentrować wysiłki na rozwoju umiejętności o charakterze ogólnym, w szczególności umiejętności w zakresie przedsiębiorczości”, lecz uważa, że pierwszym krokiem musi być zapewnienie zasadniczych lub podstawowych umiejętności dla wszystkich. Komitet zgadza się też, że szkolenia językowe powinny nadal być przedmiotem szczególnej uwagi. W istocie młody człowiek, który nabył umiejętności podstawowe i umiejętności o charakterze ogólnym (zwłaszcza jeśli chodzi o pracę w grupie, znajomość różnych języków, korzystanie z narzędzi informatycznych, umiejętność kształtowania własnej opinii i jej wyrażania, udziału w podejmowaniu decyzji itp.), będzie prawdopodobnie miał mniejsze trudności w integracji z rynkiem pracy i światem przedsiębiorstw.

4.1.2

„Umiejętności w zakresie przedsiębiorczości” są z pewnością ważne, pod warunkiem że nie są ukierunkowane wyłącznie na zakładanie firm. Bez przedsiębiorczej postawy nie da się wiele osiągnąć w życiu, zwłaszcza w tak trudnych czasach. Uwzględnienie tych umiejętności w strategiach i programach edukacyjnych jest zatem mile widziane.

4.1.3

Aby rozwijać ducha przedsiębiorczości i wykroczyć poza kwestie związane z programem nauczania, możliwość uczenia się poprzez praktykę w przedsiębiorstwie lub wewnątrz organizacji może być ważna, zwłaszcza z jednoczesnym zachęcaniem przedsiębiorstw i organizacji do udziału w programach promowanych przez szkoły. Komisja i państwa członkowskie powinny zapewnić bardziej przejrzystą definicję „równego dostępu do odpowiedniej nauki i programów oferujących zdobywanie umiejętności przydatnych w życiu” oraz opracować spójny zestaw wskaźników umożliwiających porównania na różnych poziomach i ocenę wyników, przy udziale partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego.

4.1.4

EKES uważa jednak, że do pełnego rozwinięcia potencjału ducha przedsiębiorczości potrzebny jest duch współpracy zespołowej, którego edukacja powinna także zaszczepiać u dzieci i młodych ludzi.

4.1.5

Przedmioty STEM (nauki ścisłe, technologia, inżynieria i matematyka) (10) powinny nadal być traktowane w szczególny sposób w ramach systemów edukacji, ponieważ są one w sercu społeczeństwa zdominowanego przez technologię i rozwój technologiczny, a ponadto popyt na wysoko wykwalifikowanych pracowników o dużej wiedzy naukowej będzie rósł (11). Ważne jest jednak, by przedmioty te były prezentowane w sposób bardziej przyjazny dla użytkownika, kreatywny, a w konsekwencji bardziej atrakcyjny i ułatwiający zapewnienie większej i lepszej równowagi płci (12).

4.1.6

Dokument nie zawiera wzmianki o skutkach kryzysu i polityki dostosowawczej dla dziedziny nauki i badań, jej podmiotów (badaczy, pracowników naukowych, wyższych uczelni) oraz o drenażu mózgów, który zachodzi w poszczególnych państwach UE. W wielu opiniach (13) EKES wspominał o potrzebie dalszych działań na rzecz urzeczywistnienia europejskiej przestrzeni badawczej i stwierdził, że swobodny przepływ badaczy, wiedzy naukowej i technologii powinien być „piątą swobodą” na rynku wewnętrznym.

4.2   Umiejętności zawodowe

4.2.1

EKES podziela zaniepokojenie Komisji kwestią niedostosowania edukacji i rynku pracy. Jasne jest, że system edukacji niezgodny z rynkiem pracy może nie tylko tworzyć niepełne umiejętności, lecz co gorsza – bezrobocie (14). EKES zgadza się, że należy zwrócić szczególną uwagę na przegląd systemu edukacji i szkoleń zawodowych oraz zwiększyć zrozumienie powiązań między nimi a rynkiem pracy, aby zapewnić rzeczywiste spełnienie jego wymogów. Podkreśla też, że zaangażowanie partnerów społecznych i zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego jest niezbędne, by szkolenie zawodowe było dostosowane do rynku pracy (15).

4.2.2

Szkolenia w zakresie ICT i certyfikacja umiejętności mają ogromne znaczenie na rynku pracy: należy więc zainwestować w odpowiednie programy, aby zagwarantować te umiejętności w ramach szkoleń zawodowych i szkolnictwa wyższego, szczególnie dla młodych kobiet. EKES popiera propozycję ustanowienia europejskiej pieczęci jakości dla przemysłu oraz dla szkoleń ICT i certyfikacji.

4.2.3

EKES potwierdza, że każdy ma prawo do zakresu wiedzy i umiejętności, które umożliwią mu pełną realizację potencjału w życiu zawodowym i społecznym. Prawo do szkolenia zawodowego nie powinno być przyznawane tylko młodym ludziom, którzy wejdą na rynek pracy, lecz także wszystkim pracownikom, aby umożliwić im aktualizację umiejętności i sprostanie wyzwaniom związanym z obecnie zachodzącymi zmianami. Zdolność do zatrudnienia nie jest domeną tylko młodych ludzi.

4.2.4

Uczenie się poprzez praktykę, a szczególnie systemy przemienne łączące naukę w klasie z doświadczeniem w miejscu pracy, mogą odegrać ważną rolę w spowodowaniu zmian potrzebnych do tworzenia miejsc pracy (16), lecz muszą być elementem systemu edukacji, co wymaga określenia roli poszczególnych zaangażowanych podmiotów. Zwiększanie świadomości w szkołach i przedsiębiorstwach na temat tego typu nauki jest bardzo ważne (17).

4.3   Pobudzanie otwartych i elastycznych form uczenia się

4.3.1

Uznanie, że modele zmieniają się z niespotykaną dotąd prędkością (od społeczeństwa przemysłowego do społeczeństwa opartego na wiedzy, a następnie społeczeństwa sieci) wymaga bardziej kreatywnego i innowacyjnego podejścia, łączenia różnych dziedzin życia i rodzajów działalności, uznawania i doceniania sukcesów, budowy pomostów między kulturami, edukacją ogólną, szkoleniem zawodowym i rynkiem pracy, wspierania komplementarności między nauką pozaformalną i formalną, przy jednoczesnym promowaniu równych szans.

4.3.2

Stymulowanie nauki ma sens, pod warunkiem że zapewni się możliwość jej wykorzystania i że zadanie to nie zależy wyłącznie od możliwych i koniecznych wysiłków każdej osoby. W przeciwnym razie grupy już obecnie mniej uprzywilejowane i zmarginalizowane pozostaną zbiorowo odseparowane. W tym kontekście EKES odnotowuje z rosnącym zaniepokojeniem, że udział w programach edukacji dla dorosłych jest nadal niski; według Komisji przeciętny udział dorosłych w uczeniu się przez całe życie wynosi 8,9 %, a w siedmiu państwach członkowskich niecałe 5 %.

4.3.3

Procedury uznawania wiedzy nabytej poza szkołą (kształcenie pozaformalne) są obecnie zbyt biurokratyczne i należy je usprawnić. Należy także podkreślić, że decyzje muszą być wynikiem konsultacji z odpowiednimi partnerami społecznymi lub innymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i że państwo powinno być odpowiedzialne za zapewnienie jakości takiego uznawania. Procedury uznawania mogą pomóc skuteczniej uwydatnić, zwłaszcza wśród partnerów społecznych, korzyści płynące z kształcenia pozaformalnego. Ważne jest też zapewnienie jak najszerszych i najłatwiejszych do zrozumienia informacji o trybach uznawania i walidacji umiejętności, aby zapewnić korzyści dla wszystkich.

4.3.4

W czasach wysokiego bezrobocia, szczególnie wśród młodych ludzi, zmiana sposobu myślenia o nabywaniu umiejętności w sposób bardziej otwarty i elastyczny jest ważnym średnio- i długoterminowym wyzwaniem dla Europy. Sprostanie tym wyzwaniom wymaga, aby państwa członkowskie m.in.:

a)

zagwarantowały wszystkim warunki niezbędne do uczenia się przez całe życie, gdyż umożliwia ono zdobywanie nowych umiejętności oraz dostęp do miejsc pracy wymagających lepszych kwalifikacji, co z kolei pomoże w realizacji zawartego w strategii „Europa 2020” celu dotyczącego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu;

b)

zapewniły młodym ludziom możliwość korzystania z pomocy doradców zawodowych;

c)

ulepszyły szkolenia (doskonalenie zawodowe i przekwalifikowanie) – poprzez praktyczne, innowacyjne i kreatywne środki, uzgodnione w drodze dialogu społecznego – dla osób już pracujących lub poszukujących pracy, lecz mających nieadekwatne umiejętności akademickie lub pozaakademickie. Inicjatywy te powinny uwzględniać wiek, doświadczenie i wiedzę zainteresowanych pracowników;

d)

uznały indywidualne prawo do poświadczonych certyfikatem szkoleń zawodowych wysokiej jakości, bez względu na poziom kwalifikacji i rodzaj umowy, oraz ustaliły roczną liczbę godzin na szkolenie wszystkich pracowników;

e)

zachęcały przedsiębiorstwa do opracowania planów aktualizacji umiejętności, z udziałem pracowników i pracodawców, uwzględniających sytuację przedsiębiorstw, szczególnie gdy chodzi o MŚP, tym samym zapewniając zgodność z porozumieniami partnerów społecznych na szczeblu europejskim;

f)

wspierały inicjatywy na rzecz zwiększenia widoczności umiejętności nabytych poza kształceniem formalnym, zwiększenia uznawalności kształcenia pozaformalnego i zagwarantowania jego jakości.

4.3.5

Komitet popiera zamiar Komisji dotyczący utworzenia europejskiego obszaru umiejętności i kwalifikacji, aby zapewnić większą zbieżność i przejrzystość w uznawaniu umiejętności i kwalifikacji w UE.

4.4   Wspieranie nauczycieli i wychowawców w Europie

4.4.1

EKES zgadza się z wskazaną w komunikacie kluczową rolą nauczycieli i wychowawców w ulepszaniu nauczania oraz zachęcaniu dzieci i młodzieży do nabywania umiejętności, których będą potrzebować do sprostania wyzwaniom globalizacji. Inwestowanie w szkolenia i zatrudnianie wysokiej jakości nauczycieli i wychowawców jest więc konieczną i pozytywną strategią.

4.4.2

Stwierdzenie, że dobrzy nauczyciele i wychowawcy mają istotne znaczenie, to jednak nie to samo co stwierdzenie, że samo nauczanie wpływa na naukę danej osoby, lub bagatelizowanie kontekstu społeczno-gospodarczego tej nauki.

4.4.3

W kontekście głębokich zmian gospodarczych, społecznych i technologicznych, zawód nauczyciela powinien być postrzegany jako kluczowy element w promowaniu wysokiej jakości edukacji, którą można dostosować do dzisiejszych wymogów. Oznacza to, że lepsze przeszkolenie akademickie i zawodowe nauczycieli, zapewnienie odpowiedniego wynagrodzenia i warunków rozwoju kariery oraz zwiększenie atrakcyjności tego zawodu dla młodych ludzi nabierają kluczowego znaczenia w tym zakresie. Niezwykle ważne jest też zapewnienie większej równowagi płci podczas rekrutacji nauczycieli.

4.4.4

Komitet zwraca uwagę na to, że do procesu rekrutacji nauczycieli można by włączyć wymiar różnorodności, zwłaszcza z punktu widzenia pochodzenia etnicznego, kultury, religii, wieku itp. Ponadto, w kontekście swobodnego przemieszczania się osób i migracji szczególnie ważne jest wzmacnianie znajomości języków i kompetencji w zakresie komunikacji międzykulturowej, zarówno u dzieci i młodzieży, jak i w gronie pedagogicznym, po to by poprawiać współpracę, nawet jeśli języki ojczyste są różne. Nauczyciele powinni korzystać z odpowiednich szkoleń, by potrafić pracować z uczniami o szczególnych potrzebach, uczniami, którzy przerwali naukę, pochodzą z trudnych socjalnie środowisk lub są narażeni na wykluczenie. Potrzeba zatem nowoczesnych nauczycieli w nowoczesnym środowisku nauczania i pracy (18).

4.5   Finansowanie edukacji

4.5.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie Komisji do skupienia się w większym stopniu na finansowaniu edukacji i otwarciu dyskusji z kluczowymi podmiotami na temat korzyści z inwestowania w edukację (19). Popiera również pomysł współpracy z partnerami społecznymi, aby zbadać sposoby zwiększenia oferty wysokiej jakości szkoleń w miejscu pracy.

4.5.2

Komitet z zadowoleniem zauważa, że państwa członkowskie promują krajowe debaty na temat zrównoważonych mechanizmów finansowania edukacji i szkoleń. Jednak, mimo to, finansowanie edukacji i szkoleń maleje w wielu państwach członkowskich (20). EKES podkreśla znaczenie szerokiego i stałego zaangażowania partnerów społecznych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego w całym procesie. Komitet przyjmuje z zadowoleniem wysiłki na rzecz zaangażowania sektora prywatnego we współfinansowanie sektora edukacji, zwłaszcza kształcenia i szkolenia zawodowego, lecz jednocześnie zaleca ustanowienie jasnych kryteriów co do kompetencji poszczególnych sektorów (publicznego, prywatnego i innych) w takich przypadkach. Nie może to oznaczać odebrania odpowiedzialności państwom za ich krajowe i międzynarodowe zobowiązania do zagwarantowania odpowiedniego finansowania i edukacji wysokiej jakości dla wszystkich (21).

4.5.3

EKES z naciskiem potwierdza znaczenie programów mobilności młodzieży, takich jak Erasmus, Erasmus Mundus i „Młodzież w działaniu”, których wkład w rozwój osobisty, umiejętności i kwalifikacje młodych ludzi jest powszechnie uznawany. Finansowanie tych programów powinno więc zostać zwiększone w nowych wieloletnich ramach finansowych. Należy również poprawić procedury wyboru kandydatów, aby zapewnić wszystkim równe, sprawiedliwe i faktyczne szanse, zachęcając dzięki tym programom pewne zagrożone grupy do udziału w tych inicjatywach i oferując rozwiązania umożliwiające przezwyciężenie trudności związanych z zasobami finansowymi lub kwalifikacjami, na które napotyka duża grupa studentów i młodzieży.

4.6   Partnerstwa

4.6.1

EKES zgadza się z Komisją co do znaczenia bliższej współpracy z różnymi podmiotami i grupami społecznymi w dziedzinie edukacji i szkoleń; partnerstwa mogą zapewnić wzbogacającą wymianę doświadczeń i stanowić okazję do włączenia w proces edukacji każdego, kto może zaoferować i/lub zaktualizować określone umiejętności, szczególnie te, na które jest zapotrzebowanie na rynku pracy.

4.6.2

EKES podkreśla znaczenie zaangażowania wszystkich podmiotów (w tym organizacji młodzieżowych i społecznościowych, szkół i nauczycieli, rodziców i opiekunów, przedsiębiorstw i związków zawodowych, samorządów terytorialnych i innych organów publicznych władz krajowych) w życie szkolne i zapewnianie wyraźnych celów, regularnych ocen i odpowiednich zasobów gwarantujących trwałość tych partnerstw. Komitet wyraża nadzieję, że program „Erasmus dla wszystkich” przyniesie decydujący wkład we wspieranie, zachęcanie i promowanie partnerstw, które dążą do zapewnienia wysokiej jakości edukacji i równych szans. Edukacja jest procesem całościowym, dlatego wymaga wysokiego poziomu poradnictwa zawodowego, w powiązaniu z usługami w tym zakresie. Ponadto należy upowszechniać sprawdzone przez wiele szkół rozwiązania, kiedy szkoły popołudniami przekształcają się w ośrodki działań kulturalnych, miejsca spotkań i szkolenia ustawicznego, oferując zajęcia dla mieszkańców w różnym wieku i z różnych grup społecznych.

4.6.3

Komitet uznaje wartość organizacji młodzieżowych dla dynamiki udziału młodzieży oraz ich wkład w rozwiązywanie ogromnych problemów, jakie dotykają dziś młodych ludzi. Chodzi tu oczywiście o bezrobocie wśród młodzieży, którego bardzo wysoki poziom jest nie do przyjęcia. Tworzenie partnerstw z tymi organizacjami, aby zwiększyć nabywanie „miękkich umiejętności”, takich jak organizacja, komunikacja, przywództwo, inicjatywa, znajomość języków obcych i inne, może być pozytywną strategią pod warunkiem zagwarantowania zasobów koniecznych do ich wdrożenia (22).

4.6.4

EKES przyjmuje z zadowoleniem pomysł ustanowienia gwarancji dla młodzieży w państwach członkowskich, finansowanych ze specjalnego funduszu w wieloletnich ramach finansowych, choć uważa, że 6 mld EUR to kwota niewystarczająca, zważywszy na to, że część tych środków już teraz zapewnia Europejski Fundusz Społeczny.

Bruksela, 10 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  COM(2012) 669 final.

(2)  Dz.U. C 161 z 6.6.2013, s. 67–72; Dz.U. C 161 z 6.5.2013 s. 27–34; Dz.U. C 11 z 15.1.2013, s. 8–15; Dz.U. C 299 z 4.10.2012, s. 97; Dz.U. C 191 z 29.6.2012, s. 103; Dz.U. C 76 z 14.3.2013, s. 1; Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 154; Dz.U. C 143 z 22.5.2012, s. 94; Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 143; Dz.U. C 68 z 6.3.2012, s. 11; Dz.U. C 318 z 29.10.2011, s. 50; Dz.U. C 68 z 6.3.2012, s. 1; Dz.U. C 318 z 29.10. 2011, s. 142; Dz.U. C 318 z 29.10.2011, s. 1; Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 55; Dz.U. C 21 z 21.1.2011, s. 66; Dz.U. C 255 z 22.9.2010, s. 81; Dz.U. C 318 z 23.12.2009, s. 113; Dz.U. C 128 z 18.5.2010, s. 10; Dz.U. C 224 z 30.8.2008, s. 100; Dz.U. C 204 z 9.8.2008, s. 95; Dz.U. C 151 z 17.6.2008, s. 45; Dz.U. C 218 z 11.9.2009, s. 85; Dz.U. C 151, z 17.6.2008, s. 41.

(3)  Ankieta w szkołach: ICT w edukacji (https://ec.europa.eu/digital-agenda/node/51275).

(4)  W sprawozdaniu monitorującym inicjatywę „Edukacja dla wszystkich” UNESCO skrytykowano słabnące postępy na drodze do jej realizacji oraz stwierdzono, że systemy edukacji muszą być oparte na wystarczającym i trwałym finansowaniu, aby przynieść wyniki dla obywateli. OECD stwierdziła jednak w niedawnych oświadczeniach, że koncentracja edukacji publicznej na jakości i równości jest najlepszym wyborem dla rządów, zarówno w kontekście oszczędności środków, jak i poczynienia solidnych inwestycji. Należy jednak uwzględnić społeczności i osoby mniej uprzywilejowane, ponieważ tylko wtedy możliwy będzie system edukacji wysokiej jakości (Międzynarodowa Edukacja – konferencja OECD pt. „Jakość i dialog kluczem do edukacji publicznej”, 4 lutego 2013 r.).

(5)  Wszystkie skróty pochodzą od nazw angielskich.

(6)  W siedzibie UNESCO w Paryżu w dniach 12–14 lutego 2013 r. dwunastu międzynarodowych ekspertów w dziedzinie edukacji dokonało krytycznego przeglądu najważniejszych raportów na temat edukacji opracowanych przez tę organizację w XX wieku – „Learning to Be” Edgara Faure’a (1972 r.) i „Learning: The Treasure Within” Jacques’a Delors’a (1996 r.) – w świetle najnowszych i daleko idących zmian społecznych www.unesco.org.

(7)  Pojęcie „szans na zatrudnienie” i „tworzenia miejsc pracy” nie oznacza tego samego ani nie wyraża tej samej koncepcji. Podczas gdy „tworzenie miejsc pracy” to złożone zjawisko obejmujące kompetencje dzielone między państwem, pracodawcami i pracownikami oraz wymagające dialogu społecznego i negocjacji, wydaje się, że „szanse na zatrudnienie” odnoszą się prawie wyłącznie do osobistej odpowiedzialności osoby poszukującej pracy.

(8)  Dz.U. C 18 z 19.1.2011, s. 18.

(9)  Sympozjum, które odbyło się w dniach 14–16 listopada 2011 r., było współorganizowane przez Komisję Europejską i Radę Europy wraz z szeregiem organizacji młodzieżowych, takich jak European Youth Forum, JUGEND für Europa – niemiecka agencja krajowa ds. programu „Młodzież w działaniu” – oraz SALTO Training and Cooperation Resource Centre (http://youth-partnership-eu.coe.int/youth-partnership/documents/EKCYP/Youth_Policy/docs/Youth_Work/Policy/STATEMENT_Symposium_participants_160312.pdf).

(10)  STEM to skrót z jęz. angielskiego (Science, Technology, Engineering and Mathematics).

(11)  Według CEDEFOP popyt na wysoko wykwalifikowane osoby może wzrosnąć o 16 mln do 2020 r., a na średnio wykwalifikowanych pracowników o ok. 3,5 mln, podczas gdy popyt na nisko wykwalifikowanych pracowników może spaść o 12 mln.

(12)  Wiele projektów przeprowadzonych w różnych państwach członkowskich pokazuje, że można zwiększyć atrakcyjność nauczania matematyki.

(13)  Dz.U. C 95 z 23.4.2003, s. 8; Dz.U. C 218 z 11.9.2009, s. 8; Dz.U. C 306 z 16.12.2009, s. 13; Dz.U. C 132 z 3.5.2011, s. 39; Dz.U. C 318 z 29.10.2011, s. 121; Dz.U. C 181 z 21.6.2012, s. 111; Dz.U. C 299 z 4.10.2012, s. 72; Dz.U. C 229 z 31.7.2012, s. 60; Dz.U. C 44 z 15.2.2013, s. 88; Dz.U. C 76 z 14.3.2013, s. 43; Dz.U. C 76 z 14.3.2013, s. 31.

(14)  Zmienione zalecenie UNESCO w sprawie kształcenia technicznego i zawodowego wskazuje, że ten rodzaj kształcenia powinien być ważnym aspektem procesu edukacji we wszystkich krajach, zważywszy na ogromy rozwój naukowy, technologiczny i społeczno-gospodarczy, obecny lub planowany, który jest cechą naszych czasów, w szczególności w związku z globalizacją i rewolucją w technologii informacyjno-komunikacyjnej (UNESCO, 2001 r.).

(15)  Memorandum w sprawie współpracy w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego w Europie, Berlin, 10–11 grudnia 2012 r.

(16)  W komunikacie wspomniano o następujących sektorach z potencjałem wzrostu: technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT), opieka zdrowotna, technologie niskoemisyjne, zindywidualizowane usługi, usługi dla przedsiębiorstw, gospodarka morska i sektory ekologiczne lub przechodzące poważną transformację wymagające lepiej wykwalifikowanej siły roboczej.

(17)  Doświadczenie w zakresie systemu przemiennego w Austrii jest przykładem dobrej praktyki, który zasługuje na poświęcenie większej uwagi umożliwiającym go warunkom oraz dotychczasowym wynikom.

(18)  Dz. U. C 151 z 17.6.2008, s. 41; Dz. U. C 218 z 11.9.2009, s. 85.

(19)  UNESCO opublikowała nowe badanie analizujące wkład przedsiębiorstw i prywatnych fundacji w edukację. Wskazuje ono, że wkład ten wynosi nie więcej niż 683 mln USD rocznie. Patrząc z szerszej perspektywy, stanowi to 0,1 % zysków dwóch największych na świecie przedsiębiorstw naftowych oraz równa się kosztom wyprodukowania dwóch samolotów typu Airbus A380. W rzeczywistości jest to bardzo niewielki wkład w porównaniu z 16 mld USA rocznie, które są potrzebne, aby umożliwić wszystkim dzieciom chodzenie do szkoły podstawowej. Prezentacja na Forum w Davos, 23 stycznia 2013 r.

(20)  Raport Eurydice „Funding of Education in Europe 20-2012. The Impact of the Crisis“ [„Finansowanie edukacji w Europie 20-2012. Wpływ kryzysu”]

(http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/thematic_reports/147EN.pdf).

(21)  Zobowiązanie do zagwarantowania wysokiej jakości edukacji dla wszystkich zostało przyjęte we wszystkich konstytucjach narodowych, a na szczeblu międzynarodowym w deklaracji końcowej światowej konferencji w sprawie edukacji, UNESCO, Jomtien, 1990 r. oraz w milenijnych celach rozwoju, ONZ, Nowy Jork, 2000 r., których sygnatariuszami są wszystkie państwa członkowskie UE.

(22)  Raport University of Bath/GHK z 2012 r. wskazał na wpływ edukacji formalnej na szanse zatrudnienia młodych ludzi oraz znaczenie organizacji młodzieżowych w tym procesie.


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/65


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów

COM(2012) 788 final – 2012/0366 (COD)

2013/C 327/13

Sprawozdawca: RODRÍGUEZ GARCÍA-CARO

Dnia 15 stycznia 2013 r. Parlament Europejski i Rada, działając na podstawie art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, postanowiły zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów

COM(2012) 788 final – 2012/0366 (COD).

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 26 marca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 173 do 52 – 2 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

1.1

Podstawą prawną projektu legislacyjnego Komisji Europejskiej jest art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) (1). W tym kontekście deklarowanym celem tego projektu aktu normatywnego jest zbliżenie ustawodawstwa mającego zastosowanie do wyrobów tytoniowych, aby czuwać nad prawidłowym funkcjonowaniem rynku wewnętrznego. W art. 3.9.1 uzasadnienia do wniosku dotyczącego dyrektywy wskazuje się, że wybór tej podstawy prawnej został potwierdzony przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przypadku dyrektywy 2001/37/WE (2) i że w związku z tym ta sama podstawa prawna jest odpowiednia dla obecnego wniosku, w trosce o dążenie do wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludności wobec ryzyka związanego z tytoniem.

1.2

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) zasadniczo przyjmuje tę podstawę prawną z zadowoleniem, uważając, że jest ona właściwa w świetle celów wniosku, które Komitet w pełni podziela, szczególnie gdy chodzi o zapobieganie rozpoczynaniu palenia, zwłaszcza przez młodzież. EKES zauważa jednak, że w niektórych przypadkach, np. w Komisji Prawnej Parlamentu Europejskiego, podnoszone były zastrzeżenia co do tej podstawy prawnej, mianowicie z uwagi na to, że cel można osiągnąć w wystarczającym stopniu za pośrednictwem państw członkowskich.

1.3

EKES w pełni zgadza się z Komisją Europejską, że prawo do zdrowia powinno mieć wartość nadrzędną wobec jakichkolwiek względów ekonomicznych. W tym kontekście EKES stanowczo popiera promowanie publicznych programów oraz kampanii edukacyjnych i uświadamiających na temat poważnych skutków zdrowotnych palenia. Jednakże nie jest oczywiste, że proponowane środki będą wspomagały stopniowe porzucenie nawyku palenia. Dlatego też EKES zaleca, by analizowany środek rozszerzyć w celu wyraźniejszego wskazania na znaczenie w wymiarze europejskim strategii edukacyjnych i doradczych w szkołach średnich, aby wszystkie dzieci lub młodzież mogły być prawidłowo, wszechstronnie i regularnie informowane o faktach dotyczących tytoniu i jego szkodliwych skutków, a także rakotwórczych skutków wystawienia na środowiskowy dym tytoniowy (ETS) (3).

1.4

Komitet uznaje, że w całej UE zagrożona będzie znacząca liczba miejsc pracy we wszystkich sektorach w łańcuchu wartości obejmującym rolnictwo, produkcję, pakowanie i sprzedaż detaliczną tytoniu i wyrobów tytoniowych. EKES wzywa do poświęcenia niezbędnej uwagi zapobieganiu tym zagrożeniom dla rynku pracy i zdecydowanie zaleca, by wykorzystano wszystkie dostępne rodzaje środków przejściowych i środków restrukturyzacji, w szczególności programy szkoleniowe dla pracowników oraz wsparcie naukowe, techniczne i innowacyjne dla przedsiębiorstw i gospodarstw rolnych wytwarzających nowe rodzaje produktów w celu zachowania stanowisk pracy. Należy zauważyć, że uprawa tytoniu przyczynia się do zatrudnienia na obszarach wiejskich. W państwach członkowskich najbardziej dotkniętych możliwą restrukturyzacją trzeba – zwłaszcza w kontekście obecnego kryzysu gospodarczego – efektywnie wykorzystywać fundusze spójności oraz fundusze strukturalne, a także fundusze regionalne i przeznaczone na badania i innowacje.

1.5

Istnieje ryzyko znaczącej utraty dochodów podatkowych nie tylko z powodu rozwoju nielegalnego handlu, lecz również z powodu spadku sprzedaży i cen. Obecnie w Unii Europejskiej od wyrobów tytoniowych pobiera się podatek w wysokości prawie 100 mld euro.

1.6

Znaczący wzrost nielegalnego handlu (przemytu i podrabiania) w ręku siatek przestępczych spowoduje spadek legalnej sprzedaży tytoniu i dochodów podatkowych od wyrobów tytoniowych, zagrozi bezpieczeństwu konsumentów z uwagi na brak kontroli zdrowotnych i kontroli jakości, a także ułatwi dostęp nieletnich do tytoniu. Co roku w Unii Europejskiej traci się dochody podatkowe w wysokości 10 mld euro (4) (dane OLAF-u), co wynika z nielegalnego handlu. Obecnie sprzedaż tytoniu pochodzącego z przemytu w UE stanowi 10 % (5) całej sprzedaży. EKES przyjmuje z zadowoleniem niedawne podpisanie protokołu na rzecz eliminacji nielegalnego handlu wyrobami tytoniowymi w kontekście Ramowej konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu, w którym zainteresowane strony są proszone o wdrożenie skutecznych środków na rzecz wyeliminowania nielegalnej produkcji wyrobów tytoniowych i handlu nimi (6).

1.7

Obecna wersja znacząco zmieni warunki wprowadzania na rynek tego produktu – który jest legalny, lecz wysoce regulowany – a także warunki konkurencji i niezbędnego funkcjonowania wolnego handlu. EKES uznaje obawy wyrażone w tym kontekście w niektórych ocenach skutków przeprowadzonych na szczeblu unijnym i międzynarodowym. Apeluje jednak także, by wziąć pod uwagę korzyści, jakich można oczekiwać zarówno pod względem ograniczenia kosztów opieki zdrowotnej, jak i poprawy zdrowia publicznego, mając na względzie, że obywatele europejscy mają prawo oczekiwać od Unii Europejskiej wysokiego poziomu ochrony zdrowia, zgodnie z art. 35 Karty praw podstawowych.

1.8

Pzyznanie Komisji szerokich uprawnień do dalszego rozwinięcia istotnych aspektów dyrektywy poprzez akty delegowane doprowadzi do naruszenia suwerennych kompetencji państw członkowskich, podważając tym samym zasadę pomocniczości. EKES nie może zaakceptować, by akty delegowane wykraczały poza treść art. 290 TFUE. Ponadto osiem parlamentów krajowych (dysponujących 14 głosami) odrzuciło (w ramach kontroli przestrzegania zasady pomocniczości) propozycję Komisji ze względu na naruszenie zasady pomocniczości (7).

1.9

EKES popiera koncepcję ograniczenia ryzyka i w związku z tym wzywa Komisję do przedstawienia jasnej definicji oraz odpowiednich ram prawnych dla „produktów o ograniczonym ryzyku”, dla których istnieją niepodważalne dowody naukowe na to, że stanowią one mniejsze ryzyko w porównaniu ze zwykłymi papierosami. W szczególności chodzi tu o produkty, które zawierają tytoń (a nie nikotynę chemiczną) i dlatego są objęte zakresem dyrektywy.

2.   Wprowadzenie

2.1

EKES jest w pełni świadom różnych rodzajów ryzyka, jakie przedstawia tytoń dla zdrowia publicznego. Jak zauważono w punkcie 1 uzasadnienia wniosku dotyczącego dyrektywy, tytoń jest najczęstszą przyczyną przedwczesnej śmierci w UE, odpowiedzialną za prawie 700 tys. zgonów rocznie. W tym kontekście we wniosku kładzie się nacisk na godne pochwały cele, które EKES popiera, takie jak zapobieganie rozpoczynaniu palenia tytoniu, w szczególności wśród młodzieży, zważywszy że 70 % palących zaczyna palić przed 18. rokiem życia, a 94 % przed 25. rokiem życia, co podkreśla potrzebę przyjęcia środków skierowanych do dzieci i młodzieży (8).

2.2

W tym kontekście EKES uważa, że przegląd dyrektywy jest absolutnie konieczny i że należy go przeprowadzić jak najszybciej. Jest on w rzeczywistości opóźniony o wiele lat, jakkolwiek Karta praw podstawowych Unii Europejskiej stanowi, że przy określaniu i urzeczywistnianiu wszystkich polityk i działań Unii zapewnia się wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego. Nie budzi wątpliwości fakt, że prawo do zdrowia musi mieć wartość nadrzędną wobec jakichkolwiek względów ekonomicznych. Należy ponadto uwzględnić fakt, że w tych krajach, które przyjęły bardzo surowe przepisy dotyczące tytoniu, poziom jego spożycia niewiele się zmienił. Jest tak na przykład w Hiszpanii, gdzie – według niedawno opublikowanego sprawozdania Komisji Europejskiej w sprawie środowiska wolnego od dymu tytoniowego (9) – w ostatnich 3 latach poziom spożycia spadł zaledwie o dwa punkty procentowe pomimo przyjęcia surowych przepisów. Jako uzupełnienie rozważanych środków EKES stanowczo popiera zatem promowanie publicznych programów i kampanii edukacyjnych i uświadamiających na temat poważnych skutków zdrowotnych palenia, uważając, że w perspektywie długoterminowej poprawią one skuteczność proponowanych środków w kontekście zdrowia publicznego, jakkolwiek pozostają pewne wątpliwości co do tego, czy ułatwią one pożądane stopniowe porzucenie nawyku palenia.

2.3

Niemniej projekt propozycji przeglądu dyrektywy 2001/37/WE w sprawie wyrobów tytoniowych przedstawiony przez Komisję Europejską w dniu 19 grudnia 2012 r. może mieć poważne konsekwencje dla zatrudnienia, gospodarki i dochodów podatkowych Unii Europejskiej, przecząc w ten sposób innym podstawowym celom Unii, takim jak pełne zatrudnienie i wzrost gospodarczy (art. 3 TUE), jeśli nie zostaną wprowadzone środki towarzyszące. W UE w sektorze tytoniowym zatrudnionych jest prawie 1,5 mln osób. Spośród nich 400 tys. to rolnicy, którzy zajmują się uprawą liści tytoniu, a 956 tys. miejsc pracy zależnych jest od sprzedaży detalicznej tytoniu (10). Z drugiej strony co roku od wyrobów tytoniowych pobiera się podatek w wysokości prawie 100 mld euro i jest to sektor o dużym znaczeniu dla eksportu, gdyż jako jeden z nielicznych odnotowuje on dodatni bilans płatniczy zarówno na szczeblu europejskim, jak i w wielu państwach członkowskich. I tak, w 2010 r. całkowity eksport wyrobów tytoniowych pochodzących z Unii Europejskiej wyniósł ok. 55 tys. ton. Najwięcej pochodziło z Bułgarii (13 200), Grecji (11 200) i Francji (8 000). Ponadto tytoń jest produktem rolnym, który zapewnia 400 tys. miejsc pracy w Unii, głównie w regionach podupadających pozbawionych perspektyw. Statystyki UNITAB i COPA wskazują na to, że 96 % gospodarstw rolnych uprawiających tytoń to gospodarstwa rodzinne o średniej powierzchni upraw wynoszącej 0,5–3 ha (11).

3.   Uwagi ogólne

3.1

Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie wyrobów tytoniowych przedstawiony przez Komisję Europejską dotyczy sześciu obszarów polityki:

opakowań i etykietowania;

składników;

formatów;

identyfikowalności i zabezpieczeń;

transgranicznej sprzedaży na odległość;

wyrobów tytoniowych bezdymnych i rozszerzenia zakresu wyrobów regulowanych.

Z tych sześciu obszarów trzy miałyby olbrzymi wpływ na zatrudnienie i dochody podatkowe państw członkowskich UE. W wypadku etykietowania, opakowań i składników we wniosku wprowadza się wymóg poszerzonych ostrzeżeń zdrowotnych, nieproporcjonalnych do tych, które stosuje się obecnie, co ogranicza format, smak i skład wyrobów tytoniowych. Na przykład wszystkie paczki papierosów będą musiały zawierać ostrzeżenia zdrowotne zarówno w formie tekstu, jak i wizerunków pokrywających 75 % powierzchni opakowania. Do tego dochodzą informacje zamieszczone na bokach opakowania (50 % po każdej stronie), obowiązkowa w niektórych państwach członkowskich banderola, komunikat o zakazie sprzedaży nieletnim, a także miejsce zarezerwowane na nowe środki gwarantujące śledzenie ruchu i identyfikowalność wyrobów tytoniowych. Oznacza to w rzeczywistości bardzo duże ograniczenie powierzchni na pokazanie zarejestrowanych zgodnie z prawem znaków towarowych. Jednocześnie paczki będą miały minimalną długość i szerokość, w związku z czym niektóre modele paczek znikną. Tak będzie na przykład w wypadku modelu skrzynkowego, bardzo popularnego w niektórych krajach, takich jak Grecja. Zniknie również najpopularniejszy model paczek stosowany w Portugalii. Ponadto taka zmiana opakowania, która nie opiera się na dowodach naukowych, może narazić miejsca pracy w sektorze opakowań, który ma duże znaczenie w wielu krajach europejskich, na przykład w Niemczech, Polsce, Francji, Wielkiej Brytanii czy Austrii. Warto zauważyć, że wymogi minimalne dotyczące wysokości i szerokości wyrobów tytoniowych nie zostały uwzględnione w konsultacji publicznej ani w ocenie skutków. Zakazuje się ponadto sprzedaży papierosów o charakterystycznym aromacie i przedstawia się nową definicję „cygaretek”, która jest sprzeczna z przepisami podatkowymi UE obowiązującymi od nieco ponad roku (12).

3.2

W konsekwencji tych zmian, a także ustalenia, że wszystkie paczki papierosów mają mieć ten sam format i smak, cena będzie jedynym kryterium wyróżniającym marki, co spowoduje zubożenie łańcucha wartości całego sektora. Ze względu na to, że pozostanie ona jedynym kryterium konkurencyjności, nastąpi spadek cen, co doprowadzi – z jednej strony – do obniżenia dochodów podmiotów tego sektora i dochodów podatkowych państw, a z drugiej strony – do likwidacji miejsc pracy w tym sektorze.

3.3

Ta jedyna możliwość wyróżnienia produktów pod względem cen doprowadzi na przykład do tego, że wysokiej jakości tytoń uprawiany w Unii Europejskiej przestanie być atrakcyjny dla przedsiębiorstw prowadzących fabryki na terenie UE, gdyż jakość nie będzie już kryterium zakupu liści tytoniu, co wbrew stwierdzeniom Komisji w ocenie skutków będzie wiązało się z poważnym ryzykiem dla miejsc pracy uzależnionych od tych upraw. Obecnie w Unii Europejskiej zbiera się co roku 250 000 ton liści tytoniu. Włochy są największym producentem (89 000 ton), a zaraz po nich Bułgaria (41 056 ton), Hiszpania (38 400) i Grecja (24 240). To ogniwo łańcucha daje zatrudnienie 400 tys. osób, przy czym pod tym względem przoduje Bułgaria, gdyż 110 tys. osób zajmuje się w niej uprawą tytoniu, a zaraz po niej – Polska (75 100) i Włochy (59 300) (13).

3.4

Konsekwencją ujednolicenia formatów i smaków może być również wzrost przemytu tytoniu. Jeżeli wszystkie produkty staną się prawie identyczne, korzyści odniesie mafia, która będzie mogła z łatwością zaprojektować przemycane wyroby w oryginalnych formatach i smakach, do których są przyzwyczajeni konsumenci, by zaspokoić ich zapotrzebowanie za pośrednictwem nieregulowanych kanałów, nie płacąc ani jednego euro organom podatkowym państw członkowskich. Ponadto wyroby nie będą podlegać jakiejkolwiek kontroli jakości, co poważnie zagrozi bezpieczeństwu konsumentów.

3.5

Zgodnie z ostatnimi dostępnymi danymi, w wyniku nielegalnego handlu co roku w Unii Europejskiej traci się 10 mld euro z dochodów podatkowych od wyrobów tytoniowych. Obecnie sprzedaż tytoniu pochodzącego z przemytu stanowi w UE 10 % całkowitej sprzedaży (14). Dlatego też EKES z najwyższym zadowoleniem przyjmuje podpisanie w dniu 12 listopada 2012 r. Protokołu w sprawie likwidacji nielegalnego handlu wyrobami tytoniowymi w świetle Ramowej konwencji antytytoniowej Światowej Organizacji Zdrowia. Został on wynegocjowany przez Komisję Europejską w imieniu UE i jej państw członkowskich, aby wezwać zainteresowane podmioty do podjęcia skutecznych środków na rzecz likwidacji nielegalnej produkcji i nielegalnego handlu wyrobami tytoniowymi (15).

3.6

Oprócz utraty dochodów podatkowych wzrost nielegalnego handlu doprowadzi również do spadku sprzedaży tytoniu, co odbije się na całym łańcuchu wartości, lecz może mieć szczególny wpływ na punkty sprzedaży detalicznej. W Unii Europejskiej niemal milion miejsc pracy jest pośrednio lub bezpośrednio zależnych od sprzedaży detalicznej tytoniu zarówno za pośrednictwem sklepów całodobowych i kiosków, jak i specjalistycznych punktów, takich jak sieci sprzedaży tytoniu i znaczków regulowanych i kontrolowanych przez poszczególne państwa członkowskie, tak jak we Francji, Włoszech, Hiszpanii i niedawno na Węgrzech. W samej Grecji od sprzedaży detalicznej tytoniu zależnych jest 40 tys. miejsc pracy (16).

3.7

EKES uznaje potencjalne zagrożenie dla zatrudnienia we wszystkich segmentach łańcucha wartości całego sektora, obejmującego produkcję, pakowanie i sprzedaż detaliczną wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów oraz na obszarach wiejskich, gdzie nie stworzono innych możliwości i gdzie dopłaty do produkcji w ramach WPR nie są już dostępne. Należy zauważyć, że uprawa tytoniu przyczynia się do zatrudnienia na obszarach wiejskich. EKES wzywa do poświęcenia niezbędnej uwagi minimalizowaniu tych zagrożeń dla rynku pracy i zdecydowanie zaleca, by w tym przypadku wykorzystano wszystkie dostępne rodzaje środków przejściowych i środków restrukturyzacji, a w szczególności programy szkoleniowe dla pracowników oraz wsparcie naukowe, techniczne i innowacyjne dla przedsiębiorstw i gospodarstw rolnych, które wytwarzają nowe rodzaje produktów w celu utrzymania miejsc pracy. W państwach członkowskich najbardziej dotkniętych możliwą restrukturyzacją trzeba – zwłaszcza w kontekście obecnego kryzysu gospodarczego – efektywnie wykorzystywać fundusze spójności oraz fundusze strukturalne, a także fundusze regionalne i przeznaczone na badania i innowacje.

3.8

Podsumowując, EKES uznaje, że wniosek w sprawie dyrektywy może nieść ze sobą poważne zagrożenia. Jednak apeluje o wzięcie pod uwagę spodziewanych korzyści, zarówno pod względem zmniejszenia wydatków na ochronę zdrowia, jak i poprawy jej standardów, zważywszy, że obywatele europejscy mają prawo oczekiwać od Unii Europejskiej podwyższonego poziomu ochrony ludzkiego zdrowia zgodnie z art. 35 Karty praw podstawowych.

3.9

Ponadto wniosek dotyczący dyrektywy obejmuje szesnaście aktów delegowanych, które uprawniają Komisję Europejską do regulowania istotnych aspektów dyrektywy i podejmowania w ich sprawie decyzji, co wyraźnie wykluczono w art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (17). W ten sposób Radzie, Parlamentowi Europejskiemu i parlamentom krajowym nie pozostawia się prawie w ogóle marginesu działania w zakresie regulowania kluczowych aspektów dyrektywy.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1

Środki przedstawione we wniosku dotyczącym dyrektywy są bardzo restrykcyjne i opierają się na kryteriach mających na celu zmniejszenie atrakcyjności tytoniu, by zrealizować wytyczone cele zdrowotne. EKES zwraca ponadto uwagę na konieczność wdrażania planów i kampanii edukacyjnych skierowanych specjalnie do młodych ludzi w Europie. W tym względzie należy przypomnieć, że własne szacunki Komisji Europejskiej dotyczące skutków zdrowotnych tych środków mogą wydawać się bardzo mało ambitne (2 %). Ten stopniowy charakter pozwoli jednakże uniknąć poważnych i – co za tym idzie – potencjalnie nieproporcjonalnych szkód gospodarczych.

4.1.1

Umieszczenie ostrzeżeń zdrowotnych na 75 % obu płaszczyzn opakowania, a także nowych informacji pokrywających 50 % bocznej strony (art. 9) nie opiera się na niezaprzeczalnych podstawach naukowych. Podczas gdy analiza przeprowadzona przez Hammonda (18) wykazała, że takie ostrzeżenia są skuteczne, to inne badania, np. badanie przeprowadzone przez Uniwersytet w Maastricht (19) i amerykański Urząd ds. Żywności i Leków (FDA) (20) dowodzą wręcz przeciwnie, że umieszczenie graficznych ostrzeżeń zdrowotnych nie ma dużego wpływu na liczbę palaczy. Zgodnie z badaniem Eurobarometru przeprowadzonym przez samą Komisję Europejską (21), 9 na 10 palaczy przyznaje, że duże ostrzeżenia zdrowotne nie skłaniają ich do porzucenia nałogu, a 7 na 10 uważa, że tego rodzaju środki nie przyczyniają się do zmniejszenia spożycia tytoniu przez nieletnich. Ponadto Federalny Sąd Apelacyjny USA stwierdził w niedawnym wyroku, że nie ma wystarczających dowodów dotyczących dużych graficznych ostrzeżeń zdrowotnych. Stwierdzono, że „brakuje jakichkolwiek dowodów na bezpośredni wpływ takich ostrzeżeń na rzeczywisty spadek liczby palaczy w krajach, w których się tych ostrzeżeń obecnie wymaga”, i dodano, że „siła dowodów nie jest wystarczająca” (22).

4.2

To nieproporcjonalne zwiększenie ostrzeżeń zdrowotnych doprowadzi ponadto do:

jednostronnego odebrania należnych praw własności intelektualnej i przemysłowej producentów, którzy nie będą mogli używać swych zarejestrowanych znaków towarowych; według Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (23) producenci mają prawo do korzystania ze swego zarejestrowanego znaku towarowego i do nadawania swym produktom indywidualnego charakteru;

nowego ograniczenia konkurencji w sektorze, w którym i tak jest już mało możliwości wyróżnienia produktów;

naruszenia podstawowych praw handlowych związanych nieodłącznie z jakąkolwiek legalną działalnością handlową;

zahamowania wprowadzania na rynek nowych produktów;

zaprzestania badań i starań na rzecz poprawy jakości oferowanych produktów. Arbitralnie ogranicza się wwóz nowych produktów nowej generacji, bez możliwości ustanowienia jasnych ram regulacyjnych służących analizie ograniczenia ryzyka, jakie mogą stwarzać te produkty dla ludności, co może również hamować tworzenie bogactwa i miejsc pracy związanych z innowacjami i badaniami w zakresie tych produktów. Ponadto nowe produkty o potencjalnie mniejszym ryzyku nie powinny być poddawane tym samym restrykcjom, które nakłada się na produkty tradycyjne.

4.3

To samo dotyczy ograniczenia składników w celu wyeliminowania smaków lub aromatów charakterystycznych (art. 6), co nie opiera się na dowodach naukowych, takich jak ograniczenie toksyczności lub właściwości uzależniających tychże składników, lecz na tak subiektywnym kryterium, jak zmniejszenie atrakcyjności tytoniu, i na subiektywnych stereotypach związanych z rodzajem tytoniu, jaki pali dana grupa wiekowa lub płeć. Równie subiektywny jest arbitralny zakaz – bez przytoczenia jakichkolwiek argumentów – niektórych formatów, takich jak cienkie papierosy typu „slim”, (coś czego nie uwzględniono w konsultacji publicznej ani ocenie skutków), papierosy krótkie, cała kategoria papierosów mentolowych, ustalenie minimalnego ciężaru opakowania do samodzielnego skręcania papierosów, standaryzacja formatu puszek zawierających tytoń do samodzielnego skręcania papierosów czy też wynalezienie nowej kategorii „cygaretek” niezgodnie z dyrektywą 2011/64/UE (24) obowiązującą od 1 stycznia 2011 r. Zakaz papierosów typu „slim” i papierosów mentolowych, które są bardzo popularne w niektórych krajach europejskich, doprowadziłby do tego, że konsumenci nie mieliby do nich dostępu i musieliby skorzystać z rynku papierosów pochodzących z przemytu, by je nabyć. Są to ponadto wyroby tytoniowe spożywane przede wszystkim przez dorosłych palaczy, w związku z czym w tym przypadku nie można zastosować argumentu, że chodzi o uniemożliwienie dostępu nieletnich do tytoniu. W konkretnym przypadku mentolu warto przypomnieć, że ten rodzaj tytoniu jest konsumowany głównie przez osoby dorosłe, a ponadto nie został zakazany przez kraje takie jak Stany Zjednoczone i Kanada, które posiadają rozwinięte prawo antytytoniowe zawierające bardzo konkretne przepisy zakazujące niektórych składników. Dlatego też EKES proponuje, by zakaz stosowania mentolu został usunięty z wniosku dotyczącego dyrektywy.

4.3.1

Podsumowując, Komitet całkowicie zgadza się z propozycją Komisji, by zakazać nowych produktów na rynku o smaku gumy do żucia, pinacolady, mojito itp., zwanych papierosami smakowymi, które mogą być adresowane przede wszystkim do młodych konsumentów.

4.3.2

Nadmierne ograniczenie składników doprowadziłoby do ujednolicenia smaku, a co za tym idzie, uniemożliwi odróżnienie się od konkurentów, czego skutkiem będzie spadek inwestycji i liczby nowych wyrobów. Będzie to szkodliwe dla konsumentów, których wybór zostanie ograniczony.

4.4

EKES wzywa Komisję do przedstawienia jasnej definicji i odpowiednich ram prawnych dla „produktów o ograniczonym ryzyku”, dla których istnieją niezaprzeczalne dowody naukowe potwierdzające, że stanowią one mniejsze ryzyko w stosunku do zwykłych papierosów. Koncepcja ograniczonego ryzyka ma zastosowanie do produktów, które mogą zastępować tradycyjne papierosy, lecz które przedstawiają znacznie mniejsze ryzyko dla zdrowia, nie zaś do produktów pomagających rzucić palenie. Produkty zawierające tytoń (a nie nikotynę chemiczną) i tym samym objęte zakresem dyrektywy, powinny być wyraźnie zdefiniowane i uregulowane, co pozwoli na informowanie konsumentów o ich cechach.

4.5

Jednocześnie Komisja Europejska uwzględniła w swym wniosku dotyczącym dyrektywy środki mające na celu ograniczenie nielegalnego handlu tytoniem. Na przykład w art. 14 wniosku ustanowiła system śledzenia ruchu i pochodzenia, a także różne dodatkowe środki bezpieczeństwa, tak by w Unii Europejskiej sprzedawano wyłącznie wyroby spełniające wymogi dyrektywy. Będzie to stanowić nieproporcjonalne obciążenie finansowe i administracyjne, któremu wiele małych i średnich przedsiębiorstw nie będzie w stanie podołać, i nie tylko nie ograniczy to nielegalnego handlu, lecz nałoży również większe obciążenia administracyjne na państwa członkowskie prowadzące kontrolę. Ponadto system ten nie przyczyni się do powstrzymania przemytu i nielegalnego handlu, którym sprzyjać będą pozostałe środki przedstawione we wniosku dotyczącym dyrektywy. W tym kontekście EKES uważa, że postanowienia art. 14 wniosku dotyczącego dyrektywy powinny być dokładnie takie same, jak klauzule dotyczące monitorowania i identyfikacji w protokole w sprawie nielegalnego handlu, który został zawarty pod koniec zeszłego roku przez konferencję stron WHO (25).

4.6

Ponadto dyrektywa umożliwi Komisji Europejskiej regulację i zmianę – za pomocą szeregu aktów delegowanych – zasadniczych aspektów, takich jak, na przykład, poziomy dodatków, a także brzmienie, umiejscowienie i wielkość ostrzeżeń zdrowotnych. Nie zostawia się państwom członkowskim prawie żadnego marginesu działania w odniesieniu do regulacji dyrektywy, co jest równoznaczne z ekstremalnie wysokim poziomem interwencjonizmu, który jest rzadko stosowany w Unii Europejskiej i który naruszy zasady pomocniczości i proporcjonalności, jak twierdzą parlamenty krajowe ośmiu państw członkowskich (26) (Włoch, Republiki Czeskiej, Grecji, Bułgarii, Danii, Portugalii, Rumunii i Szwecji). W wypadku Włoch parlament krajowy nie tylko zasygnalizował, że wniosek jest niezgodny z tymi zasadami, lecz podkreślił również, że niektóre z modeli papierosów objętych zakazem, takie jak cienkie papierosy typu „slim” lub papierosy zawierające niewiele substancji smolistych, mogą być przydatne w polityce mającej na celu zmniejszenie lub zaprzestanie spożycia tytoniu (27).

4.6.1

Na przykład artykuły 8, 9 i 11 wniosku dotyczącego dyrektywy umożliwiają Komisji Europejskiej zmianę brzmienia, wyglądu, układu, formatu i umiejscowienia ostrzeżeń zdrowotnych za pośrednictwem aktów delegowanych. W art. 6 zezwala się również Komisji na decydowanie – za pomocą aktów delegowanych – o składzie i maksymalnym poziomie dodatków.

4.6.2

W odniesieniu do cygar, cygaretek i tytoniu fajkowego wniosek dotyczący dyrektywy przewiduje ponadto automatyczną możliwość eliminacji pewnych wyłączeń ustanowionych w tekście w przypadku istotnej zmiany okoliczności, związanej ze wzrostem sprzedaży o przynajmniej 10 % w co najmniej 10 państwach członkowskich lub wzrostem liczby palących poniżej 25. roku życia o 5 %. Komisja nie zdaje sobie sprawy, że rynek tych produktów w 10 z 27 obecnych państw członkowskich jest niezwykle mały i że 10-procentowa zmiana mogłaby wystąpić bardzo łatwo. Podważa to sens tego środka i tworzy znaczącą niepewność prawną w tym podsektorze.

4.7

Chociaż w art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przewidziano faktycznie przekazanie uprawnień za pośrednictwem aktów delegowanych, to muszą być one zgodne z szeregiem wymogów. Zatem przyjęcie aktu delegowanego jest możliwe wyłącznie w odniesieniu do innych niż istotne elementów aktu ustawodawczego. Nie jest tak w wypadku omawianego wniosku.

Bruksela, 11 lipca 2013 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Henri MALOSSE


(1)  Artykuł 114 TFUE:

„1.

Z zastrzeżeniem, że Traktaty nie stanowią inaczej, do urzeczywistnienia celów określonych w artykule 26 stosuje się następujące postanowienia. Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą i po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, przyjmują środki dotyczące zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich, które mają na celu ustanowienie i funkcjonowanie rynku wewnętrznego”.

(2)  Zob. sprawa C-491/01 The Queen contra Secretary of State for Health, ex parte British American Tobacco (Investments) Ltd and Imperial Tobacco Ltd.

(3)  Dz.U. C 128 z 18.5.2010, ss. 89–93.

(4)  http://europa.eu/rapid/press-release_OLAF-11-5_en.htm?locale=EN.

(5)  The European Tobacco Sector. An analysis of the socio-economic footprint [Europejski sektor tytoniowy. Analiza skutków społeczno-gospodarczych], ekspertyza opracowana przez Nomisma, oraz notatka prasowa samej Komisji Europejskiej z 16 listopada 2012 r.

(6)  Tamże.

(7)  http://www.ipex.eu/IPEXL-WEB/dossier/dossier.do?code=COD&year=2012&number=0366&appLng=PL.

(8)  Dz.U. C 351 z 15.11.2012, ss. 6–11.

(9)  Report on the implementation of the Council Recommendation of 30 November 2009 on Smoke-free Environments [Sprawozdanie z wdrożenia zalecenia Rady z 30 listopada 2009 r. w sprawie środowiska wolnego od dymu tytoniowego].

(10)  The European Tobacco Sector. An analysis of the socio-economic footprint [Europejski sektor tytoniowy. Analiza skutków społeczno-gospodarczych], ekspertyza opracowana przez Nomisma.

(11)  DIVTOB: Diversification for Tobacco Growing Regions in the Southern European Union. Hohenheim University. Sixth Framework Programme funded European Research and Technological Development [Dywersyfikacja w uprawiających tytoń regionach południowej Unii Europejskiej. Uniwersytet w Hohenheim. Szósty Program Ramowy w zakresie Badań i Rozwoju Technologicznego].

(12)  Dyrektywa 2011/64/UE Rady z 21 czerwca 2011 r. w sprawie struktury oraz stawek akcyzy stosowanych do wyrobów tytoniowych, Dz.U. L 176 z 5.7.2011, ss. 24–36.

(13)  Zob. przypis 10.

(14)  Zob. przypis 5.

(15)  Zob. przypis 5.

(16)  Zob. przypis 10.

(17)  Dz.U. nr 115 z 9/5/2008, s. 172.

(18)  Hammond D., Health warning messages on tobacco products: a review [Ostrzeżenia zdrowotne na wyrobach tytoniowych: przegląd], Tobacco Control 2011; 20:327-3. Sambrook Research International, A review of the science base to support the development of health warnings for tobacco packages [Przegląd podstaw naukowych na poparcie rozwoju ostrzeżeń zdrowotnych na opakowaniach wyrobów tytoniowych], Newport: Sambrook Research International; 2009 (analiza opracowana przez Komisję Europejską).

(19)  http://www.maastrichtuniversity.nl/web/Main/Sitewide/News1/SmokersWillNotBePutOff1.htm.

(20)  Nonnemaker J. et al., Experimental Study of Graphic Cigarette Warning Labels: Final Results Report Prepared for Center for Tobacco Products, Food and Drug Administration [Eksperymentalne badanie graficznych ostrzeżeń na opakowaniach papierosów: Wyniki końcowe sprawozdania opracowanego przez Centrum Wyrobów Tytoniowych FDA], Umowa nr HHSF-223-2009-10135G, grudzień 2010 r.

(21)  http://ec.europa.eu/health/tobacco/docs/eurobaro_attitudes_towards_tobacco_2012_en.pdf.

(22)  RJ Reynolds Tobacco Company v Food & Drug Administration, United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit, August 2012.

(23)  Wyrok ETS z 17 października 1990 r. w sprawie C-10/89.

(24)  Dyrektywa 2011/64/UE Rady z 21 czerwca 2011 r. w sprawie struktury oraz stawek akcyzy stosowanych do wyrobów tytoniowych, Dz.U. L 176 z 5.7.2011, ss. 24–36.

(25)  http://apps.who.int/gb/fctc/PDF/cop5/FCTC_COP5(1)-en.pdf.

(26)  http://www.ipex.eu/IPEXL-WEB/dossier/dossier.do?code=COD&year=2012&number=0366&appLng=EN.

(27)  Opinia Komisji Spraw Społecznych parlamentu włoskiego w sprawie dokumentu Komisji Europejskiej COM(2012) 788 final.


ZAŁĄCZNIK

do opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Następujące poprawki, które uzyskały poparcie co najmniej jednej czwartej oddanych głosów, zostały odrzucone:

Kontropinia

Zastąpić cały tekst opinii w następujący sposób:

1.     Wnioski

1.1

Podstawą prawną wniosku Komisji dotyczącego dyrektywy jest art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) (1). Celem tego wniosku jest zbliżenie ustawodawstw i innych przepisów prawnych mających zastosowanie do produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych, aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego. W pkt 3.9.1 uzasadnienia do wniosku wskazuje się, że wybór tej podstawy prawnej został potwierdzony przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przypadku dyrektywy 2001/37/WE (2) i że w związku z tym ta sama podstawa prawna jest odpowiednia dla obecnego wniosku. Dlatego też celem dyrektywy z 2001 r. i obecnie proponowanej zmiany jest zapewnienie właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego, w trosce o dążenie do wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludności przed zagrożeniami związanymi z tytoniem.

1.2

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny uważa, że cel polegający na poprawie funkcjonowania rynku wewnętrznego uzasadnia silne poparcie dla tego wniosku, który daje także państwom członkowskim dodatkowy bodziec do podjęcia kroków uznanych za niezbędne i pożądane dla ochrony zdrowia ludzkiego oraz pozwala tym państwom na przyjęcie bardziej restrykcyjnych środków niż zawarte we wniosku.

1.3

EKES, zgodnie z tym, jak to uczynił w wielu poprzednich opiniach w sprawie zdrowia oraz powiązanych zagadnień, w pełni zgadza się z Komisją Europejską, że prawo do zdrowia powinno mieć wartość nadrzędną wobec jakichkolwiek względów ekonomicznych. EKES stanowczo popiera zatem promowanie publicznych programów oraz kampanii edukacyjnych i uświadamiających na temat poważnych skutków zdrowotnych palenia. Działania te powinny być prowadzone równolegle do różnych środków zaproponowanych w tym miejscu w celu ograniczania czynników zachęcających młodzież do rozpoczynania palenia oraz w celu pomocy osobom już uzależnionym od nikotyny w porzuceniu nałogu. EKES zaleca, by wyraźniej wskazać na znaczenie w wymiarze europejskim strategii edukacyjnych i doradczych w szkołach średnich, aby wszystkie dzieci i młodzież mogły być prawidłowo, wszechstronnie i regularnie informowane o faktach dotyczących tytoniu i jego szkodliwych skutków, uzależnienia i innych problemów zdrowotnych związanych z nikotyną, a także rakotwórczych i innych skutków zdrowotnych wystawienia na bezpośredni i środowiskowy dym tytoniowy (3).

1.4

EKES zauważa także ryzyko likwidacji określonych miejsc pracy na obszarach wiejskich, gdzie nie stworzono innych możliwości zatrudnienia i gdzie dopłaty w ramach WPR związane z produkcją tytoniu nie są już dostępne. W takich przypadkach należy pilnie udostępnić pomoc przejściową, wraz ze wsparciem naukowym i technicznym na rzecz rozwoju alternatywnych, równie dochodowych, bardziej zrównoważonych, lepiej akceptowanych społecznie i mniej szkodliwych upraw oraz, o ile to możliwe, tworzenia miejsc pracy lepszej jakości. To samo odnosi się do wszystkich innych miejsc pracy w łańcuchu podaży zagrożonych w bezpośrednim wyniku omawianego wniosku. Wsparcie dla tworzenia miejsc pracy lepszej jakości jest w pełni uzasadnione i powinno się do niego zachęcać, o ile leży to w najlepiej pojętym interesie zdrowia publicznego.

1.5

We wszystkich przypadkach należy jednak uwzględnić główną korzyść, a mianowicie zapobieganie zgonom i chorobom wywołanym przez tytoń, których ofiarą padają zarówno menedżerowie, pracownicy oraz konsumenci, którzy już palą, jak i potencjalni palacze z różnych grup wiekowych i różnych sfer życia, którzy, o ile te środki zostaną przyjęte, od tej pory w mniejszym stopniu podlegać będą bezpośrednim komercyjnym zachętom do rozpoczęcia palenia. W analizie skutków Komisji mowa jest o korzyści netto dla gospodarki UE rzędu 4 mln EUR, zaoszczędzonych wydatkach na opiekę zdrowotną w wysokości 506 mln EUR oraz 16,8 mln lat ocalonego życia (4). Dzięki odpowiednim rozwiązaniom nowe miejsca pracy powinny powstać w wyniku realokacji środków w ramach UE i lepszemu wykorzystywaniu dochodów z podatków na poziomie krajowym.

1.6

EKES zauważa, że w UE pobiera się obecnie podatki od wyrobów tytoniowych w wysokości 100 mld EUR. Opodatkowanie tych wyrobów jest najskuteczniejszym i najbardziej ekonomicznym sposobem ograniczenia konsumpcji tytoniu, zwłaszcza wśród młodzieży i grup o niskich dochodach (czyli najsłabszych członków naszego społeczeństwa) (5). Badania wykazały, że cena wyrobów tytoniowych jest trzecim najczęściej wymienianym przez palaczy powodem zerwania z nałogiem (6). Zaoszczędzone pieniądze, których nie wydaje się już na wyroby tytoniowe, można przeznaczyć na zakup innych dóbr, od których także płaci się podatek. Należy również zauważyć, że z pobieranych obecnie podatków opłaca się opiekę zdrowotną osób, które zaczęły palić 50 lat temu, zaś osoby zaczynające palić dzisiaj będą potrzebowały takiej samej opieki za 50 lat. Obecne doświadczenia wskazują, że rządy państw członkowskich są w pełni świadome tego faktu i są w stanie nadal podnosić ten podatek pomimo spadającej konsumpcji i sprzedaży tytoniu w całej Europie. Nie ma powodu, aby omawiany wniosek miał zmienić ten stan rzeczy.

1.7

Aby zapobiec dalszemu wzrostowi nielegalnego handlu (tzn. przemytowi, podrabianiu, bezprawnemu kopiowaniu lub nielegalnemu produkowaniu towaru) będącego przedmiotem działań grup przestępczych, co stanowi największe zagrożenie zarówno dla zatrudnienia, jak i odprowadzania podatków w UE, EKES wzywa do podjęcia wszelkich niezbędnych środków w celu zapewnienia szybkiego i skutecznego zastosowania odpowiedniego ustawodawstwa we wszystkich państwach członkowskich. Należy przedstawiać, w porozumieniu z przemysłem tytoniowym, dalsze propozycje działań, które mogą ograniczyć podrabianie i przemyt oraz ułatwić identyfikację, np. poprzez umieszczenie w opakowaniach trudnych do skopiowania znaków identyfikacyjnych lub znaczników elektronicznych. EKES przyznaje, że przy zastosowaniu nowoczesnej technologii podrobienie prawie wszystkich towarów lub opakowań jest stosunkowo łatwe. Tak czy owak nie wydaje się, aby poświęcenie dodatkowego miejsca na odpowiednie ostrzeżenia zdrowotne mogło wywierać jakikolwiek istotny wpływ.

1.8

Oprócz przyznania Komisji szerokich uprawnień do dalszego rozwinięcia istotnych aspektów dyrektywy poprzez akty delegowane należy zagwarantować, iż decyzje podejmowane będą w sposób przejrzysty oraz zgodnie z interesem państw członkowskich. EKES podkreśla, że działania o wiążącym charakterze muszą być zgodne z art. 290 TFUE.

1.9

EKES zdecydowanie popiera koncepcję ograniczenia ryzyka i w związku z tym wzywa Komisję do przedstawienia jasnej definicji oraz odpowiednich ram prawnych dla „produktów o ograniczonym ryzyku”. Uwaga ta dotyczy w szczególności produktów, które zawierają tytoń o zmniejszonej zawartości nikotyny lub zawierają nikotynę, ale nie tytoń, i są objęte zakresem dyrektywy. EKES uznaje, że niektóre z nich mogą wyznaczać kierunek działania i można je nadal rozwijać w warunkach ścisłej kontroli w celu ograniczenia długofalowych niekorzystnych następstw palenia tytoniu będących konsekwencją uzależnienia od nikotyny.

2.     Wprowadzenie

2.1

EKES jest w pełni świadom różnych rodzajów ryzyka, jakie tytoń we wszystkich swoich formach stanowi dla zdrowia publicznego. Jest on najczęstszą przyczyną przedwczesnej śmierci w UE, odpowiedzialną za prawie 700 tys. zgonów rocznie. Dlatego też we wniosku kładzie się nacisk na zapobieganie rozpoczynaniu palenia tytoniu, w szczególności wśród młodzieży i innych słabszych grup społecznych. We wniosku zauważa się, że 70 % palących zaczyna palić przed 18 rokiem życia, a 94 % przed 25 rokiem życia, co podkreśla potrzebę przyjęcia środków skierowanych do dzieci i młodzieży (7).

2.2

W tym kontekście EKES uważa, że przegląd dyrektywy jest absolutnie konieczny i że należy go zatem jak najszybciej przeprowadzić. Zauważa, że w niektórych krajach poziom konsumpcji tytoniu pozostaje niezmiennie wysoki, nawet pomimo przyjęcia bardzo surowych przepisów antytytoniowych. Nie ulega także wątpliwości, że istniejące zakazy przyniosły znaczący spadek konsumpcji tytoniu w większości państw członkowskich. W Hiszpanii odnotowano w krótkim okresie spadek rzędu 2 %. Omawiany wniosek miałby przynieść podobne efekty w całej Europie. EKES stanowczo popiera promowanie publicznych programów i kampanii edukacyjnych i uświadamiających, które podkreślają poważne skutki zdrowotne palenia.

2.3

EKES zauważa, że wniosek wywołał zaniepokojenie konsekwencjami dla zatrudnienia, podatków i gospodarki całej Unii Europejskiej. Przemysł tytoniowy wskazał, że zatrudnia w UE prawie 1,5 mln osób, z których 400 tys. zajmuje się uprawą liści tytoniu. Dane statystyczne Komisji i inne źródła wskazują, że liczby te obejmują osoby pracujące w łańcuchu dostaw wyrobów tytoniowych na zasadzie zatrudnienia sezonowego, na czas określony i w niepełnym wymiarze czasu pracy. Uważa się, że liczba osób zatrudnionych bezpośrednio i wyłącznie np. przy uprawie tytoniu nie przekracza 100 tys. Wielkość produkcji wytwarzanej przez tych rolników stanowi ok. jednej czwartej tytoniu wykorzystywanego do produkcji i sprzedaży w Unii Europejskiej, natomiast reszta pochodzi z importu, głównie z USA. Pozostałe miejsca pracy, związane z opakowaniami, marketingiem, sprzedażą, usługami prawnymi, badaniami i dystrybucją nie powinny ucierpieć. Dlatego też niezrozumiałe jest dlaczego zaproponowane zmiany dotyczące opakowań gotowych produktów miałyby wywierać znaczący wpływ na obecny poziom zatrudnienia. Jeszcze mniej zrozumiałe jest, w jaki sposób można opisywać proponowane środki jako „niesprawdzone i nierokujące powodzenia” oraz „potencjalnie katastrofalne” dla przemysłu tytoniowego. Zdaniem EKES-u w obydwu przypadkach jest wręcz przeciwnie, a środki te będą miały użyteczny, cenny i proporcjonalny wpływ na zdrowie ludzkie, powodując jedynie niewielkie skutki w ogólnym wzroście i rentowności przemysłu. Faktycznie bowiem utrata nowej sprzedaży wśród młodzieży powinna być z nawiązką zrekompensowana ograniczeniem znacznie większej sprzedaży nielegalnej, z której korzyści czerpią wyłącznie zaangażowane w nią grupy przestępcze.

2.4

Jednak uprawa tytoniu w UE tworzy miejsca pracy, głównie w regionach podupadających, gdzie do tej pory nie zapewniono wielu alternatyw. Obecnie, w sytuacji gdy nie są już dostępne dotacje WPR do produkcji liści tytoniu, pilnie potrzebne jest tymczasowe techniczne i finansowe wsparcie zachęcające do przejścia na mniej szkodliwe, a stabilniejsze i bardziej zrównoważone źródła dochodu. Te same uwagi odnoszą się do innych miejsc pracy w łańcuchu dostaw. O ile są one likwidowane w interesie społecznym, pomoc publiczna jest wyraźnie wskazana.

2.5

Wpływy z tytułu opodatkowania wyrobów tytoniowych wynoszą rocznie prawie 100 mld EUR. EKES zauważa, że jakkolwiek przyczynia się to do zrekompensowania kosztów opieki zdrowotnej na rzecz osób, które zaczęły palić 50 lub więcej lat temu, ten sam poziom opodatkowania będzie niezbędny za 50 lat, aby zapewnić opiekę osobom, które obecnie zaczynają nabywać i konsumować wyroby tytoniowe. Dlatego też zwiększenie podatków będzie miało zasadnicze znaczenie dla zrekompensowania spadku sprzedaży. Dostępne obecnie dane wskazują, że rządy państw członkowskich są świadome tej sytuacji i z powodzeniem mogą utrzymać a nawet zwiększyć ogólne przychody z opodatkowania pomimo odnotowanego w ostatnich latach spadku sprzedaży. Przykładowo w Zjednoczonym Królestwie, według niedawno opublikowanego sprawozdania wszystkich grup parlamentarnych w sprawie palenia i zdrowia (2013 r.) (8) podczas gdy ceny stale rosły między 1992 r. a 2011 r., a podatek stanowił 75 % lub więcej całkowitej ceny detalicznej, sprzedaż papierosów spadła o 51 %, a dochody rządu z podatku wzrosły o 44 %. Odsetek dorosłych palaczy spadł z 27 % do 20 % w tym samym okresie.

2.6

Jakkolwiek większość wyrobów tytoniowych wytwarzanych w UE sprzedaje się klientom w ramach Unii, pewna ilość tych wyrobów stanowi przedmiot wywozu. Według danych przedstawionych przez przemysł tytoniowy w 2010 r. wielkość wywozu tych wyrobów osiągnęła 55 tys. ton, z przeznaczeniem głównie do krajów Afryki i Azji, gdzie oczekiwana długość życia jest, niestety, obecnie zbyt niska, by można było zaobserwować niekorzystny wpływ tych wyrobów dla zdrowia. W odpowiednim czasie, gdy inne problemy zostaną rozwiązane, a oczekiwana długość życia wzrośnie zgodnie z przewidywaniami, następstwa uzależnienia od nikotyny i konsumpcji tytoniu staną się bardziej zauważalne, tak jak ma to miejsce w przypadku innych „eksportowanych” chorób.

2.7

EKES zauważa w szczególności, że w przeciwieństwie do sytuacji opisanej powyżej, wraz ze wzrostem oczekiwanej długości życia i długości kariery zawodowej w bardziej rozwiniętych krajach UE, konsekwencje nikotynizmu staną się bardziej zauważalne w miejscu pracy i w społeczeństwie jako całości, a przez to staną się coraz poważniejszym i widoczniejszym problemem, z którym wiąże się zwiększona odpowiedzialność zarówno pracodawców, jak i organizacji pracodawców i pracowników. W obecnych czasach recesji, przedwczesna (i możliwa do uniknięcia) śmierć pracowników i utrata ich zarobków lub emerytur przyczyni się do problemów rodzin, które już walczą o finansowe przetrwanie.

2.8

EKES stwierdza, że jakkolwiek okres indukcji chorób nowotworowych będących następstwem palenia tytoniu pozostaje niezmienny, oczekiwana długość życia osób niepalących systematycznie wzrasta. W związku z tym skrócenie oczekiwanej długości życia będące wynikiem konsumpcji tytoniu przybiera na sile, gdyż jeszcze na początku XX wieku wynosiło ono zaledwie 2–3 lata, zaś w przypadku osób zaczynających palić obecnie lub w okresie, którego dotyczy wniosek, wzrosło ono do ok. 20–30 lat.

3.    Uwagi ogólne

3.1

Wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie wyrobów tytoniowych przedstawiony przez Komisję Europejską dotyczy szeregu środków mających zapewnić właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego, w tym działań zmierzających do ograniczenia nielegalnego handlu i osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludności przed zagrożeniami związanymi z paleniem tytoniu. Są one następujące:

etykietowanie i opakowania;

składniki;

identyfikowalność i zabezpieczenia;

transgraniczna sprzedaż na odległość oraz

wyroby tytoniowe bezdymne i rozszerzenie zakresu wyrobów regulowanych.

3.2

W wypadku etykietowania, opakowań i składników we wniosku wprowadza się wymóg poszerzonych ostrzeżeń zdrowotnych z uwagi na poważne zagrożenia dla zdrowia, jakie stwarza konsumpcja tytoniu.

3.3

Wniosek zezwala producentom na dalsze stosowanie środków aromatyzujących mających zasadnicze znaczenie dla ich obecnych marek, ale ogranicza stosowanie dodatków niezwiązanych z tytoniem mających na celu wzrost sprzedaży, zwłaszcza wśród młodzieży. Wszystkie opakowania będą musiały zawierać ostrzeżenia zdrowotne zarówno w formie tekstu, jak i wizerunków pokrywających 75 % powierzchni opakowania. Do tego dochodzą nowe informacje umieszczone na bocznej stronie (50 % po każdej stronie), obowiązkowa w niektórych państwach członkowskich banderola, komunikat o zakazie sprzedaży nieletnim, a także miejsce zarezerwowane na nowe środki gwarantujące śledzenie ruchu i identyfikowalność wyrobów tytoniowych. Oznacza to ograniczenie powierzchni na pokazanie zarejestrowanych zgodnie z prawem znaków towarowych i innych związanych z marketingiem obrazów. Państwa członkowskie mogą wprowadzać całkowicie jednolite opakowania zgodnie ze swoją wolą, nie jest to jednak wymagane w omawianym wniosku. Obowiązywać będą także wymogi minimalne dotyczące wysokości i szerokości opakowań, co oznacza, że niektóre rodzaje opakowań, zwłaszcza zaprojektowane pod kątem atrakcyjności dla młody ludzi, przestaną być stosowane. Podobne środki wdrożono w USA w 2009 r., by chronić grupy docelowe dzieci i młodzieży. EKES popiera wszystkie te środki.

3.4

Będzie to wymagało zmian w projektach opakowań, lecz trudno jest dostrzec, dlaczego miałyby one mieć istotny wpływ na miejsca pracy w przemyśle opakowaniowym w takich krajach jak Niemcy, Polska, Francja, Republika Czeska i Austria. Oczekuje się, że podstawowa sprzedaż gotowych wyrobów tytoniowych we wszelkich formach pozostanie na poziomie zbliżonym do obecnego za sprawą stabilnego rynku, jaki tworzy obecnie około 150 mln uzależnionych od nikotyny odbiorców w całej UE. Należy jednak podkreślić możliwości uzyskania istotnych korzyści dla zdrowia publicznego, zarówno gospodarczych jak i, przede wszystkim, polegających na ograniczeniu ludzkiego cierpienia, oraz fakt, że byli palacze będą wydawać pieniądze gdzie indziej, a tym samym przyczyniać się do powstawania nowych miejsc pracy. Ocenia się, że roczne obciążenie gospodarki UE z tytułu konsumpcji tytoniu wynosi 517 mld EUR (9). Na poziomie państw członkowskich całkowite koszty szacuje się na ok. 4,6 % PKB UE (10). Obecnie Unia traci 25,3 mld EUR z tytułu kosztów leczenia chorób odtytoniowych i 8,3 mld EUR na skutek spadku wydajności pracy (11). Kwoty te są mniej więcej równoważne z zyskami przemysłu tytoniowego w całym łańcuchu dostaw (bez podatków), które wynoszą w sumie 35 mld EUR.

3.5

EKES zauważa, że koszty związane bezpośrednio z chorobami wynikającymi z używania nikotyny i wyrobów na bazie tytoniu są najlepszymi aktualnymi szacunkami realnych kosztów ponoszonych przez państwa członkowskie. Są one znacznie niższe niż teoretyczna „wartość ludzkiego życia” (1 milion EUR za każde życie stracone lub skrócone), którą Komisja stosowała w poprzednich ocenach skutków w kontekście uzasadnienia prawodawstwa i zrównoważenia oczekiwanych kosztów ponoszonych przez przedsiębiorstwa i inne podmioty. Jeżeli zastosuje się w tym miejscu tę znacznie większą liczbę, oczekiwane korzyści z przyjęcia tego wniosku wzrosłyby do 700 mld EUR, co przyćmiłoby wszelkie inne argumenty.

3.6

Należy także zauważyć, że nałóg palenia tytoniu i związane z nim nawyki nie przynoszą użytkownikom żadnych rzeczywistych korzyści społecznych lub gospodarczych poza łagodzeniem konsekwencji ich uzależnienia od nikotyny. W wyniku tego uzależnienia zaprzestanie palenia jest rzeczywiście trudnym i powolnym procesem. Niestety, nawet świadomość, że prawie połowa użytkowników („klientów”, „obywateli” i „osób ze słabszych grup społecznych”) umrze przedwcześnie w wyniku nałogu jest sama w sobie niewystarczająca do przezwyciężenia tego uzależnienia. Dlatego też należy ograniczyć wszelkie zachęty do rozpoczęcia palenia.

3.7

Wysoce nieprawdopodobne jest to, aby wprowadzone tu środki mogły wpłynąć na postawy obecnych dorosłych palaczy – i nie jest to też ich celem – lecz, jak wskazują doświadczenia z całego świata, powinny one jeszcze bardziej ograniczyć zachęty do rozpoczęcia palenia przez młodzież. Przede wszystkim zmniejszenie liczby palących znacznie ograniczy koszty ponoszone przez system opieki zdrowotnej, a z czasem uratuje wiele istnień ludzkich i zmniejszy cierpienie.

3.8

EKES zauważa, że wniosek nie prowadzi do wprowadzenia w pełni znormalizowanego opakowania, ze znormalizowanymi kolorami i czcionkami, tak jak to ma miejsce w Australii. Nie znikną poszczególne marki, które będzie można rozróżniać na podstawie nazw producentów i konkretnych smaków tytoniu. Wymóg jakości produktu pozostanie istotny, gdyż konsument będzie nadal informowany o producencie kupowanego wyrobu.

3.9

Nie ma przekonywających dowodów, że zmiany w zakresie przepisów dotyczących opakowań doprowadzą do wzrostu podrabiania lub przemytu wyrobów tytoniowych. Wprost przeciwnie, jeśli konsumenci uciekają się do produktów pochodzących z przemytu, to robią to z powodu ich dostępności i ceny (12). Zgodnie z najnowszymi danymi udostępnionymi przez przemysł, w wyniku nielegalnego handlu co roku w Unii Europejskiej traci się 10 mld EUR z dochodów podatkowych od wyrobów tytoniowych. Obecnie sprzedaż tytoniu pochodzącego z przemytu stanowi w UE 10 % całkowitej sprzedaży (13). Łatwo dostępne są dostawy spoza UE, głównie z Rosji i Chin. Wysoki popyt występuje w krajach borykających się z trudnościami gospodarczymi lub o wysokich podatkach na wyroby tytoniowe. Nielegalna sprzedaż zagraża zatrudnieniu w UE, obniża przychody z podatków dla rządów i obniża zyskowność legalnej sprzedaży. Dlatego też należy podejmować wszelkie możliwe wysiłki na rzecz ograniczenia przemytu tytoniu poprzez, na przykład, poprawę zabezpieczeń, wprowadzenie środków nadzoru i zapobiegania oraz poddanie wyrobów tytoniowych bardziej rygorystycznej kontroli jakości. Należy rozważyć zastosowanie wytłaczanych znaków identyfikacyjnych lub znaczników elektronicznych oprócz innych środków uzgodnionych już z przemysłem tytoniowym.

3.10

Jakikolwiek byłby koszt realizacji omawianych propozycji, trzeba pamiętać, że całościowe korzyści w zakresie poprawy zdrowia publicznego, które mogą wyniknąć ze zmniejszenia spożycia tytoniu, są zdecydowanie większe. Badania pokazują bowiem, że rządy i pracodawcy, którzy podjęli kroki w celu wprowadzenia zakazu palenia w miejscu pracy, osiągnęli natychmiastowe skutki pozytywne w postaci wzrostu wydajności, a także spadku absencji, kosztów konserwacji i utrzymania pomieszczeń oraz kosztów opieki zdrowotnej i ubezpieczenia zdrowotnego (14).

3.11

Ponadto wniosek przewiduje szesnaście aktów delegowanych, które uprawniają Komisję Europejską do regulowania konkretnych aspektów dyrektywy i podejmowania w ich sprawie decyzji, zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (15).

4.     Uwagi szczegółowe

4.1

Dyrektywa w dalszym ciągu powinna koncentrować się na osiągnięciu celów dotyczących zarówno ryku wewnętrznego jak i zdrowia publicznego, wprowadzając zarówno środki długofalowe, jak i krótkofalowe. W tym względzie należy przypomnieć, że własne szacunki Komisji Europejskiej dotyczące skutków zdrowotnych tych środków zakładają zmniejszenie o 2 % liczby osób obecnie palących lub mogących zacząć palić. Celem dyrektywy jest w pierwszym rzędzie raczej ograniczenie wzrostu niż obniżenie obecnego poziomu konsumpcji tytoniu. Chociaż wyliczenie to wydaje się skromne, podany procent odzwierciedla rzeczywiste pozytywne efekty w wielu dziedzinach.

4.2

Osoby w wieku produkcyjnym, które zaprzestaną palenia (a także potencjalni palacze, którzy nie zaczęli palić) będą żyć dłużej, a więc w konsekwencji będą także dłużej aktywni w życiu zawodowym. Ocenia się, że obecnie osoby palące umierają o 14 lat wcześniej niż osoby, które nigdy nie paliły, w wyniku chorób i komplikacji wywołanych uzależnieniem od tytoniu. Wraz ze wzrostem ogólnej oczekiwanej długości życia, zwłaszcza w przypadku niepalących, wzrośnie też różnica w długości życia. Zmniejszenie konsumpcji tytoniu o 2 % oznacza 2 mln 400 tys. palaczy rzucających nałóg i 16,8 mln zyskanych lat życia. Przyniosłoby to zysk dla społeczeństwa w wysokości 10,3 mld EUR rocznie i ograniczyłoby roczne wydatki na ochronę zdrowia o 506 mln EUR. Natomiast korzyści wynikające z wyższej wydajności pracy, zmniejszenia absencji chorobowej pracowników i wcześniejszych emerytur oraz podobnych zjawisk wynosiłyby łącznie 165 mln EUR rocznie (16).

4.3

Umieszczenie ostrzeżeń zdrowotnych na 75 % obu płaszczyzn opakowania, a także nowych informacji pokrywających 50 % bocznej strony (art. 9), to niektóre ze środków, które mają przyczynić się do zmniejszenia ogólnej liczby palaczy. Opakowania wyrobów tytoniowych należy zaprojektować tak, aby informacje o składzie wyrobów nie wprowadzały w błąd. Powinny one zatem uwzględniać jasne ostrzeżenia na temat zagrożeń dla zdrowia, również ryzyka przedwczesnej śmierci. Ostrzeżenia należy także umieszczać w punktach sprzedaży. Prowadzenie reklamy w punktach sprzedaży powinno być oczywiście zakazane.

4.4

Ograniczenie dotyczące stosowanych składników w celu wyeliminowania dodawanych celowo środków smakowych i aromatyzujących (art. 6) oraz wizualny aspekt opakowań mają szczególne znaczenie. Jedno z obiektywnych kryteriów, jakim jest zmniejszenie atrakcyjności wyrobów tytoniowych, jest szczególnie trafne w przypadku niektórych grup wiekowych lub danej płci, zwłaszcza młodych kobiet i dziewcząt, które stanowią obecnie jeden z najszybciej rosnących segmentów rynku w UE, a przez to znajdują się pod najsilniejszą presją reklamy mającej je skłonić do rozpoczęcia palenia.

4.5

Dlatego też EKES całkowicie zgadza się z propozycją Komisji, by zakazać nowych produktów, tzw. papierosów smakowych o smaku gumy do żucia, pinacolady, czy mojito, które mogą być adresowane przede wszystkim do młodych konsumentów, a w szczególności kobiet. „Cienkie” opakowania wprowadza się także głównie z myślą o młodych kobietach, starając się powiązać kształt ciała, wagę i atrakcyjny wygląd z nałogiem, który ostatecznie doprowadzi do przedwczesnej śmierci połowy z nich. Uwzględniając fakt, że długofalowe nieuniknione zagrożenia związane z paleniem tytoniu wynikającym z uzależnienia od nikotyny są obecnie rozumiane i niekwestionowane przez wszystkie zainteresowane strony, EKES uważa, że jest rzeczą niewyobrażalną, aby opisane strategie marketingowe mogły zostać opracowane, a co więcej zastosowane przez odpowiedzialnych producentów.

4.6

EKES wzywa Komisję do przedstawienia jasnej definicji i odpowiednich ram prawnych dla „produktów o ograniczonym ryzyku”, dla których istnieją niezaprzeczalne dowody naukowe potwierdzające, że stanowią one mniejsze ryzyko w stosunku do zwykłych papierosów. Koncepcja ograniczonego ryzyka ma zastosowanie do produktów, które mogą zastępować tradycyjne papierosy, lecz które przedstawiają znacznie mniejsze ryzyko dla zdrowia, nie zaś do produktów pomagających rzucić palenie. Produkty zawierające tytoń o zmniejszonej zawartości nikotyny lub jeszcze lepiej, zawierające nikotynę, ale nie tytoń („papierosy elektroniczne), i objęte zakresem dyrektywy, powinny być wyraźnie zdefiniowane i uregulowane, co pozwoli na informowanie konsumentów o związanych z nimi długofalowych zagrożeniach lub korzyściach w porównaniu z konwencjonalnymi wyrobami tytoniowymi.

4.7

Jednocześnie we wniosku uwzględniono środki mające na celu ograniczenie nielegalnego handlu tytoniem. Na przykład w art. 14 wniosku Komisja ustanowiła system śledzenia ruchu i pochodzenia, a także różne dodatkowe środki bezpieczeństwa, tak by w Unii Europejskiej sprzedawano wyłącznie wyroby zgodne z postanowieniami dyrektywy. Będzie to stanowić obciążenie finansowe i administracyjne, któremu małym i średnim przedsiębiorstwom będzie trudno podołać (w przeciwieństwie do 4–5 wielkich międzynarodowych koncernów, które zdominowały światowy handel tytoniem i produktami zawierającymi nikotynę), i który nałoży również większe obciążenia administracyjne na państwa członkowskie prowadzące kontrolę. Można mieć nadzieję, że system ten przyczyni się do ograniczenia przemytu i nielegalnego handlu. W tym kontekście EKES uważa, że postanowienia art. 14 wniosku powinny być dokładnie takie same, jak klauzule dotyczące monitorowania i identyfikacji w protokole w sprawie nielegalnego handlu, który został przyjęty pod koniec zeszłego roku przez konferencję stron WHO (17).

4.8

W odniesieniu do cygar, cygaretek i tytoniu fajkowego wniosek przewiduje automatyczną możliwość eliminacji pewnych zwolnień ustanowionych w tekście w przypadku istotnej zmiany okoliczności, związanej ze wzrostem sprzedaży o przynajmniej 10 % w co najmniej 10 państwach członkowskich lub ze wzrostem liczby palących poniżej 25 roku życia o 5 %. Rynek tych produktów w 10 z 27 obecnych państw członkowskich jest jednak niezwykle mały, a 10-procentowa zmiana mogłaby wystąpić bardzo łatwo, nie wywierając istotnego wpływu na zatrudnienie lub przychody z podatków.

4.9

EKES zauważa, że w art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przewidziano przekazanie uprawnień za pośrednictwem aktów delegowanych spełniających szereg wymogów. Przyjęcie aktu delegowanego jest możliwe wyłącznie w odniesieniu do innych niż istotne elementów aktu ustawodawczego.

Wynik głosowania:

Za

:

89

Przeciw

:

162

Wstrzymało się

:

17

Nowy punkt 1.4

Nowy tekst

Podkreślając znaczenie dobrego stanu zdrowia społeczeństwa i wielorakich korzyści z tym związanych, EKES proponuje państwom członkowskim, by zachęcały do poszerzania środowisk wolnych od dymu tytoniowego, w których obywatele mogliby uzyskać wsparcie zarówno moralne, jak i medyczne, przeznaczonych w szczególności dla młodzieży, instytucji edukacyjnych, przedsiębiorstw itd. Ponadto niezbędna byłaby pomoc w opracowaniu i utrzymaniu różnych metod wsparcia i różnych sieci współpracy, z położeniem nacisku na aspekty innowacyjne i edukacyjne.

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 1.5

Zmienić

Ryzyko znaczącej utraty dochodów podatkowych wynika nie tylko z rozwoju nielegalnego handlu, lecz również ze spadku sprzedaży i cen. Obecnie w Unii Europejskiej od wyrobów tytoniowych pobiera się podatek w wysokości prawie 100 mld euro. Nałożenie podatków na tytoń jest najbardziej skutecznym i oszczędnym środkiem zmniejszenia spożycia tytoniu, zwłaszcza przez ludzi młodych i grupy obywateli o niskich dochodach (18). Zgodnie z badaniami cena wyrobów tytoniowych jest trzecią najczęstszą przyczyną zaprzestania palenia podawaną przez palaczy (19). Trzeba również zwrócić uwagę, że zaoszczędzone środki, wcześniej przeznaczane na zakup wyrobów tytoniowych, zostaną wydane na zakup innych dóbr, za które również uiszcza się podatki.

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 1.8

Zmienić

Oprócz przyznania Naruszenie suwerennych kompetencji państw członkowskich w związku z przyznaniem Komisji szerokich uprawnień do dalszego rozwinięcia istotnych aspektów dyrektywy poprzez akty delegowane, należy zagwarantować, iż decyzje podejmowane będą w sposób przejrzysty oraz zgodnie z interesem państw członkowskich prowadzi do pogwałcenia zasady pomocniczości. EKES podkreśla, że działania o wiążącym charakterze muszą być zgodne z nie może zaakceptować, by akty delegowane wykraczały poza treść art. 290 TFUE. Ponadto, osiem parlamentów krajowych (dysponujących 14 głosami) odrzuciło (w ramach kontroli przestrzegania zasady pomocniczości) propozycję Komisji ze względu na naruszenie zasady pomocniczości (20).

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 1.9

Zmienić

EKES popiera koncepcję ograniczenia ryzyka i w związku z tym wzywa Komisję do przedstawienia jasnej definicji oraz odpowiednich ram prawnych dla „produktów o ograniczonym ryzyku”, dla których istnieją niepodważalne dowody naukowe na to, że stanowią one mniejsze ryzyko w porównaniu ze zwykłymi papierosami. W szczególności chodzi tu o produkty, które zawierają tytoń (a nie nikotynę chemiczną) i dlatego są objęte zakresem dyrektywy.

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 3.1

Zmienić

[…]

Z tych sześciu obszarów trzy miałyby olbrzymi wpływ na zatrudnienie i dochody podatkowe państw członkowskich UE. W wypadku etykietowania, opakowań i składników we wniosku wprowadza się wymóg poszerzonych, jeszcze lepiej widocznych ostrzeżeń zdrowotnych, nieproporcjonalnych do tych, które stosuje się obecnie, co ogranicza format, smak i skład wyrobów tytoniowych. Zatem, na przykład, wszystkie paczki papierosów będą musiały zawierać ostrzeżenia zdrowotne zarówno w formie tekstu, jak i wizerunków pokrywających 75 % powierzchni opakowania. Do tego dochodzą informacje zamieszczone na bokach opakowania (50 % po każdej stronie), obowiązkowa w niektórych państwach członkowskich banderola, komunikat o zakazie sprzedaży nieletnim, a także miejsce zarezerwowane na nowe środki gwarantujące śledzenie ruchu i identyfikowalność wyrobów tytoniowych. Oznacza to w rzeczywistości bardzo duże ograniczenie powierzchni na pokazanie zarejestrowanych zgodnie z prawem znaków towarowych. Jednocześnie paczki będą miały minimalną długość i szerokość, w związku z czym niektóre modele paczek znikną. Tak będzie na przykład w wypadku modelu skrzynkowego, bardzo popularnego w niektórych krajach takich jak Grecja. Zniknie również najpopularniejszy model paczek stosowany w Portugalii. Ponadto taka zmiana opakowania, która nie opiera się na dowodach naukowych, może narazić miejsca pracy w sektorze opakowań, który ma duże znaczenie w wielu krajach europejskich, na przykład w Niemczech, Polsce, Francji, Wielkiej Brytanii czy Austrii. Warto zauważyć, że wymogi minimalne dotyczące wysokości i szerokości wyrobów tytoniowych nie zostały uwzględnione w konsultacji publicznej ani w ocenie skutków. Zakazuje się ponadto sprzedaży papierosów o charakterystycznym aromacie i przedstawia się nową definicję „cygaretek”, która jest sprzeczna z przepisami podatkowymi UE obowiązującymi od nieco ponad roku (21). Nowa szata graficzna paczek oraz wymogi dotyczące minimalnej długości i szerokości przyniosą pozytywny skutek, zwłaszcza gdy chodzi o grupy ryzyka, czyli o dzieci i młodzież. Badania wykazały w sposób dobitny, że opakowanie jest instrumentem marketingowym mającym zapewnić sprzedaż. Obecnie opakowania wyrobów tytoniowych są często opracowywane w sposób strategiczny, aby przyciągnąć konkretnych odbiorców. Jak pokazują analizy, np. na Łotwie kobiety uważają, że wybór produktu w jasnym opakowaniu oznacza, że zawiera on mniej substancji smolistych, a zatem jest mniej szkodliwy dla zdrowia. Zdaniem dzieci kolorowe opakowanie oznacza, iż produkt w ogóle nie jest szkodliwy dla zdrowia  (22). Wynika stąd, że ujednolicona forma opakowania, najlepiej o prostym wyglądzie, nie będzie wprowadzać konsumentów w błąd, jeśli chodzi o rzeczywiste oddziaływanie produktu, a wręcz przeciwnie, gdyż jak wykazują badania, prosty wygląd paczki sprawia wrażenie produktu „nudnego, o przykrym zapachu, odrażającego, niemodnego itp (23).

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 3.2

Zmienić

W konsekwencji tych zmian, a także ustalenia, że wszystkie paczki papierosów mają mieć ten sam format i smak, cena będzie jedynym kryterium wyróżniającym marki, co spowoduje zubożenie łańcucha wartości całego sektora. Ze względu na to, że Ponieważ pozostanie ona jedynym kryterium konkurencyjności, nastąpi spadek cen, państwa członkowskie będą zaś mogły podnieść akcyzę i tym samym zwiększyć swoje dochody co doprowadzi – z jednej strony – do obniżenia dochodów podmiotów tego sektora i dochodów podatkowych państw, a z drugiej strony – do likwidacji miejsc pracy w tym sektorze.

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Dodać nowy punkt 3.3

Pomimo, że opakowania wyrobów tytoniowych powinny zostać ujednolicone w taki sposób, aby różnice pomiędzy cechami charakterystycznymi poszczególnych producentów zostały zmniejszone, na opakowaniu w przewidzianym na to miejscu będzie widnieć jednakowej wielkości, koloru i czcionki nazwa producenta i nazwa produktu. Z tego względu kryterium jakości produktu pozostaje aktualne, gdyż konsument również w przyszłości będzie informowany o tym, kto jest producentem zakupionego przezeń produktu.

Punkt 3.3

Zmienić

Ta jedyna możliwość wyróżnienia produktów pod względem cen doprowadzi na przykład do tego, że wysokiej jakości tytoń uprawiany w Unii Europejskiej przestanie być atrakcyjny dla przedsiębiorstw prowadzących fabryki na terenie UE, gdyż jakość nie będzie już kryterium zakupu liści tytoniu, co wbrew stwierdzeniom Komisji w ocenie skutków będzie wiązało się z poważnym ryzykiem dla miejsc pracy uzależnionych od tych upraw. Obecnie w Unii Europejskiej zbiera się co roku 250 000 ton liści tytoniu. Włochy są największym producentem (89 000 ton), a zaraz po nich Bułgaria (41 056 ton), Hiszpania (38 400) I Grecja (24 240). To ogniwo łańcucha daje zatrudnienie 400 tys. osób, przy czym pod tym względem przoduje Bułgaria, gdyż 110 tys. osób zajmuje się w niej uprawą tytoniu, a zaraz po niej – Polska (75 100) i Włochy (59 300)  (24).

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 3.7

Zmienić

Ponadto wniosek dotyczący dyrektywy obejmuje szesnaście aktów delegowanych, które uprawniają Komisję Europejską do regulowania konkretnych istotnych aspektów dyrektywy i podejmowania w ich sprawie decyzji, zgodnie z co wyraźnie wykluczono w art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (25). W ten sposób Radzie, Parlamentowi Europejskiemu i parlamentom krajowym nie pozostawia się prawie w ogóle marginesu działania w zakresie regulowania kluczowych aspektów dyrektywy.

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Dodać nowy punkt 4.1.1

W krajach, które w ostatnich latach przeszły kryzys gospodarczy, na przykład na Łotwie, koszty zdrowotne i gospodarcze spożycia tytoniu są zaskakująco wysokie: zgony 25 % mężczyzn i 4 % kobiet wynikają z tego nałogu, a także 12 % chorób powiązanych jest z jego konsekwencjami. Koszty ich leczenia wyniosły w przybliżeniu 29 mln euro, czyli 3,27 % całkowitego budżetu na opiekę zdrowotną. Straty produkcyjne w związku z absencją wynikającą z dolegliwości spowodowanych paleniem tytoniu wynoszą 29,5 %, co na Łotwie przynosi szkody w wysokości 12 mln euro. Ponadto skutkiem przedwczesnych zgonów wynikających z palenia tytoniu są wysokie wydatki wynoszące około 2,5 mld euro, czyli 9,38 % PKB (26).

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 4.2

Zmienić

To nieproporcjonalne zwiększenie ostrzeżeń zdrowotnych doprowadzi ponadto Te ostrzeżenia zdrowotne doprowadzą do:

jednostronnego odebrania ochrony należnych praw własności intelektualnej i przemysłowej producentów, którzy nie będą mogli używać swych zarejestrowanych znaków towarowych; według Trybunału Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że wspomniane prawa mogą zostać ograniczone, gdyż nie mają charakteru bezwzględnego (27) producenci mają prawo do korzystania ze swego zarejestrowanego znaku towarowego i do nadawania swym produktom indywidualnego charakteru;

nowego ograniczenia konkurencji w sektorze, w którym i tak jest już mało możliwości wyróżnienia produktów;

naruszenia podstawowych praw handlowych związanych nieodłącznie z jakąkolwiek legalną działalnością handlową uznania, że zdrowie publiczne i związane z tym korzyści stanowią wartość nadrzędną, która ma pierwszeństwo przed handlem produktami tytoniowymi;

zahamowania wprowadzania na rynek nowych produktów, które mają szczególnie szkodliwy wpływ na stan zdrowia społeczeństwa i w konsekwencji na wzrost gospodarczy zaprzestania badań i starań na rzecz poprawy jakości oferowanych produktów. Arbitralnie ogranicza się wwóz nowych produktów nowej generacji, bez możliwości ustanowienia jasnych ram regulacyjnych służących analizie ograniczenia ryzyka, jakie mogą stwarzać te produkty dla ludności, co może również hamować tworzenie bogactwa i miejsc pracy związanych z innowacjami i badaniami w zakresie tych produktów. Ponadto nowe produkty o potencjalnie mniejszym ryzyku nie powinny być poddawane tym samym restrykcjom, które nakłada się na produkty tradycyjne.

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 4.3

Zmienić

Ograniczenie To samo dotyczy ograniczenia składników w celu wyeliminowania smaków lub aromatów charakterystycznych (art. 6) oraz wizualny aspekt opakowań mają duże znaczenie. Obiektywne kryterium, jakim jest zmniejszenie atrakcyjności wyrobów tytoniowych, jest szczególnie trafne w wypadku niektórych grup wiekowych lub danej płci. , co nie opiera się na dowodach naukowych, takich jak ograniczenie toksyczności lub właściwości uzależniających tychże składników, lecz na tak subiektywnym kryterium, jak zmniejszenie atrakcyjności tytoniu, i na subiektywnych stereotypach związanych z rodzajem tytoniu, jaki pali dana grupa wiekowa lub płeć. Równie subiektywny jest arbitralny zakaz – bez przytoczenia jakichkolwiek argumentów – niektórych formatów, takich jak cienkie papierosy typu „slim”, (coś czego nie uwzględniono w konsultacji publicznej ani ocenie skutków), papierosy krótkie, cała kategoria papierosów mentolowych, ustalenie minimalnego ciężaru opakowania do samodzielnego skręcania papierosów, standaryzacja formatu puszek zawierających tytoń do samodzielnego skręcania papierosów czy też wynalezienie nowej kategorii „cygaretek” niezgodnie z dyrektywą 2011/64/UE (28) obowiązującą od 1 stycznia 2011 r. Zakaz papierosów typu „slim” i papierosów mentolowych, które są bardzo popularne w niektórych krajach europejskich, doprowadziłby do tego, że konsumenci nie mieliby do nich dostępu i musieliby skorzystać z rynku papierosów pochodzących z przemytu, by je nabyć. Są to ponadto wyroby tytoniowe spożywane przede wszystkim przez dorosłych palaczy, w związku z czym w tym przypadku nie można zastosować argumentu, że chodzi o uniemożliwienie dostępu nieletnich do tytoniu. W konkretnym przypadku mentolu warto przypomnieć, że ten rodzaj tytoniu jest konsumowany głównie przez osoby dorosłe, a ponadto nie został zakazany przez kraje takie jak Stany Zjednoczone i Kanada, które posiadają rozwinięte prawo antytytoniowe zawierające bardzo konkretne przepisy zakazujące niektórych składników. Dlatego też EKES proponuje, by zakaz stosowania mentolu został usunięty z wniosku dotyczącego dyrektywy.

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 4.3.1

Zmienić

Podsumowując, Komitet całkowicie zgadza się z propozycją Komisji, by zakazać nowych produktów na rynku o smaku gumy do żucia, pinacolady, mojito itp., zwanych papierosami smakowymi, które mogą być adresowane przede wszystkim do młodych konsumentów.

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 4.3.2

Zmienić

Nadmierne ograniczenie Ograniczenie składników doprowadziłoby do ujednolicenia smaku, a co za tym idzie, uniemożliwi odróżnienie się od konkurentów, czego skutkiem będzie spadek inwestycji i liczby nowych wyrobów. Będzie to szkodliwe dla konsumentów, których wybór zostanie ograniczony. , co stanowiłoby dla rzeczywistych i potencjalnych konsumentów wyrobów tytoniowych dodatkową zachętę do zdobycia informacji na temat spożywanego wyrobu lub do jego unikania i w ten sposób przyczyniłoby się do poprawy ich stanu zdrowia, wydajności i wszystkich innych czynników wywierających zasadniczy wpływ na jakość życia.

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 4.5

Zmienić

Jednocześnie Komisja Europejska uwzględniła w swym wniosku dotyczącym dyrektywy środki mające na celu ograniczenie nielegalnego handlu tytoniem. Na przykład w art. 14 wniosku ustanowiła system śledzenia ruchu i pochodzenia, a także różne dodatkowe środki bezpieczeństwa, tak by w Unii Europejskiej sprzedawano wyłącznie wyroby spełniające wymogi dyrektywy. Będzie to stanowić nieproporcjonalne obciążenie finansowe i administracyjne, któremu wiele małych i średnich przedsiębiorstw nie będzie w stanie podołać, i nie tylko nie ograniczy to nielegalnego handlu, lecz nałoży również większe obciążenia administracyjne na państwa członkowskie prowadzące kontrolę. Ponadto system ten nie przyczyni się do powstrzymania przemytu i nielegalnego handlu, którym sprzyjać będą pozostałe środki przedstawione we wniosku dotyczącym dyrektywy. W tym kontekście EKES uważa, że postanowienia art. 14 wniosku dotyczącego dyrektywy powinny być dokładnie takie same, jak klauzule dotyczące monitorowania i identyfikacji w protokole w sprawie nielegalnego handlu, który został zawarty pod koniec zeszłego roku przez konferencję stron WHO  (29).

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29

Punkt 4.6

Zmienić

Ponadto dyrektywa umożliwi Komisji Europejskiej regulację i zmianę – za pomocą szeregu aktów delegowanych – zasadniczych aspektów takich jak, na przykład, poziomy dodatków, a także brzmienie, umiejscowienie i wielkość ostrzeżeń zdrowotnych. Nie zostawia się państwom członkowskim prawie żadnego marginesu działania w odniesieniu do regulacji dyrektywy, co jest równoznaczne z ekstremalnie wysokim poziomem interwencjonizmu, który jest rzadko stosowany w Unii Europejskiej i który naruszy zasady pomocniczości i proporcjonalności, jak twierdzą parlamenty krajowe ośmiu państw członkowskich  (30) (Włoch, Republiki Czeskiej, Grecji, Bułgarii, Danii, Portugalii, Rumunii i Szwecji). W wypadku Włoch parlament krajowy nie tylko zasygnalizował, że wniosek jest niezgodny z tymi zasadami, lecz podkreślił również, że niektóre z modeli papierosów objętych zakazem, takie jak cienkie papierosy typu „slim” lub papierosy zawierające niewiele substancji smolistych, mogą być przydatne w polityce mającej na celu zmniejszenie lub zaprzestanie spożycia tytoniu  (31).

Wynik głosowania:

Za

:

69

Przeciw

:

157

Wstrzymało się

:

29


(1)   Artykuł 114 TFUE stanowi:

„1.    Z zastrzeżeniem, że Traktaty nie stanowią inaczej, do urzeczywistnienia celów określonych w artykule 26 stosuje się następujące postanowienia. Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą i po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, przyjmują środki dotyczące zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich, które mają na celu ustanowienie i funkcjonowanie rynku wewnętrznego”.

(2)  Zob. sprawa C-491/01 The Queen przeciwko Secretary of State for Health, ex parte British American Tobacco (Investments) Ltd i Imperial Tobacco Ltd.

(3)   Dz.U. C 128 z 18.5.2010, ss. 89–93.

(4)   Ocena skutków (http://ec.europa.eu/health/tobacco/docs/com_2012_788_ia_en.pdf).

(5)   Stefan Callan, Smoke Free Partnership, Making Tobacco Tax Trendy Toolkit, 2012, s. 5,

http://www.smokefreepartnership.eu/sites/sfp.tttp.eu/files/LV%20-%20Tax%20Toolkit_4.pdf.

(6)   Komisja Europejska, Attitudes of Europeans Towards Tobacco,

http://ec.europa.eu/health/tobacco/docs/eurobaro_attitudes_towards_tobacco_2012_en.pdf, s. 84.

(7)   Dz.U. C 351 z 15.11.2012, ss. 6–11.

(8)   http://www.ash.org.uk/APPGillicit2013.

(9)   Ocena skutków, s. 15.

(10)   W analizie Komisji Europejskiej „A study on liability and the health costs of smoking” oszacowano ogólne koszty (zdrowie, spadek wydajności, życia ludzkie) w 2009 r. na 544 mld EUR, http://ec.europa.eu/health/tobacco/docs/com_2012_788_ia_en.pdf, s. 2.

(11)   Ocena skutków opracowana przez Komisję.

(12)   Moodie C, Hastings G, Joossens L., Young adult smokers’ perceptions of illicit tobacco and the possible impact of plain packaging on illicit tobacco purchasing behaviour. Eur J Public health, pierwszy raz opublikowane on-line 26 marca 2011 r. doi:10.1093/eurpub/ckr038 [w:] Claims that Standardised Packaging Would Increase Illicit Trade are Untrue, Smoke Free Partnership, 10 września 2012 r., http://www.smokefreepartnership.eu/response-to-tobacco-retailers.

(13)   Zob. przypis 5.

(14)   Carin Hakansta, Międzynarodowe Biuro Pracy, dokument roboczy Workplace smoking: A Review of National and Local Practical and Regulatory Measures, marzec 2004 r., s. 6, http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_protect/---protrav/---safework/documents/publication/wcms_108424.pdf.

(15)   Dz.U. C 115 z 9.5.2008, s. 172.

(16)   Dokument roboczy służb Komisji Impact assessment accompanying the document – Proposal for a directive of the European Parliament and the Council on the approximation of the laws, regulations and administrative provisions of the Member States concerning the manufacture, presentation and sale of tobacco and related products, http://ec.europa.eu/health/tobacco/docs/com_2012_788_ia_en.pdf, s.116.

(17)  http://apps.who.int/gb/fctc/PDF/cop5/FCTC_COP5(1)-en.pdf.

(18)   Stefan Callan, Smoke Free Partnership, Tabakas nodokļi un nelikumīga tirdzneicība, Making Tobacco Tax Trendy Toolkit, 2012, s. 5., http://www.smokefreepartnership.eu/sites/sfp.tttp.eu/files/LV%20-%20Tax%20Toolkit_4.pdf.

(19)   Komisja Europejska, Attitudes of Europeans Towards Tobacco [Postawy Europejczyków wobec palenia tytoniu],

http://ec.europa.eu/health/tobacco/docs/eurobaro_attitudes_towards_tobacco_2012_en.pdf, s. 84.

(20)   http://www.ipex.eu/IPEXL-WEB/dossier/dossier.do?code=COD&year=2012&number=0366&appLng=PL.

(21)   Dyrektywa 2011/64/UE Rady z 21 czerwca 2011 r. w sprawie struktury oraz stawek akcyzy stosowanych do wyrobów tytoniowych, Dz.U. L 176 z 5.7.2011, ss. 24–36 .

(22)   http://www.cancercampaigns.org.uk/ourcampaigns/theanswerisplain/moreinformation/ .

(23)  The Packaging of Tobacco Products, marzec 2012 r., The Centre for Tobacco Control Research Core funded by Cancer Research UK,

http://www.cancerresearchuk.org/prod_consump/groups/cr_common/@nre/@new/@pre/documents/generalcontent/cr_086687.pdf, s. 40.

(24)  Zob. przypis 11.

(25)   Dz.U. C 115 z 9.5.2008, s. 172.

(26)   http://ec.europa.eu/health/tobacco/docs/tobacco_liability_final_en.pdf

(27)   Wyrok ETS z 17 października 1990 r. w sprawie C-10/89.

(28)   Dyrektywa 2011/64/UE Rady, z 21 czerwca 2011 r. w sprawie struktury oraz stawek akcyzy stosowanych do wyrobów tytoniowych, DZ.U. L 176 z 5.7.2011, ss. 24–36.

(29)   http://apps.who.int/gb/fctc/PDF/cop5/FCTC_COP5(1)-en.pdf.

(30)   http://www.ipex.eu/IPEXL-WEB/dossier/dossier.do?code=COD&year=2012&number=0366&appLng=EN.

(31)   Opinia Komisji Spraw Społecznych parlamentu włoskiego w sprawie dokumentu Komisji Europejskiej COM(2012) 788 final.


12.11.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 327/82


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Silniejszy przemysł europejski na rzecz wzrostu i ożywienia gospodarczego. Aktualizacja komunikatu w sprawie polityki przemysłowej”

COM(2012) 582 final

2013/C 327/14

Sprawozdawca: Joost VAN IERSEL

Współsprawozdawca: Enrico GIBELLIERI

Dnia 10 października 2012 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie:

Silniejszy przemysł europejski na rzecz wzrostu i ożywienia gospodarczego. Aktualizacja komunikatu w sprawie polityki przemysłowej

COM(2012) 582 final.

Komisja Konsultacyjna ds. Przemian w Przemyśle (CCMI), której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 18 czerwca 2013 r.

Na 491. sesji plenarnej w dniach 10–11 lipca 2013 r. (posiedzenie z 11 lipca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 132 do 1 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES z dużym zadowoleniem przyjmuje fakt, że poświęcono uwagę przemysłowi w Europie – produkcji i usługom – o czym świadczy przedstawiona przez Komisję aktualizacja w sprawie polityki przemysłowej z października 2012 r., wraz z załącznikami zawierającymi szczegółową analizę polityki przemysłowej i niedostatków w państwach członkowskich. Wiele jej elementów jest zgodnych z poglądami wyrażanymi przez EKES (1). Prawdziwym sprawdzianem będzie jednak jej wdrożenie.

1.2

Polityka przemysłowa, jedna z siedmiu inicjatyw przewodnich strategii „Europa 2020”, powinna być istotnym elementem unijnej inicjatywy na rzecz wzrostu, o której dużo się mówi, lecz podejmuje się mało faktycznych działań. Konieczne jest właściwe i spójne podejście. Jej skutki polityczne są oczywiste. EKES wzywa Komisję, Radę i Parlament Europejski do wzmocnienia (spójnych!) inicjatyw i strategii przekrojowych pozwalających sprostać ogromnym wyzwaniom w zakresie poprawy produkcji przemysłowej w Europie.

1.3

Rada Europejska powinna przyjąć wiodącą rolę w ustalaniu programu dla polityki przemysłowej, Komisja musi także być w pełni zaangażowana. Ukierunkowane i wspólne podejście musi zostać przyjęte w różnych konfiguracjach Rady – ds. konkurencyjności, badań, środowiska i spraw społecznych, oraz w Komisji i PE przy ustalaniu i propagowaniu nowoczesnej polityki w całej Europie.

1.4

Aby polityka przemysłowa mogła stać się strategią napędzającą Europę, decyzje dotyczące działań, planów i terminów muszą być szeroko komunikowane, czego obecnie całkowicie brakuje.

1.5

Ponadto UE potrzebuje optymalnej europejskiej konwergencji 27 krajowych polityk przemysłowych oraz polityki UE, co według wielu różnych analiz obecnie nie ma faktycznie miejsca. Różnorodność jest atutem, lecz fragmentacja szkodzi. Należy zająć się brakiem równowagi geopolitycznej.

1.6

Lepsze warunki ramowe oznaczają przede wszystkim ostateczne urzeczywistnienie unijnego wewnętrznego rynku w ramach społecznej gospodarki rynkowej, dzięki odpowiednim ocenom, regulacjom i wdrażaniu w całej UE. Inwestycje publiczne w połączenia transgraniczne, takie jak drogi, szlaki wodne, porty, lotniska, linie kolejowe, muszą wspierać rynek wewnętrzny.

1.7

W czasach, gdy bezrobocie wzrasta do ponad 26 mln osób, wzrost gospodarczy jest niski, a budżety się kurczą, przemysł i innowacje wymagają stymulujących perspektyw i warunków. Należy zachować odpowiednią równowagę między konsolidacją fiskalną, tzn. środkami oszczędnościowymi oraz krajowymi programami reform i polityką przemysłową, aby tworzyć inwestycje i miejsca pracy, zwiększając dzięki temu zaufanie.

1.8

Wszystkie inicjatywy UE powinny wzmacniać pozycję Europy na arenie światowej jako konkurenta i partnera. Bardzo ambitny cel osiągnięcia do 2020 r. 20 % udziału przemysłu wytwórczego na rynkach światowych wymaga ogromnych inwestycji i znacznych dostosowań polityki. Konieczne jest zwiększenie produktywności.

1.9

Inteligentne warunki dla przemysłu oznaczają dużo więcej niż przepisy techniczne i dostosowania. Odnoszą się do całego otoczenia przemysłu, zwłaszcza spójnej, przewidywalnej i długoterminowej polityki w zakresie klimatu i energii wspierającej konkurencyjną bazę przemysłową. Warunki te powinny stanowić podwaliny doskonałych wyników oraz wspierać nowo powstające branże przemysłowe.

1.10

Polityka UE musi być odpowiednio dostosowana, zwłaszcza do poszczególnych sektorów, oraz oparta na oddolnych ocenach, które najlepiej uwzględniają potencjał techniczno-gospodarczy i wyzwania. Zasady te powinny mieć także zastosowanie do realizacji inicjatywy przewodniej „Europa efektywnie korzystająca z zasobów”, której celem jest zwiększenie efektywności wykorzystywania surowców, a jednocześnie zasady te mają przyczyniać się do promowania innowacji i wzmocnienia odporności przedsiębiorstw europejskich.

1.11

Polityka przemysłowa ma wyraźny wymiar społeczny, który dotyczy wszystkich poziomów społeczeństwa: regionów i gmin, wszelkich przedsiębiorstw, pracowników zatrudnionych w szybko zmieniających się obszarach (cyfryzacja, automatyzacja, produkcja związana z usługami, ICT), sektora edukacji i uniwersytetów, konsumentów i obywateli. Polityka przemysłowa dotyczy zarówno restrukturyzacji, jak i przewidywania zmian. Powinna zapewniać nowoczesne kształcenie, szkolenie i informowanie oraz wspierać technologię, innowacje, kreatywność i przedsiębiorczość. Należy też z wyprzedzeniem i w odpowiedni sposób reagować na zmiany demograficzne.

1.12

Ambitne regiony poprawiają wyniki przemysłowe. UE i państwa członkowskie powinny zachęcać do samodzielnych działań, w tym specjalizacji oraz związanych z nimi badań, kwalifikacji i klastrów. Może to przynieść znakomite rezultaty.

1.13

Należy popularyzować inicjatywy i projekty oraz udane krajowe i regionalne przykłady zwiększające zaufanie społeczeństwa i podmiotów społeczno-gospodarczych. Umowy partnerskie między UE a państwami członkowskimi oraz tworzenie sieci powiązań między państwami członkowskimi i regionami muszą zostać wzmocnione. Doroczny europejski semestr stwarza wiele możliwości stałego monitorowania.

1.14

Unijna polityka przemysłowa powinna być procesem polegającym na dzieleniu się unijnymi i krajowymi wizjami i kompetencjami oraz podejmowaniu wspólnych działań, w których kręgi przedsiębiorców i związki zawodowe byłyby pełnoprawnymi partnerami. Inne podmioty, takie jak sektor edukacji, uniwersytety (badania naukowe), organizacje pozarządowe, konsumenci i inne właściwe podmioty, powinny być tak samo zaangażowane.

1.15

Pomimo wyraźnych różnic w wynikach gospodarczych państw członkowskich, wszyscy powinni skorzystać z najlepszych praktyk i towarzyszących im argumentacji oraz podejść.

1.16

EKES stale przedstawia propozycje dotyczące poszczególnych sektorów i polityki przemysłowej (zob. załącznik). Niniejsza opinia skupia się raczej na spójności ważnych zagadnień oraz skutecznym zarządzaniu dzięki koordynacji i dostosowaniom.

2.   Kontekst

A)   Świat

2.1

Według analizy Komisji „koszty pracy wydają się stanowić coraz mniejszą część całkowitych kosztów produkcji” (2). Produktywność jest ważnym czynnikiem. Część produkcji wraca do Europy, lecz konkurencja rośnie w innych dziedzinach, takich jak poprawa infrastruktury gospodarczej w krajach BRIC, aprecjacja euro oraz ceny energii, które stymulują inwestycje zagraniczne.

2.2

Ponadto Europa pozostaje w tyle za USA i Japonią pod względem innowacji i specjalizacji technologicznej. Europa jest reprezentowana silniej niż USA w przemyśle o średniozaawansowanej i średnio niskiej technologii, lecz tradycyjna luka między dwoma kontynentami w sektorze technologii zaawansowanych znacznie się zwiększyła w ostatnich latach.

2.3

Biały Dom i Kongres wykazują duże zaangażowanie w ożywienie produkcji poprzez krajową strategię konkurencyjności na lata 2014–2018 (3). Kluczową kwestią jest rola i wartość produkcji dla gospodarki, bezpieczeństwa i wiodącej roli USA na świecie.

2.4

Partnerstwa publiczno-prywatne wzmacniają infrastrukturę technologiczną i innowacyjną. Ministerstwa obrony, energii i handlu są bezpośrednio zaangażowane, podobnie jak Krajowa Fundacja Nauki i NASA, dając impuls do działań wielu krajowym ośrodkom badawczym i uniwersytetom.

2.5

Są to doskonałe wyniki w kraju, który do niedawna opowiadał się za gospodarką postindustrialną. Rosnąca konkurencyjność Chin i innych krajów jest sygnałem ostrzegawczym. Zmienia się punkt widzenia. Według prognoz do 2030 r. Chiny staną się wiodącą siłą gospodarczą na świecie, USA utrzyma globalne przywództwo, a Japonia i Europa pozostaną daleko w tyle (4).

2.6

Oczekuje się, że kolejne poszukiwania ropy naftowej, a przede wszystkim gazu łupkowego, doprowadzą do niezależności energetycznej Ameryki. Poszukiwania te uznaje się za rewolucję energetyczną, pociągającą za sobą odnowę przemysłową w USA oraz zmiany geopolityczne. Należy zająć się jednak związanymi z tym kwestiami środowiska i zdrowia (5).

2.7

Pozycja Chin, Brazylii i Indii stale się wzmacnia. Za nimi podąża Rosja. W ich ślady pójdą szybko inne kraje Azji i Ameryki Południowej. Przez lata dane dotyczące wzrostu w krajach wschodzących kształtowały się znacznie powyżej średniej, szczególnie w Azji. Niedawno stworzone systemy edukacji wypuszczają ogromną liczbę dobrze wykształconych i wykwalifikowanych techników i inżynierów. Jednocześnie tworzone są duże instytuty badawcze. Jakość towarów i procesów innowacyjnych poprawia się na całym świecie. Infrastruktura transportowa i usługowa szybko nadrabia zaległości.

2.8

W Chinach powstaje mieszany system kapitalizmu państwowego i mechanizmów wolnorynkowych (6). Wiąże się to bezpośrednio z obecną kulturą narodową i tradycjami (politycznymi). Tworzenie bogactwa nie idzie w parze z demokracją ani też z prawami człowieka czy prawami pracowniczymi. Warunki w zakresie ochrony środowiska i zdrowia nie są wystarczająco dopracowane, choć jakość produkcji wzrasta. Istnieją realne przeszkody w tej dziedzinie. Jednak trzeba przyznać, że kapitalistyczne działania państwa będą nadal sterowały pewnymi typami produkcji, które odpowiadają narodowym ambicjom. Inwestycje funduszy państwowych mogą być podobnie ukierunkowane, zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz.

2.9

Szereg krajów korzysta na ogół z bardziej scentralizowanej struktury zarządzania niż UE ze względu na to, że istnieje w nich jeden główny ośrodek podejmowania decyzji, wspólna strategia oraz uzgodnione cele w sektorze publicznym.

2.10

Niektóre regiony Afryki także przechodzą proces szybkiego rozwoju. Chiny prowadzą intensywne inwestycje, nie biorąc pod uwagę skutków społecznych.

2.11

Kontekst światowy i geopolityka stale się zmieniają. Niezbędne są odpowiednie dane, aby zwiększyć świadomość opinii publicznej i polityków. EKES zaleca opracowanie rocznej tabeli wyników UE obrazującej szereg zmian społeczno-gospodarczych, technologicznych i związanych z zatrudnieniem w poszczególnych częściach świata.

B)   Europa

2.12

Dogłębna analiza przeprowadzona przez Komisję dotycząca trendów w Europie i poszczególnych krajach pokazuje większą świadomość potrzeby istnienia przemysłu wytwórczego.

2.13

Sytuacja różni się znacznie między poszczególnymi krajami: Niemcy to 30 % przemysłu wytwórczego w Europie, zaś procentowy udział innych, mniejszych lub większych krajów, jest znacznie mniejszy. W niektórych państwach członkowskich inwestycje przemysłowe znacznie się zmniejszyły w ciągu ostatnich 20 lat. W niektórych przypadkach było to związane z restrukturyzacją na dużą skalę, zaś w innych wynikało w pewnym stopniu z zaniedbania (7).

2.14

Wśród wielu państw członkowskich, które starają się poprawić warunki działalności, niektóre oczywiście radzą sobie lepiej niż inne. Zatrudnienie w przemyśle stale się zmniejsza. Ponadto w warunkach obecnego kryzysu panującego od 2008 r. sektor produkcji stracił ponad 4 mln miejsc pracy.

2.15

Nic nie wskazuje na to, żeby polityka, instrumenty czy najlepsze praktyki były omawiane wśród państw członkowskich. Krajowe koncepcje polityki przemysłowej i innowacyjnej kierują się przede wszystkim krajowymi tradycjami i procedurami, a określają je krajowe ramy i relacje między sektorem publicznym i prywatnym, m.in. przedsiębiorstwami, instytutami badawczymi i uczelniami wyższymi, związkami zawodowymi i innymi podmiotami.

2.16

W związku z tym wiele polityk i odpowiednich ustaleń finansowych ma przede wszystkim ukierunkowanie krajowe, co nie sprzyja rynkowi wewnętrznemu ani przekrojowym projektom transgranicznym.

2.17

Poza bardzo pomyślnymi wynikami w niektórych krajach, niepożądana fragmentacja rynku wewnętrznego, jak słusznie wskazuje Komisja, hamuje potencjalne czynniki wzrostu.

2.18

Kreatywna różnorodność jest ogromnym atutem Europy, lecz przyniesie ona korzyści wszystkim Europejczykom tylko wtedy, gdy zapewniona zostanie konwergencja prowadząca do realizacji wspólnych celów. Należy zachować optymalną równowagę między kreatywną różnorodnością wśród państw członkowskich oraz przejrzystą i przekonującą konwergencją.

2.19

Jak pokazuje przykład amerykański, taka konwergencja będzie szczególnie owocna dla kontynentalnych sieci MŚP dysponujących potencjałem wzrostu.

3.   Europa 2020: wspólna wizja, kompetencje i działania

3.1

Wspólny rynek potrzebuje nowego impulsu. Choć ukryty protekcjonizm wciąż narasta i nadal grozi renacjonalizacja i fragmentacja, UE udało się utrzymać w stanie nietkniętym rynek wewnętrzny i zasadę otwartych rynków, choć wdrażanie pozostaje raczej słabym punktem.

3.2

Strategia „Europa 2020”, która przewiduje podział kompetencji między UE a państwami członkowskimi, powinna pełnić wiodącą rolę. Dzięki konkretnym podejściom i metodom krajowym zapewnia instrumenty pozwalające czerpać korzyści ze skali ogólnoeuropejskiej. Potencjalne korzyści takiego ukierunkowanego zarządzania były dotąd zbyt mało nagłaśniane.

3.3

Istnieje też pilna potrzeba osiągnięcia widocznych rezultatów w sterowaniu efektywnymi innowacyjnymi procesami i tworzeniem miejsc pracy równolegle do zmieniających się wzorców produkcji, wprowadzania na rynek i usług.

3.4

Konieczne jest celowe przewidywanie restrukturyzacji. Zwiększy to akceptację dostosowań, będzie sprzyjać podwyższaniu kwalifikacji pracowników lub ich przekwalifikowaniu i pomoże ograniczyć niestabilność zatrudnienia (8).

3.5

Komunikat KE z 2010 r. już obecnie daje podstawy do takich inicjatyw, jak „Horyzont 2020”, test konkurencyjności, innowacje w przemyśle, efektywne gospodarowanie zasobami, umiejętności i edukacja, dostęp do środków finansowych, interakcje i zacieranie się różnic między przemysłem i usługami, większa świadomość złożonego charakteru inwestycji międzynarodowych oraz transfer technologii.

3.6

Zdumiewające jest, że do niedawna rzadko przeprowadzano przejrzyste wzajemne oceny państw członkowskich. Należy rozszerzyć monitorującą rolę Komisji.

3.7

Takie wzajemne oceny wskazałyby na przestarzałe struktury w przemyśle oraz w procesie podejmowania decyzji. Pomogłyby przyśpieszyć modernizację wykorzystując sprawdzone podejścia. Mogą też być wskaźnikami „równania w górę” w Europie zarówno dla sektora publicznego, jak i prywatnego.

3.8

Dokumenty robocze służb Komisji zawierają zalecenia dla poszczególnych krajów dotyczące rozwoju przemysłu (9). Wspomniane zalecenia powinny być w większym stopniu uwzględniane w krajowych programach reform omawianych przez państwa członkowskie i Komisję w ramach europejskiego semestru.

3.9

Poważnym błędem byłoby jednak pozostawienie tego wszystkiego samej Komisji. Jest to główne zadanie dla właściwych służb odpowiadających za politykę nieobjętą regulacjami czy środkami UE w państwach członkowskich. Ponadto departamenty te muszą także zapewnić odpowiednie wdrażanie unijnych przepisów.

3.10

Polityka finansowa w strefie euro wiąże się ze ściśle dostosowaną koordynacją między instytucjami europejskimi i władzami krajowymi. Nie ma powodu, by nie można było osiągnąć porównywalnej koordynacji we wzmacnianiu warunków ramowych dla przemysłu, innowacji i tworzenia miejsc pracy, w ramach wspólnej wizji.

3.11

Dokumenty robocze służb Komisji mogą pomóc państwom członkowskim w dokonaniu wzajemnych przeglądów dwustronnych lub trójstronnych w dziedzinach związanych z przemysłem, takich jak umiejętności i edukacja, technologia i innowacje, obciążenia administracyjne, polityka podatkowa i pomoc państwa. Każde państwo może łatwo wyciągnąć wnioski dotyczące pożądanej polityki krajowej w kontekście wspólnej europejskiej perspektywy. Poważna ocena zastosowanych środków powinna w każdym razie stać się częścią programów krajowych.

3.12

Jako że tendencje te muszą być popierane przez całe społeczeństwo, ważne jest, by stowarzyszenia przedsiębiorstw i związki zawodowe były pełnoprawnymi partnerami w tym procesie. Dotyczy to także innych podmiotów, takich jak podmioty sektora edukacji, organizacje pozarządowe czy konsumenci. Uzgodnione podejście się opłaca. Dialog społeczny na szczeblu krajowym i regionalnym oraz w poszczególnych sektorach i firmach będzie bardzo pomocny.

4.   Zagadnienia, którymi należy się zająć

4.1   EKES zgadza się z Komisją, że „komplementarność działań krajowych i unijnych w zakresie polityki przemysłowej to zasadniczy warunek sukcesu europejskiej polityki przemysłowej”. Zwiększy to wpływ unijnych i krajowych działań oraz stworzy szereg możliwości zmian pozwalających przejść od teorii do praktyki.

4.1.1   Ogólna koncepcja oznacza podejście holistyczne i politykę przekrojową. EKES wskazuje poniżej na powiązane ze sobą tematy, które uważa za kluczowe dla przyszłości przemysłu europejskiego.

4.2   Innowacje w przemyśle

4.2.1

Innowacje w przemyśle wymagają silnej europejskiej bazy technologicznej, wspomaganej przez koordynację transgraniczną oraz współpracę między instytutami badawczymi i uniwersytetami, technologią stosowaną i przedsiębiorstwami.

4.2.2

Kluczowe technologie wspomagające i inne technologie przekrojowe są fundamentalne dla programów unijnych i krajowych w zakresie badań i rozwoju. Różnorodne działania na niższym szczeblu oraz polityka publiczna w zakresie infrastruktury i zrównoważonego rozwoju czerpią z nich korzyści. Niezbędne są unijne ramy w zakresie współpracy publiczno-prywatnej i konsultacji, zwłaszcza poprzez platformy technologiczne UE. Zamówienia publiczne także powinny być motorem zaawansowanych innowacji.

4.2.3

Technologia jest polem bitwy przyszłości. Promując międzynarodowe projekty (przewodnie) Komisja i Rada ds. Badań powinny odgrywać wiodącą rolę we wzmacnianiu rynku wewnętrznego w zakresie technologii i projektów transgranicznych. Udane B+R i patenty europejskie powinny wspierać innowacyjne inwestycje i wysokiej jakości miejsca pracy.

4.2.4

EKES podkreśla znaczenie środków finansowych UE przeznaczonych na badania i rozwój oraz projekty transgraniczne. Program „Horyzont 2020” powinien odpowiadać szeroko zakrojonym działaniom w innych krajach. Choć Europa nadal utrzymuje dobrą pozycję, jej tradycyjna wiodąca rola maleje. Zmniejszenie budżetu na „Horyzont 2020” przyniesie skutki odwrotne do zamierzonych.