ISSN 1725-5228

doi:10.3000/17255228.C_2009.228.pol

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 228

European flag  

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 52
22 września 2009


Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

 

I   Rezolucje, zalecenia i opinie

 

OPINIE

 

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

 

452. sesja plenarna 24–25 marca 2009 r.

2009/C 228/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie roli lasów i sektora związanego z leśnictwem w wywiązywaniu się ze zobowiązań UE dotyczących klimatu (opinia rozpoznawcza)

1

2009/C 228/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie partnerstwa między instytucjami edukacyjnymi a pracodawcami (opinia rozpoznawcza)

9

2009/C 228/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie rozpoznania utrzymujących się przeszkód w mobilności na wewnętrznym rynku pracy (opinia rozpoznawcza)

14

2009/C 228/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Sytuacja starzejących się pracowników w obliczu przemian w przemyśle – zapewnianie wsparcia i zarządzanie zróżnicowaniem struktury wiekowej w sektorach i przedsiębiorstwach (opinia z inicjatywy własnej)

24

2009/C 228/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Stosunki transatlantyckie: jak poprawić uczestnictwo społeczeństwa obywatelskiego?

32

 

III   Akty przygotowawcze

 

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

 

452. sesja plenarna 24–25 marca 2009 r.

2009/C 228/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Białej księgi w sprawie roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji

40

2009/C 228/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie sprawozdania Komisji: Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2007

47

2009/C 228/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi Prawo autorskie w gospodarce opartej na wiedzy

52

2009/C 228/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Wspólne planowanie badań naukowych: Współpraca na rzecz skuteczniejszego sprostania wspólnym wyzwaniom

56

2009/C 228/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2006/48/WE i 2006/49/WE w odniesieniu do banków powiązanych z centralnymi instytucjami, niektórych pozycji funduszy własnych, dużych ekspozycji, uzgodnień w zakresie nadzoru i zarządzania kryzysowego

62

2009/C 228/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie płatności transgranicznych we Wspólnocie

66

2009/C 228/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie udziału Wspólnoty w Europejskim Programie Badawczo-Rozwojowym w dziedzinie Metrologii podjętym przez kilka państw członkowskich

69

2009/C 228/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej wspólnotowy program wspierania określonych działań w obszarach usług finansowych, sprawozdawczości finansowej oraz badania sprawozdań finansowych

75

2009/C 228/14

Opinia Sekcji Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2002/15/WE w sprawie organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego

78

2009/C 228/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oznakowania opon pod kątem efektywności paliwowej i innych zasadniczych parametrów

81

2009/C 228/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji w sprawie: Drugi strategiczny przegląd sytuacji energetycznej – Plan działania dotyczący bezpieczeństwa energetycznego i solidarności energetycznej UE

84

2009/C 228/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wskazania poprzez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie zużycia energii oraz innych zasobów przez produkty związane z energią (przekształcenie)

90

2009/C 228/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia (WE) nr …/2008 Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1692/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiające drugi program Marco Polo dla udzielania wspólnotowej pomocy finansowej w celu poprawy działania systemu transportu towarowego na środowisko (Marco Polo II)

95

2009/C 228/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program w zakresie współpracy audiowizualnej ze specjalistami z krajów trzecich MEDIA Mundus

100

2009/C 228/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1927/2006 ustanawiające Europejski fundusz dostosowania do globalizacji

103

2009/C 228/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie stosowania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn prowadzących działalność na własny rachunek oraz uchylającej dyrektywę 86/613/EWG

107

2009/C 228/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego zalecenia Rady w sprawie bezpieczeństwa pacjentów, w tym profilaktyki i kontroli zakażeń związanych z opieką zdrowotną

113

2009/C 228/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów oraz Europejskiego Banku Centralnego 10 lat istnienia unii gospodarczej i walutowej – sukcesy i wyzwania

116

2009/C 228/24

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Komitetu Regionów i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Zielona księga w sprawie spójności terytorialnej: Przekształcenie różnorodności terytorialnej w siłę

123

2009/C 228/25

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywy 92/79/EWG, 92/80/EWG i 95/59/WE w zakresie struktury oraz stawek akcyzy stosowanych do wyrobów tytoniowych

130

2009/C 228/26

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie wyników negocjacji dotyczących strategii i programów w ramach polityki spójności w okresie programowania 2007–2013

141

2009/C 228/27

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 95/93 w sprawie wspólnych zasad przydzielania czasu na start lub lądowanie w portach lotniczych Wspólnoty

148

2009/C 228/28

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie europejskiego planu naprawy gospodarczej (opinia dodatkowa)

149

PL

 


I Rezolucje, zalecenia i opinie

OPINIE

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

452. sesja plenarna 24–25 marca 2009 r.

22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/1


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie roli lasów i sektora związanego z leśnictwem w wywiązywaniu się ze zobowiązań UE dotyczących klimatu (opinia rozpoznawcza)

2009/C 228/01

W piśmie z 20 czerwca 2008 r. adresowanym do przewodniczącego Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego Dimitrisa DIMITRIADISA wiceprzewodnicząca Komisji Margot WALLSTRÖM, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, zwróciła się o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie:

roli lasów i sektora związanego z leśnictwem w wywiązywaniu się ze zobowiązań UE dotyczących klimatu” (opinia rozpoznawcza).

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 3 marca 2009 r. Sprawozdawcą był Seppo KALLIO.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24–25 marca 2009 r. (posiedzenie z 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 145 do 8 – 14 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES jest zdania, że lasy i wytwarzane przez nie odnawialne drewno odgrywają istotną rolę w kontrolowaniu zmian klimatycznych, ponieważ:

lasy, rosnąc, pochłaniają dwutlenek węgla z atmosfery i wiążą go w biomasie oraz w glebie;

produkty z drewna magazynują dwutlenek węgla – przez okres istnienia takiego „magazynu” dwutlenek węgla jest usunięty z atmosfery;

wykorzystanie energii pochodzącej z drewna zmniejsza zależność od paliw kopalnych, a tym samym ogranicza emisje gazów cieplarnianych;

wykorzystanie produktów z drewna w budynkach i meblach pośrednio ogranicza emisje pochodzące z paliw kopalnych, ponieważ drewno zastępuje inne materiały, takie jak beton, których produkcja wymaga większej ilości energii i powoduje większe emisje niż wykorzystanie drewna.

1.2

EKES zauważa, że drewno jest w Europie wykorzystywane głównie w budownictwie, jako źródło energii oraz do produkcji mebli i papieru. Dzięki efektowi domina wywoływanemu przez łańcuch przetwórczy produkty z drewna przynoszą znaczną wartość dodaną w postaci zatrudnienia, dochodów dla właścicieli lasów oraz aktywności gospodarczej, zwłaszcza na obszarach wiejskich.

1.3

EKES podkreśla, że już od kilku dziesięcioleci europejskie lasy są biotopami obniżającymi zawartość dwutlenku węgla (ang. carbon sink), ponieważ wyrąb jest mniejszy niż roczny przyrost netto, co pomogło spowolnić gromadzenie się dwutlenku węgla w atmosferze. Trzeba zagwarantować, że naturalne lasy dalej będą odgrywać istotną rolę jako magazyny dwutlenku węgla oraz ostoja różnorodności biologicznej. Zrównoważona gospodarka leśna w Europie jest monitorowana przy wykorzystaniu kryteriów i wskaźników MPOLE (1), nad którymi stale trwają prace.

1.4

EKES proponuje, by UE podjęła następujące działania:

starała się wykorzystywać drewno na różne sposoby i do różnych celów, promując na przykład wykorzystanie bioenergii pochodzącej z lasów i produkowanej zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz szerzej informując o wykorzystaniu drewna w budownictwie na podstawie obliczeń dotyczących cyklu życia i wspólnych norm budowlanych, a także dzięki uwzględnieniu przez państwa członkowskie budownictwa drewnianego w krajowej polityce zamówień publicznych na drewno;

była bardziej niż dotychczas aktywna w międzynarodowej polityce leśnej oraz przejęła inicjatywę, promując zrównoważoną gospodarkę leśną na całym świecie;

ustanowiła europejski komitet czołowych ekspertów złożony z przedstawicieli przemysłu leśnego, osób mających wpływ na kształt polityki leśnej, badaczy, właścicieli lasów i innych zainteresowanych stron z sektora leśnictwa, ochrony środowiska i ochrony klimatu – jego zadaniem byłoby wzmocnienie i poszerzenie dialogu na tematy związane z leśnictwem oraz poprawa transferu wiedzy i procesów decyzyjnych;

poczyniła wszelkie wysiłki, aby spełnić wymagania dotyczące sprawozdawczości w zakresie gazów cieplarnianych w okresie po Kioto, dzięki następującym rozwiązaniom:

a)

akceptacja i uwzględnienie dwutlenku węgla magazynowanego w produktach z drewna wytwarzanych zgodnie z zasadami rozwoju zrównoważonego jako obowiązkowego elementu w obliczeniach bilansu dwutlenku węgla;

b)

opracowanie instrumentu REDD (2) jako efektywnego narzędzia handlu emisjami i uwzględnienie go w obliczeniach bilansu dwutlenku węgla przy zmianach sposobu użytkowania gruntów, zwłaszcza w celu zapobiegania wylesianiu w krajach rozwijających się;

wspierała badania, inwentaryzację zasobów leśnych, wytyczanie obszarów najbardziej narażonych na skutki zmian klimatycznych oraz opracowywanie systemów monitorowania stanu lasów i zapewniła finansowanie tych działań.

1.5

EKES podkreśla, że w związku z potencjalnym negatywnym wpływem zmian klimatycznych państwa członkowskie UE powinny opracować plany gospodarki leśnej na wypadek sytuacji kryzysowych w celu zapobiegania zniszczeniom lasów powodowanym przez zjawiska ekstremalne (burze, susze, pożary lasów, zniszczenia powodowane przez szkodniki) oraz naprawiania skutków takich zniszczeń i lepszego informowania o znaczeniu gospodarki leśnej.

1.6

EKES zaleca także, by państwa członkowskie rozwinęły rozproszoną produkcję bioenergii dzięki wykorzystaniu cen gwarantowanych.

1.7

EKES podkreśla, że lasy nie tylko mają duże znaczenie w związku ze zmianami klimatycznymi, lecz także pełnią wiele innych ważnych funkcji ekologicznych, społecznych i gospodarczych, które trzeba chronić. Obok produkcji drewna, cele leśnictwa obejmują także zachowanie różnorodności biologicznej w lasach, gospodarkę zasobami wody gruntowej, ochronę krajobrazu, wykorzystanie lasów do celów rekreacyjnych i turystycznych, tworzenie bariery dla hałasu powodowanego przez transport, zapobieganie lawinom i erozji oraz zapewnianie produktów innych niż drewno, takich jak owoce jagodowe, grzyby i zwierzyna. Te rozliczne dodatkowe funkcje lasu służące dobrobytowi społecznemu nie znajdują odzwierciedlenia w żadnych wyliczeniach rentowności ani w cenach drewna.

2.   Zobowiązania UE dotyczące klimatu a lasy i leśnictwo

2.1

W grudniu 2008 r. Parlament Europejski przyjął pakiet klimatyczno-energetyczny UE. Na lasy i leśnictwo wpływ będą miały następujące decyzje legislacyjne:

Zmiana dyrektywy o handlu emisjami. Dyrektywa ta określa wytyczne w zakresie użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa w odniesieniu do sprawozdawczości dotyczącej gazów cieplarnianych oraz handlu emisjami. Dwutlenek węgla magazynowany w produktach z drewna oraz w samych lasach stanowi ważny element sprawozdawczości dotyczącej gazów cieplarnianych.

Przemysł celulozowy i papierniczy jest objęty systemem handlu emisjami, ale spełnia kryteria, które pozwalają uznać go za sektor zagrożony ucieczką emisji gazów cieplarnianych. Decyzje dotyczące tego sektora zostaną podjęte w późniejszym okresie. Wykorzystanie drewna jako surowca nie jest objęte systemem handlu emisjami, inaczej niż produkcja większości innych materiałów budowlanych (betonu, stali i aluminium), na której konkurencyjność ma wpływ cena emisji dwutlenku węgla. Stanowi to zatem pośrednio atut produktów z drewna i budownictwa drewnianego.

Dyrektywa ramowa w sprawie odnawialnych źródeł energii. Cel dotyczący osiągnięcia 20-procentowego udziału energii odnawialnej do 2020 r. oznacza konieczność znacznie większego wykorzystywania bioenergii pochodzącej z lasów (ogrzewanie, elektryczność, biopaliwa). Aby lepiej wykorzystać potencjał biomasy, w dyrektywie tej (art. 34) wytycza się cel polegający na większym wykorzystywaniu istniejących zasobów drewna oraz opracowaniu nowych metod gospodarki leśnej. W dyrektywie tej określono liczne cele dotyczące biomasy leśnej produkowanej w sposób zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz sektora budownictwa. Zmierza się do uzyskania oszczędności energii i zmniejszenia emisji przy produkcji materiałów.

Dyrektywa w sprawie paliw stosowanych w transporcie. W dyrektywie tej określono wymagania dotyczące wykorzystywania biomasy wytwarzanej w sposób zgodny z zasadami rozwoju zrównoważonego (zakłada się, że dotyczą one także biomasy leśnej) przy produkcji biopaliw zgodnie z dyrektywą w sprawie odnawialnych źródeł energii.

2.2

Lasy pokrywają 31 % powierzchni lądowej Europy i szacuje się, że pochłaniają ok. 10 % rocznej emisji dwutlenku węgla w Europie (3). Ilość dwutlenku węgla uwalnianego do atmosfery w lasach, którymi gospodaruje się w sposób zrównoważony, jest mniejsza (biotop obniżający zawartość dwutlenku węgla) lub taka sama (neutralność pod względem emisji dwutlenku węgla) jak ilość dwutlenku węgla pochłanianego przez las z atmosfery.

3.   Zasoby leśne  (4) i ich wykorzystanie w Europie

3.1

Tereny leśne w UE-27 pokrywają 156 milionów hektarów. Jednakże ze względu na warunki naturalne nie wszystkie tereny leśne są dostępne do pozyskiwania drewna i wykorzystania gospodarczego. Szacuje się, że odsetek dostępnych terenów wynosi średnio 80–90 %, lecz w Europie Wschodniej często wynosi on jedynie 40–50 %. W ciągu ostatnich 15 lat powierzchnia terenów leśnych w UE-27 zwiększyła się o około 10 milionów hektarów wskutek zalesiania, ponownego zalesiania dawnych gruntów rolnych i naturalnego odnawiania się lasów. Powierzchnia terenów leśnych wzrosła o tyle, ile wynosi powierzchnia Węgier.

3.2

Około 60 % lasów UE-27 jest własnością prywatną i należy głównie do rodzin, a 40 % jest własnością publiczną i należy np. do państwa, gmin, wspólnot religijnych oraz innych podmiotów. Liczba prywatnych właścicieli lasów wynosi ogółem ponad 15 milionów i wzrasta w wyniku zmian struktury własności lasów w krajach Europy Wschodniej oraz różnych rozstrzygnięć związanych z podziałem spadków.

3.3

W Europie ludzie od stuleci na różne sposoby wykorzystywali lasy, zmieniając ich strukturę. Faktycznie działalność człowieka przekształciła europejskie lasy, w związku z czym są one określane jako zmienione pod względem składu gatunkowego lasy półnaturalne (85 % lasów jest tego rodzaju). Obok tych lasów leśnictwo obejmuje także plantacje leśne, które spotyka się głównie w południowo-zachodniej Europie. Stanowią one 8 % europejskich obszarów leśnych. Lasy naturalne (5), nienaruszone przez człowieka (lasy i inne obszary zalesione, który nie są objęte działalnością leśną), występujące głównie w Europie Wschodniej, krajach bałtyckich i skandynawskich, stanowią około 5 %.

3.4

Lasy naturalne i chronione obszary leśne to najważniejsza kategoria lasów z punktu widzenia zachowania różnorodności biologicznej. Lasy naturalne to stabilne ekosystemy pomagające w przeciwdziałaniu skutkom zmian klimatycznych. Około 8 % europejskich terenów leśnych podlega ochronie w celu zachowania różnorodności biologicznej, a około 10 % podlega ochronie ze względu na ochronę krajobrazu, co daje ogółem 18 % (czyli 34 miliony hektarów). W ostatnich latach wzrosła ilość terenów chronionych ustawowo lub na mocy innych przepisów. Najrzadziej występujące i najcenniejsze lasy europejskie, które mogą podlegać ochronie, w większości przypadków już jej podlegają. Lasy chronione są często położone na terenach górskich lub z dala od terenów zamieszkanych i należą do obszarów najcenniejszych (nietkniętych przez działalność człowieka) pod względem różnorodności występujących tam gatunków. Ponadto około 10 % lasów jest objętych ochroną, aby chronić systemy wodne, zasoby wód gruntowych i glebę oraz aby zapobiec występowaniu lawin lub erozji. Różnorodność biologiczna jest również wspierana w ramach zarządzania lasami gospodarczymi poprzez pozostawianie w lesie martwych drzew oraz siedlisk mikroorganizmów w celu zachowania rzadkich gatunków.

3.5

W Europie przyrost lasów gospodarczych jest znacznie większy niż wyrąb. W 2005 r. w UE-27 zasoby drzewostanu zwiększyły się o 687 mln m3 netto (w lasach, w których warunki naturalne pozwalają na pozyskiwanie drewna). Wyrąb to odpowiednio 442 mln m3. Oznacza to, że współczynnik wykorzystania lasów, czyli stosunek wyrębu do przyrostu, wyniósł średnio około 60 % (wahał się od 30 do 80 %). W północnych państwach członkowskich i Europie Środkowej wynosi on ponad 50 %, lecz w Europie Południowej i Południowo-Wschodniej utrzymuje się poniżej 50 %. Współczynnik wykorzystania lasów wzrastał w ciągu ostatnich 10 lat, ale nie osiągnął jeszcze poziomu z 1990 r. Tempo wyrębu wzrosło do pewnego stopnia z powodu gwałtownych burz w pierwszym dziesięcioleciu nowego tysiąclecia, które spowodowały, że w niektórych miejscach zbiór drewna nastąpił w krótkim okresie, a wyrąb osiągnął skalę odpowiadającą zbiorowi z kilku zwykłych lat. W 2006 r. import drewna okrągłego, wiórów i odpadów drewnianych do Europy (UE-27) wyniósł 83 mln m3 (z wyłączeniem papieru i celulozy), a 54 mln m3 wynosił eksport do krajów spoza UE (6).

3.6

Niewykorzystany odsetek przyrostu lasu w istniejących lasach gospodarczych wynosi prawie 40 % (lub około 250 mln m3), ponieważ wyrąb jest mniejszy niż przyrost. W ciągu ostatnich 50 lat w UE-27 stale powiększały się także zasoby leśne. Ogólne zasoby drzewostanu wynoszą około 30 mld m3, co odpowiada 9,8 mld ton dwutlenku węgla. Część dwutlenku węgla wychwyconego przez drzewa jest magazynowana w glebie, jednak z powodu braku odpowiednich badań nie istnieją ogólnoeuropejskie szacunki dotyczące udziału gleby w magazynowaniu dwutlenku węgla. Z punktu widzenia wiązania dwutlenku węgla między lasami gospodarczymi a naturalnymi istnieje istotna różnica: lasy naturalne w swoim „stanie docelowym” są z perspektywy ochrony klimatu po prostu magazynami węgla, w których wiązanie (poprzez przyrost biomasy) i uwalnianie dwutlenku węgla (poprzez rozkładanie się biomasy) są w równowadze, podczas gdy w lasach gospodarczych dzięki wyrębowi drzew powstają wciąż nowe i dodatkowe możliwości wiązania dwutlenku węgla. EKES chciałby z całą mocą podkreślić, że nie jest jego intencją przyznanie w związku z tym większej wartości lasom gospodarczym niż lasom naturalnym.

3.7

Istotne jest zbadanie potencjału europejskich lasów w zakresie pozyskiwania drewna oraz innych form użytkowania lasów, aby zrozumieć i ocenić pochłanianie dwutlenku węgla, produkcję bioenergii leśnej oraz obieg węgla związany z produktami z drewna. Jak dotąd nie ma spójnego obrazu potencjału w zakresie wyrębu lasów dla UE-27 jako całości. Niektóre państwa dysponują krajowymi programami dotyczącymi leśnictwa, które określają różne możliwości w zakresie wyrębu z uwzględnieniem potrzeb związanych z ochroną lasów, różnorodności biologicznej i innych wielofunkcyjnych aspektów.

4.   Wpływ zmian klimatycznych na lasy

4.1

Lasy wychwytują dwutlenek węgla (CO2) z atmosfery w procesie asymilacji i zamieniają go na biomasę, głównie w formie drewna, wydzielając jednocześnie tlen, który ma zasadnicze znaczenie dla przeżycia zwierząt i ludzi. Zmiany klimatyczne, zwłaszcza zwiększenie się ilości gazów cieplarnianych w atmosferze oraz wzrost temperatur, lecz także ilość ozonu na powierzchni ziemi, osady azotu i zakwaszenie gleby, stanowią zagrożenie – natychmiast lub po upływie określonego czasu – dla zdrowia, przyrostu i struktury lasów.

4.2

Zmiany klimatyczne wywierają na lasy dwojaki wpływ. Na przykład jeśli klimat stopniowo staje się cieplejszy lub suchszy, drzewa muszą przystosować się do tej zmiany. Proces przystosowawczy następuje stopniowo i można planować jego przebieg oraz działania, które mają na niego wpływać. Najpoważniejsze bezpośrednie zagrożenia dla rozwoju lasów wynikają z ekstremalnych zjawisk pogodowych. Szeregi czasowe tworzone dla okresu od 1850 r. wskazują na wyraźny wzrost szkód spowodowanych w Europie przez burze w ciągu ostatnich 20 lat. Podobnie w krajach śródziemnomorskich w ciągu ostatniego dziesięciolecia miało miejsce bardzo wiele pożarów lasów. Niemożliwe jest dokładne przewidzenie wystąpienia ekstremalnych zjawisk pogodowych, lecz można przygotować się na nie dzięki planowaniu.

4.3

Jeśli istniejące lasy gospodarcze nie przystosują się wystarczająco do stopniowych zmian klimatycznych, skutkami będą między innymi osłabienie żywotności drzew, obniżenie wydajności, obumarcie poszczególnych drzew, mniejsza zdolność drzew do konkurowania, a w rezultacie zwiększone występowanie chorób i szkodników oraz zmiana składu gatunkowego lasów. Istnieje również niebezpieczeństwo, że w regionach północnych drzewa nie przystosują się, ponieważ tempo ich przyrostu ulega zmianom spowodowanym wydłużaniem się okresu wegetacyjnego i niewystarczającym dostosowaniem się do okresu uśpienia lub okresu zimowego. W przypadku wystąpienia takich ekstremalnych zjawisk pogodowych, jak susze, pożary lasów, burze lub zniszczenia spowodowane opadami śniegu, może dojść do obumarcia drzew na dużych obszarach i uniemożliwienia ponownego zalesienia, a martwe drzewa mogą spowodować masowe rozprzestrzenienie się szkodników, także w okolicznych zdrowych lasach.

4.4

Zmiany klimatyczne wywierają różny wpływ na poszczególne strefy wegetacyjne. Oczekiwane są następujące główne zmiany w poszczególnych krajach i strefach wegetacyjnych (obszarach północnych, strefie umiarkowanej, śródziemnomorskiej strefie wegetacyjnej, obszarach górskich i polarnych):

w regionie Morza Śródziemnego prawdopodobnie zwiększy się występowanie okresów suchych i gorących, co spowoduje niedobór słodkiej wody, podwyższone ryzyko pożarów lasów i pustynnienie;

w Europie Środkowej wydłuży się okres wegetacyjny; może zwiększyć się przyrost lasów; prawdopodobnie wzrośnie udział drzew liściastych; mogą zmniejszyć się opady i występować susze; powszechne staną się ekstremalne zjawiska pogodowe, zwłaszcza zniszczenia powodowane przez burze;

w północnej strefie lasów iglastych prawdopodobnie wydłuży się okres wegetacyjny; może zwiększyć się przyrost lasów; częstsze staną się zniszczenia powodowane przez burze; w strefie umiarkowanej spodziewane jest rozprzestrzenienie się szkodników na północ, co może spowodować rozległe zniszczenia.

Konsekwencją zmian klimatycznych może być przesunięcie się w górę lub na północ granicy drzew oraz stopniowe wyginięcie pewnych gatunków w lasach na obszarach górskich i położonych przy granicy drzew w regionach północnych i polarnych.

5.   Rola gospodarki leśnej w przystosowaniu się do zmian klimatycznych

5.1

Dobra gospodarka leśna jest głównym sposobem poprawy zdolności lasów do przystosowania się do zmian klimatycznych. Częścią gospodarki leśnej są środki zapobiegawcze, takie jak dostrzeganie na czas i usuwanie obumierających drzew oraz pilnowanie, by ilość materii, która mogłaby powodować pożary lasów, była jak najmniejsza. Trzeba podnieść świadomość znaczenia, jakie gospodarka leśna ma dla przystosowywania się do zmian klimatycznych, wśród społeczeństwa, właścicieli lasów i osób odpowiedzialnych za gospodarkę leśną. W przypadku większości lasów w UE gospodarka leśna prowadzona jest na bieżąco, w związku z czym ogólnie lasy charakteryzują się wysoką wydajnością i żywotnością. Potencjalne środki przystosowawcze trzeba podjąć już teraz i stale je kontynuować, ponieważ w leśnictwie konieczne jest myślenie długoterminowe, jako że cykle życiowe trwają zazwyczaj od 15 do 150 lat.

5.2

Jeśli chodzi o regenerację lasu, należy sadzić drzewa najlepiej przystosowane do warunków panujących w danej okolicy. Dobrze jest wybierać gatunki rodzime, ponieważ ze względu na swe cechy genetyczne gatunki drzew naturalnie występujące w danym miejscu mają większe możliwości przystosowania się do lokalnych zmian klimatycznych. Należy też preferować lasy mieszane, gdyż obecność różnych rodzajów drzew o różnych właściwościach zmniejsza zagrożenia dla lasów.

5.3

W jednogatunkowych lasach iglastych zasadzonych poza ich naturalnym obszarem występowania, należy podjąć wysiłki w celu zmiany tych lasów w taki sposób, aby przywrócić pierwotny skład gatunkowy. Sadzone przez człowieka lasy jednogatunkowe są często mniej niż lasy mieszane odporne na burze i nierzadko po nich następujące zniszczenia powodowane przez insekty.

5.4

Trzeba opracować plany gospodarki leśnej na wypadek sytuacji kryzysowych, rozwiązania finansowe w celu pokrycia ewentualnych szkód oraz modele operacyjne, tak aby sektor ten był przygotowany na szkodliwe skutki nagłych i ekstremalnych zjawisk pogodowych powodowanych zmianami klimatycznymi oraz na wynikające z nich zniszczenia lasów. Konieczne jest ustalenie obszarów szczególnie zagrożonych takimi ekstremalnymi warunkami pogodowymi. Trzeba także sporządzić modele operacyjne dotyczące sytuacji nagłego wzrostu skali wyrębu oraz zapewnienia sprawnego funkcjonowania rynków drewna.

5.5

Zmiany klimatyczne i międzynarodowy handel materiałem roślinnym zwiększają rozprzestrzenianie się obcych gatunków i szkodników roślin. Dyrektywa UE w sprawie ochrony roślin zawiera przepisy dotyczące zwalczania szkodników roślin, zapobiegania rozprzestrzenianiu się pasożytów oraz wymogów związanych z międzynarodowym handlem drewnem i sadzonkami. Aby zapobiec rozprzestrzenianiu się najniebezpieczniejszych szkodników drewna (np. węgorka sosnowca) i zachować zdrowie lasów, na obszarze UE muszą obowiązywać wystarczająco ścisłe przepisy dotyczące ochrony roślin i musi być prowadzone skuteczne monitorowanie. Potrzebne są krajowe strategie i programy w celu zwalczania inwazyjnych gatunków obcych.

5.6

Gospodarowanie lasami nie musi być sprzeczne z celami w zakresie różnorodności biologicznej. W zarządzaniu półnaturalnymi lasami gospodarczymi powinno się uwzględniać kwestie różnorodności biologicznej i w drzewostanach gospodarczych pozostawiać martwe drewno i nienaruszone mikrobiotopy w celu zachowania żywych organizmów. Kilka państw członkowskich UE udziela wsparcia finansowego prywatnym właścicielom lasów, którzy podejmują się ich dobrowolnej ochrony, co jest środkiem mającym na celu wspieranie różnorodności biologicznej. Również systemy certyfikacji lasów wymagają, aby w gospodarce leśnej uwzględniane były kryteria dotyczące ich różnorodności biologicznej.

5.7

Obecnie w europejskich lasach gospodarczych występuje duża ilość martwego drewna w postaci stojących lub powalonych drzew, które odgrywa rolę magazynu dwutlenku węgla i zapewnia także konieczne środowisko życia dla organizmów żywych. Średnia ilość martwego drewna wynosi 10 m3/ha. Obecność dużej ilości martwego drewna może sprzyjać masowemu rozprzestrzenianiu się szkodników drewna lub dużym pożarom lasów. Korzyści dla różnorodności biologicznej są jednak znaczne i dlatego ważne jest, aby nie usuwano martwego drewna już obecnego w lasach z miejsc, w których niegdyś rosło, na przykład w celu wykorzystania go jako paliwa opałowego.

5.8

Lasy naturalne i chronione obszary leśne są konieczne dla zachowania różnorodności biologicznej. Jeśli chodzi o pochłanianie dwutlenku węgla, las naturalny w ciągu swego cyklu życia przechodzi od pełnienia funkcji biotopu obniżającego zawartość dwutlenku węgla do funkcji magazynu dwutlenku węgla. Zatem przejście od aktywnej gospodarki lasami do ich pełnej ochrony oznacza zmniejszenie się powierzchni terenu odpowiedniego dla zespołów rosnących drzew, które mogą przyczynić się do zwiększenia ilości dwutlenku węgla magazynowanego w lasach, a w szczególności mogą być źródłem produktów z drewna zastępujących inne formy energii i inne materiały.

5.9

Jeśli chodzi o przeciwdziałanie zmianom klimatycznym, zintegrowana ochrona (martwe drewno i małe biotopy) w ramach zarządzania lasami gospodarczymi jest skuteczniejsza od pełnej ochrony lasów.

6.   Rola produktów z drewna w łagodzeniu zmian klimatycznych

6.1

Dzięki procesowi wzrostu drzew i późniejszego przetwarzania drewna lasy wpływają na zmiany klimatyczne na cztery sposoby:

rosnąc, wychwytują dwutlenek węgla z atmosfery i magazynują go zarówno w biomasie, jak i w glebie;

produkty z drewna magazynują dwutlenek węgla;

wykorzystanie drewna do produkcji energii zmniejsza zależność od paliw kopalnych, a tym samym ogranicza emisje gazów cieplarnianych;

wykorzystanie produktów z drewna w budynkach i meblach między innymi pośrednio ogranicza emisje pochodzące z paliw kopalnych, ponieważ drewno zastępuje inne materiały, takie jak beton, których produkcja wymaga większej ilości energii i powoduje większe emisje niż wykorzystanie drewna.

6.2

Już od kilku dziesięcioleci lasy europejskie działają jak biotop obniżający zawartość dwutlenku węgla, ponieważ wyrąb mniejszy niż roczny przyrost netto spowolnił gromadzenie się dwutlenku węgla w atmosferze. Lasy gospodarcze nie mogą bez końca pełnić tej funkcji, ponieważ w miarę jak wzrost wychodzi poza fazę optymalną, lasy przestają pochłaniać dwutlenek węgla. Dlatego też zarządzanie tymi lasami musi mieć charakter ciągły.

6.3

Efekty zastępowania innych materiałów przez pozyskane drewno (Harvested Wood Products, HWP) (7) są ważne z punktu widzenia łagodzenia zmian klimatycznych. Dwutlenek węgla jest wychwytywany z atmosfery przez drzewa rosnące w lasach, a następnie przenoszony i magazynowany w produktach z drewna, takich jak papier, meble, deski i drewniane budynki, a dzięki temu pozostaje usunięty z atmosfery – na przykład w formie drewnianego domu – nawet przez kilkaset lat. Pod koniec ich cyklu życia produkty z drewna mogą zostać poddane recyklingowi i spalone w celu wyprodukowania energii. Sprawozdawczość dotycząca emisji dwutlenku węgla w odniesieniu do produktów z drewna jest dobrowolna w ramach obliczeń emisji gazów cieplarnianych zgodnie z protokołem z Kioto i nadal jest niekompletna, częściowo z powodu uwzględniania handlu międzynarodowego.

6.4

Obecne bazy danych, zarówno krajowe, jak i międzynarodowe, umożliwiają obliczenie potencjału produktów z drewna w zakresie magazynowania dwutlenku węgla. Opracowywane są zasady dotyczące takich obliczeń, aby wykorzystywać je przy obliczaniu bilansu dwutlenku węgla dla lasów. Na konferencji dotyczącej zmian klimatycznych, która odbędzie się w 2009 r. w Kopenhadze, UE powinna zaproponować, by sprawozdawczość dotycząca ilości dwutlenku węgla związanego w produktach z drewna była uwzględniana jako obowiązkowa część obliczeń bilansu dwutlenku węgla w okresie po protokole z Kioto, od 2012 r.

6.5

Uwzględnienie potencjału produktów z drewna w zakresie magazynowania dwutlenku węgla w obliczeniach bilansu dwutlenku węgla mogłoby stanowić dla sektora leśnictwa dodatkową zachętę do bardziej efektywnego i przyjaznego dla środowiska gospodarowania lasami. Gospodarka leśna prowadzona w sposób ciągły ma istotne znaczenie dla zachowania żywotności lasów w obliczu szkodliwych skutków zmian klimatycznych.

7.   Wykorzystanie drewna w budownictwie

7.1

Sektor budownictwa ma do odegrania bardzo ważną rolę w przeciwdziałaniu zmianom klimatycznym, ponieważ 40–50 % światowego zużycia energii pierwotnej przypada na ogrzewanie i chłodzenie budynków (8). Szacuje się, że prawie 40 % emisji CO2 powstaje przy produkcji materiałów budowlanych, podczas działań budowlanych i użytkowania budynków.

W UE-27 w roku 2005 zużyto w sumie 1 170,2 Mtoe: 28 % zużycia energii przypadło na przemysł, 30,9 % na transport i 41,1 % na gospodarstwa domowe. 8 % emisji dwutlenku węgla przypada na systemy ogrzewania i chłodzenia budynków. Znacznej części emisji dwutlenku węgla można uniknąć dzięki profesjonalnemu budownictwu i nowym technikom oraz większemu wykorzystywaniu drewna w budownictwie.

7.2

Przez cały cykl życia drewno jest wymagającym małych nakładów energii i odnawialnym materiałem budowlanym, który jest neutralny pod względem emisji dwutlenku węgla. Przy produkcji żadnego innego powszechnie stosowanego materiału budowlanego nie wykorzystuje się tak niewielkiej ilości energii jak w przypadku drewna. Wykorzystanie jednego metra sześciennego drewna jako substytutu innych materiałów budowlanych powoduje ograniczenie emisji dwutlenku węgla do atmosfery o średnio 1,1 tony.

7.3

Powszechniejszą budowę drewnianych budynków na świecie i większe wykorzystanie drewna w budownictwie ogranicza brak jednolitych norm, zasad i kryteriów certyfikacji. Sektor budownictwa powinien dysponować opartymi na obliczeniach naukowych analizami cyklu życia i emisji gazów cieplarnianych dla poszczególnych produktów, aby mógł dokonać obiektywnego porównania różnych materiałów. Rządy państw członkowskich powinny w większym stopniu włączać materiały z drewna umożliwiające ekologiczną budowę do polityki dotyczącej podaży drewna i stosować takie wymogi co do certyfikacji lasów, które są zgodne z międzynarodową koncepcją zrównoważonego rozwoju.

8.   Bioenergia pochodząca z lasów

8.1

Biomasa leśna jest największym bezpośrednio dostępnym zasobem bioenergii w Europie i jest wykorzystywana w celach energetycznych na trzy sposoby:

do wytwarzania ciepła i pary przemysłowej,

do produkcji energii elektrycznej,

jako biopaliwo w transporcie.

W ostatnich latach w Europie znacznie wzrosła produkcja ciepła i elektryczności oraz skojarzone wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej z biomasy leśnej. Ciepło i elektryczność są produkowane w indywidualnych domach wolno stojących oraz w różnej wielkości ciepłowniach lub elektrociepłowniach obsługujących szkoły, podmioty publiczne, szpitale, społeczności wiejskie i miasta. Technologie produkcji biopaliw z biomasy leśnej i surowca drzewnego nadal znajdują się w fazie prób i rozwoju i konieczne są dalsze inwestycje. Piroliza biomasy, w wyniku której powstaje węgiel drzewny, który może być wykorzystywany w celu poprawy stanu gleby, stanowi nową możliwość poprawy wartości energetycznej drewna oraz skuteczności gleby jako magazynu dwutlenku węgla.

8.2

W 2006 r. w UE-25 produkcja energii z odnawialnych źródeł energii wyniosła 110 Mtoe, co stanowi około 14 % całkowitego zużycia energii (Eurostat 2008). Największa część (65 %) energii odnawialnej została wyprodukowana z biomasy, głównie pochodzącej z lasów (60 %). Udział energii pochodzącej z lasów w całkowitym zużyciu energii znacznie różni się w poszczególnych krajach UE-27.

8.3

Biopaliwa oparte na drewnie, które można pozyskiwać z lasów, obejmują różnego rodzaju wióry leśne, szczapy, pelety, brykiety, drewno z pni i korzeni, węgiel drzewny, gaz drzewny i szybko rosnące gatunki drzew, takie jak wierzba. Produkty uboczne przemysłu leśnego (przemysłowe odpady cieczy klarowanej i odpady drewniane, takie jak ług czarny, kora, trociny, odpady procesowe i drewno poddane recyklingowi) oferują ogromne możliwości energetyczne i są wykorzystywane w produkcji ciepła i energii, zwłaszcza w zintegrowanym przemyśle leśnym. Wykorzystanie produktów ubocznych i odzyskanego drewna do celów produkcji energii może osiągnąć 30-50 % wykorzystania drewna okrągłego.

8.4

W Europie istnieją możliwości znacznie większego niż obecnie wykorzystywania bioenergii pochodzącej z lasów. Zgodnie ze wstępnymi szacunkami potencjał Europy w zakresie pozyskiwania biomasy leśnej wynosi 100-200 mln m3 rocznie, z założeniem że nie stanowi ono zagrożenia dla środowiska, różnorodności biologicznej lasów i obszarów chronionych. Obecnie ilość biomasy leśnej pozyskanej oddzielnie lub w powiązaniu z pozyskiwaniem drewna z pni szacuje się na ok. 10-15 % potencjalnych możliwości jej pozyskiwania.

8.5

Większe wykorzystywanie biomasy leśnej stwarza nowe możliwości nie tylko dla właścicieli lasów poprzez torowanie drogi do szerszego rynku drewna i konkurencji cenowej, ale także dla przemysłu tartacznego poprzez oferowanie większego rynku dla jego produktów ubocznych. Duży popyt na biomasę leśną mógłby wywołać zmiany na rynku drewna okrągłego, ponieważ prowadziłby do większej konkurencji na rynku surowca drzewnego pomiędzy sektorem bioenergii a przemysłem wykorzystującym drewno z pni. Wsparcie dla korzystania z bioenergii, np. w formie cen gwarantowanych dla produkcji „ekologicznej” energii, jest ważnym instrumentem rozwijania różnego rodzaju strategii dotyczących bioenergii na szczeblu lokalnym i regionalnym. Wsparcie dla rozwoju regionalnego w UE powinno nadal być kluczowym elementem w rozważaniach nad zwiększeniem korzystania z bioenergii.

8.6

Rynki paliwa drzewnego, a zwłaszcza drewna opałowego, są przede wszystkim lokalne, ale szersze wykorzystywanie w UE drewna do celów energetycznych znacznie zwiększyłoby obroty i ilość miejsc pracy w sektorze produkcji maszyn i sprzętu. Specjalne maszyny i sprzęt potrzebne są do produkcji pelet, brykietów i innego rodzaju przetworzonego paliwa drzewnego. Produkcja energii wymaga dużej ilości kotłów i innego kosztownego sprzętu, co stwarza znaczny potencjał wzrostu. Zwiększone wykorzystanie energii drzewnej otworzyłoby także znaczne możliwości eksportu technologii na rynki pozaunijne.

8.7

W związku z dyrektywą ramową UE w sprawie odnawialnych źródeł energii prowadzi się obecnie prace nad sporządzeniem norm dla zrównoważonej produkcji biomasy. Normy są ważne dla zapewnienia, że zamówienia publiczne i produkcja bioenergii leśnej będą zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz że przestrzegane będą wspólne procedury. Normy dla zrównoważonej produkcji biomasy leśnej muszą być powiązane z ogólnoeuropejskimi kryteriami MPOLE, aby uniknąć niepotrzebnych nakładów pracy i jej powielania.

9.   Aspekty polityki leśnej

9.1

Tworzenie nowych lasów poprzez zalesianie stanowi jeden z najskuteczniejszych sposobów usuwania dwutlenku węgla z atmosfery. UE powinna wspierać projekty zalesiania w krajach rozwijających się w ramach swej polityki na rzecz rozwoju, ponieważ wedle wszelkiego prawdopodobieństwa zmiany klimatyczne doprowadzą do coraz większych różnic między krajami uprzemysłowionymi a rozwijającymi się. Projektom zalesiania powinny towarzyszyć strategie adaptacyjne wspierające budowanie potencjału, wielofunkcyjne użytkowanie lasów oraz dobre rządy w krajach rozwijających się. UE powinna także poczynić starania, by zapobiegać nielegalnemu wyrębowi w krajach rozwijających się, promować zrównoważone leśnictwo oraz wspierać kraje rozwijające się w sporządzaniu krajowych programów dotyczących leśnictwa w powiązaniu z innymi sektorami.

9.2

W zgodnych z protokołem z Kioto obliczeniach bilansu dwutlenku węgla odzwierciedlających zmiany użytkowania gruntów nie przewidziano reguł dla krajów rozwijających się, pozwalających na uwzględnienie redukcji emisji dwutlenku węgla w wyniku zapobieżenia wylesianiu. Ponieważ wylesianie powoduje wzrost emisji dwutlenku węgla, UE powinna wspierać opracowanie i przyjęcie tzw. instrumentu REDD, tak by mógł on być stosowany przy obliczaniu emisji gazów cieplarnianych związanych z użytkowaniem gruntów w okresie po Kioto od 2012 r. Wymaga to określenia ceny, która odzwierciedlałaby wartość pochłoniętego dwutlenku węgla, tak by państwa członkowskie mogły wykorzystać handel emisjami w celu wywarcia pewnego wpływu na zapobieganie wycinaniu lasów tropikalnych.

9.3

UE opracowała tzw. procedurę FLEGT (9), której celem jest zapobieganie sprzedaży na rynkach UE nielegalnie pozyskanego drewna i produktów z niego. Dzięki systemowi partnerstwa z poszczególnymi krajami system zezwoleń FLEGT promuje i wspiera zrównoważoną gospodarkę leśną w krajach rozwijających się i zachęca państwa członkowskie i kraje rozwijające się do ściślejszej współpracy. UE powinna wspierać dalszy rozwój systemu FLEGT oraz objęcie jego zasięgiem całego świata. Zapobieganie nielegalnemu wyrębowi zmniejszyłoby tempo wycinania lasów tropikalnych oraz związanego z tym wzrostu emisji dwutlenku węgla. Ograniczenie nielegalnego wyrębu jest także celem systemów dobrowolnej certyfikacji lasów, takich jak PEFC (10) i FSC (11).

9.4

Dzięki międzynarodowym porozumieniom i organizacjom, takim jak Komitet Drzewny EKG ONZ, Europejska Komisja Leśnictwa Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), EUROSTAT i MPOLE, gromadzone są już dane dotyczące europejskich zasobów leśnych, wiązanego w nich dwutlenku węgla, obiegu węgla, różnorodności lasów, ich produktów i funkcji ochronnych. Pilnie potrzeba jednak więcej wiedzy i badań. Przy opracowywaniu wspólnotowych systemów monitorowania, takich jak np. nowy projekt FutMon, trzeba wykorzystywać istniejące i dopiero rozwijane krajowe, paneuropejskie i światowe systemy monitorowania, a właścicielom gruntów należy zapewnić pełną ochronę danych przy przetwarzaniu i publikowaniu informacji. UE powinna wykorzystać swe programy ramowe na rzecz badań w celu wspierania dalszych badań w tej dziedzinie i ułatwienia przekazywania danych w ramach badań podstawowych i stosowanych oraz projektów rozwojowych.

Bruksela, 25 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  MPOLE – Ministerialny Proces Ochrony Lasów w Europie od 1990 r. (ang. MCPFE).

(2)  REDD – Reduction Emissions from Deforestation and Forest Degradation (zmniejszanie emisji powodowanych przez wycinanie i degradację lasów w krajach rozwijających się).

(3)  Nabuurs, G.J. et al., 2003. Temporal evolution of the European Forest sector carbon sink 1950-1999 (Ewolucja europejskiego sektora leśnego jako biotopu obniżającego zawartość dwutlenku węgla w latach 1950-1999), Global Change Biology 9.

(4)  State of Europe's Forests 2007 – raport MPOLE na temat zrównoważonej gospodarki leśnej w Europie; MPOLE, EKG ONZ oraz FAO; Warszawa 2007, ss. 247.

(5)  Definicje: Lasy naturalne, określane jako „lasy niedotknięte działalnością człowieka”, wykazują cechy naturalnego cyklu rozwoju lasu, tzn. charakteryzuje je naturalny skład gatunkowy drzewostanu, naturalna struktura wiekowa i udział drewna martwego oraz brak widocznych oznak działalności człowieka. Plantacje składają się z nierodzimych gatunków drzew lub składają się na nie jedno- lub dwugatunkowe drzewostany w jednym wieku, które zostały utworzone w sposób sztuczny. Lasy półnaturalne to lasy, które nie są lasami niedotkniętymi działalnością człowieka ani nie są plantacjami. Definicja ta została zastosowana w dyrektywie dotyczącej odnawialnych źródeł energii (art. 72), przy określaniu obszarów leśnych, w których biomasa leśna może być pozyskiwana zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju (jej pozyskiwanie jest dozwolone na wszystkich obszarach leśnych z wyjątkiem obszarów zajmowanych przez nienaruszony las pierwotny).

(6)  Źródło: ForeSTAT, FAO 2007 r.

(7)  Pozyskane drewno (Harvested Wood Products, HWP) obejmuje cały materiał drzewny (w tym korę), który opuszcza miejsca pozyskiwania drewna. Pozostałości po wyrębie i inny materiał pozostawiony na miejscu wyrębu są uznawane za martwą materię organiczną, a nie pozyskane drewno (wytyczne IPCC z 2006 r.).

(8)  Źródło: UNECE/FAO Forest Products Annual Market Review 2007-2008 (Doroczny przegląd rynku produktów leśnych 2007-2008 przygotowany przez EKG ONZ i FAO), http://www.unece.org:tarde/timber/docs/fpama/2008 i http://www.iisd.ca/ymb/efw/20october.html.

(9)  Komunikat Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego „Plan działań UE na rzecz egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa (FLEGT)” – COM(2003) 251 wersja ostateczna; rozporządzenie Komisji (WE) nr 1024/2008 z dnia 17 października 2008 r. ustanawiające szczegółowe środki dla wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 2173/2005 w sprawie ustanowienia systemu zezwoleń na przywóz drewna do Wspólnoty Europejskiej FLEGT, Dz.U. L 277, z 18.10.2008, s. 23–29.

(10)  PEFC – Programme for the Endorsement of Forest Certification Schemes (program uznawania systemów certyfikacji lasów), www.pefc.org.

(11)  FCS – Forest Stewardship Council (Rada Dobrej Gospodarki Leśnej), www.fsc.org.


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/9


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie partnerstwa między instytucjami edukacyjnymi a pracodawcami (opinia rozpoznawcza)

2009/C 228/02

W piśmie z dnia 27 czerwca 2008 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Europejskich Republiki Czeskiej, w związku ze zbliżającą się czeską prezydencją Unii Europejskiej, zwróciło się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii rozpoznawczej w sprawie

partnerstwa między instytucjami edukacyjnymi a pracodawcami” (opinia rozpoznawcza).

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 10 marca 2009 r. Sprawozdawcą był Henri MALOSSE, współsprawozdawcą Cristian PIRVULESCU.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24 – 25 marca 2009 r. (posiedzenie z 24 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 160 do 1 – 11 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie i zalecenia

1.1

W odpowiedzi na wniosek prezydencji czeskiej skierowany do EKES-u, w niniejszej opinii rozpoznawczej poświęconej stosunkom między pracodawcami a instytucjami edukacyjnymi zawarto zalecenia zarówno dla przedsiębiorstw, stowarzyszeń przedsiębiorstw, wszelkich różnorodnych instytucji edukacyjnych, jak i dla UE oraz nakreślono perspektywy otwarcia dialogu społecznego i dialogu obywatelskiego z wszystkimi zainteresowanymi instytucjami i strukturami.

1.2

Przyjęte podejście oparte jest na następujących elementach:

sytuacja kryzysowa, która stawia przed Europą nowe wyzwania zewnętrzne i wewnętrzne i która przejawia się w gospodarce realnej zamykaniem i restrukturyzacją przedsiębiorstw oraz znacznym wzrostem bezrobocia;

istnienie tendencji strukturalnych o silnym oddziaływaniu społeczno-gospodarczym, w tym m.in. starzenie się ludności, wejście do światowej konkurencji nowych potęg gospodarczych, rozwój nowych technologii wymagających stałego dostosowywania się i przewidywania nowych umiejętności;

potrzeby osób i grup narażonych na wykluczenie; słabsze grupy są bardziej narażone w czasie kryzysu; partnerstwa powinny być czynnikiem większej sprawiedliwości dzięki projektom ułatwiającym integrację zawodową kobiet, młodzieży, mniejszości, osób niepełnosprawnych i starszych.

1.3

Przedstawiono wiele priorytetowych elementów metodologicznych:

kultura partnerstwa uwzględniająca poszanowanie różnic w zakresie podstawowych zadań przedsiębiorstw i instytucji edukacyjnych;

stan ogólny stosunków i partnerstw między instytucjami edukacyjnymi a przedsiębiorstwami, który pozostawia wiele do życzenia – poza szkolnictwem technicznym i zawodowym – wobec braku niezbędnych środków i wizji strategicznej;

konieczność znalezienia właściwej równowagi między podejściem odgórnym i oddolnym we wszystkich inicjatywach, które powinny być podjęte;

znaczenie kontaktów osobistych dla skutecznego funkcjonowania partnerstwa;

konieczność całościowego traktowania problematyki szeroko pojętego partnerstwa między instytucjami edukacyjnymi (uniwersytety, kształcenie zawodowe, szkoły itp.) a pracodawcami (sektor prywatny i publiczny, organizacje pozarządowe itp.) w ramach podejścia trójpoziomowego:

szkolnictwo podstawowe, średnie i wyższe;

szkolenie zawodowe – początkowe i ustawiczne;

kształcenie inżynierskie i techniczne, innowacja i badania naukowe;

szczególne wysiłki na rzecz sektorów zawodowych i MŚP, gdyż ta kategoria przedsiębiorstw stanowi – dzięki swej elastyczności – główne źródło zatrudnienia w dobie kryzysu i odgrywa istotną rolę w rozwijaniu ducha przedsiębiorczości i kreatywności;

rola organizacji pracodawców, związków zawodowych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego w ułatwianiu realizacji projektów i synergii celem wspierania trwałych i dynamicznych inicjatyw i struktur.

Podejście ogólne, w kontekście konkurencji, na rzecz modelu współpracy między wszystkimi zainteresowanymi podmiotami

1.4

EKES proponuje stworzenie na szczeblu europejskim nowych ram partnerstwa między instytucjami edukacyjnymi a przedsiębiorstwami w celu wykorzystania atutów wymiaru europejskiego oraz na rzecz postępu społeczeństwa. EKES zaleca uruchomienie procesu europejskiego, który mógłby przyjąć nazwę „procesu praskiego” w związku z konferencją na temat partnerstwa między instytucjami edukacyjnymi a przedsiębiorstwami, która odbędzie się w Pradze w dniach 6 i 7 kwietnia br. z inicjatywy prezydencji czeskiej. Proces ten mógłby przybrać formę dość szerokich europejskich ram odniesienia umożliwiających podmiotom w terenie podejmowanie innowacyjnych działań na szczeblu lokalnym i krajowym, takich jak:

apelowanie do państw członkowskich i innych władz publicznych o ogólnie większe zaangażowanie na rzecz szkolnictwa, a w szczególności na rzecz omawianych partnerstw, tak aby odpowiednio zareagować na kryzys gospodarczy oraz na utrzymujące się trudności na rynku pracy;

zachęcanie przedsiębiorstw i instytucji edukacyjnych do zaangażowania się w te partnerstwa, z zastosowaniem innowacyjnych rozwiązań co do formy i treści;

organizowanie wymiany wzorcowych rozwiązań i stworzenie ram technicznych i finansowych pozwalających na testowanie, ocenę i rozpowszechnianie inicjatyw na płaszczyźnie europejskiej;

rozwijanie wspólnych projektów (wspólne ramy odniesienia dla dyplomów, sieci szkół i inicjatyw, szkolenie nauczycieli, sieć mediatorów);

promowanie programów związanej z mobilnością wymiany nauczycieli, uczniów, szkół i organizacji pracodawców.

1.5

EKES sugeruje, by wspomniany proces był finansowany do roku 2013 z europejskich funduszy strukturalnych oraz w ramach istniejących programów (Leonardo, Grundtvig, Erasmus dla studentów, dla młodzieży uczącej się zawodu, dla osób zakładających firmy itd.), dostosowanych odpowiednio w miarę potrzeb. Z funduszy strukturalnych można by finansować zwłaszcza szkolenie początkowe. Po roku 2013 można by zaproponować uzupełniający program szczegółowy.

2.   Niezbędny charakter partnerstwa między środowiskiem przedsiębiorstw a środowiskiem szkolnictwa i jego potencjał

2.1

Na całym terytorium europejskim rozwój i jakość życia są w znacznym stopniu uwarunkowane poziomem kultury i nauki, które z kolei zależą od jakości systemów nauczania. Należy podkreślić, że partnerstwo między przedsiębiorstwami a instytucjami edukacyjnymi w Europie narażone jest na istotne problemy związane z następującymi kwestiami:

na płaszczyźnie społecznej – ze znacznym wzrostem zapotrzebowania na wiedzę;

na płaszczyźnie gospodarczej – z gwałtownym zwiększeniem się liczby przedmiotów do nauczania w celu zaspokojenia potrzeb gospodarki;

na płaszczyźnie kulturowej – z coraz bardziej złożonymi potrzebami związanymi z propagowaniem walorów wielokulturowości.

Partnerstwo powinno również uwzględniać:

powszechne prawo do kształcenia i edukacji, a szczególnie do jak najwyższego poziomu wiedzy ogólnej, w tym nauki języków i współczesnych technik komunikacyjnych;

walkę z wszelkimi formami wykluczenia i dyskryminacji, a także poszanowanie różnorodności we wszystkich formach;

inicjatywę i kreatywność oraz wszystkie pozytywne wartości związane z ideą tworzenia bogactwa i z przedsiębiorczością;

poświęcenie specjalnej uwagi przypadkom indywidualnym, szczególnie w określonych grupach ludności.

2.2

Tradycyjnie w Europie prowadzono długoterminowe prognozowanie potrzebnych umiejętności. Jednakże w szybko zmieniającej się zglobalizowanej gospodarce konieczna jest ściślejsza współpraca między systemem szkolnictwa a przedsiębiorstwami w zakresie określania potrzeb przemysłu, a zwłaszcza MŚP – zarówno potrzeb bieżących, jak i tych, które pojawią się w nieodległej przyszłości.

2.3

Od dawna odnotowuje się bardzo pozytywne doświadczenia w zakresie kształcenia technicznego, na poziomie średnim i wyższym, w ramach partnerstw, które umożliwiają jego ścisły związek ze środowiskiem gospodarczym poprzez różne umowy – formalne i nieformalne – wiążące, dwukierunkowo, instytucje edukacyjne i przedsiębiorstwa. Poza wzorcowymi rozwiązaniami, zauważalnymi niemal wszędzie, istnieje silne dążenie, by w poszanowaniu kompetencji każdej ze stron – w tym uprawnień placówek oświatowych do w pełni niezależnego wydawania dyplomów – budować trwałe stosunki partnerskie celem tworzenia synergii, łączenia potencjału i umiejętności, tak aby wspólnie zaspokajać potrzeby społeczne i gospodarcze.

Przedsiębiorstwa i instytucje edukacyjne dążą rzecz jasna do realizacji innych celów, ale rozwijanie wymiany informacji, partnerstw i wspólnych projektów może przynosić im korzyści ułatwiające skuteczniejsze wykonywanie ich zadań. Od lat, a nawet wieków, w wielu państwach członkowskich funkcjonują systemy naprzemiennej nauki w szkole i przyuczania zawodowego, w ramach których nauka odbywa się w szkole i w przedsiębiorstwie (system dwutorowy w Niemczech, przyuczanie do zawodu we Francji – apprentissage, czy w Wielkiej Brytanii – apprenticeships, itp.). Takie naprzemienne systemy nauki wykazują znaczną wartość dodaną wynikającą ze stałych, ustrukturyzowanych i zintegrowanych partnerstw.

2.4

W idealnej sytuacji przedsiębiorstwo wnosi znajomość potrzeb rynku, zarówno bieżących, jak i przyszłych, dając w ten sposób możliwość lepszego ukierunkowania oferty edukacyjnej i szkoleniowej. Posiada wiedzę praktyczną, kompetencje zawodowe i środki techniczne.

2.5

Natomiast w dziedzinie szkolnictwa następuje gromadzenie wiedzy technicznej i naukowej, która może zostać praktycznie wykorzystana poprzez przygotowanie do działania w środowisku pracy, rozwój nowych ofert i ścieżek podnoszenia kwalifikacji.

3.   Wyzwania dla przedsiębiorstw i instytucji edukacyjnych

3.1

Pomimo licznych pozytywnych doświadczeń liczba inicjatyw w zakresie partnerstw między instytucjami edukacyjnymi a pracodawcami jest nadal skromna; ograniczają się one do szkolnictwa technicznego i zawodowego. Wobec kryzysu gospodarczego wykorzystanie potencjału tego partnerstwa jest niezbędne, gdyż najważniejszymi warunkami skutecznej naprawy gospodarki jest kształcenie lepiej odpowiadające potrzebom rynku pracy oraz lepsze wykorzystanie umiejętności i zasobów ludzkich w przedsiębiorstwach.

3.2

Ramy tego nowego partnerstwa europejskiego muszą przybierać oczywiście różne kształty. Muszą one obejmować w zróżnicowany sposób odpowiednich partnerów:

na płaszczyźnie lokalnej – przedsiębiorstwo z instytucjami edukacyjnymi i władzami lokalnymi;

stowarzyszenia przedsiębiorców, partnerów społecznych, struktury szkolnictwa i inne podmioty społeczeństwa obywatelskiego – powinni oni pobudzać takie partnerstwa lokalne i zapewniać im ustrukturyzowane ramy;

na płaszczyźnie europejskiej – Komisja Europejska, duże europejskie organizacje przedsiębiorców i pracowników oraz pozostałe podmioty społeczeństwa obywatelskiego, a także, rzecz jasna, rządy europejskie, aby nadawać temu partnerstwu wymiar europejski obejmujący 27 państw członkowskich.

3.3

Instytucje edukacyjne i przedsiębiorstwa, a zwłaszcza organizacje, które je reprezentują, ponoszą wspólnie odpowiedzialność za opracowanie ścieżek kształcenia i oferty szkoleniowej.

3.4

Przedsiębiorstwo musi pozyskać bardzo różne kompetencje w wielu wymiarach, które warunkują lub wpływają na jego organizację, funkcjonowanie i działalność gospodarczą, a więc w zakresie przemian technologicznych, internacjonalizacji i nowych technologii. Przedsiębiorstwo musi z jednej strony znaleźć osoby o odpowiednich kompetencjach na rynku pracy, a z drugiej strony – zapewnić kwalifikacje swoim pracownikom, osobom sprawującym funkcje kierownicze i osobom, które będą sprawowały takie funkcje w przyszłości, pod kątem wymogów zawodowych. Pracownicy zaś stoją w obliczu konieczności rozwijania własnego potencjału zatrudnienia i potwierdzania zdobytych kwalifikacji dyplomami o uznanej wartości zarówno w ramach przedsiębiorstwa, jak i na rynku pracy.

3.5

Dynamika zmian w szkolnictwie europejskim jest wyraźnie zdominowana przez dwa zjawiska: upowszechnienie i zróżnicowanie kształcenia. Szybki wzrost liczby uczniów i studentów w ostatnich dziesięcioleciach doprowadził równocześnie do wyraźnej dywersyfikacji uczących się (struktura wiekowa, wcześniejsza edukacja, pochodzenie społeczne itp.), która z kolei doprowadziła do konieczności opracowania dostosowanych i specyficznych metod pracy.

3.6

Mimo obecnych trudności, potencjał współpracy jest maksymalny. Na obecnym etapie rozpatrywania tej kwestii trzy aspekty wymagają poprawy.

3.6.1

Obecnie boleśnie odczuwany jest brak wykwalifikowanych pracowników w takich sektorach jak usługi dla ludności, budownictwo, gastronomia i hotelarstwo itd. Kształcenie techniczne i zawodowe często służyło za punkt odniesienia dla współpracy między przedsiębiorstwami a instytucjami edukacyjnymi na płaszczyźnie lokalnej. W wielu krajach tego typu kształcenie popadło w zapomnienie i niektórzy sądzą, że upowszechnianie się zjawiska niepewności i wykluczenia w naszych społeczeństwach jest bezpośrednio z tym związane. Wspólna odpowiedzialność przedsiębiorstw i instytucji edukacyjnych polega na poprawie perspektyw rozwoju zawodowego (płace, awanse itp.), na podnoszeniu rangi zawodów i rzemiosła przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiej jakości nauczania obejmującego znaczną część wiedzy ogólnej.

3.6.2

Ciągłość i szybkość rytmów zmian wymagają nieustannej aktualizacji wyników, kształcenia ustawicznego, ponownego uczenia się i utrzymywania poziomu kompetencji i kwalifikacji zawodowych. Uczenie się przez całe życie staje się zatem obecnie powszechną koniecznością i w związku z tym stanowi doskonałą okazję do nawiązywania partnerstw między pracodawcami a instytucjami edukacyjnymi.

3.6.3

Pomijając wyjątkowe przypadki instytucje edukacyjne w znacznej mierze pozostają nieznane większości przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP. Tymczasem to właśnie w MŚP może występować potrzeba wszechstronnego szkolenia.

Najlepszą metodą byłoby lepsze włączenie pracodawców w szkolenie nauczycieli biorących udział w procesie rozwijania umiejętności zawodowych. Ponadto należałoby kształcić mediatorów celem inicjowania i sprawnego funkcjonowania stosunków partnerskich.

4.   Ku europejskim ramom stosunków między środowiskiem szkolnictwa a przedsiębiorstwami

Okresy wielu nowych wyzwań, kryzysu i dużego wzrostu bezrobocia wymagają większego niż zwykle zaangażowania na rzecz kształcenia, ale także szybkiego przewidywania i oceniania przyszłych potrzeb w zakresie umiejętności oraz zarządzania nimi, jak stwierdziła Komisja Europejska w swym komunikacie „Nowe umiejętności w nowych miejscach pracy”. Konieczne jest w związku z tym wykorzystanie w tej dziedzinie istniejących możliwości, w tym funduszy strukturalnych, oraz opracowanie nowych form działania na lata 2014–2020.

4.1   W latach 80. powstała jednolita sieć europejska (program COMETT) zdolna do skutecznego organizowania co roku tysięcy projektów wymiany ponadnarodowej między środowiskiem przemysłu a uczelniami wyższymi, w tym intensywnych kursów szkoleniowych na poziomie zaawansowanym. Zarówno ilość, jak i jakość oferty szkoleniowej na poziomie zaawansowanym poprawiła się na całym terytorium europejskim, przyczyniając się w ten sposób do zwiększenia konkurencyjności europejskiej, uświadomienia sobie i zrozumienia korzyści płynących ze współpracy między uczelniami wyższymi a przedsiębiorstwami. Niektóre elementy programu COMETT zostały wykorzystane w programie Leonardo da Vinci, lecz jego specyfika i potencjał sieci powstałych w jego ramach zniknęły.

4.2   Proces boloński

4.2.1

Tworzenie europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego rozpoczęte pod nazwą „procesu bolońskiego” w 1999 r. przez ministrów edukacji i przedstawicieli środowisk akademickich z 29 krajów doprowadziło do ważnej reformy, która obejmuje oficjalnie 46 krajów członkowskich Rady Europy.

4.2.2

Celem procesu jest stworzenie europejskiego obszaru kształcenia, przede wszystkim w drodze harmonizacji uniwersyteckich cyklów nauczania w Europie na poziomie licencjackim, magisterskim i doktoranckim, która umożliwia przede wszystkim porównywalność poziomu studiów, a zatem wymianę studentów i mobilność osób. Działania te sprzyjają czytelności, znoszą podziały i poprawiają współpracę między uczelniami wyższymi a przedsiębiorstwami.

4.2.3

Jednak stwierdzić należy, że:

w żadnym momencie nie podkreślono priorytetowego znaczenia wzmocnienia więzi między środowiskiem przedsiębiorstw a szkolnictwem;

uczelnie wyższe, których głównym zadaniem nie jest oczywiście utrzymywanie stosunków z pracodawcami, z reguły nie dysponują ani środkami, ani możliwościami, by nawiązywać ustrukturyzowane kontakty z przedsiębiorstwami krajów unijnych;

pracodawcy oczekują współpracy, lecz zbyt często nie udostępniają oczekiwanej pomocy technicznej i finansowej.

4.3   Proces kopenhaski

4.3.1

W procesie tym, zainicjowanym przez Unię Europejską w 2002 r. chodzi o to, by systemy kształcenia i szkolenia zawodowego stały się wzorami jakości. W związku z tym zaczęto silnie wspierać działania podobne do procesu bolońskiego, lecz dostosowane do dziedziny kształcenia i szkolenia zawodowego.

4.3.2

Programy Leonardo i Grundtvig – pierwszy z nich umożliwia mobilność osób, które chcą zdobyć doświadczenie zawodowe w Europie i ułatwia wymianę wzorcowych rozwiązań między organizatorami kształcenia, a drugi ma na celu poprawę jakości i poszerzenie wymiaru europejskiego kształcenia dorosłych oraz stworzenie obywatelom europejskim większych możliwości w zakresie uczenia się przez całe życie – są znane wąskim kręgom i nie osiągnęły wielkości krytycznej pozwalającej osiągać wyznaczone cele. Nie chodzi tu o kwestionowanie zasad ich funkcjonowania, ale w przyszłości konieczne będzie wzmocnienie ich środków działania.

4.3.3

Deklaracja z posiedzenia Rady w Bordeaux (26 listopada 2008 r.) wpisuje się w proces kopenhaski dotyczący wzmocnionej współpracy europejskiej w dziedzinie szkolnictwa i kształcenia zawodowego. Potwierdzono w niej również konieczność pozyskania odpowiedniego finansowania ze źródeł publicznych i prywatnych, przy wykorzystaniu takich narzędzi jak fundusze strukturalne, EFRR i pożyczki z EBI.

W deklaracji tej stwierdzono również brak spójności w zakresie kompetencji i konieczność prowadzenia działań wyprzedzających potrzeby oraz zalecono możliwie jak najszersze rozwijanie kształcenia zawodowego z udziałem państw członkowskich, Komisji i partnerów społecznych.

5.   Nowy europejski proces na rzecz partnerstwa między pracodawcami a instytucjami edukacyjnymi

5.1

Zgodnie z ostatnim sprawozdaniem z postępów w realizacji programu „Edukacja i szkolenia 2010” Unia Europejska nie może ignorować swojego opóźnienia w dziedzinie edukacji ani trudności w przygotowywaniu na potrzeby przedsiębiorstw osób posiadających podstawowe i specjalistyczne wykształcenie, wystarczające do tego aby sprostać wyzwaniom technologicznym i dostosować się do dzisiejszych wymogów globalizacji. W tym kontekście mobilność wewnątrzwspólnotowa jest koniecznością, podobnie jak nauka języków obcych w ramach europejskiej strategii wielojęzyczności. Znaczenie wszechstronnego podejścia do kwestii relacji między przedsiębiorstwami a instytucjami edukacyjnymi musi być zatem rozumiane jako konieczność rozwiązania powyższych problemów, a przede wszystkim zniesienia barier istniejących między politykami edukacji w poszczególnych państwach i uwolnienia potencjału integracji europejskiej leżącego w ludziach.

5.2

Szkoły i wyższe uczelnie muszą uzyskać większą pomoc na drodze do rozszerzenia ich oferty poza kształcenie początkowe i objęcia nią również kształcenia ustawicznego. Na przykład, z wyjątkiem kilku państw członkowskich, instytucje edukacyjne nie kwalifikują się do pomocy finansowej w ramach programów strukturalnych dotyczących rozwoju zasobów ludzkich. Tymczasem doświadczenie państw, w których dostęp do takiego finansowania jest możliwy, pokazuje, że taka inicjatywa może pozytywnie i znacząco wpływać na rozwój głębszych stosunków z przedsiębiorstwami, a jednocześnie poprawiać ogólną jakość oferty edukacyjnej i szkoleniowej.

5.3

Główną uznaną wadą programów europejskich jest ich niewielki zasięg z powodu ograniczonych środków finansowych. Zatem zamiast zalecać uruchomienie kolejnego programu europejskiego, który pozostanie mało znany i będzie dotyczył bardzo ograniczonego i elitarnego grona odbiorców, należałoby może przyjąć podejście systemowe opierające się jednocześnie na rozwiązaniach prostszych (pozbawionych obciążenia biurokratycznego, zbyt często charakteryzującego programy europejskie) i ambitniejszych, obejmujących:

ogólne ramy polityczne zatwierdzane, oceniane i monitorowane przez partnerów społecznych, PE, Radę Europejską i EKES;

europejskie narzędzia analizy rynków i sektorów, w których występuje duże zapotrzebowanie na wykwalifikowanych pracowników;

wymianę sprawdzonych rozwiązań obejmującą zarówno kształcenie techniczne, uczenie się przez całe życie, jak i badania;

„stypendia europejskie” finansowane zarówno ze środków UE i państw członkowskich, jak i przez sektor prywatny lub stowarzyszenia, skierowane do wszystkich rodzajów odbiorców, zwłaszcza do mniejszości i młodzieży znajdującej się w trudnej sytuacji (praktyki, projekty integracji zawodowej, projekty innowacyjne);

opracowanie wspólnych ram odniesienia dla dyplomów i tytułów zawodowych oraz transgranicznych sieci inicjatyw lokalnych;

tworzenie europejskich sieci mediatorów, aby ułatwić nawiązywanie partnerstw;

dostosowanie do tych celów istniejących funduszy i programów europejskich.

5.4

Integracja europejska jest doskonałą okazją, by dzielić się doświadczeniami i mnożyć możliwości po to, by stworzyć szersze i bogatsze ramy instytucjom edukacyjnym oraz udostępnić przedsiębiorstwom rynek wewnętrzny dający możliwości rozwoju. Proces praski, nazwany tak w związku z konferencją poświęconą partnerstwu między instytucjami edukacyjnymi a pracodawcami, która odbędzie się w Pradze w dniach 6 i 7 kwietnia br. z inicjatywy prezydencji czeskiej, może być źródłem dynamiki politycznej i praktycznego planu działania.

Bruksela, 24 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/14


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie rozpoznania utrzymujących się przeszkód w mobilności na wewnętrznym rynku pracy (opinia rozpoznawcza)

2009/C 228/03

Dnia 27 czerwca 2008 r. prezydencja czeska zwróciła się do Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego o opracowanie opinii sprawie

rozpoznania utrzymujących się przeszkód w mobilności na wewnętrznym rynku pracy” (opinia rozpoznawcza).

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 10 marca 2009 r. Sprawozdawcą była Vladimira DRBALOVÁ.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24–25 marca 2009 r. (posiedzenie z 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 152 do 1 – 5 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Mobilność w Europie musi pozostać priorytetem politycznym UE, zwłaszcza w czasach, gdy cały kontynent boryka się z wyzwaniami dotyczącymi globalizacji i zmian technologicznych, równocześnie odczuwając niekorzystne przemiany demograficzne oraz skutki kryzysu gospodarczego i finansowego. Aby zwiększyć mobilność, przyjęte podejście musi szanować warunki panujące w poszczególnych państwach członkowskich, lecz musi również być przedmiotem skutecznej koordynacji na szczeblu UE, cieszyć się wsparciem krajowym oraz być przejrzyste. Przyjęte postanowienia powinny prowadzić do stworzenia nowej koncepcji sprawiedliwej i zrównoważonej mobilności oraz wspierać rozwój jej nowych form.

1.2

EKES popiera plan działania Komisji Europejskiej na rzecz mobilności w zatrudnieniu (2007–2010) i postrzega go jako instrument, który pozwoli na zlikwidowanie utrzymujących się przeszkód oraz na osiągnięcie celów wyznaczonych w strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

1.3

Komitet przyjmuje również z zadowoleniem zamiar Komisji Europejskiej, aby opublikować w 2009 r. zieloną księgę w sprawie mobilności młodzieży oraz oczekuje z dużym zainteresowaniem wyników publicznej debaty i płynących z niej wniosków.

1.4

EKES opowiada się za pełnym wykorzystywaniem możliwości systemu EURES (Europejskie Służby ds. Zatrudnienia) oraz za przyjęciem dalszych środków mających na celu w szczególności podniesienie jakości oraz zwiększanie zasięgu i dostępności świadczonych usług i udzielanych informacji, jak również zwrócenie uwagi obywateli UE, a zwłaszcza europejskich przedsiębiorstw, na istnienie tego systemu. Jednocześnie zaleca Komisji zbadanie powodów, które wyjaśniłyby zjawisko słabej reprezentacji niektórych kategorii pracowników, zwłaszcza pracowników słabo wykwalifikowanych i niewykwalifikowanych, wśród użytkowników portalu.

1.5

EKES zaleca państwom członkowskim, aby uwzględniały wymiar mobilności we wszystkich odpowiednich decyzjach politycznych oraz aby, zgodnie ze zintegrowanymi wytycznymi w sprawie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia (1), włączały wyznaczone cele do swych krajowych strategii i programów reform. Państwa członkowskie powinny dołożyć starań, aby ustanowić aktywną politykę rynku pracy, która wspierałaby mobilność.

1.6

EKES ogólnie pozytywnie odnosi się do starań mających na celu jak najskuteczniejszą koordynację systemów zabezpieczenia społecznego i gratuluje prezydencji francuskiej dobrych wyników negocjacji w sprawie zmiany rozporządzenia nr 883/2004 (2) zgodnie z wnioskami z dyskusji na temat rozporządzenia wykonawczego. EKES ponownie wzywa do jak najszybszego wdrożenia rozporządzenia wykonawczego do rozporządzenia nr 883/2004, aby tak szybko, jak to tylko możliwe, spotęgować wynikające z niego ulepszenia i uproszczenia sprzyjające mobilności w UE.

1.7

Jeśli chodzi o stosowanie rozporządzenia nr 883/2004, Komitet zaleca, aby w jednej z kolejnych opinii zajął się spójnością tego dokumentu z rozporządzeniem nr 1612/68 (3), dyrektywą 2004/38/WE i właściwymi orzeczeniami ETS-u, z myślą o zwiększeniu przejrzystości, pewności prawa i poszanowania zasady równości przez państwa członkowskie.

1.8

EKES, choć z zadowoleniem przyjął wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie przenoszenia uprawnień w ramach pracowniczych systemów emerytalno-rentowych (4) jako dalszy wkład Komisji Europejskiej w zwiększanie transgranicznej mobilności w UE, zgłasza poważne zastrzeżenia do jego treści. EKES jest zdania, że w rzeczywistości treść dyrektywy nie przyczyni się do zlikwidowania głównych przeszkód dla mobilności transgranicznej w zakresie przenoszenia uprawnień emerytalno-rentowych i podwójnego opodatkowania świadczeń. Ponadto wniosek zawiera inne przepisy prowadzące do wzrostu kosztów zarządzania systemami emerytalno-rentowymi, co stanowi zagrożenie dla ich przyszłego rozwoju.

1.9

Zgodnie z wynikami sprawozdania z lipca 2008 r. na temat korzyści płynących z inicjatywy Europass Komitet zaleca KE, aby zbadała przyczynę niskiej liczebności osób nisko wykwalifikowanych wśród użytkowników. Komitet wzywa również do pełnego wykorzystywania możliwości wszystkich instrumentów Europassu, a w szczególności dokumentu „Europass – Mobilność”, poprzez skuteczniejsze koordynowanie działań na szczeblu UE, wsparcie krajowe, udział wszystkich zainteresowanych podmiotów oraz większą przejrzystość. Co się tyczy europejskich ram kwalifikacji (EQF), Komitet uznaje za ważne tworzenie powiązań z europejskim systemem transferu i akumulacji punktów w szkolnictwie wyższym oraz w kształceniu i szkoleniu zawodowym. Aby EQF mógł wnieść wartość dodaną, musi pozostać prosty, wiarygodny i skutecznie pomagać przedsiębiorstwom w poszukiwaniu potrzebnej im zagranicznej siły roboczej.

1.10

EKES z zainteresowaniem przyjął drugie sprawozdanie Komisji Europejskiej z dnia 18 listopada 2008 r. na temat stosowania okresów przejściowych dla nowych państw członkowskich i wzywa te z państw członkowskich, które nadal stosują zasady przejściowe w odniesieniu do swobodnego przemieszczania się osób, do przestrzegania wniosków z tego sprawozdania, jak również procedur wynikających z traktatów. Jest to warunek wstępny, który pozwoli zastosować pojęcie „sprawiedliwej mobilności” (ang. fair mobility), zapobiec dumpingowi socjalnemu i pracy nierejestrowanej.

1.11

Z zadowoleniem przyjmuje decyzję KE, by powołać komitet ekspertów, który będzie się zajmować technicznymi zagadnieniami związanymi ze stosowaniem dyrektywy, oraz skierowane do partnerów społecznych wezwanie do opracowania wspólnej analizy skutków orzeczeń Trybunału.

1.12

Komitet zwraca uwagę na opóźnienia w stosowaniu dyrektywy 2005/36/WE w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych w państwach członkowskich (termin wejścia w życie: 27 października 2007 r.).

1.13

EKES jest zdania, że przedstawione obecnie przez Komisję Europejską wnioski legislacyjne mające na celu ułatwienie migracji ekonomicznej obywatelom z krajów trzecich stanowią dodatkowy wysiłek podjęty przez Komisję w ramach promowania mobilności i migracji ekonomicznej w Europie. Prawa i obowiązki obywateli krajów trzecich określone we wniosku dotyczącym dyrektywy, oparte na zasadzie równego traktowania, stanowią dobry punkt wyjścia dla prawodawstwa w dziedzinie imigracji i powinny zostać rozszerzone na wszystkie kategorie pracowników migrujących. EKES jest zdania, że środki tymczasowe ograniczające przejściowo swobodę przepływu pracowników z nowych państw członkowskich stanowią odstępstwo, które powinno zostać szybko uchylone (5).

1.14

EKES w pełni respektuje niezależność europejskich partnerów społecznych i oczekuje, że wezmą oni czynny udział w zwiększaniu mobilności w celu poprawienia sytuacji na rynkach pracy i zwiększenia konkurencyjności UE.

1.15

EKES zachęca państwa członkowskie i Komisję do współpracy w zakresie opracowania, wdrażania, monitorowania i oceniania programów reintegracji społecznej, które, bez jakiegokolwiek rodzaju dyskryminacji, skierowane byłyby do obywateli i ich rodzin powracających do państwa zamieszkania lub pobytu po okresie zatrudnienia w innym państwie członkowskim.

2.   Wstęp

2.1

Komisja Europejska ogłosiła rok 2006 Europejskim Rokiem Mobilności Pracowników. Inicjatywa ta miała na celu zwrócenie uwagi obywateli UE na możliwości zatrudnienia w całej UE oraz na prawa przysługujące im w tym zakresie.

2.2

Idea mobilności obywateli, wyrażająca się w prawie do swobodnego przemieszczania się, jest zakorzeniona w prawie pierwotnym Wspólnoty Europejskiej. Jest ponadto jednym z głównych celów strategii lizbońskiej i zaleceń zintegrowanych wytycznych na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia (6).

2.3

Inicjatywa ta nawiązuje zatem do szeregu wcześniejszych działań UE, a zwłaszcza przyjętego przez Komisję w 2002 r. planu działania na rzecz umiejętności i mobilności (7), oraz zaowocowała nowym europejskim planem działania na rzecz mobilności w zatrudnieniu (2007–2010) (8), odnoszącym się do nowych realiów i wyzwań stojących obecnie przed Europą.

2.4

Przez pierwsze półrocze 2009 r. Unii Europejskiej będzie przewodniczyć Republika Czeska, której główną dewizą jest „Europa bez barier”. Stąd też prezydencja czeska poprosiła EKES o opracowanie czterech opinii rozpoznawczych mających na celu określenie barier utrzymujących się w różnych dziedzinach rynku wewnętrznego UE. Jedną z badanych dziedzin jest właśnie mobilność siły roboczej w Europie.

2.5

Prezydencja czeska będzie kontynuować wysiłki na rzecz zwiększenia mobilności pracowników w Europie. W ramach swych priorytetów zadba o jak najszersze wdrożenie swobody przepływu pracowników w obrębie Wspólnoty, o ułatwienie i zwiększenie zawodowej i geograficznej mobilności siły roboczej w kontekście całego rynku UE oraz będzie kontynuować prace nad modernizacją przepisów dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego odnoszących się do pracowników migrujących.

2.6

Prezydencja czeska zwróci uwagę na negatywne skutki obowiązujących obecnie okresów przejściowych odnoszących się do swobodnego przepływu pracowników. Jednocześnie uważa ona, że pełne wykorzystanie potencjału siły roboczej oraz uelastycznienie europejskiego rynku pracy to zasadnicze elementy strategii lizbońskiej.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Ze sprawozdania Komisji na temat zatrudnienia w Europie w 2008 r. wynika, że dobre wyniki gospodarcze, jakie Unia Europejska zaczęła osiągać w 2006 r., przyniosły w 2007 r. obiecujące skutki: wzrost PKB o 3,1 % oraz 3,5 miliona nowych miejsc pracy. Zatrudnienie wzrosło we wszystkich państwach członkowskich UE prócz Węgier, a średni wskaźnik zatrudnienia w UE wynosił w 2007 r. 65,4 %. Stopa bezrobocia ustabilizowała się na poziomie poniżej 10 %, z wyjątkiem Słowacji. Dwie fale rozszerzenia UE w 2004 r. i w 2007 r. przyniosły pozytywne skutki dla europejskiej gospodarki i nie zakłóciły rynków pracy w UE-15. Statystyki wskazują na synergię między sprawnym funkcjonowaniem rynku pracy, wydajnością i jakością miejsc pracy.

3.2

W 2008 r. Europę poważnie dotknął światowy kryzys finansowy. Gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa znajdują się pod silną presją. Podobnie jest w przypadku rynków pracy. Prognozy gospodarcze wskazują, że zbliża się zerowy wzrost oraz grozi załamanie się gospodarki UE w 2009 r. Strefa euro i niektóre państwa członkowskie już przeżywają recesję. W grudniu Rada UE przyjęła przedłożony przez Komisję europejski plan naprawy gospodarczej (9), który zawiera propozycje dziesięciu działań w czterech priorytetowych dziedzinach, w tym propozycję szeroko zakrojonej europejskiej inicjatywy wspierania zatrudnienia.

3.3

Stałym wyzwaniem, z jakim boryka się Europa i UE, jest obecna tendencja demograficzna do ujemnego przyrostu oraz starzenie się siły roboczej, co w przyszłości będzie miało zasadniczy wpływ na konkurencyjność Europy. Aby zaradzić tej sytuacji, należy przyjąć złożone i jednocześnie, w związku z obecnym stanem gospodarki, niezwykle ostrożne podejście. Poszczególne państwa członkowskie opracowują swoje własne pakiety polityczne, których celem jest wzmocnienie funkcjonowania inkluzywnych rynków pracy. Ze szczególną uwagą podchodzi się do najbardziej zagrożonych kategorii pracowników na rynku pracy, tzn. pracowników starszych, ludzi młodych, imigrantów i osób niepełnosprawnych. W tym kontekście sprawozdania KE pokazują, że UE nadal jeszcze może znacznie poprawić wdrażanie obowiązującego prawodawstwa z zakresu stosowania zasady niedyskryminacji (10).

3.4

Dlatego też jednym z głównych elementów europejskiej strategii na rzecz zatrudnienia nadal jest zwiększenie dynamiki europejskich rynków pracy i wsparcie mobilności siły roboczej w Europie. Pomimo wszystkich inicjatyw i działań Komisji Europejskiej i państw członkowskich mobilność w UE ciągle jeszcze pozostaje w tyle za celem wyznaczonym w Lizbonie w 2000 r., którym jest, by Europa stała się najbardziej konkurencyjną na świecie gospodarką opartą na wiedzy.

3.5

Nowy plan działania Komisji Europejskiej na rzecz mobilności w zatrudnieniu na lata 2007-2010 ma na celu zbadać sytuację w świetle wyzwań związanych z globalizacją, przemianami demograficznymi i rozwojem nowych technologii, oraz zająć się przeszkodami w mobilności w Europie, wskazać nowe tendencje dotyczące typów mobilności oraz określić niezbędne działania.

3.6

W swoim planie Komisja Europejska skupia się w szczególności na:

poprawie istniejących praktyk legislacyjnych i administracyjnych – celem projektowanych działań jest zwłaszcza dostosowanie prawodawstwa wspólnotowego do aktualnych potrzeb i warunków, umocnienie statusu oraz możliwości analitycznych sieci TRESS (11) oraz wzmocnienie współpracy administracyjnej i procedur między krajowymi instytucjami i administracją publiczną;

zapewnieniu wsparcia politycznego dla mobilności przez władze publiczne na wszystkich szczeblach, zwłaszcza w zakresie inwestycji w istniejące programy na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym oraz ustanawiania odpowiednich mechanizmów zachęcających pracowników do mobilności;

rozwoju, wspieraniu i poprawie jakości usług świadczonych przez EURES (12) oraz na uwypukleniu ich wymiaru strategicznego przez poprawę potencjału w zakresie analizy kierunków mobilności i zmian na rynku pracy;

zwiększaniu świadomości korzyści płynących z mobilności za pośrednictwem innowacyjnych procedur, zmian procedur informacyjnych oraz wprowadzenia przykładów dobrych praktyk.

3.7

Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (Eurofound), która jako jedna z agencji Komisji Europejskiej działających na zasadzie trójstronności, stała się jedyną w swoim rodzaju platformą analiz i badań dotyczących wspierania mobilności w Europie, wskazującą istniejące przeszkody oraz nowe wyzwania związane z przemianami na rynku pracy.

3.8

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny nie opracował dotychczas kompleksowej opinii na temat mobilności i przeszkód w mobilności w Europie. Niemniej jednak, w ramach swojej działalności jako organu doradczego Komisji Europejskiej, EKES konsekwentnie reagował na wszystkie komunikaty i inicjatywy Komisji mające związek z przepływem pracowników w Europie i opracował szereg istotnych opinii (13).

3.9

Ważną rolę odgrywają także partnerzy społeczni. Uznają oni mobilność w Europie oraz likwidowanie przeszkód występujących w tym obszarze za kwestie niezwykłej wagi i włączyli tę problematykę do swego wspólnego programu prac na lata 2003-2005. Także ich dalsze powiązane z tym zagadnieniem inicjatywy oraz wspólne dokumenty przyczyniły się do rozpoznania niektórych przeszkód w mobilności w UE.

4.   Fakty i liczby: analiza przeprowadzona przez Eurofound

4.1   Analiza przeprowadzona przez Eurofound w oparciu o wyniki badania Eurobarometru (14) wskazuje na pewne elementy o podstawowym znaczeniu dla zrozumienia sposobów zachowania i myślenia obywateli UE w odniesieniu do mobilności i migracji w Europie:

obywatele UE wciąż uznają, że „swoboda przemieszczania się i pracowania w UE” stanowi główną korzyść i zdobycz integracji europejskiej (53 % ankietowanych);

pomimo silnego poparcia dla idei mobilności w Europie ze strony instytucji i obywateli UE w państwach członkowskich nadal utrzymują się niepokoje związane z ewentualnymi konsekwencjami, jakie może przynieść migracja ekonomiczna z nowych państw członkowskich;

tylko 2 % europejskich pracowników (UE-25) urodziło się w innym państwie członkowskim niż to, w którym obecnie pracują;

ok. 4 % ludności UE już mieszkało w innym państwie członkowskim, podczas gdy 3 % osób mieszkało w pewnym momencie poza UE.

4.1.1   Odnośnie do mobilności geograficznej badanie pokazało, że w Europie mobilność transgraniczna nie jest zbyt wysoka. Wyniki pokazują, że Europejczycy pozostają średnio przez dziesięć lat w tym samym miejscu zamieszkania, a okres ten jest oczywiście stosunkowo krótszy w przypadku dorosłych w młodym wieku, natomiast dłuższy w przypadku osób starszych. Według badania nie możemy oczekiwać, że w bliskiej przyszłości sytuacja ta ulegnie radykalnej zmianie.

4.1.2   Głównym czynnikiem skłaniającym do mobilności wciąż pozostaje chęć poznania nowych osób i miejsc. Jednak dla ponad jednej trzeciej (38 %) osób planujących zamieszkać za granicą ważniejsze są względy ekonomiczne (większe zarobki i lepsza jakość zatrudnienia). W nowych państwach członkowskich najważniejsze pozostają względy ekonomiczne – głównym czynnikiem motywującym jest raczej praca niż chęć korzystania z przywilejów socjalnych (lub ich nadużywania) czy lepszej jakości usług publicznych. Natomiast głównym czynnikiem zniechęcającym do mobilności jest obawa przed utratą kontaktów społecznych (ograniczenie kontaktów z rodziną i brak wsparcia z jej strony). Wśród negatywnych czynników są także warunki zakwaterowania oraz jakość usług zdrowotnych i opieki medycznej.

4.1.3   Wyzwania na przyszłość. Mobilność geograficzna pozostaje jednym z najważniejszych celów Unii Europejskiej. Zbyt mała mobilność może oznaczać ograniczone zdolności dostosowawcze i ograniczoną konkurencyjność. Z kolei zbyt duża mobilność z regionów uboższych do bogatszych może mieć wpływ na rynki pracy (brak wykwalifikowanych pracowników, wzrost bezrobocia, drenaż mózgów).

4.1.4   Ważnym źródłem danych jest w tym kontekście analiza opublikowana przez Dyrekcję Generalną ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Równości Szans Komisji Europejskiej zatytułowana: „Geographical Mobility in the EU: Optimising its Economic and Social Benefits” (15). W opracowaniu tym stwierdza się, że strategie polityczne zmierzające do zwiększenia mobilności geograficznej mają dwa cele: 1) zwiększenie oczekiwanych korzyści płynących z mobilności i 2) zmniejszenie związanych z nią obciążeń dla indywidualnych osób. Analiza skupia się przede wszystkim na aspekcie gospodarczym mobilności geograficznej i jej funkcji jako środka niwelującego różnice między regionalnymi rynkami pracy (zatrudnienie, rzeczywiste zarobki, brak pracowników).

4.1.5   Jeśli chodzi o mobilność zawodową, średnia liczba stanowisk zajmowanych przez okres kariery zawodowej wynosi 3,9; średni czas zatrudnienia na jednym stanowisku wynosi 8,3 roku. W ubiegłym roku 8 % ankietowanych zmieniło miejsce pracy, 32 % zrobiło to w przeciągu ostatnich 5 lat, natomiast 50 % – w ostatnim dziesięcioleciu.

4.1.6   Jeśli chodzi o perspektywy na przyszłość, z badania wynika, że 41 % respondentów spodziewa się zmienić pracodawcę w przeciągu nadchodzących pięciu lat oraz że 54 % z nich nie miało zamiaru zmieniać pracy, a 5 % pozostałych było niezdecydowanych. Trzy podstawowe powody, dla których ludzie spodziewają się zmienić pracodawcę w przeciągu nadchodzących pięciu lat, można określić następująco: chęć zmiany i dobrowolna decyzja, niedobrowolna decyzja lub neutralna decyzja podjęta pod presją okoliczności.

4.1.7   Z badania wynika, że 65 % wszystkich oczekiwanych zmian miejsc pracy w przeciągu nadchodzących 5 lat będzie wynikiem dobrowolnej decyzji. Dobrowolna mobilność zawodowa przyczynia się do lepszego rozwoju kompetencji pracowników i zwiększa ich zdolność do znalezienia zatrudnienia, jednocześnie poprawiając perspektywy rozwoju kariery i zarobkowe.

4.1.8   Ciekawe wnioski sformułowano w opracowaniu „Job mobility in the EU: Optimising its Social and Economic Benefits” (16). Służy ono za podstawę do dyskusji między państwami członkowskimi na temat tego, jak maksymalizować korzyści z mobilności zawodowej z punktu widzenia gospodarczego i społecznego. W opracowaniu tym zbadano sytuację w krajach UE-27 i różnice między nimi, skupiono się na czynnikach gospodarczych bezpośrednio związanych z wydajnością pracy, zarobkami, innowacyjnością i zatrudnieniem, jak również na czynnikach wpływających na jakość pracy i spójność społeczną.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1   Wszystkie inicjatywy i postanowienia mające na calu ułatwienie i zwiększenie mobilności zawodowej oraz poprawienie stosunków między podażą a popytem na rynku pracy są ważne z dwóch względów. Środki te nie tylko mogą zoptymalizować funkcjonowanie rynków pracy i zaradzić brakom, z jakimi się one borykają, lecz także mogą przyczynić się w znacznym stopniu do realizacji celów europejskiej strategii na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.

5.2   Pomimo iż obywatele UE wierzą w swe prawa dotyczące swobodnego przepływu osób, a większość z nich przyznaje, że nie można oczekiwać, że będzie się zajmowało to samo miejsce pracy przez całe życie, to jednak wyniki badań wskazują, że wciąż istnieją liczne przeszkody, które utrudniają pracownikom swobodny przepływ między państwami czy zmierzenie się z ryzykiem związanym z poszukiwaniem nowego, lepszego miejsca pracy.

5.3   Wśród licznych przeszkód w mobilności można wymienić:

ograniczoną znajomość języków obcych,

niski lub niewystarczający poziom kompetencji i wiedzy,

niewystarczający stopień uznawania wykształcenia i kwalifikacji zawodowych nabytych w innych państwach członkowskich,

przeszkody prawne i administracyjne,

trudności w znalezieniu stabilnego zatrudnienia dla obu partnerów czy współmałżonków,

rozproszone informacje na temat ofert pracy lub brak przejrzystości co do możliwości szkolenia i zatrudnienia,

niewystarczającą infrastrukturę transportową,

niewystarczającą liczbę ofert i zbyt wysokie ceny na rynku mieszkań,

a ostatnio także utratę zaufania i ksenofobię.

5.4   Aby zachęcić do mobilności w Europie, należy zlikwidować szereg nadal utrzymujących się przeszkód. EKES jest zdania, że skuteczne strategie zwiększania mobilności pracowników muszą obejmować następujące kluczowe elementy:

5.4.1

Po pierwsze, należy podnieść świadomość istnienia przeszkód w mobilności geograficznej i zawodowej oraz środków wsparcia, których celem jest ich likwidowanie. W ostatnich latach w Europie wprawdzie dokładano starań, aby określić przeszkody w mobilności pracowników i im zaradzić, lecz byłoby pożądane, aby dzięki analizom opracowywanym zarówno na szczeblu UE, jak i państw członkowskich, lepiej poznać rozmiary, cechy i determinujące okoliczności czynników, które utrudniają mobilność, oraz ich wpływ na gospodarkę.

5.4.2

Po drugie, konieczne jest wprowadzenie w życie na europejskich rynkach pracy idei flexicurity (połączenia elastycznego rynku pracy i bezpieczeństwa socjalnego). Doświadczenie pokazuje, że państwa, które stosują ten model, lepiej przystosowują się do globalnych zmian. W tym kontekście mobilność pojmowana jest jako jeden z elementów prowadzących do zwiększenia zatrudnienia, zdolności adaptacyjnych pracowników i konkurencyjności przedsiębiorstw w zglobalizowanym świecie. Organizacja pracy musi lepiej odpowiadać potrzebom przedsiębiorstw i pracowników, przez co może także znacznie przyczynić się do pojawienia się nowych form mobilności.

5.4.3

Po trzecie, konieczne jest dostosowanie systemów kształcenia do potrzeb rynku pracy. Należy zwiększyć dostęp do skutecznych systemów uczenia się przez całe życie. Dziś na rynki pracy coraz większy wpływ mają szybkie przemiany oraz zapotrzebowanie na nowe kwalifikacje. Coraz większa liczba osób będzie musiała dostosowywać się do zmian w zakresie zatrudnienia i kariery zawodowej, zdobywając nowe i różnorodne kwalifikacje. Muszą one zatem być w stanie rozwijać i podnosić kompetencje, aby utrzymać swoją zdolność do znalezienia zatrudnienia oraz aby dostosować się do przemian na rynku pracy. Priorytetem powinno więc być:

zapewnienie uzyskania potrzebnej wiedzy i kompetencji jeszcze przed zakończeniem procesu edukacji;

motywowanie pracowników, aby sami także brali na siebie odpowiedzialność za podnoszenie swych kompetencji przez całe życie oraz stwarzanie warunków ramowych umożliwiających im działanie w tym kierunku;

zwiększanie atrakcyjności i elastyczności kształcenia oraz stopnia jego dostosowania do potrzeb rynku pracy;

zwrócenie w tym kontekście szczególnej uwagi na niektóre kategorie pracowników: ludzi młodych i starszych;

wdrożenie zasady partnerstwa między zainteresowanymi stronami – państwem, partnerami społecznymi, instytucjami edukacyjnymi i przedsiębiorstwami.

5.4.4

Po czwarte, należy dalej rozwijać systemy ochrony socjalnej, aby wspierały i ułatwiały przechodzenie między różnymi statusami na rynkach pracy oraz nie stanowiły ograniczenia dla przenoszenia się do innych państw członkowskich celem znalezienia tam lepszej pracy. W tym kontekście EKES wskazuje na swoją opinię w sprawie zasady flexicurity (połączenia elastycznego rynku pracy i bezpieczeństwa socjalnego), zwłaszcza w odniesieniu do zwracania uwagi na poprawę zdolności poszczególnych osób do znalezienia zatrudnienia, aby mogły one lepiej dostosowywać się do zmian na rynku pracy oraz korzystać z najlepszych ofert pracy. Zasadniczo chodzi o to, by tworzyć nowe miejsca pracy, pomagać pracownikom przy zmianach w ich karierze zawodowej oraz zwiększać ich szanse na rynku pracy. Doświadczenie pokazuje, że obecnie podstawową potrzebą jest ułatwienie zatrudniania pracowników poprzez likwidowanie przeszkód administracyjnych oraz inwestowanie w kompetencje i aktywną politykę rynku pracy, raczej niż bierny wzrost świadczeń.

5.4.5

Po piąte, należy zaradzić przeszkodom prawnym, administracyjnym i podatkowym, które ograniczają mobilność geograficzną i zawodową:

precyzyjnie stosować postanowienia dotyczące swobodnego przepływu pracowników, tak aby zapewnić brak dyskryminacji w dostępie do zatrudnienia;

zachęcać państwa członkowskie do szybszego i konsekwentnego wdrażania dyrektywy 2005/36/WE w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (17) i stworzyć europejskie ramy kwalifikacji zawodowych;

podjąć działania w celu zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu świadczeń z dodatkowych systemów emerytalno-rentowych;

rozwiązać problemy dotyczące zakazu dyskryminacji ze względu na narodowość w dziedzinie podatków (i świadczeń socjalnych);

likwidując przeszkody w mobilności, ze szczególną uwagą zająć się osobami niepełnosprawnymi;

uwzględnić specyficzne potrzeby kobiet posiadających pod opieką dzieci i osoby zależne.

5.4.6

Po szóste, obywatele UE powinni korzystać z prostego dostępu do wysokiej jakości informacji dotyczących możliwości zatrudnienia i kształcenia. Choć dostępnych jest wiele danych dotyczących warunków życia i pracy, nie przywiązuje się w ogóle wagi do informacji na temat możliwości kształcenia i zatrudnienia – często informacji tych nie ma lub są trudno dostępne. Europejski system informowania o możliwościach zatrudnienia i kształcenia ma kluczowe znaczenie dla umożliwienia obywatelom i przedsiębiorstwom dokonania dobrego wyboru w kwestii rozwijania kompetencji, korzystania z nadarzających się okazji i zwiększania mobilności zawodowej. W tym kontekście witryna internetowa EURES może odegrać znaczącą i korzystną rolę. Jednak istnienie tej witryny jest ciągle jeszcze słabo nagłośnione i wie o nim niewielu obywateli, a zwłaszcza niewiele przedsiębiorstw. W tym kontekście należy w szczególności zwrócić większą uwagę na lepsze informowanie o konkretnych zagadnieniach, jak na przykład o zmianach lub dostosowaniach świadczeń socjalnych (tych wynikających z uregulowań prawnych i tych o charakterze dodatkowym) w przypadku mobilności zawodowej i geograficznej. Na przykład, jeśli chodzi o pracownicze systemy emerytalno-rentowe, użyteczne byłyby informacje dotyczące wysokości nabytych praw, mającego zastosowanie systemu podatkowego, możliwości przenoszenia uprawnień, kosztów i korzyści wynikających z każdego z wariantów itp. (18)

5.4.7

Wreszcie, aby ułatwić mobilność, należy opracować inicjatywy w celu poprawienia warunków na rynku mieszkaniowym i ulepszenia infrastruktury transportowej. Pierwszorzędne znaczenie ma to, aby ludzie mogli znaleźć dostępne i odpowiednie zakwaterowanie w miejscu, gdzie istnieją możliwości zatrudnienia. Aby pracownicy byli bardziej mobilni, należy również koniecznie podjąć działania wspierające skuteczną i elastyczną infrastrukturę transportową. Państwa członkowskie powinny we współpracy z przedsiębiorstwami z uwagą przyjrzeć się wydatkom związanym ze zmianą miejsca zamieszkania oraz stworzyć i wprowadzić systemy zachęt skierowanych do osób przemieszczających się w poszukiwaniu pracy (ang. mobile job seekers).

5.5   Rozszerzenie Unii Europejskiej w 2004 r. o dziesięć nowych państw członkowskich i w 2007 r. o dwa kolejne państwa wywołało debatę na temat otwarcia granic i umożliwienia swobodnego przepływu pracowników. Wyniki badań prowadzonych przez Eurofound potwierdzają, że chociaż migracja ze wschodu na zachód Europy nadal będzie się utrzymywać, mobilność geograficzna pozostaje na niezmiennie niskim poziomie i ma charakter tymczasowy.

5.5.1   Państwa członkowskie, które stosują jeszcze okresy przejściowe w stosunku do państw, które przystąpiły do UE w 2004 r., muszą poinformować przez dniem 1 maja 2009 r., czy mają zamiar wkroczyć w trzecią fazę i nadal stosować te okresy przez dwa kolejne lata. Swoje zamiary w odniesieniu do Bułgarii i Rumunii muszą przedstawić do dnia 31 grudnia 2008 r. (19) Dlatego też EKES z zainteresowaniem przyjął drugie sprawozdanie KE z 18 listopada 2008 r. o funkcjonowaniu uzgodnień przejściowych określonych w Traktacie o przystąpieniu (20), w którym potwierdzono ustalenia pierwszego sprawozdania z 2006 r. (21) Z wniosków drugiego sprawozdania wyraźnie wynika, że otwarcie rynków pracy dla pracowników pochodzących z nowych państw członkowskich miało jednoznacznie pozytywne skutki zarówno dla gospodarki państw przyjmujących, jak i dla całej UE.

5.5.2   Każda decyzja mająca na celu zmianę stosowania okresów przejściowych powinna być wdrażana na szczeblu krajowym i opierać się na analizach danych faktycznych. EKES jest jednak zdania, że fakt, iż w 2009 r. okresy te przestaną obowiązywać, sprzyjać będzie powstaniu elastycznych i inkluzywnych rynków pracy, zmniejszeniu nielegalnego zatrudnienia i zwalczaniu ubóstwa w Europie.

5.5.3   Co więcej, utrzymanie okresów przejściowych może ograniczyć stosowanie w praktyce art. 69 rozporządzenia nr 1408/71 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (dającego osobom bezrobotnym prawo do zachowania świadczeń od państwa członkowskiego właściwego do ich wypłacania, gdy osoby te poszukują pracy w innym państwie członkowskim).

5.6   Delegowanie pracowników w kontekście liberalizacji usług w Europie. Korzyści płynące ze sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego mają kluczowe znaczenie dla przedsiębiorstw, pracowników, obywateli i gospodarki jako takiej. Sprzyjają wzrostowi przedsiębiorstw i poprawiają dostęp do rynku, który liczy obecnie około 500 mln osób i około 30 krajów (z uwzględnieniem Europejskiego Obszaru Gospodarczego). Europejskie przedsiębiorstwa borykają się z coraz większą konkurencją i umocniły swoją pozycję na rynku światowym. Nowa dyrektywa w sprawie usług na rynku wewnętrznym stanowi ważne narzędzie dla dalszej liberalizacji rynku usług.

5.6.1   W tym kontekście Komisja Europejska opublikowała dwa komunikaty (22) traktujące o delegowaniu pracowników w kontekście postanowień dotyczących usług. Celem tych dokumentów było zbadanie sytuacji i dostarczenie państwom członkowskim wytycznych, aby we właściwy sposób stosowały i interpretowały wyroki ETS-u, oraz zbadanie komplementarności obu tych instrumentów i maksymalizacja korzyści przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony pracownikom delegowanym.

5.6.2   Komitet zgodnie ze swą wcześniejszą opinią z 28 maja 2008 r. (23) z zadowoleniem przyjmuje decyzję KE 2009/17/WE (24) ustanawiającą wysokiego szczebla Komitet Ekspertów ds. Delegowania Pracowników, którego zadaniem jest określanie i wymiana dobrych praktyk oraz dokładne zbadanie problemów związanych z wdrażaniem dyrektywy i zaproponowanie odpowiednich rozwiązań. W proces ten włączeni są także przedstawiciele partnerów społecznych.

5.6.3   Kilka niedawnych wyroków Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (w sprawach Laval (25), Viking (26) i Rüffert (27) dotyczących dyrektywy 96/71/WE w sprawie delegowania pracowników, wywołało pełną kontrowersji debatę na temat tej dyrektywy. Dlatego też Komitet popiera propozycję Komisji Europejskiej i prezydencji francuskiej z października 2008 r., aby europejscy partnerzy społeczni opracowali analizę, w której dokładnie oceniliby prawne, ekonomiczne i społeczne konsekwencje tych orzeczeń.

5.7   Koordynacja i modernizacja systemów ochrony socjalnej. Ramy prawne zapewniające koordynację systemów ochrony socjalnej stanowią istotny instrument promujący mobilność w UE. Obecnie obowiązujące rozporządzenie 1408/71 (28) zostanie zastąpione przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, przyjęte w kwietniu 2004 r. Zgodnie z art. 89 nowego rozporządzenia nr 883/2004 jego wprowadzenie w życie musi zostać określone w dalszym rozporządzeniu (COM(2006) 16) (29), które zostało przedłożone dopiero w styczniu 2006 r. Celem nowego rozporządzenia wykonawczego jest przede wszystkim uproszczenie i racjonalizacja przepisów prawnych i administracyjnych, wyjaśnienie praw i obowiązków wszystkich uczestników systemów koordynacji ochrony socjalnej, wprowadzenie lepszych i szybszych procedur wymiany danych oraz obniżenie kosztów.

5.7.1   W swojej opinii z 2006 r. (30) EKES uznał nowy wniosek za krok naprzód w stronę poprawy swobody przemieszczania się w UE. Wniosek dotyczący rozporządzenia zawiera szereg uproszczeń, uściśleń i ulepszeń. EKES szczególnie pozytywnie odnosi się do rozszerzenia zakresu podmiotowego i przedmiotowego stosowania rozporządzenia oraz wszystkich zasad mających na celu wzmocnienie współpracy między instytucjami zabezpieczenia społecznego.

5.7.2   W swojej opinii EKES podkreślił także delikatny charakter negocjacji dotyczących jedenastego załącznika do rozporządzenia nr 883/2004 określającego procedury, zgodnie z którymi mają być wdrażane niektóre postanowienia prawne. Aby umożliwić sprawną koordynację ochrony socjalnej, wzywa się państwa członkowskie do wymienienia tych specyficznych elementów ich krajowych systemów, które według nich nie powinny być objęte rozporządzeniem. Już od dłuższego czasu toczą się intensywne negocjacje w tej sprawie pomiędzy państwami członkowskimi. W tym kontekście EKES zaapelował o ich szybkie sfinalizowanie i podkreślił, że zajmowanie się partykularnymi interesami nie może przecież opóźniać wejścia w życie nowego rozporządzenia, w szczególności jeśli chodzi o inicjatywy Komisji Europejskiej mające za zadanie zwiększenie mobilności w Europie.

5.7.3   W kontekście ogólnym ramy prawodawcze zapewniające koordynację systemów zabezpieczenia społecznego powinny w przyszłości elastycznie reagować na zmienną rzeczywistość świata pracy, nowe formy zatrudnienia, różnorodność sposobów organizacji czasu pracy i zwłaszcza na nowe formy mobilności. Należałoby wzmocnić formy współpracy administracyjnej państw członkowskich w oparciu o procedury elektroniczne.

5.8   Ogólnie rzecz ujmując, migrujący pracownicy pobierają świadczenia socjalne nie tylko na mocy rozporządzenia, które koordynuje systemy zabezpieczeń społecznych, ale także rozporządzenia (WE) 1612/68 oraz zgodnie z zasadą równości zawartą w dyrektywie 2004/38/WE  (31). Zasadą jest zatem, że osoby, które legalnie zamieszkują w przyjmującym państwie członkowskim, powinny mieć takie same prawa korzystania ze wszystkich świadczeń. Nikt nie powinien być wykluczony z tego systemu.

5.9   Problem polega na tym, że na ogólne ramy prawne składają się przepisy o różnej mocy (rozporządzenia, dyrektywy, wyroki ETS). Rozporządzenia są stosowane bezpośrednio i jednolicie. Dyrektywy wdraża się w każdym państwie członkowskim w sposób odmienny. W przyszłości trzeba więc będzie czuwać nad przejrzystością, a przede wszystkim spójnością tych przepisów. Należy utrzymać zasadę równości (na przykład równego dostępu do korzyści podatkowych) i zachować pewność prawa. Ramy prawne prawdopodobnie nie zostaną uproszczone, lecz istnieje możliwość zaradzenia niektórym brakom dzięki współpracy między państwami członkowskimi – w tym względzie istnieje jeszcze duży zapas możliwości.

5.10   Mobilność w dziedzinie kształcenia i szkoleń zawodowych jest nieodłączną cechą swobodnego przepływu osób i stanowi podstawowy instrument pozwalający na tworzenie europejskiej przestrzeni kształcenia i szkolenia.

5.10.1   EKES popiera Europejską kartę na rzecz jakości mobilności (32), u której źródła leży fakt, że mobilność w dziedzinie kształcenia i szkoleń zawodowych stanowi nieodłączny element swobody przemieszczania się osób oraz że zwiększenie mobilności europejskiej w tej dziedzinie prowadzi do realizowania celów strategii lizbońskiej. Karta zawiera propozycję zbioru zasad i środków mających zastosowanie do mobilności młodzieży i dorosłych w celu odebrania edukacji o charakterze formalnym bądź nieformalnym oraz w ramach rozwoju osobistego i zawodowego.

5.10.2   Komisja Europejska stworzyła szereg skutecznych instrumentów w celu promowania mobilności w Europie w dziedzinie kształcenia, szkoleń zawodowych i uczenia się przez całe życie. Europass (33) stanowi zbiór skoordynowanych dokumentów pomagający obywatelom UE w lepszym zrozumieniu i określeniu swych kwalifikacji i umiejętności. Ostatnie sprawozdanie oceniające z 2008 r. potwierdziło skuteczność ośrodków krajowych i portali internetowych, jak również ogólną wartość dodaną Europassu oraz wskazało na pewne luki, w szczególności w odniesieniu do tych instrumentów, które w mniejszym stopniu wiążą się z rezultatami kształcenia.

5.10.3   Należałoby wzmocnić ten wymiar poprzez wdrożenie europejskich ram kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie (34). Ramy te powinny być powiązane z europejskimi systemami transferu i akumulacji punktów (35).

5.11   Ponadto w związku ze szczególnie dużym napływem pracowników z krajów trzecich związanym z postanowieniami przyjętymi przez Komisję Europejską w celu ułatwienia legalnej imigracji, należy zastanowić się nad nowym wyzwaniem, jakie stoi przed europejskimi systemami edukacji.

5.11.1   EKES z niecierpliwością oczekuje także na wyniki dyskusji zapoczątkowanej w lipcu 2008 r. opublikowaniem przez KE zielonej księgi „Migracja i mobilność: wyzwania i szanse dla wspólnotowych systemów edukacyjnych” (36), w której wezwano do przedstawiania uwag dotyczących przyszłości i roli dyrektywy 77/486/EWG dotyczącej dotychczas jedynie kształcenia dzieci pracowników migrujących z innych państw UE.

5.12   Ułatwianie legalnej imigracji i zwalczanie nielegalnej imigracji z krajów trzecich zgodnie z komunikatem Komisji Europejskiej w sprawie globalnego podejścia do migracji (37) z listopada 2006 r. stanowi dalszy wkład Komisji w zwiększanie mobilności i zarządzanie migracją w Europie, aby sprostać wyzwaniom demograficznym. Zgodnie ze swym programem legislacyjnym na 2007 r. Komisja Europejska opublikowała dwa wnioski legislacyjne (38) mające na celu ułatwienie wjazdu do UE i pobytu w niej migrantom ekonomicznym pochodzącym z krajów trzecich. KE przedstawiła swoją propozycję systemu tzw. „błękitnej karty”, mającego przyciągnąć do Europy wysoko wykwalifikowanych pracowników pochodzących z krajów trzecich. Prawa i obowiązki obywateli krajów trzecich określone we wniosku dotyczącym dyrektywy, oparte na zasadzie równego traktowania w zakresie wynagrodzenia, warunków pracy, wolności zrzeszania się oraz prawa do edukacji i kształcenia zawodowego, stanowią dobry punkt wyjścia dla prawodawstwa w dziedzinie imigracji i powinny zostać rozszerzone na wszystkie kategorie pracowników migrujących. EKES jest zdania, że środki tymczasowe ograniczające przejściowo swobodę przepływu pracowników z nowych państw członkowskich stanowią odstępstwo, które powinno zostać szybko uchylone, szczególnie w odniesieniu do zatrudniania wysoko wykwalifikowanych pracowników (39).

Bruksela, 25 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  „Zintegrowane wytyczne w sprawie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia na lata 2008-2010”, COM(2007) 803 wersja ostateczna, część V – 2007/0300 (CNS).

(2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. L 166 z 30.4.2004, s. 1-123) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=DD:05:05:32004R0883:PL:PDF.

(3)  Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1612/68 z dnia 15 października 1968 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty (Dz.U. L 257 z 19.10.1968, s. 2-12).

(4)  Wdrożenie wspólnotowego programu lizbońskiego – Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie poprawy możliwości przenoszenia uprawnień do dodatkowych emerytur lub rent, COM(2005) 507 końcowy – 2005/0214 (COD).

(5)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli krajów trzecich w celu podjęcia pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, sprawozdawca: Luis Miguel PARIZA CASTAÑOS, Dz.U. C 27 z 3.2.2009 r.

(6)  „Wzrost i zatrudnienie - zintegrowane wytyczne na lata 2005-2008”, wytyczna nr 20. COM(2005) 141 końcowy – 2005/0057 (CNS).

(7)  Sprawozdanie Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „Sprawozdanie końcowe w sprawie realizacji Planu działania Komisji na rzecz umiejętności i mobilności COM(2002) 72 wersja ostateczna”, COM(2007) 24 wersja ostateczna.

(8)  Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Mobilność, instrument na rzecz większej liczby lepszych miejsc pracy: Europejski plan działania na rzecz mobilności w zatrudnieniu (2007-2010)”, COM(2007) 773 wersja ostateczna.

(9)  Europejski plan naprawy gospodarczej, COM(2008) 800 wersja ostateczna z dnia 26 listopada 2008 r.

(10)  Dyrektywa Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy.

(11)  TRESS – Training and Reporting in European Social Security (szkolenia i sprawozdawczość w dziedzinie zabezpieczeń społecznych).

(12)  EURES – Europejskie Służby ds. Zatrudnienia.

(13)  Na przykład: opinia EKES-u w sprawie swobodnego przepływu i pobytu pracowników, sprawozdawca: p. Vinay (Dz.U. C 169 z 16.6.1999); opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady (WE) w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, sprawozdawca: p. Rodríguez García-Caro (Dz.U. C 75 z 15.3.2000); opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i przebywania w obrębie terytorium państw członkowskich, sprawozdawca: p. Rodríguez García-Caro (Dz.U. C 149 z 21.6.2002); opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, sprawozdawca: Wolfgang Greif (Dz.U. C 324 z 30.12.2006).

(14)  Mobility in Europe: Analysis of the 2005 Eurobarometer survey on geographical and labour market mobility (Mobilność w Europie: analiza badania Eurobarometru z 2005 r. na temat mobilności geograficznej i mobilności na rynku pracy), Luksemburg, Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, 2006 r.

(15)  Geographical Mobility in the EU: Optimising its Economic and Social Benefits (Mobilność geograficzna w Unii Europejskiej: optymalizacja korzyści gospodarczych i społecznych), kwiecień 2008 r., Komisja Europejska, DG EMPL, umowa VT/2006/042.

(16)  Job mobility in the EU: Optimising its Social and Economic Benefits (Mobilność zawodowa w UE: optymalizacja korzyści społecznych i gospodarczych), kwiecień 2008 r., Duński Instytut Technologiczny, umowa VT/2006/043.

(17)  Dyrektywa 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych.

(18)  Komisja Europejska podjęła już w związku z tym szereg konkretnych działań, których celem jest zwiększenie świadomości europejskich obywateli i zapewnienie im zrozumiałych informacji o ich prawach i obowiązkach wynikających z ochrony socjalnej w państwach UE (ulotki, podręczniki, filmy informacyjne).

(19)  Grecja, Hiszpania, Węgry i Portugalia już zniosły ograniczenia dla swobodnego przepływu pracowników z tych krajów.

(20)  Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Skutki swobodnego przepływu pracowników w kontekście rozszerzenia UE – Sprawozdanie z pierwszego etapu (od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2008 r.) funkcjonowania uzgodnień przejściowych określonych w Traktacie o przystąpieniu z 2005 r. oraz zgodnie z wymogami uzgodnień przejściowych określonych w Traktacie o przystąpieniu z 2003 r., (COM(2008) 765 wersja ostateczna).

(21)  Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Sprawozdanie z funkcjonowania ustaleń przejściowych określonych w Traktacie o przystąpieniu z 2003 r. (w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r.), (COM(2006) 48 końcowy).

(22)  Komunikat Komisji „Wytyczne dotyczące delegowania pracowników w ramach świadczenia usług” (COM(2006) 159 wersja ostateczna) oraz komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Delegowanie pracowników w ramach świadczenia usług – maksymalizacja korzyści i możliwości przy równoczesnym zagwarantowaniu ochrony pracowników” (COM(2007) 304 wersja ostateczna).

(23)  Opinia EKES-u z 29 maja 2008 r. w sprawie: „Delegowanie pracowników w ramach świadczenia usług – maksymalizacja korzyści i możliwości przy równoczesnym zagwarantowaniu ochrony pracowników”, sprawozdawca: An Le Nouail Marlière (Dz.U. C 224, 30.8.2008).

(24)  Dz.U. L 8 z 13.1.2009, s. 26-28.

(25)  ETS, sprawa C-341/05, Laval un Partneri Ltd przeciwko Svenska Byggnadsarbetareförbundet (szwedzkiemu związkowi zawodowemu pracowników sektora budownictwa i robót publicznych).

(26)  ETS, sprawa C-438/05, International Transport Workers’ Federation i Finnish Seamen’s Union przeciwko Viking Line ABP i OÜ Viking Line Eesti.

(27)  ETS, sprawa C-346/06, Dirk Rüffert przeciwko Land Niedersachsen (Dirk Rüffert działający jako syndyk masy upadłości Objekt und Bauregie GmbH & Co. KG przeciwko krajowi związkowemu Dolna Saksonia).

(28)  Dz.U. L 149, z 5.7.1971.

(29)  Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (COM(2006) 16 wersja ostateczna – 2006/0006 (COD)).

(30)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, sprawozdawca: Wolfgang Greif (Dz.U. C 324 z 30.12.2006).

(31)  Dyrektywa 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniająca rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylająca dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (tekst mający znaczenie dla EOG).

(32)  Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie mobilności transnarodowej we Wspólnocie w celach edukacji i szkolenia: Europejska Karta na rzecz Jakości Mobilności, Dz.U. L 394 z 30.12.2006 (http://europa.eu/scadplus/leg/en/cha/c11085.htm, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2006:394:0005:0009:PL:PDF).

(33)  Decyzja nr 2241/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie jednolitych ram wspólnotowych dla przejrzystości kwalifikacji i kompetencji (Europass).

(34)  Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie (2008/C 111/01).

(35)  Europejski system transferu i akumulacji punktów (ECTS) oraz wniosek w sprawie zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia Europejskiego systemu transferu i akumulacji punktów w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET), COM (2008) 180 wersja ostateczna.

(36)  Zielona księga „Migracja i mobilność: wyzwania i szanse dla wspólnotowych systemów edukacyjnych” (COM(2008) 423 wersja ostateczna).

(37)  Komunikat Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego „Podejście globalne do migracji w rok później: ku kompleksowej europejskiej polityce migracyjnej” (COM(2006) 735 wersja ostateczna).

(38)  Wniosek dotyczący dyrektywy Rady w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli krajów trzecich w celu podjęcia pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji (propozycja stworzenia „błękitnej karty UE”) (COM(2007) 637 wersja ostateczna) oraz wniosek dotyczący dyrektywy Rady w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli krajów trzecich na pobyt i pracę na terytorium państwa członkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników z krajów trzecich przebywających legalnie w państwie członkowskim (COM(2007) 638 wersja ostateczna).

(39)  Zob. przypis 5.


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/24


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: „Sytuacja starzejących się pracowników w obliczu przemian w przemyśle – zapewnianie wsparcia i zarządzanie zróżnicowaniem struktury wiekowej w sektorach i przedsiębiorstwach” (opinia z inicjatywy własnej)

2009/C 228/04

Dnia 17 stycznia 2008 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 swojego regulaminu wewnętrznego, przyjąć opinię w sprawie:

Sytuacja starzejących się pracowników w obliczu przemian w przemyśle – zapewnianie wsparcia i zarządzanie zróżnicowaniem struktury wiekowej w sektorach i przedsiębiorstwach” (opinia z inicjatywy własnej).

Sekcja Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Obywatelstwa, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 10 marca 2009 r. Sprawozdawcą był Marian KRZAKLEWSKI.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24 i 25 marca 2009 r. (posiedzenie z 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 159 do 8 – 8 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   EKES uważa, że kwestię zatrudnienia należy rozpatrywać w Unii Europejskiej całościowo, ponieważ dotyczy ona wszystkich kategorii wiekowych, zwłaszcza w dobie obecnego kryzysu.

1.2   Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny apeluje do Komisji, aby zajęła się w szczególności sytuacją osób starszych na rynku pracy i zwiększyła nacisk na wdrażanie przepisów dotyczących wieku w dyrektywie 2000/78/WE w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy poprzez ustanowienie na poziomie europejskim programu i ram wsparcia dla polityki zatrudnienia seniorów.

1.2.1   Dokument ten powinien zawierać zbiór dobrych praktyk, których stosowanie przyczyni się do zatrzymywania na rynku pracy lub do naboru pracowników w wieku 50+, a w szczególności osób w wieku bliskim prawnie uznanemu wiekowi emerytalnemu. Przedsiębiorcy, pracownicy od połowy kariery zawodowej, grupy osób starszych i praktycznie całe społeczeństwa powinny być uświadamiane o możliwościach i korzyściach związanych z funkcjonowaniem seniorów na rynku pracy.

1.2.1.1   Wszystkie te działania dotyczące osób starszych należy podejmować z zachowaniem wszelkich środków wspierających zatrudnianie, w tym szczególnie ludzi młodych wchodzących na rynek pracy.

1.2.2   EKES uważa, że do stworzenia na poziomie UE wspólnych zasad i ram dotyczących kwestii osób starszych na rynku pracy powinna być zastosowana otwarta metoda koordynacji. Jest to szczególnie istotne w obliczu aktualnej sytuacji gospodarczej i coraz liczniejszych zwolnień, ponieważ starsi pracownicy w sytuacji kryzysu mogą być dyskryminowani raczej ze względu na wiek niż na zdolność do pracy.

1.3   Proponowane przez EKES w niniejszej opinii modele i podejścia koncentrują się na populacji starszych pracowników, którzy są zagrożeni wyrzuceniem z rynku pracy, oraz tych pracowników, którzy osiągnęli (lub wkrótce osiągną) wiek upoważniający do przejścia na standardową lub wcześniejszą emeryturę, ale zamierzają nadal kontynuować pracę.

1.4   W związku ze znacznym zróżnicowaniem stóp zatrudnienia osób starszych w UE kraje członkowskie powinny sformułować i rozwijać „krajowe ramy wsparcia dla zatrudniania osób starszych”, zawierające kombinację wymienionych poniżej działań wobec starszych pracowników, a w państwach, w których takie krajowe ramy już istnieją, należy poddawać je okresowemu przeglądowi i uzupełniać poprzez:

wspieranie aktywnego starzenia się;

wprowadzanie w politykach rządów krajów członkowskich – zarówno w odniesieniu do starszych pracowników, jak i zatrudniających ich firm – bodźców zachęcających seniorów do pozostania na rynku pracy;

poprawa warunków życia i pracy (szczególnie fizycznej);

stosowanie takich rozwiązań instytucjonalnych na rynku pracy, które wpłyną na jego adaptowalność w przypadku zatrudniania starszych pracowników.

1.5   EKES z niepokojem stwierdza, że pomimo stopniowego wzrostu stopy zatrudnienia seniorów praktycznie we wszystkich krajach UE tylko niewielka część firm i przedsiębiorstw stawia problem starszych pracowników jako istotny dla swojej polityki. Należy zatem jak najszybciej odpowiedzieć na pytanie, dlaczego przedsiębiorstwa nie angażują się we wdrażanie dobrych praktyk zatrudniania takich osób, skoro wszystkie analizy wskazują, że jest to rozwiązanie opłacalne i wysuwane przez rządy niektórych państw członkowskich.

1.5.1   Istotnym warunkiem zatrudniania seniorów jest zapewnienie takich warunków, aby przedłużenie umowy o pracę było opłacalne ekonomicznie dla obu stron: pracodawcy i pracownika. Podstawą takiego podejścia powinien być „rachunek ciągniony”, obejmujący:

system podatkowy i emerytalny państw członkowskich;

warunki zatrudnienia seniorów obejmujące pracowników i pracodawców;

systemy kształcenia przez całe życie (włączając w to ustawiczne szkolenia zawodowe) pracowników w wieku 50+, a nawet 45+.

1.5.2   EKES uważa, że z punktu widzenia pracodawców kwestią kluczową, decydującą o zatrudnieniu starszych pracowników, jest to, w jaki sposób wykorzystać doświadczenie i kompetencje seniorów.

1.6   Komitet apeluje do instytucji europejskich, rządów krajów członkowskich i partnerów społecznych o popularyzowanie wśród przedsiębiorców i zatrudnionych idei zarządzania przez zróżnicowanie wiekiem pracowników jako skutecznej formy zarządzania produktywnością i właściwej reakcji na trudności na europejskim rynku pracy.

1.7   Komitet chciałby zaakcentować konieczność przyjęcia przez instytucje europejskie i państwa członkowskie aktywnej postawy wobec kwestii zarządzania wiekiem.

1.7.1   EKES uważa, że kształcenie w kierunku zarządzania wiekiem powinno zostać wprowadzone do szkoleń kadry zarządzającej, a także jako przedmiot w ramach studiów z dziedziny zarządzania, gdzie powinny być omawiane i badane takie kwestie jak:

utrzymanie motywacji i kreatywności wśród starzejących się pracowników,

dostosowanie się do tempa pracy, aby po latach uniknąć sytuacji „wypalenia się”,

budowanie stosunków pracy pomiędzy pracownikami z różnych grup wiekowych.

1.7.2   EKES podkreśla, że dla zwiększenia stopy zatrudnienia starszych osób istotne znaczenie ma uczenie się przez całe życie oraz działania w zakresie kształcenia ogólnego i zawodowego, które w sposób jednoznaczny służą poprawie poziomu wykształcenia starszych pracowników.

1.8   W związku z istotną różnicą między stopą zatrudnienia kobiet i mężczyzn w grupie wiekowej od 55 do 64 lat, EKES uważa, że kluczowe jest podjęcie przez kraje członkowskie i Komisję działań w kierunku wzbogacenia obecnych podejść do zatrudniania kobiet ze starszych grup wiekowych o nowe elementy i odważne sformułowanie modeli do tej pory niestosowanych.

1.8.1   Zwiększenie stopy zatrudnienia kobiet z grupy wiekowej 50+ może być kluczowe w osiągnięciu wskaźników zatrudnienia założonych przez strategię lizbońską.

1.8.2   Komitet wnosi, aby Komisja we współdziałaniu z agencjami Unii Europejskiej przeprowadziła badania sprawdzające, czy ograniczone zatrudnianie kobiet z grupy wiekowej 50+ nie ma charakteru praktyk dyskryminacyjnych na rynku pracy.

1.9   Komitet zwraca uwagę na fakt, że jednym z głównych hamulców zwiększania zatrudnienia osób starszych jest e-wykluczenie. W celu skutecznego zwalczania tego zjawiska należy jak najściślej łączyć kształcenie ustawiczne osób w wieku 50+ z ich szkoleniem za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK). Wskazane jest, by w celu przełamania lęku przed posługiwaniem się TIK przez seniorów pierwszy etap szkoleń z TIK odbywał się w grupach osób starszych o jednolitym składzie wiekowym i podobnych umiejętnościach.

1.9.1   Jednocześnie EKES uważa, że stworzenie warunków do uzupełniania podstawowych umiejętności osób w wieku 50+, dotyczących nowych technik i technologii, powinno stanowić obowiązek państw członkowskich, oznaczający czynne zaangażowanie władz krajowych i lokalnych, partnerów społecznych oraz instytucji oświaty.

1.9.2   Niesie to ze sobą konieczność precyzyjnej diagnozy aktualnego zapotrzebowania na kwalifikacje podstawowe umożliwiające funkcjonowanie w społeczeństwie informacyjnym, by w razie potrzeby wspólnie z państwami członkowskimi opracować sposoby i środki pozwalające na ich uzupełnienie.

1.10   Komitet chciałby zwrócić szczególną uwagę na to, że rozwiązania stawiające sobie za cel funkcjonowanie osób starszych na rynku pracy wymagają działań systemowych i kompleksowych, ale także indywidualnego podejścia do poszczególnych przypadków czy osób.

1.10.1   Takie podejście wymaga instrumentów przewidywania i antycypowania zarówno przemian przemysłowych i technologicznych oraz potrzeb szkoleniowych, jak i zmian społecznych. W tej kwestii szczególną rolę powinny odgrywać obserwatoria rynku pracy, umiejętności i przemian społecznych oraz systemy statystyczne (informacyjne) państw członkowskich i UE.

1.10.2   Komitet apeluje do Komisji, aby badania statystyczne dotyczące zatrudnienia osób w wieku 50+ przeprowadzać częściej niż dotychczas ze względu na szczególne znaczenie i wrażliwość tego obszaru. Jest to tym bardziej niezbędne w dobie kryzysu. Starzejący się pracownicy są wśród najbardziej zagrożonych obecnymi i przyszłymi planami redukcji zatrudnienia i restrukturyzacji.

2.   Wprowadzenie

2.1   Aby zmierzyć się z niedoborem pracowników w przyszłości w efekcie przemian demograficznych, w marcu 2001 r. Unia Europejska ustanowiła jako cel osiągnięcie do 2010 r. 50-procentowego poziomu zatrudnienia pracowników w wieku 55–64 lat. Pierwsze oceny wskazują, że będą poważne problemy z osiągnięciem tego wskaźnika.

2.2   EKES, zarówno w swoich opiniach odnoszących się do dokumentów Komisji i Rady (1), jak i w opiniach rozpoznawczych (2), szeroko omówił następujące kwestie:

przekaz dla UE wynikający z informacji statystycznych dotyczących starszych pracowników;

konieczność i uzasadnienie pozytywnego podejścia do pracowników w starszym wieku;

wpływ systemów wcześniejszego przechodzenia na emeryturę na poziom zatrudnienia osób starszych;

przyczyny spadku zatrudnienia starszych pracowników przed rokiem 2000;

projektowane i stosowane podejścia mające na celu podwyższenie stopy zatrudnienia starszych pracowników i wydłużenie wieku odchodzenia z rynku pracy, w tym możliwości objęcia ich systemem flexicurity;

uczestniczenie starszych pracowników w kształceniu i doskonaleniu umiejętności;

godzenie przez osoby starsze życia zawodowego, rodzinnego i osobistego oraz promowanie solidarności między pokoleniami;

jakość życia zawodowego, wydajność oraz zatrudnienie w odniesieniu do starszych pracowników w kontekście globalizacji i przemian demograficznych.

2.3   W celu poprawy wskaźnika zatrudnienia starszych ludzi konieczne jest opracowanie, rozpowszechnienie i wdrażanie polityk oraz modeli postępowania nakierowanych na rozwiązywanie problemów pracowników stojących w obliczu starzenia się i zmian przemysłowych. Jednym z szerzej omawianych podejść w opinii jest zarządzanie zmianami poprzez zróżnicowanie wieku, wykształcenia i umiejętności, nakierowane na wsparcie pracowników ze wszystkich grup wiekowych.

2.4   Proponowane w przedstawionej opinii z inicjatywy własnej modele i podejścia koncentrują się, zgodnie z tematem opinii, na populacji starszych pracowników, którzy zagrożeni są wyrzuceniem z rynku pracy ze względu na wiek, procesy restrukturyzacyjne, różne przemiany gospodarczo-społeczne oraz tych pracowników, którzy osiągnęli wiek upoważniający do przejścia na standardową lub wcześniejszą emeryturę, ale chcą nadal kontynuować pracę. Szczególną uwagę należy obecnie zwrócić na różnorodność siły roboczej pod względem wieku, aby zapobiec dyskryminowaniu starszych pracowników w okresie kryzysu gospodarczego i zwolnień.

2.4.1   Podejścia omawiane w opinii w istotny sposób dotyczą też bezrobotnych w starszym wieku, którzy chcą powrócić na rynek pracy, oraz emerytów, którzy z różnych względów chcą ponownie podjąć pracę.

3.   Wnioski płynące z analizy aktualnych informacji statystycznych dotyczących starszych pracowników w UE

3.1   Na koniec 2005 r. w UE było zatrudnionych 22,2 mln osób w wieku 55–64 lat. 1,6 mln osób z tej grupy wiekowej miało status bezrobotnego, zaś 28,5 mln było nieaktywnych zawodowo. Wzrost udziału w rynku pracy seniorów zmieścił się w zakresie celów strategii lizbońskiej.

3.2   W UE-25 wskaźnik zatrudnienia seniorów wzrósł od 36,6 % w 2000 r. do 42,5 % w 2005 r. (patrz: wykres w Aneksie 1). Wskaźnik ten wzrósł w każdym z krajów z wyjątkiem Polski i Portugalii. W 2005 r. wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 55–64 lat był wyższy lub równy celowi na rok 2010 w Szwecji, Danii, Wielkiej Brytanii, Estonii, Finlandii, Irlandii.

3.3   W roku 2005 stopa zatrudnienia seniorów w UE-25 osiągnęła wartość 51,8 % w przypadku mężczyzn, podczas gdy wśród kobiet z tej grupy wiekowej wynosiła 33,7 %, z kolei wzrost wskaźnika zatrudnienia w latach 2000–2005 był wyższy w przypadku kobiet (+ 6,8 %) niż mężczyzn (+ 4,9 %).

3.4   Populacja seniorów z przedziału wiekowego 55–64 lata nie jest jednorodna pod względem sytuacji na rynku pracy. Widać znaczące różnice stopy zatrudnienia osób starszych w wieku 55–59 i 60–64 lat. Wyniosły one w roku 2005 odpowiednio 55,3 % i 26,7 %. Zarówno w przypadku mężczyzn, jak i kobiet „luka” dotycząca stopy zatrudnienia pomiędzy grupami osób w wieku 55–59 i 60–64 lat, która wyniosła aż 28,6 %, była dużo większa niż między grupami osób w wieku 50–54 i 55–59 lat (17 %).

3.5   Stopa zatrudnienia osób starszych jest najwyższa w Szwecji – wynosi ona w grupach wiekowych 55–59 lat i 60–64 lata odpowiednio 79,4 % i 56,9 %. Najniższa jest natomiast w Polsce, gdzie w przedziale wiekowym 55–59 lat wynosi 32,1 %, i w Luksemburgu – 12,6 % w przedziale wiekowym 60–64 lata.

3.6   Analizując zamieszczone w załączniku 2 dane dotyczące stopy zatrudnienia seniorów w zależności od wykształcenia, należy podkreślić, iż w przypadku kobiet i mężczyzn osoby starsze z wyższym poziomem wykształcenia dużo częściej znajdują pracę niż te z wykształceniem niskim. W UE-25 jest zatrudnionych tylko 30,8 % seniorów z najniższym wykształceniem (w skali trójstopniowej). W przypadku osób starszych z najwyższym z trzech poziomów edukacji zatrudnienie posiada 61,8 %.

3.7   Przeprowadzona przez Cedefop analiza najnowszej ankiety europejskiej na temat ustawicznego szkolenia zawodowego (3) (ang. continuing vocational training – CVT) pokazuje, że udział pracowników starszych w CVT jest znacznie niższy niż udział pracowników młodszych i dotyczy to praktycznie wszystkich krajów członkowskich. W 2005 r. w EU-27 24 % pracowników w wieku 55+ brało udział w CVT, podczas gdy uczestnictwo pracowników w wieku 25–54 lat wynosiło 33 %. Niskie uczestnictwo starszych pracowników w CVT jest najbardziej widoczne w sektorze MŚP: w małych firmach tylko 13 % zatrudnionych w wieku 55+ brało udział w CVT. Szczegółowe informacje zawarte są w tabeli w załączniku III.

3.8   Wśród osób starszych w wieku 55–64 lat praca na niepełnym etacie jest podejmowana częściej niż w grupie wiekowej 30–49 lat (22,2 % w stosunku do 16,8 %). Ta forma zatrudnienia jest dużo częstsza wśród kobiet w wieku 55–64 lat (39,5 %) niż wśród mężczyzn (10,3 %).

3.8.1   Jeśli chodzi o pracę na podstawie samozatrudnienia, ona również jest częściej podejmowana w grupie wiekowej 55–64 lat niż 30–49 lat (23 % w stosunku do 15,4 %), ale w tym przypadku – inaczej niż w przypadku pracy na niepełny etat – znacznie więcej mężczyzn niż kobiet jest samozatrudnionych.

3.8.2   Mając na uwadze wpływ kluczowych czynników dotyczących zatrudnienia starszych pracowników, przeprowadzono analizę klastrową (4), odnoszącą się do sześciu charakterystycznych grup krajów UE, w której badano wpływ trzech systemów podejść stosowanych w państwach członkowskich wobec starszych pracowników. Każdemu z tych podejść przyporządkowano zbiór kluczowych czynników oddziaływania na rynek pracy:

system I – wspieranie aktywnego starzenia się;

system II – bodźce finansowe stosowane wobec starszych pracowników wychodzących z rynku pracy;

system III – ogólne instrumenty rynku pracy wpływające na jego adaptowalność w przypadku zatrudniania starszych pracowników.

3.8.3   Analiza klastrowa pokazała, że system I został zastosowany na wysokim poziomie w krajach nordyckich UE, zaś na niskim poziomie w nowych krajach UE z Europy Środkowej, w krajach bałtyckich i śródziemnomorskich. System II zastosowano na wysokim poziomie w krajach zachodnich UE (kontynentalnych) i śródziemnomorskich, zaś w grupie krajów anglosaskich na wysokim poziomie zastosowano system I, a na niskim – system III.

4.   Polityki i modele postępowania ukierunkowane na rozwiązywanie problemów starzejących się pracowników w obliczu zagrożeń spowodowanych wiekiem

Zatrzymywanie starszych pracowników

4.1   Przedstawione poniżej polityki i modele wsparcia ukierunkowane są na pracowników w wieku 50+ (a także 45+) zatrudnionych zarówno w MŚP, jak i w dużych przedsiębiorstwach oraz w sektorze usług, zagrożonych utratą pracy:

w związku z restrukturyzacją lub małą konkurencyjnością ich firm, a także ze zmianami na globalnym rynku pracy i usług;

w związku ze stanem zdrowia, koniecznością opieki nad osobami trzecimi;

w związku z brakiem odpowiednich kwalifikacji i umiejętności w korzystaniu z nowoczesnych technologii, w tym TIK;

w związku z ich wewnętrznym przekonaniem o braku umiejętności dostosowawczych, w tym najważniejszych: motywacji i umiejętności uczenia się.

4.2   Kluczowe dla skutecznego zatrzymywania starszych pracowników na rynku pracy jest utworzenie w systemie zarządzania firmą mechanizmu zapobiegania, polegającego m.in. na przeprowadzaniu regularnej oceny już od połowy kariery zawodowej, tak aby uniknąć wejścia pracownika w sytuację zagrożenia. Musi temu sprzyjać polityka państwa pozwalająca osobom starszym na utrzymanie i przedłużenie zatrudnienia oraz powrót do aktywności zawodowej.

4.2.1   Ważnym instrumentem wsparcia starszych pracowników, identyfikującym moment lub stan, w którym należy uruchomić interwencję, jest rozszerzenie lub wdrożenie w przedsiębiorstwie stosowanego okresowo mechanizmu zapobiegawczego oraz objęcie możliwie jak największej liczby pracowników bilansem kompetencji. Podejście takie wymaga nakładów finansowych, których źródłem może być podmiot gospodarczy i fundusze pomocowe UE (w szczególności EFS) oraz środki publiczne.

4.2.1.1   Bilans kompetencji jest procedurą rozwijaną w celu uprawomocnienia kształcenia nieformalnego i formalnego. Co kilka lat każdy pracownik miałby prawo do przeglądu umiejętności poprzez wywiad, testy i pomoc ekspertów w doradztwie dotyczącym kariery. Kształcenie doświadczalne mogłoby być uprawomocnione przez krajową sieć centrów publicznych i tworzyć platformę dla dalszego rozwoju kariery.

4.2.1.2   Audyt umiejętności powinien być wykonywany przez niezależną firmę konsultingową. Jeśli poziom kompetencji pracownika okaże się nie do pogodzenia z możliwościami dostępnymi na rynku pracy na tym samym poziomie wynagrodzenia, firma zobowiązana jest opłacać i organizować szkolenia potrzebne do nadrobienia braków umiejętności oraz ponosić koszty prognoz dostosowawczych, a pracownik jest zobligowany do uczestniczenia w szkoleniach i ukończenia takiego programu.

4.3   W kwestii zatrzymywania pracowników ważne jest sformułowanie nowych funkcji zawodowych dla starszych pracowników w firmie, np. jako. mentorów, coachów  (5) (częściej w polityce rekrutacji) lub realizujących shadowing  (6), w celu zabezpieczenia instytucjonalnej ciągłości i wartości firmy poprzez uczenie oraz przekazywanie różnych form kapitału przedsiębiorstwa nowym i młodszym pracownikom.

4.4   Istotną polityką wpływającą na zatrzymywanie starszych pracowników jest elastyczność podejścia dotycząca czasu pracy i pakietów kompensujących. Popyt na rozmaite „mieszanki” pracy i urlopu reguluje się poprzez elastyczny czas pracy, częściową etatowość oraz programy stopniowanego zatrzymywania. Można także zmieniać strukturę pakietu płaca/dodatek i proporcjonalne naliczanie dodatków. Aby zatrzymać pracowników, stosowano nawet z powodzeniem redukcję tygodniowego czasu pracy lub jego zamianę na dodatkowy urlop.

4.5   Zatrzymywanie starszych pracowników w przedsiębiorstwie dotyczy nierzadko sytuacji, w której pracownik ma do wyboru: skorzystać z prawa do wcześniejszej emerytury, czy pozostać na rynku pracy?

4.5.1   Wtakiej sytuacji powinna być stosowana wobec pracownika polityka pozytywnych bodźców finansowych, socjalnych i organizacyjnych (np. przejście na mniej uciążliwe stanowisko pracy wymagające nowych nabytych w szkoleniu umiejętności). Jako nadrzędna powinna być stosowana zasada wolności wyboru jak długo pozostać na rynku pracy będąca jednym z filarów flexicurity.

4.5.2   Komitet uważa, że wskutek braku koncyliacyjnego i kreatywnego podejścia wobec tych, którzy osiągnęli prawo do wcześniejszej emerytury, zbyt mało takich pracowników pozostaje na rynku pracy do czasu osiągnięcia właściwego wieku emerytalnego.

4.6   Kluczowe dla skutecznego zatrzymywania pracowników, a powiązane również z produktywnością, są polityki edukacyjne i szkoleniowe. To nie wiek, ale umiejętności i kompetencje powinny definiować szanse pracownika na rynku pracy!

4.6.1   Najważniejsze polityki edukacyjne i szkoleniowe służące zatrzymywaniu pracowników w wieku 50+ to:

Partycypacja i włączanie, czyli uczestnictwo starszych pracowników we wszystkich programach szkoleniowych oferowanych przez firmę oraz ich włączanie w przeprowadzanie szkoleń w pracy. Dodatkowo starsi pracownicy ze szczególnymi kwalifikacjami mogą pozostać w firmie po przekroczeniu wieku emerytalnego.

„Odświeżające” kursy dotyczące technologii na stanowisku pracy przeznaczone dla starszych pracowników, którzy nie mogli uczestniczyć w szkoleniu dotyczącym procesu produkcyjnego w odpowiednim czasie i czuli się w mniejszym stopniu włączeni w proces produkcji. Odpowiednimi mechanizmami są tu wspólne ramy działań partnerów społecznych na rzecz uznawania kompetencji i kwalifikacji, uczenie się przez całe życie i kształcenie dorosłych (7).

Specjalizowane kursy komputerowe i internetowe dla osób w wieku 50+, poszerzające partycypację starszych pracowników, emerytów i ich organizacji w użytkowaniu TIK. Istotne jest dostosowanie kursów do potrzeb osób starzejących się (np. większa czcionka, portal „senior WEB” itp.).

Rekrutacja starszych pracowników, czyli jak odzyskać starszych pracowników i przekonać ich, aby zostali w firmie

4.7   Charakterystyczne jest, że to przedsiębiorstwa muszą same wynaleźć skuteczne metody, aby dotrzeć do starszych osób znajdujących się poza rynkiem pracy i przekonać je do odłożenia na bok różnych form aktywności czy też przerwania emerytury i powrotu na rynek pracy.

4.8   Średnio 1/3 emerytów ma trudności z przetrwaniem wskutek poziomu dochodów (8). Wielu tych potencjalnych pracowników stało się ofiarami niskiej emerytury i zostało zniechęconych niemożnością znalezienia pracy pozornie z powodu wieku. Ci „pechowi” byli pracownicy mogą być, wciąż gotowi do przeszkolenia, ale znajdują się poza rynkiem pracy od kilku lat i prawdopodobnie porzucili zamiar jakiegokolwiek powrotu.

4.8.1   Niewątpliwie, należy podjąć walkę z przyczynami tej sytuacji, w której średnio 1/3 emerytów ma trudności z przetrwaniem wskutek poziomu dochodów, poprawiając system stabilnych i solidarnych emerytur, których finansowanie jest gwarantowane dzięki wykorzystaniu całego dostępnego potencjału ludzkiego.

4.9   Wśród tych, którzy mogą wrócić na rynek pracy, są także ci emeryci, których dzieci opuściły dom i którzy nagle znaleźli nadmiar czasu i poszukują jakiegoś dodatkowego zajęcia i dochodu.

4.10   Kluczowe jest zatem dotarcie – na początku poprzez informację, a następnie bezpośrednio – do tych osób, zachęcenie ich do kontaktu z firmą, włączenie ich do którejś z form kształcenia ustawicznego lub zachęcenie do korzystania z kursów lub szkoleń organizowanych z zamiarem przyciągnięcia uczestników na rynek pracy.

Cele te można osiągnąć za pomocą:

seminariów informacyjnych skupiających się na kwestiach dostosowanych do społeczności osób starszych;

targów pracy i kariery zawodowej, tzw. kawiarni 50+ lub centrów pracy ukierunkowanych na starszych ludzi;

reklamy w miejscach uczęszczanych przez starszych i w mediach, do których są oni pozytywnie nastawieni – w tych działaniach należy jednak ostrożnie używać języka, który mógłby zrazić te osoby: określenia „w podeszłym wieku”, „emeryt” itp. lepiej zastąpić określeniami takimi jak „dojrzały”, „doświadczony”, „solidny” itp.;

tworzenia „grup roboczych starszych pracowników” w firmie do formułowania sposobów przyciągania doświadczonych starszych osób; można także organizować imprezy na terenie firmy, na które są zapraszani emeryci i dawni pracownicy, a także zachęcać ich w osobistych listach czy rozmowach telefonicznych do powrotu do firmy itp.

4.11   O sukcesie w rekrutacji osób starszych w dużej mierze decyduje praca sieciowa. W sieć powiązane powinny być przedsiębiorstwa, urzędy, partnerzy społeczni i inne zainteresowane strony, na terenie miast, regionów i krajów, a także rozszerzane na partnerstwa międzynarodowe.

4.11.1   Najważniejszą misją takiej sieci powinna być zmiana świadomości społecznej w zakresie wagi wydłużenia zatrudnienia oraz stworzenie warunków do przekonania pracowników w wieku 50+ i przedsiębiorców, aby uwierzyli w możliwość „nadążania za zmianami”.

4.11.2   Sieć taka służyłaby także uświadamianiu pracodawcom korzyści płynących z zatrudniania pracowników wieku 50+ oraz oddziaływaniu na polityki państw w kierunku opracowania systemów zatrudnienia preferujących zarówno pracowników dłużej pracujących, jak i pracodawców dostosowujących system zarządzania kadrami do pracowników starszych.

4.11.3   Jednocześnie taka sieć mogłaby służyć rozpowszechnianiu i rozwojowi „dobrych praktyk”, a także wypracowywaniu kompetencji kluczowych.

5.   Zarządzanie przez zróżnicowanie jako jedna z metod podejścia do rozwiązania kwestii zatrudnienia osób starszych

5.1   Badania pokazują, że zróżnicowanie w zatrudnieniu może polepszyć wykonanie pewnych zadań powierzonych grupie pracowniczej, ponieważ wnosi ono szeroki zakres informacji, zasobów i podejść do podejmowania decyzji, co prowadzi do lepszych wyników.

5.1.1   Dawniej sądzono, że zróżnicowanie w składzie siły roboczej oparte na wieku lub rasie może tworzyć konflikt. Jednakże takie trudności są do pokonania, jeśli pracownikom zapewni się szkolenie dotyczące wrażliwości i zachęci się do pracy w zróżnicowanych zespołach w celu przezwyciężenia uprzedzeń.

5.2   W niektórych znanych europejskich firmach stosowana jest wręcz reguła „zarządzanie zróżnicowaniem = zarządzanie produktywnością”. Celem zarządzania zróżnicowaną siłą roboczą jest stworzenie mechanizmu, w którym każdy zatrudniony może wnieść pełen wkład w organizację i postęp oparty na perfekcyjnym wykonawstwie.

5.3   Programy zróżnicowania, wartościujące różne stopnie przygotowania zawodowego oraz przyciągające i utrzymujące pracowników o najlepszych kwalifikacjach, określają równe szanse jako jeden z głównych punktów podejścia do zarządzania zasobami ludzkimi. Niedyskryminacyjne praktyki zarządzania zróżnicowaniem są w coraz większym stopniu uznawane za narzędzia zwiększające sprawność i produktywność. Jest to jeden z priorytetów Międzynarodowej Organizacji Pracy – określenie związku pomiędzy równym traktowaniem i wydajnością gospodarczą.

5.4   Analizując opisane w rozdziale 4 modele i polityki wsparcia starszych pracowników, można stwierdzić, że ścieżka ich rozwoju może z powodzeniem przebiegać w kierunku zarządzania zróżnicowaniem wiekowym i zróżnicowaniem umiejętności. Należy podkreślić, że zarządzanie wiekiem zaczyna się praktycznie już na początku kariery zawodowej.

5.5   Przedsiębiorstwa stosujące zarządzanie przez zróżnicowanie wiekowe przeprowadzają nabór lub przegrupowują wewnątrz firmy pewną liczbę starszych pracowników w celu zapewnienia „mieszanki” wiekowej i zmniejszenia niedoboru wykwalifikowanych pracowników. Celem jest posiadanie kombinacji grup wiekowych, kwalifikacji, kultur i kompetencji.

5.6   Zarządzanie przez zróżnicowanie umiejętności realizuje się poprzez rozpoznanie i wartościowanie różnych przygotowań zawodowych pracowników starszych i młodszych oraz poprzez starania na rzecz przyciągania i utrzymywania pracowników o najlepszych kwalifikacjach.

5.7   Korzyści płynące z zastosowania środków zarządzania wiekiem są następujące:

wzrost ogólnego poziomu umiejętności siły roboczej i jej podatności na innowacje;

poprzez obecność w firmie dobrze wynagradzanych starszych pracowników młodszy personel dostrzega większy potencjał kariery zawodowej;

poprawa jakościowa i organizacyjna odnośnie do produktów i usług;

utrzymanie odpowiedniego poziomu umiejętności, potencjału rozwoju zawodowego i możliwości wewnętrznych przegrupowań pracowników.

5.8   W ocenie Fundacji Dublińskiej (9) czynniki sukcesu zarządzania wiekiem w firmie są następujące:

świadomość wieku;

istnienie ram polityki krajowej wspierającej zarządzanie wiekiem;

ostrożność w planowaniu i wdrażaniu;

współpraca wszystkich zainteresowanych stron z pozycji świadomości wieku;

oszacowanie i ocena kosztów i korzyści.

6.   Dziedziny dobrych praktyk służące wdrażaniu i rozwijaniu w UE polityk i modeli wsparcia starszych pracowników

W celu rozwijania i wdrażania w UE modeli i polityk wsparcia starszych pracowników można oprzeć się na wymianie i implementacji następujących dobrych praktyk:

zaangażowanie partnerów społecznych w negocjowanie zakładowych, sektorowych lub ponadsektorowych układów zbiorowych pracy zawierających regulacje odnoszące się do pracowników starszych; mogą to być także pakty społeczne, zapisy w regulaminach pracy i inne porozumienia dwu- i wielostronne;

włączenie wszystkich zainteresowanych stron w inicjowanie i tworzenie regulacji prawnych na poziomie krajowym (i europejskim) zachęcających pracowników w wieku 50+ do pozostania na rynku pracy, a ich pracodawców – do zatrzymywania ich w firmie lub naboru osób starszych do pracy;

projektowanie i wdrażanie systemów, struktur sieciowych ukierunkowanych na identyfikację sytuacji i wskaźników charakteryzujących kompleksowo pracowników starszych;

zarządzanie przedsiębiorstwem (lub grupą firm) przez różnorodność z ukierunkowaniem na konkretne grupy wiekowe starszych pracowników (m.in. zarządzanie zróżnicowaniem wiekowym i/lub zarządzanie zróżnicowaniem umiejętności);

wdrażanie modeli systemów doradztwa dla pracowników w wieku 50+ i ich pracodawców, z naciskiem na rozwój podsystemów oceny zapotrzebowania na umiejętności zatrudnionych w przedsiębiorstwie, sektorze, regionie, a nawet kraju;

stosowanie systemów doradztwa dla pracowników w dziedzinie planowania szkoleń, kursów i innych działań edukacyjnych i dokształcających, w szczególności ukierunkowanych na osoby starsze;

rozwijanie systemów doradztwa dla przedsiębiorców i kadry zarządzającej w zakresie poprawy adaptacyjności, konkurencyjności i produktywności przedsiębiorstw w okresie przemian poprzez zarządzanie zróżnicowaniem wieku oraz zarządzanie kapitałem ludzkim za pomocą technologii informacyjnych;

budowanie i rozwijanie struktur i systemów sieciowych (sektorowych, terytorialnych, mieszanych, łączących przedstawicieli zainteresowanych stron itp.) oraz obserwatoriów umiejętności i miejsc pracy, monitorujących dostęp osób starszych do rynku pracy (z uwzględnieniem ich umiejętności) i przebieg restrukturyzacji. Obserwatoria takie mogą obejmować swym zasięgiem sektory, jednostki terytorialne i regiony (także transgraniczne).

Bruksela, 25 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  „Strategie / Podnieść wiek odchodzenia z rynku pracy”, sprawozdawca: Gérard DANTIN (Dz.U. C 157 z 28.6.2005); „Promowanie solidarności między pokoleniami”, sprawozdawca: Luca JAHIER (Dz.U. C 120 z 16.5.2008); „Kształcenie dorosłych”, sprawozdawca: Renate HEINISH (Dz.U. C 204 z 9.8.2008).

(2)  „Jakość życia zawodowego, wydajność oraz zatrudnienie w kontekście globalizacji i przemian demograficznych”, sprawozdawca: U. ENGELEN-KEFER (Dz.U. C 318 z 23.12.2006); „Rola partnerów społecznych w godzeniu życia zawodowego, rodzinnego i osobistego” sprawozdawca: Peter CLEVER (Dz.U. C 256 z 27.10.2007).

(3)  CVTS3, Eurostat.

(4)  Active ageing and labour market trends for older workers, Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Równości Szans, dział D1.

(5)  Mentoring to sposób pomocy innym na bazie własnego doświadczenia życiowego (zawodowego). Coaching jest szerszym pojęciem i może zawierać mentoring, ale wykracza poza jego ramy. Coach („trener”) koncentruje się na procesie uczenia się i realizacji celów życiowych przez klienta.

(6)  Shadowing polega na tym, że pracownicy w wieku 50+ towarzyszą podczas pracy młodszym, a w szczególności nowo przyjętym pracownikom reprezentującym dany zawód. Metoda ta jest szczególnie przydatna w pokazywaniu młodszym pracownikom zachowań i zjawisk, których istnienia lub skali sami sobie nie uświadamiają.

(7)  Opinia EKES-u z 22 października 2008 r. w sprawie ustanowienia europejskiego systemu transferu i akumulacji punktów w kształceniu i szkoleniu zawodowym (ECVET), sprawozdawca: An LE NOUAIL-MARLIÈRE (CESE 1678/2008); opinia w sprawie uczenia się przez całe życie, sprawozdawca: José Isaías RODRÍGUEZ GARCÍA-CARO (Dz.U. C 175 z 27.7.2007); opinia w sprawie kształcenia dorosłych, sprawozdawca: Renate HEINISCH, współsprawozdawcy: An LE NOUAIL MARLIÈRE i José Isaías RODRÍGUEZ GARCÍA-CARO (Dz.U. C 204 z 9.8.2008).

(8)  B. McIntosh „An employer’s guide to older workers” („Przewodnik pracodawcy – starsi pracownicy”).

(9)  Gerlinde Ziniel, Presentation of database on employment initiatives for an ageing workforce („Prezentacja bazy danych dotyczących inicjatyw w zakresie zatrudnienia dla starszych pracowników”), Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy.


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/32


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie „Stosunki transatlantyckie: jak poprawić uczestnictwo społeczeństwa obywatelskiego?”

2009/C 228/05

Na sesji plenarnej w dniu 17 stycznia 2008 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

Stosunki transatlantyckie: jak poprawić uczestnictwo społeczeństwa obywatelskiego?”.

Sekcja Stosunków Zewnętrznych, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 6 marca 2009 r. Sprawozdawcą była Liina CARR, a współsprawozdawcą był Jacek KRAWCZYK.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24–25 marca 2009 r. (posiedzenie z 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 196 do 7 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Jeśli chodzi o stosunki między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, mamy obecnie do czynienia z nowymi okolicznościami, coraz większymi wyzwaniami i coraz większymi oczekiwaniami. Wybór Baracka OBAMY na prezydenta spowodował pojawienie się wysokich oczekiwań na całym świecie oraz odrodzenie się optymizmu, jeśli chodzi o możliwości, jakie stwarzają stosunki transatlantyckie. W wielu dziedzinach, począwszy od wspólnej reakcji na obecny kryzys finansowy i gospodarczy, po kwestię walki ze zmianami klimatycznymi czy wspieranie praw człowieka i dwustronne stosunki gospodarcze, pojawiła się nadzieja, że Unia Europejska i Stany Zjednoczone będą w nich rzeczywiście współpracować i przewodzić.

1.2

Europejskie i amerykańskie społeczeństwo obywatelskie oraz europejscy i amerykańscy partnerzy społeczni mają do odegrania kluczową rolę w przyczynianiu się do realizacji tej odnowionej współpracy dzięki swojej reprezentatywności bądź wiedzy w danej dziedzinie.

1.3

EKES zachęca decydentów politycznych w Unii Europejskiej, żeby skorzystali z okazji i działając w porozumieniu i we współpracy ze Stanami Zjednoczonymi, nawoływali do przeprowadzenia niezbędnych reform systemu Organizacji Narodów Zjednoczonych, WIPO (1), Międzynarodowego Trybunału Karnego, grupy G8, grupy G20, Światowej Organizacji Handlu, Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego oraz do umocnienia Międzynarodowej Organizacji Pracy w celu zwiększenia efektywności tych organizacji w radzeniu sobie z długoterminowymi problemami związanymi z globalizacją i z obecnym światowym kryzysem finansowym.

1.4

Wobec skali obecnego kryzysu finansowego i gospodarczego należy zacieśnić transatlantycką współpracę gospodarczą. W tym celu Stany Zjednoczone i Unia Europejska muszą, po pierwsze, wprowadzić ściślejszą koordynację swej polityki walutowej i podatkowej, która dzięki G20 ma być bodźcem dla gospodarki światowej. Następnie muszą współpracować nad opracowaniem wspólnego podejścia do skutecznego i efektywnego uregulowania światowego systemu finansowego, tak aby nigdy więcej gospodarka nie została zagrożona w wyniku podejmowania nadmiernego ryzyka. Należy ustanowić jasne przepisy w dziedzinie finansów międzynarodowych, stanowiące element zasadniczej reformy międzynarodowych organów gospodarczych, co będzie wyraźnym sygnałem dla obywateli i przedsiębiorstw.

1.5

Cel Ram działania na rzecz rozwoju transatlantyckiej integracji gospodarczej (Framework for Advancing Transatlantic Economic Cooperation), tzn. osiągnięcie głębszej transatlantyckiej integracji gospodarczej oraz wzrostu, z korzyścią dla naszych obywateli oraz konkurencyjności naszych gospodarek, powinien być realizowany pod nadzorem Transatlantyckiej Rady Gospodarczej (Transatlantic Economic Council – TEC).

1.6

Istotą ww. ram działania jest koncepcja współpracy w zakresie stanowienia prawa. Unia Europejska i Stany Zjednoczone mają wiele wspólnego, jeśli chodzi o wartości znajdujące odzwierciedlenie w sposobach podejścia do regulacji naszych gospodarek, choć w niektórych kwestiach się nie zgadzamy. Współpraca w zakresie stanowienia prawa oznacza podjęcie od samego początku współpracy w dążeniu do zdefiniowania wspólnych problemów społecznych, ekologicznych i gospodarczych oraz znalezienia wspólnych rozwiązań w tym zakresie. EKES zachęca Komisję i państwa członkowskie, by w kontekście stosunków transatlantyckich krzewiły europejski model społeczny oparty na zaawansowanych systemach ochrony społecznej oraz dialogu obywatelskiego i społecznego.

1.7

Transatlantycka Rada Gospodarcza powinna w najbliższej przyszłości podjąć szereg istotnych zadań:

Rozwiązanie problemów związanych ze światowym kryzysem finansowym i jego wpływem na gospodarkę ogółem będzie wymagać opracowania i wdrożenia nowych systemów regulacyjnych po obydwu stronach Atlantyku.

Ponieważ zarówno Unia Europejska, jak i Stany Zjednoczone będą niebawem podejmować istotne działania związane z problemem zmian klimatu, pojawi się wiele problemów regulacyjnych. TEC powinna zapewnić, że osiągniemy maksymalny poziom efektywności takich działań, a jednocześnie poprawimy wyniki w zakresie ochrony środowiska.

Odwołanie się do protekcjonizmu tylko pogłębiło Wielką Depresję w latach 30. TEC będzie musiała podjąć się obserwowania tendencji protekcjonistycznych w Europie, w Stanach Zjednoczonych i na świecie.

TEC ma szeroko zakrojony program inicjatyw dotyczących współpracy w zakresie stanowienia prawa. Nadal nie zostały usunięte istotne, zbędne różnice w podejściach do stanowienia nowego prawa, stosowanych przez prawodawców w Unii Europejskiej i w Stanach Zjednoczonych, z uwzględnieniem interesów wszystkich zainteresowanych stron.

Jesteśmy świadkami gwałtownego wzrostu liczby przypadków i skali naruszeń praw własności intelektualnej na całym świecie. TEC powinna nadal działać na rzecz poprawy wspólnych wysiłków w zakresie egzekwowania przestrzegania takich praw w krajach, które mają znaczne problemy w tym zakresie, takich jak Chiny. Powinna też do swych dyskusji włączyć debaty na temat sposobów zapewnienia ochrony prawa własności intelektualnej, na przykład przy udostępnianiu leków po przystępnych cenach.

TEC powinna także usprawnić swoje mechanizmy współpracy. Niezbędne jest zapewnienie TEC większych zasobów oraz ściślejszych kryteriów umożliwiających umieszczanie nowych kwestii w programie jej działań.

Konsultacje z zainteresowanymi stronami muszą ulec nasileniu dzięki większej przejrzystości i koordynacji oraz zostać poszerzone o dialog prowadzony na zasadach równości.

Należałoby zwiększyć rolę prawodawców w przedmiotowym procesie po obu stronach Atlantyku.

1.8

Realizacja tych i innych zadań wymaga kontynuacji procesu zachodzącego w TEC przez nowy rząd Stanów Zjednoczonych oraz nowych komisarzy Komisji Europejskiej i nowych posłów do Parlamentu Europejskiego. EKES wzywa prezydenta OBAMĘ do niezwłocznego wyznaczenia nowego współprzewodniczącego TEC, reprezentującego Stany Zjednoczone, w celu zapewnienia dalszej realizacji istotnych zadań TEC.

1.9

Obecne problemy gospodarcze poważnie pogłębiłyby się wobec prób powrotu do protekcjonizmu na świecie, podobnie jak miało to miejsce w okresie depresji w latach 30. EKES zachęca UE i Stany Zjednoczone do podjęcia ścisłej współpracy na rzecz wywiązania się z zobowiązań podjętych na szczycie przywódców G20 dnia 15 listopada 2008 r. oraz do zrobienia wszystkiego co w ich mocy, by doprowadzić do wczesnego i uwieńczonego powodzeniem zakończenia kolejnej rundy dauhańskiej, a także by uniknąć powstania nowych barier dla handlu i inwestycji.

1.10

EKES podobnie wzywa UE i Stany Zjednoczone do ścisłej współpracy, by odwieść inne kraje od wprowadzenia rozwiązań politycznych, które mogłyby ograniczyć dostęp do inwestycji bądź zamówień publicznych, jak to niestety nastąpiło w wyniku dyskusji prowadzonych ostatnio w Kongresie. Oczekujemy także od UE i Stanów Zjednoczonych, że zajmą się kwestią ożywienia światowego handlu, aby przyspieszyć światowe negocjacje handlowe dzięki włączeniu do nich zagadnień zrównoważonego rozwoju i standardów socjalnych. EKES z zadowoleniem przyjmuje zainteresowanie Baracka OBAMY złagodzeniem negatywnych skutków dostosowań w handlu dla poszczególnych pracowników czy obywateli.

1.11

EKES zdecydowanie zaleca ustanowienie mechanizmu finansującego fora dialogu transatlantyckiego (tzn. TABD (2), TACD (3), TALD (4) i TAED (5), a także włączenie przewodniczących TALD i TAED w skład grupy doradców TEC.

1.12

EKES zachęca Unię Europejską i Stany Zjednoczone do zwiększenia dostępności i otwartości procesu dialogu transatlantyckiego, a także do zapewnienia większego udziału zainteresowanych stron społeczeństwa obywatelskiego również spoza kręgu uczestników czterech forów dialogu.

1.13

EKES wzywa Komisję Europejską do zorganizowania w niedalekiej przyszłości transatlantyckiego spotkania zainteresowanych stron w celu dokonania oceny nowej sytuacji oraz wymiany poglądów i koordynacji działań dotyczących nowych inicjatyw, które mają zostać podjęte. EKES przypomina Komisji Europejskiej o uwzględnionej w komunikacie Komisji z 2005 r. propozycji zorganizowania trójstronnej konferencji dotyczącej stosunków przemysłowych.

1.14

Ze swojej strony EKES proponuje nawiązanie kontaktów z amerykańskimi partnerami ekonomicznymi i społecznymi oraz będzie z uwagą śledził powoływanie grup doradczych rządu Stanów Zjednoczonych w celu identyfikacji ewentualnych rozmówców w poszczególnych dziedzinach. EKES będzie także dążył do znalezienia lepszych metod wspierania wymiany wiedzy i doświadczeń z zainteresowanymi stronami amerykańskiego społeczeństwa obywatelskiego. W celu realizacji tych zadań EKES powinien powołać nieformalną grupę kontaktową, która nadzorowałaby działania EKES-u w zakresie stosunków transatlantyckich.

1.15

EKES uważa za wskazane i pożyteczne zacieśnienie współpracy naukowej i kulturalnej (dialogu kulturalnego) między UE a USA, będące podstawą większego wzajemnego zrozumienia i większej współpracy politycznej. UE i USA powinny wspólnie dołożyć starań, żeby promować i wspierać kreatywność nie tylko w dziedzinie nauki, techniki i innowacji, lecz także w szczególności w dziedzinie twórczości artystycznej, która jest warunkiem propagowania nowych wartości służących rozwojowi i ubogaceniu kobiet i mężczyzn.

2.   Kontekst

2.1

Stosunki między UE a Stanami Zjednoczonymi rozwijają się obecnie w nowych warunkach i wobec rosnących wyzwań i oczekiwań. Z wyborem Baracka OBAMY na prezydenta narodziło się wiele wysokich oczekiwań na świecie oraz ponowny optymizm co do potencjału stosunków transatlantyckich. Pojawiła się rzeczywista nadzieja, że UE i Stany Zjednoczone będą współpracować i podejmą się roli przywódczej w wielu dziedzinach, począwszy od wspólnej odpowiedzi na obecny kryzys finansowy i gospodarczy, poprzez kwestie zmian klimatycznych, szerzenie praw człowieka, aż po dwustronne stosunki gospodarcze. W swej opinii (6) z 2004 r. EKES określił szereg zagadnień, w tym potrzebę lepszego sprawowania rządów w skali świata, które powinny zostać włączone do agendy transatlantyckiej. Niedawne wydarzenia uwypuklają znaczenie współpracy w tej dziedzinie.

2.2

Unia Europejska i Stany Zjednoczone oraz cała społeczność międzynarodowa stoją obecnie przed poważnymi wyzwaniami, które wymagają nowego wspólnego podejścia mającego zapewnić, że nigdy więcej światowa gospodarka nie zostanie wystawiona na pastwę nieuregulowanego prawnie kapitalizmu finansowego Gospodarkę transatlantycką i światową dotyka obecnie najpoważniejszy kryzys gospodarczy w ostatnich dziesięcioleciach, osiągnięcie postępów w przeciwdziałaniu zmianom klimatu wymaga podjęcia działań wszystkich podmiotów, a zapewnienie pokoju oraz rozwój demokracji i ochrona praw człowieka na całym świecie wymagają rozwiązania szeregu zagadnień polityki zagranicznej. Bez pogłębionej współpracy pomiędzy Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi nasze wysiłki mające na celu rozwiązanie tych problemów nie przyniosą oczekiwanych rezultatów.

2.3

Europejskie społeczeństwo obywatelskie i europejscy partnerzy społeczni mają do odegrania kluczową rolę w przyczynianiu się do realizacji tej odnowionej współpracy dzięki swojej reprezentatywności bądź wiedzy w danej dziedzinie. Realizacja tego celu wymaga od wielu podmiotów politycznych, ustanowionych przez Unię Europejską i rząd Stanów Zjednoczonych do celów prowadzenia dialogu, nawiązania ściślejszej współpracy ze wszystkimi zainteresowanymi stronami. Swobodny przepływ osób to kolejny krok w kierunku poprawy stosunków pomiędzy UE a Stanami Zjednoczonymi, gdyż stymuluje on współpracę przedsiębiorstw oraz wymianę kulturalną i społeczną. Jednym z priorytetów politycznych powinno być dalsze rozszerzanie ruchu bezwizowego między państwami członkowskimi UE a Stanami Zjednoczonymi.

2.4

Jak dotychczas dwustronne stosunki pomiędzy Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi utrzymywane były na zasadach i warunkach określonych w deklaracji transatlantyckiej (Transatlantic Declaration) z listopada 1990 r. (7), a także w Nowej Agendzie Transatlantyckiej (New Transatlantic Agenda – NTA) z 1995 r. (8) i w Transatlantyckim Partnerstwie Gospodarczym (Transatlantic Economic Partnership – TEP) z maja 1998 r. (9) Kolejną zmianą instytucjonalną było podpisanie w kwietniu 2007 r. Ram działania na rzecz rozwoju transatlantyckiej integracji gospodarczej (Framework for Advancing Transatlantic Economic Integration) (10), co doprowadziło do utworzenia Transatlantyckiej Rady Gospodarczej (TEC) (11).

2.5

Wszystkie interakcje polityczne koncentrowały się jak dotychczas bardziej na kwestiach dotyczących polityki zagranicznej, gospodarki i handlu niż na zagadnieniach społecznych i problematyce zrównoważonego rozwoju. Ponadto, poza nielicznymi wyjątkami, udział zainteresowanych stron, mających długą tradycję i spore osiągnięcia, zarówno w wielu krajach Europy, jak i na szczeblu UE, nie odgrywa jeszcze w stosunkach pomiędzy Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi istotnej roli. EKES apeluje do Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych, żeby nie tylko wzmocniły i zacieśniły współpracę transatlantycką w obszarach, w których ta odnowiona współpraca funkcjonuje właściwie, lecz także żeby zajęły się tymi obszarami, w przypadku których niezbędna jest poprawa.

2.6

Celem niniejszej opinii nie jest odniesienie się do wszystkich aspektów stosunków transatlantyckich. Nie obejmie ona stosunków z Kanadą, a skoncentrujemy się w niej na kilku kwestiach w stosunkach UE – USA, takich jak stosunki wielostronne, wymiana handlowa, transatlantycka współpraca gospodarcza, zmiany klimatu na świecie i udział zainteresowanych stron. Stosunki UE z Kanadą powinny zostać zanalizowane w nowej, odrębnej opinii EKES-u.

3.   Stosunki wielostronne

3.1

W ostatnich latach stosunki pomiędzy Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi cechuje rozbieżność podejścia do instytucji wielostronnych. Istnieją wyraźne powody, żeby sądzić, że nowy rząd Stanów Zjednoczonych będzie realizował politykę opierającą się na bardziej intensywnej współpracy zarówno z partnerami sojusznikami, jak i z organizacjami międzynarodowymi. EKES zachęca decydentów politycznych w Unii Europejskiej, żeby skorzystali z okazji i, działając w porozumieniu i we współpracy ze Stanami Zjednoczonymi, nawoływali do przeprowadzenia niezbędnych reform w celu wzmocnienia systemu Organizacji Narodów Zjednoczonych, w tym Międzynarodowej Organizacji Pracy, Międzynarodowego Trybunału Karnego, WIPO, G8, G20, Światowej Organizacji Handlu, Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego, w celu zwiększenia efektywności tych organizacji w radzeniu sobie z długotrwałymi problemami związanymi z globalizacją i z obecnym światowym kryzysem finansowym. EKES popiera przedstawioną ostatnio (w styczniu br.) przez kanclerz Niemiec Angelę Merkel w Paryżu propozycję, żeby system ONZ rozszerzyć o Radę Bezpieczeństwa Gospodarczego i Społecznego. Taka Rada powinna być równa Radzie Bezpieczeństwa.

3.2

Jedną z lekcji wyniesionych z dotychczasowych stosunków pomiędzy Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi jest, że kiedy obydwie strony nie są w stanie osiągnąć konsensusu, niemożliwe jest rozwiązanie żadnego dużego problemu międzynarodowego. Poprawa tej sytuacji z udziałem nowej administracji wymaga ścisłej współpracy pomiędzy Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi w definiowaniu swoich wspólnych strategii rozwiązywania wielu problemów bezpieczeństwa międzynarodowego i praw człowieka.

3.3

Zarówno dla Unii Europejskiej, jak i dla Stanów Zjednoczonych sprawowanie rządów na szczeblu transatlantyckim nie jest alternatywą, lecz uzupełnieniem wielostronnych stosunków. Unia Europejska i Stany Zjednoczone są nadal dwoma najważniejszymi graczami na scenie światowej i dlatego powinny ze sobą współpracować, jeżeli chcą osiągać postępy w rozwiązywaniu problemów dotyczących dowolnego obszaru polityki międzynarodowej, w tym kwestii takich, jak stopniowa liberalizacja wymiany handlowej czy też większe poszanowanie standardów ochrony pracowników czy środowiska.

3.4

Pełne dostosowanie się do porozumień wielostronnych i ich wdrażanie mają żywotne znaczenie dla zdolności UE i Stanów Zjednoczonych do podjęcia roli przewodniej na skalę światową. Na początku UE, jej państwa członkowskie oraz Stany Zjednoczone powinny ratyfikować i wdrożyć konwencje MOP (12) oraz decyzje WTO.

4.   Współpraca gospodarcza

4.1   Kryzys finansowy i gospodarczy

4.1.1

Ponieważ świat stoi w obliczu najgłębszego kryzysu finansowego i najtrudniejszej sytuacji gospodarczej od dziesięcioleci, niezbędna jest intensyfikacja transatlantyckiej współpracy gospodarczej. Oznacza to, że punktem wyjścia musi być koordynowanie środków w zakresie polityki pieniężnej i polityki fiskalnej podejmowanych po obydwu stronach w celu zapewnienia ich efektywności w kontekście naszych wzajemnie powiązanych gospodarek. EKES obawia się, że jak na razie taka koordynacja nie była wystarczająca. Unia Europejska i Stany Zjednoczone powinny poprawić swe zaangażowanie w tych kwestiach, zwłaszcza dzięki działaniom G20 podejmowanym we współpracy z innymi istotnymi podmiotami gospodarczymi w celu poprawy sytuacji, naszych gospodarek. Amerykański program naprawy gospodarczej i inwestycji przyjęty w lutym 2009 r. oraz europejski program naprawy gospodarczej przyjęty przez Radę Europejską w grudniu 2008 r. są uderzająco zbieżne, choć program europejski wykazuje niedostateczną jedność celu. Powinny one być realizowane jako działania uzupełniające się, a jednocześnie należy unikać jakiegokolwiek protekcjonizmu.

4.1.2

Drugim etapem programu naprawy jest wypracowanie wspólnego podejścia mającego zapewnić skuteczne i efektywne uregulowanie prawne światowego systemu finansów, tak aby nigdy więcej zbyt ryzykowne działania nie stały się zagrożeniem dla gospodarki. Obydwie strony podejmują nowe środki prawodawcze, stąd niezbędna jest ścisła ich współpraca w celu uniknięcia niepotrzebnych rozbieżności w tym zakresie. Dlatego wzrasta znaczenie TEC i ram działania z 2007 r., które TEC wdraża.

4.2   Transatlantycka Rada Gospodarcza

4.2.1

Celem Ram działania na rzecz rozwoju transatlantyckiej integracji gospodarczej jest „pogłębienie transatlantyckiej integracji gospodarczej oraz wzrostu, z korzyścią dla naszych obywateli oraz konkurencyjności naszych gospodarek”. Cel ten powinien być realizowany pod nadzorem TEC, która zbiera się przynajmniej raz w roku, żeby „nadzorować działania określone w [wyżej wymienionych] ramach działania w celu przyspieszenia postępów” oraz żeby określać krótkoterminowe cele i ułatwiać wspólne działania. Taki mandat daje TEC znaczne uprawnienia w doprowadzaniu do transatlantyckiej integracji gospodarczej, szczególnie w okresie kryzysu.

4.2.2

Istotą przedmiotowych ram działania jest koncepcja współpracy w zakresie stanowienia prawa. Unia Europejska i Stany Zjednoczone mają wiele wspólnego, jeśli chodzi o wartości znajdujące odzwierciedlenie w sposobach podejścia do regulacji naszych gospodarek. Podobnie podzielamy pogląd, że uregulowania prawne mają zapewnić wysokie standardy w zakresie ochrony środowiska, zdrowia i bezpieczeństwa ludzi oraz zwierząt, jak również bezpieczeństwo gospodarcze i bezpieczeństwo prawne. Ponadto jesteśmy zdania, że przepisy prawa powinny gwarantować realizację takich celów w możliwie najbardziej efektywny sposób, przy minimalnych utrudnieniach w działalności gospodarczej i w oparciu o specjalistyczną wiedzę najwyższej jakości. Faktem jest, że występują różnice, na co wskazują przypadki sporne wnoszone do WTO, których część jest wynikiem różnic w nastawieniu obywateli. Niemniej w wielu przypadkach Unię Europejską i Stany Zjednoczone cechuje odmienne podejście wyłącznie ze względu na brak odpowiednich konsultacji pomiędzy organami prawodawczymi a społeczeństwem obywatelskim. Współpraca w zakresie stanowienia prawa oznacza podjęcie współpracy, w tym także poprzez kontakty ze społeczeństwem obywatelskim, w dążeniu do identyfikacji wspólnych problemów społecznych, ekologicznych i gospodarczych oraz do znalezienia wspólnych rozwiązań w tym zakresie.

4.2.3

Jednym z obszarów działalności, w którym nasilenie kontaktów ze społeczeństwem obywatelskim mogłoby okazać się korzystne, jest bezpieczeństwo żywności. Od wielu lat w stosunkach pomiędzy UE a Stanami Zjednoczonymi panuje nieporozumienie ze względu na liczne różnice zapatrywań na zagadnienia, takie jak przepisy dotyczące używania hormonów w produkcji wołowiny, substancji przeciwdrobnoustrojowych w hodowli kurcząt. W tych przypadkach UE nie była przygotowana na przyjęcie standardów amerykańskich. Jeszcze większe rozbieżności dotyczą stosowania organizmów zmodyfikowanych genetycznie w produktach spożywczych.

4.2.4

Jak dotychczas TEC zebrała się trzy razy, w tym ostatnio 12 grudnia 2008 r. w Waszyngtonie. Pomimo tego, że TEC ustanowiona została stosunkowo niedawno, udało się jej osiągnąć znaczne postępy w kwestiach o istotnym znaczeniu dla społeczności przedsiębiorców:

TEC doprowadziła do uznania przez władze Unii Europejskiej i władze amerykańskie równoważności Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej i standardów rachunkowości obowiązujących w Stanach Zjednoczonych, umożliwiając przedsiębiorstwom europejskim zaoszczędzenie miliardów.

Rozmowy prowadzone na forum TEC oznaczają, że Unia Europejska i Stany Zjednoczone przyjęły skoordynowane podejście do kwestii państwowych funduszy inwestycyjnych (sovereign wealth funds).

Jeśli chodzi o bezpieczeństwo, obie strony uzgodniły wspólną mapę drogową zmierzającą do wzajemnego uznawania w tym roku odpowiednich programów pewnej wysyłki, co oznacza, że w przyszłości firmy będą mogły zapewnić najwyższe standardy bezpieczeństwa, należąc do jednego tylko programu.

Powołane przez TEC forum wysokiego szczebla ds. współpracy w zakresie prawodawstwa umożliwia prawodawcom znalezienie porozumienia w kwestiach takich, jak ocena wpływu, ocena ryzyka i bezpieczeństwo produktów pochodzących z Chin i innych krajów.

4.2.5

Jeśli chodzi o dalszy rozwój wydarzeń, TEC stoi w obliczu szeregu ważnych zadań, ale ma możliwość zwiększenia swojej efektywności:

Rozwiązanie problemów związanych ze światowym kryzysem finansowym i jego wpływem na gospodarkę ogółem wymagać będzie nowych systemów regulacyjnych po obydwu stronach Atlantyku; takie rozwiązanie jest niewątpliwie niezbędne i powinno być proporcjonalne do ambitnych celów, które mają zostać osiągnięte, a przede wszystkim skoordynowane przez dwa światowe centra finansowe.

Ponieważ Unia Europejska, a obecnie także Stany Zjednoczone podejmują istotne działania mające na celu uporanie się z problemem zmian klimatu pojawi się wiele wyzwań regulacyjnych, takich jak normy dotyczące paliw ekologicznych czy elementów technicznych systemów handlu uprawnieniami do emisji. TEC powinna zapewnić, że osiągniemy maksymalny poziom efektywności, w tym efektywności ekonomicznej takich środków unikając stosowania rozbieżnych podejść.

Nowe inicjatywy w zakresie bezpieczeństwa, takie jak wprowadzony przez Stany Zjednoczone w 2007 r. obowiązek kontroli bezpieczeństwa wszystkich ładunków za pomocą urządzeń rentgenowskich, nie przewidują odpowiednich urządzeń zwiększających bezpieczeństwo, co powoduje powstanie nowych barier w handlu.

Jesteśmy świadkami gwałtownego wzrostu liczby przypadków i skali naruszeń praw własności intelektualnej na całym świecie. TEC powinna nadal działać na rzecz poprawy, wspólnych wysiłków w zakresie egzekwowania przestrzegania takich praw w krajach, które mają znaczne problemy w tym zakresie, takich jak Chiny. Powinna też do swych dyskusji włączyć debaty na temat sposobów zapewnienia ochrony prawa własności intelektualnej przy udostępnianiu leków po przystępnych cenach.

TEC ma szeroko zakrojony program inicjatyw dotyczących współpracy w zakresie stanowienia prawa. Nadal istnieją istotne, zbędne różnice w podejściach do stanowienia nowego prawa stosowanych przez prawodawców w Unii Europejskiej i w Stanach Zjednoczonych – w zakresie oceny ryzyka, jakości danych naukowych, konsultacji z zainteresowanymi stronami itp. Jeżeli mamy rzeczywiście pogłębić integrację gospodarczą, to musimy osiągnąć większe postępy w tym zakresie.

TEC powinna także usprawnić swoje mechanizmy współpracy. Niezbędne jest zapewnienie TEC większych zasobów oraz nadanie jej bardziej szczegółowo określonej struktury, poprzez np. jasne określenie kryteriów uwzględniania w swoim programie działań nowych zadań oraz bardziej szczegółowe określenie uprawnień, żeby zachęcić prawodawców do znajdowania rozwiązań umożliwiających porozumienie. Należałoby także zwiększyć rolę prawodawców w przedmiotowym procesie po obydwu stronach.

Kluczowym elementem będzie pogłębienie konsultacji z zainteresowanymi stronami dzięki większej przejrzystości i koordynacji (patrz część 6).

4.2.6

Realizacja tych i innych celów wymaga kontynuacji i rozszerzenia procesu zachodzącego w TEC przez nowy rząd Stanów Zjednoczonych oraz nowych komisarzy Komisji Europejskiej i nowych posłów do Parlamentu Europejskiego. EKES oczekuje, że rząd Stanów Zjednoczonych niezwłocznie wyznaczą nowego współprzewodniczącego TEC reprezentującego Stany Zjednoczone w celu zapewnienia dalszej realizacji istotnych zadań TEC.

4.3   Wymiana handlowa

4.3.1

Obecne problemy gospodarcze poważnie pogłębiłyby się wobec prób powrotu do protekcjonizmu na świecie, podobnie jak miało to miejsce w okresie depresji w latach 30. EKES zachęca UE i Stany Zjednoczone do podjęcia ścisłej współpracy na rzecz wywiązania się z zobowiązań podjętych na szczycie przywódców G20 15 listopada 2008 r. oraz do zrobienia wszystkiego co w ich mocy, by doprowadzić do wczesnego i uwieńczonego powodzeniem zakończenia kolejnej rundy dauhańskiej, a także by uniknąć powstania nowych barier dla handlu i inwestycji. UE i Stany Zjednoczone będą musiały podjąć współpracę, by egzekwować zobowiązania handlowe najważniejszych partnerów handlowych w chwili, gdy coraz wyraźniej pojawia się pokusa objęcia ochroną przedsiębiorstw krajowych. Będą zwłaszcza musiały dać przykład innym i odwieść ich od prowadzenia polityki protekcjonistycznej, która mogłaby ograniczyć dostęp do inwestycji bądź do zamówień publicznych, co niestety wyniknęło z dyskusji prowadzonych ostatnio w Kongresie. Oczekujemy także od UE i Stanów Zjednoczonych, że zajmą się kwestią ożywienia światowego handlu, tak aby przyspieszyć światowe negocjacje handlowe dzięki włączeniu doń zagadnień zrównoważonego rozwoju i standardów socjalnych.

4.3.2

Korzystne byłoby uściślenie zapatrywań nowego rządu Stanów Zjednoczonych na te zagadnienia z myślą o jego partnerach handlowych, jednak na obecnym wczesnym etapie zdaje się on raczej skupiać swe działania na zagadnieniach ekologicznych i społecznych powiązanych z handlem w powiązaniu z otwartym podejściem do handlu.

4.3.3

EKES z zadowoleniem przyjmuje takie podejście do handlu międzynarodowego i zaleca UE popieranie wszelkich działań zmierzających do zawierania porozumień handlowych, które są korzystne zarówno z punktu widzenia zapotrzebowania, jak i podaży w zakresie dobrego sprawowania rządów na szczeblu krajowym i międzynarodowym, a także uwzględniają prawa pracownicze i ochronę środowiska.

5.   Zmiany klimatyczne na świecie

5.1

Kraje Europy są od dłuższego już czasu pionierami w zakresie polityki dotyczącej zmian klimatu. Kraje Europy oczekiwały, że dołączą do nich Stany Zjednoczone i zaproponują ambitne inicjatywy. Nowy rząd Stanów Zjednoczonych zobowiązał się, że podejmie olbrzymie wysiłki mające na celu rozwiązanie problemu zmian klimatu na świecie. EKES oczekuje nowych i umocnionych strategii Stanów Zjednoczonych mających na celu zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych. Oprócz planu wdrożenia systemu pułapów emisji dwutlenku węgla i handlu ich przydziałami, ograniczającego emisję tego gazu przez duże przedsiębiorstwa, prawdopodobnie rząd prezydenta OBAMY zwiększy inwestycje w odnawialne źródła energii. Działania na rzecz powrotu na ścieżkę wzrostu powinny – na szczeblu międzynarodowym – być wykorzystywane jako możliwości tworzenia ekologicznych miejsc pracy i przesunięcia inwestycji i innowacji w tym kierunku.

5.2

EKES z zadowoleniem przyjmuje plan Baracka OBAMY, żeby inwestować w efektywne i czyste technologie w kraju oraz jednocześnie wykorzystywać amerykańskie programy pomocy i instrumenty wspierania wywozu, by wesprzeć kraje rozwijające się w ominięciu etapu rozwoju cechującego się wysoką emisją dwutlenku węgla i wysoką energochłonnością; EKES z zadowoleniem przyjmuje także żądania prezydenta Obamy dotyczące wiążących i możliwych do wyegzekwowania zobowiązań do zmniejszenia emisji.

5.3

EKES zachęca Stany Zjednoczone do przybycia na konferencję ONZ w Kopenhadze w grudniu 2009 r. z jasno i wyraźnie określonym stanowiskiem negocjacyjnym, które doprowadziłoby do większego zbliżenia stanowisk Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych w ramach prac nad nowymi mającymi zastąpić protokół z Kioto międzynarodowymi ramami działań dotyczących zmniejszenia emisji. Unia Europejska oczekuje głębokiego zaangażowania w negocjacje dotyczące konwencji ramowej Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) i zdecydowanego wsparcia tych negocjacji.

5.4

Jeśli chodzi o Unię Europejską, ze względu na konieczność przyjęcia bardziej spójnego podejścia do realizacji celów klimatycznych UE EKES wzywa państwa członkowskie do osiągnięcia konsensusu i przezwyciężenia konfliktu pomiędzy konkurencyjnością gospodarczą a głębszymi wyrzeczeniami na rzecz ochrony środowiska naturalnego, a także do nieograniczania w warunkach światowego kryzysu gospodarczego inwestycji w nowe inicjatywy badawcze dotyczące nowych, bardziej ekologicznych technologii.

5.5

EKES wzywa Komisję Europejską i nowy rząd amerykański do zapewnienia aktywnego udziału organizacji pozarządowych i sieci działających na rzecz ochrony środowiska oraz zainteresowanych podmiotów ze strony przedsiębiorców i związków zawodowych w przygotowaniach do konferencji ONZ w Kopenhadze w grudniu 2009 r., a także do reaktywacji Transatlantyckiego Dialogu Ekologicznego (TAED), który mógłby zarówno uczestniczyć w przygotowaniach, jak też stanowić organ koordynujący działania zainteresowanych stron działających na rzecz ochrony środowiska

6.   Udział zainteresowanych stron

6.1

Udział zainteresowanych stron w podejmowaniu decyzji politycznych ma odmienne tradycje w Unii Europejskiej i w Stanach Zjednoczonych. W Nowej Agendzie Transatlantyckiej Unia Europejska i Stany Zjednoczone zobowiązane zostały do systematycznej współpracy, m.in. w dziedzinie tworzenia pomostów łączących społeczeństwa po obydwu stronach Atlantyku. W rezultacie powstał szereg forów dialogu społeczeństwa obywatelskiego pomiędzy grupami pracowników, konsumentów i grup działających na rzecz ochrony środowiska.

Poziom aktywności i zaangażowana poszczególnych forów dialogu transatlantyckiego, ustanowionych w drugiej połowie lat 90., w strukturach współpracy pomiędzy Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi był zróżnicowany, zwłaszcza jeśli chodzi o szczyty UE-USA, które zostały ograniczone jedynie do spotkań w ramach Transatlantyckiego Dialogu Gospodarczego (TABD). Ponadto grupa doradców Transatlantyckiej Rady Gospodarczej obejmuje tylko TABD oraz Transatlantycki Dialog Konsumentów (TACD) i Transatlantycki Dialog Prawodawców (TLD). Pozostałe dwa fora dialogu, tzn. Transatlantycki Dialog Pracy (TALD) i Transatlantycki Dialog Ekologiczny (TAED), zostały wyłączone bez przeprowadzenia konsultacji z zainteresowanymi stronami.

6.2

Dlatego w swojej rezolucji z dnia 8 maja 2008 r. w sprawie Transatlantyckiej Rady Gospodarczej Parlament Europejski zaapelował o włączenie przewodniczących TALD i TAED w skład grupy doradców TEC. EKES w pełni popiera ten apel Parlamentu Europejskiego i wzywa TEC do zmiany swoich zasad funkcjonowania, przyjętych przez współprzewodniczących TEC w Berlinie dnia 28 czerwca 2007 r.

6.3

Nowe zasady funkcjonowania muszą także obejmować właściwsze postanowienia dotyczące przejrzystości i koordynacji działań z doradcami, w tym dostępu do dokumentów oraz powiadamiania o posiedzeniach z odpowiednim wyprzedzeniem.

6.4

EKES popiera nowy, zawarty w projekcie sprawozdania w sprawie stanu stosunków transatlantyckich po wyborach prezydenckich w Stanach Zjednoczonych, apel Parlamentu Europejskiego o głębsze zrozumienie społeczeństw obywatelskich obydwu stron (13). EKES powinien odgrywać pewną rolę w tym procesie.

6.5

Różne grupy interesów uczestniczące w wyżej wymienionych dialogach już wcześniej zdobyły doświadczenie w tworzeniu sieci transatlantyckich. Inicjatywy podjęte przez Stany Zjednoczone i Unię Europejską w latach 90. w celu uwzględnienia rzeczywistej sytuacji wynikającej z integracji europejskiej zapewniają także nowe możliwości organizacjom transatlantyckiego społeczeństwa obywatelskiego (14).

6.6

Cztery wyżej wymienione fora dialogu rozpoczęły swoją działalność z mniejszym lub większym powodzeniem i wsparciem przywódców politycznych po obydwóch stronach Atlantyku. TACD funkcjonuje bardzo dobrze i wykazuje dużą aktywność, jeśli chodzi o przygotowywania do kolejnych szczytów UE-USA oraz udział w pracach TEC.

6.7

Niestety po stosunkowo udanym starcie, po dwóch latach działalność TAED została zawieszona. Mocnym argumentem za reaktywacją TAED jest możliwość wnoszenia przez TAED wkładu w prace TEC i szczyty UE-USA. EKES zdecydowanie zaleca ustanowienie wystarczających mechanizmów finansujących fora dialogu oraz włączenie przewodniczących TALD i TAED (w przypadku TAED po reaktywacji) w skład grupy doradców TEC.

6.8

EKES zdaje sobie sprawę, że w przypadku niektórych organizacji społeczeństwa obywatelskiego dwustronne stosunki transatlantyckie niekoniecznie mogą być najbardziej naturalną metodą realizacji ponadnarodowej współpracy. W przypadku związków zawodowych i grup działających na rzecz ochrony środowiska forum transatlantyckie musi zajmować się nie tylko kwestiami dotyczącymi sytuacji wewnętrznej, lecz także zagadnieniami o znaczeniu ogólnoświatowym, takimi jak zmiany klimatu czy prawo do organizowania się w państwach rozwijających się. Jednak zapewnienie udziału szerszej i bardziej zróżnicowanej grupie zainteresowanych stron w utrzymywaniu dwustronnych stosunków pomiędzy Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi spowodowałoby wzrost powszechnego wsparcia i demokratycznej legitymizacji całego procesu. EKES zachęca Unię Europejską i Stany Zjednoczone do zwiększenia dostępności i otwartości procesu dialogu transatlantyckiego, a także do zapewnienia większego udziału zainteresowanych stron społeczeństwa obywatelskiego.

6.9

EKES wzywa Komisję Europejską do zorganizowania w niedalekiej przyszłości spotkania ze wszystkimi zainteresowanymi stronami stosunków transatlantyckich w celu dokonania oceny nowej sytuacji oraz wymiany podglądów i koordynacji działań dotyczących nowych inicjatyw, które mają zostać podjęte. EKES oferuje wzięcie aktywnego udziału w realizacji takiej inicjatywy w zakresie obejmującym udział społeczeństwa obywatelskiego.

6.10

W swoim komunikacie z 18 czerwca 2005 r. (COM (2005) 196) Komisja Europejska przedstawiła kilka interesujących propozycji, m.in. propozycję wspierania dialogu pomiędzy przedstawicielami partnerów społecznych z Unii Europejskiej i ze Stanów Zjednoczonych, w tym poprzez organizację trójstronnej konferencji dotyczącej stosunków przemysłowych. Te propozycje Komisji Europejskiej nigdy nie zostały zrealizowane i powinny zostać ponownie rozważone; wymiany pomiędzy partnerami społecznymi z Unii Europejskiej i ze Stanów Zjednoczonych byłyby użyteczne w szczególności w kontekście propozycji przedłożonych w Stanach Zjednoczonych, żeby przyjąć Employee Free Choice Act, ustawę gwarantującą pracownikom swobodę zrzeszania się.

6.11

EKES nawiąże kontakty z amerykańskimi partnerami ekonomicznymi i społecznymi (środowiskami biznesu, związkami zawodowymi, rolnikami i konsumentami itp.) w celu ustalenia, czy partnerzy ci zainteresowani są stworzeniem forum dialogu, które zajmowałoby się jedną czy dwoma określonymi kwestiami, stanowiącymi przedmiot wzajemnego zainteresowania po obydwu stronach Atlantyku, takimi jak zmiany klimatu czy wymiana handlowa i zrównoważony rozwój. Celem takiego dialogu byłoby zapewnienie udziału wszystkich poszczególnych zainteresowanych stron jednocześnie, w przeciwieństwie do istniejących obecnie forów dialogu, które prowadzą prace wyłącznie w granicach swoich kompetencji, i z udziałem jedynie organizacji członkowskich. EKES nawiąże kontakty z Komisją Europejską oraz z rządem Stanów Zjednoczonych w celu pozyskania wsparcia i identyfikacji zagadnień stanowiących przedmiot ich zainteresowania.

6.12

EKES będzie z uwagą śledził powoływanie grup doradczych rządu Stanów Zjednoczonych w celu identyfikacji ewentualnych rozmówców w poszczególnych dziedzinach. EKES będzie także dążył do znalezienia lepszych metod wspierania wymiany wiedzy i doświadczeń z zainteresowanymi stronami amerykańskiego społeczeństwa obywatelskiego w zakresie kwestii stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania. Dlatego proponuje się, żeby Sekcja Stosunków Zewnętrznych powołała nieformalną grupę kontaktową na czas określony, która nadzorowałaby działalność EKES-u w zakresie stosunków transatlantyckich. Jeżeli doświadczenie to okazałoby się pozytywne, taką grupę kontaktową można by powołać na czas nieokreślony, jako formalną grupę kontaktową.

6.13

W projekcie swojego sprawozdania Parlament Europejski podkreślił konieczność zastąpienia obowiązującej obecnie Nowej Agendy Transatlantyckiej z 1995 r. nowym Porozumieniem o Partnerstwie Transatlantyckim, zapewniającym bardziej stabilną i aktualną podstawę wzajemnych stosunków (15). EKES zdecydowanie popiera takie rozwiązanie i ma nadzieję, że kiedy negocjowany będzie taki nowy instrument, zainteresowane strony społeczeństwa obywatelskiego Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej zostaną włączone w ten proces od samego jego początku. Zapewnienie udziału podmiotów zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego bezsprzecznie wzmocniłoby odpowiednie struktury instytucjonalne.

6.14

Wzmocniony dialog zaktywizowałby społeczeństwo obywatelskie po obydwu stronach Atlantyku, stymulując rozwój efektywnych sieci i wspierając wymianę poglądów, zarówno w ramach poszczególnych transatlantyckich sieci społeczeństwa obywatelskiego, jak i pomiędzy nimi, w tym w ramach forów dialogu i pomiędzy nimi; taki dialog zapewniłby dostęp do rządu na wysokim szczeblu i stymulowałby rozwój stosunków pomiędzy uczestnikami tych sieci i forów dialogu a rządem czy administracją.

Bruksela, 25 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  WIPO - Światowa Organizacja Własności Intelektualnej.

(2)  Transatlantycki Dialog Gospodarczy.

(3)  Transatlantycki Dialog Konsumentów.

(4)  Transatlantycki Dialog Pracy.

(5)  Transatlantycki Dialog Ekologiczny.

(6)  Opinia EKES-u „Dialog transatlantycki: jak poprawić stosunki transatlantyckie” (Transatlantic Dialogue: how to improve the Transatlantic Relationship), Dz.U. C 241 z 28.9.2004.

(7)  Deklaracja transatlantycka z 22 listopada 1990 r. w sprawie stosunków między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki: http://ec.europa.eu/external_relations/us/docs/trans_declaration_90_en.pdf.

(8)  Zob.: http://eurunion.org/eu/index.php?option=com_content&task=view&id=2602&Itemid=9.

(9)  Zob.: http://ec.europa.eu/external_relations/us/docs/trans_econ_partner_11_98_en.pdf

(10)  Zob.: http://www.eu2007.de/de/News/download_docs/April/0430-RAA/022Framework1.pdf

(11)  Zob.: http://ec.europa.eu/enterprise/enterprise_policy/inter_rel/tec/index_en.htm

(12)  Informacje na temat stopnia ratyfikacji konwencji MOP można znaleźć w dokumencie informacyjnym na temat ratyfikacji i działalności związanej ze standardami pracy: Trzecie sprawozdanie, część druga, Międzynarodowa Konferencja Pracy, 97. sesja, 2008 r. (Report III (Part 2) International Labour Conference, 97th Session, 2008).

(13)  Projekt sprawozdania w sprawie stanu stosunków transatlantyckich po wyborach prezydenckich w USA – 2008/2199(INI).

(14)  Krótki opis tych forów dialogu znaleźć można w opinii EKES-u sporządzonej przez Evę Belabed z dnia 3 czerwca 2004 r. w sprawie „Dialog transatlantycki: Jak poprawić stosunki transatlantyckie”.

(15)  Projekt sprawozdania Parlamentu Europejskiego w sprawie stanu stosunków transatlantyckich po wyborach prezydenckich w USA – 2008/2199(INI).


III Akty przygotowawcze

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny

452. sesja plenarna 24–25 marca 2009 r.

22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/40


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Białej księgi w sprawie roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji

COM(2008) 165 wersja ostateczna

2009/C 228/06

Dnia 2 kwietnia 2008 r. Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

białej księgi w sprawie roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 marca 2009 r. Sprawozdawcą był Wautier ROBYNS DE SCHNEIDAUER.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24-25 marca 2009 r. (posiedzenie z dnia 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 54 do 4 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Dostęp do skutecznej ochrony sądowej jest prawem podstawowym ujętym w Europejskiej karcie praw podstawowych. W związku z tym EKES nalega na ułatwianie obywatelom tego dostępu, zwłaszcza jeśli chodzi o naprawianie szkód wynikających z naruszenia prawa ochrony konkurencji. Takie naruszenia są krzywdzące nie tylko dla tych, którzy przestrzegają zasad uczciwej konkurencji, ale szkodzą także konsumentom, MŚP oraz pracownikom zainteresowanych firm, gdyż praktyki te zagrażają ich miejscom pracy i sile nabywczej. Komitet z zadowoleniem przyjmuje białą księgę Komisji i popiera ją. Podkreśla potrzebę stworzenia skuteczniejszych środków umożliwiających osobom poszkodowanym w wyniku naruszeń prawa ochrony konkurencji otrzymanie pełnego odszkodowania za wszystkie doznane szkody, zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Wyważony system, który uwzględniać będzie interesy wszystkich obywateli, ma kluczowe znaczenie dla całego społeczeństwa.

1.2

Główną zasadą polityki konkurencji powinno pozostać dalsze stosowanie silnych mechanizmów publicznego egzekwowania art. 81 i 82 Traktatu WE przez Komisję i organy ochrony konkurencji państw członkowskich. Komitet zdaje sobie sprawę z istnienia przeszkód utrudniających prywatne egzekwowanie praw indywidualnych i zbiorowych przysługujących poszkodowanym występującym z roszczeniem o pełne odszkodowanie oraz z dużym uznaniem odnotowuje wysiłki podejmowane przez Komisję na rzecz zaradzenia tym problemom. Takiego typu postępowania o naprawienie szkody stanowią niezbędny element skutecznego egzekwowania artykułów 81 i 82 Traktatu WE i uzupełniają mechanizmy publiczne, lecz ich nie zastępują ani im nie zagrażają. Ponadto w przyszłości poprawa przepisów dotyczących odszkodowań prywatnych byłaby korzystna poprzez zniechęcanie do kolejnych naruszeń.

1.3

EKES uważa, że niezbędne są ramy prawne poprawiające warunki prawne, na jakich osoby poszkodowane wykonują swoje zagwarantowane Traktatem uprawnienie do uzyskania naprawienia wszystkich szkód poniesionych wskutek naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji. W tym celu należy przyjąć na szczeblu Wspólnoty i państw członkowskich konieczne środki, o charakterze wiążącym i niewiążącym, mające na celu poprawę procedur postępowania sądowego w Unii Europejskiej oraz osiągnięcie minimalnego zadowalającego poziomu ochrony prawa osób poszkodowanych. Rozstrzygnięcia polubowne na drodze pozasądowej mogą być jedynie uzupełnieniem postępowań prowadzonych przed sądem. Mogą one stanowić interesujące rozwiązanie ze względu na mniej sformalizowane i mniej kosztowne procedury, pod warunkiem, że obie zainteresowane strony wykazują autentyczną wolę współpracy i że rzeczywiście możliwe jest dochodzenie roszczeń na drodze sądowej.

1.4

Odnośnie powództw zbiorowych, EKES uznaje za konieczne utworzenie odpowiednich mechanizmów służących ich skutecznemu wnoszeniu, w oparciu o podejście europejskie oraz o środki wywodzące się z europejskiej kultury i tradycji prawnych, które ułatwiają dostęp do wymiaru sprawiedliwości uprawnionym podmiotom i grupom osób poszkodowanych. Zastosowane w związku z nimi środki stanowiłyby odpowiednie zabezpieczenie przed wprowadzaniem elementów, których stosowanie w innych systemach prawnych często prowadziło do nadużyć. EKES wzywa Komisję do koordynacji tych działań z innymi inicjatywami ułatwiającymi naprawienie szkody, a szczególnie z prowadzoną obecnie inicjatywą DG SANCO.

1.5

Propozycje zawarte w przedmiotowej białej księdze obejmują złożone ramy prawne, które mają wpływ na krajowe systemy proceduralne oraz, m.in., na przepisy dotyczące uprawnień do wystąpienia z roszczeniem, ujawniania, stwierdzenia winy i obciążania kosztami.

1.6

Jeśli chodzi o dostęp do dowodów i ujawnienie między stronami, należy oprzeć się na przedstawianiu faktów i na ścisłej kontroli sądowej zasadności roszczenia oraz proporcjonalności wniosku o ujawnienie.

1.7

Komitet wzywa Komisję, aby podjęła działania w następstwie białej księgi i zaproponowała odpowiednie środki służące osiągnięciu jej celów, przy poszanowaniu zasady pomocniczości, przy czym stosowanie tej zasady nie powinno spowalniać procesu likwidowania przeszkód istniejących w dostępie osób poszkodowanych do skutecznych mechanizmów ubiegania się o naprawienie szkód poniesionych wskutek naruszenia przepisów ochrony konkurencji.

2.   Wprowadzenie

2.1   EKES podkreśla, że osoby fizyczne lub przedsiębiorstwa, które ucierpiały na skutek naruszenia prawa ochrony konkurencji, muszą mieć prawo do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie wobec osoby, która spowodowała szkodę. W tym względzie Komitet zwraca uwagę na fakt, że ubezpieczyciele nie zapewniają pokrycia ubezpieczeniowego konsekwencji (głównie odszkodowania) świadomego naruszania prawa ochrony konkurencji. Jest przekonany, że również ten fakt oddziałuje zniechęcająco na przedsiębiorstwa, ponieważ przedsiębiorstwa naruszające prawo ochrony konkurencji będą musiały ponieść pełne koszty odszkodowania za wyrządzone szkody i zapłacić należne kary.

2.2   Jak Komitet zauważył już wcześniej (1), polityka konkurencji jest obecnie ściśle skoordynowana z innymi obszarami polityki, jak np. rynek wewnętrzny czy polityka konsumencka. Dlatego też należy dążyć do maksymalnej koordynacji inicjatyw ułatwiających naprawienie szkody.

2.3   Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich zagwarantował prawo poszkodowanych – zarówno obywateli jak i przedsiębiorstw – do uzyskania odszkodowania, jeśli ponieśli szkodę wskutek naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji (2).

2.4   W ramach debaty publicznej rozpoczętej po opublikowaniu w 2005 r. zielonej księgi Komisji „Roszczenia o odszkodowanie za stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i nadużywanie pozycji dominującej” (3) EKES (4), podobnie jak Parlament Europejski (5), poparł stanowisko Komisji i wezwał ją do przedstawienia konkretnych środków. EKES z zadowoleniem przyjął inicjatywę Komisji, podkreślając przeszkody, przed którymi stają obecnie osoby poszkodowane, dochodzące swoich roszczeń i przypominając zasadę pomocniczości.

2.5   W kwietniu 2008 r. Komisja przedstawiła szczegółowe sugestie w swojej białej księdze (6). Przeanalizowano w niej zagadnienia związane z roszczeniami o naprawienie szkody wynikającej z naruszania prawa ochrony konsumentów oraz przedstawiono środki ułatwiające występowanie z takimi roszczeniami. Zaproponowane środki i decyzje polityczne odnoszą się do następujących dziewięciu zagadnień: prawo do wystąpienia z roszczeniem, dostęp do materiału dowodowego, wiążący charakter decyzji krajowych organów ds. konkurencji, wymóg stwierdzenia winy, odszkodowanie, przerzucanie obciążeń, terminy przedawnienia, koszty postępowania o naprawienie szkody oraz zależność między programami łagodzenia kar a roszczeniami o naprawienie szkód.

2.6   Podczas opracowywania białej księgi Komisja odbyła szeroko zakrojone konsultacje z przedstawicielami rządów państw członkowskich, sędziami krajowych organów sądowych, przedstawicielami przedsiębiorców i stowarzyszeń konsumenckich, prawnikami i wieloma innymi zainteresowanymi podmiotami.

2.6.1   Niezakłócona konkurencja stanowi nieodłączny element rynku wewnętrznego oraz ważny czynnik realizacji strategii lizbońskiej. Podstawowym celem omawianej białej księgi jest poprawa warunków prawnych, na jakich osoby poszkodowane wykonują swoje zagwarantowane Traktatem uprawnienie do uzyskania naprawienia szkody poniesionej wskutek naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji. Pierwszą i najważniejszą zasadą jest zatem całkowite naprawienie szkody.

2.6.2   W białej księdze ujęto następujące aspekty:

Uprawnienie do wystąpienia z roszczeniem: nabywcy pośredni oraz roszczenia zbiorowe;

Dostęp do dowodów: ujawnienie między stronami;

Wiążący skutek decyzji krajowych organów ds. konkurencji;

Wymóg stwierdzenia winy;

Odszkodowania;

Przerzucanie obciążeń;

Terminy przedawnienia;

Koszty postępowania o naprawienie szkody;

Zależność między programami łagodzenia kar a roszczeniami o naprawienie szkód.

3.   Uwagi ogólne

3.1   EKES popiera skuteczniejszy system umożliwiający osobom poszkodowanym w wyniku naruszeń wspólnotowego prawa ochrony konkurencji otrzymanie należnej rekompensaty za doznane szkody. Obecnie ofiary naruszeń prawa ochrony konkurencji mogą starać się o odszkodowanie na podstawie prawa procesowego i ogólnych przepisów dotyczących czynów niedozwolonych obowiązujących w danym państwie członkowskim. Jednakże procedury takie są często niewystarczające do zagwarantowania skutecznej rekompensacji, zwłaszcza jeśli duża liczba poszkodowanych poniosła szkody o takim samym charakterze.

3.2   Komitet uznaje znaczenie kwestii poruszonych w białej księdze. Poniższe uwagi koncentrują się na tych zagadnieniach będących przedmiotem obecnej debaty, które EKES uważa za najbardziej delikatne. Komitet wzywa Komisję do zapewnienia, że we wszystkich państwach członkowskich UE osoby poszkodowane będą mogły uzyskać rzeczywiste odszkodowanie za naruszenie prawa ochrony konkurencji i z tego względu wnosi, by Komisja zaproponowała podjęcie niezbędnych środków w następstwie białej księgi na szczeblu UE. Komitet podkreśla, że podczas rozważania konkretnych propozycji na szczeblu UE należy wziąć pod uwagę zasadę pomocniczości i przypomina, że propozycje te powinny być sformułowane tak, aby odpowiadały systemom prawnym i proceduralnym państw członkowskich.

3.3   Komitet jest zdania, że osoby poszkodowane powinny otrzymywać pełne odszkodowanie rzeczywistej wartości poniesionej straty, co obejmuje nie tylko rzeczywistą stratę lub szkodę materialną czy moralną, ale także utracone korzyści i prawo do odsetek.

3.3.1   EKES uważa, że proponowane przez Komisję działanie wspólnotowe powinno uwzględniać dwa rodzaje instrumentów:

z jednej strony, skodyfikowanie w jednym akcie prawnym dorobku wspólnotowego dotyczącego zakresu roszczeń odszkodowawczych, z którymi mogą występować osoby poszkodowane w wyniku naruszenia prawa ochrony konkurencji;

z drugiej strony, opracowanie systemu opartego na nieobowiązkowych wytycznych dotyczących ustalania kwoty odszkodowania, zawierającego np. przybliżone metody obliczeniowe lub uproszczone zasady szacowania szkody.

3.4   EKES uważa, że naprawienie szkody przysługuje każdej osobie, która ją poniosła i która może wykazać istnienie wystarczającego związku przyczynowego między szkodą a naruszeniem prawa. Należy jednak przy tym starać się unikać sytuacji, które mogą prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia, przykładowo w przypadku nabywców, którzy przerzucili obciążenia. EKES jest zdania, że – niezależnie od szczebla (krajowego czy wspólnotowego), na którym zostanie przyjęty ten środek – w sytuacjach takich pozwanym powinno przysługiwać prawo podniesienia zarzutu przerzucenia obciążeń przeciwko roszczeniu o naprawienie szkody obejmującej takie obciążenie. W odniesieniu do ciężaru dowodu, wymogi stawiane dowodom przedstawianym na poparcie takiego zarzutu nie powinny być niższe niż te stosowane wobec powoda i dotyczące szkody.

3.5   Wobec obecnych rozbieżności w sposobie naliczania terminów przedawnienia, ujednolicenie kryteriów w tej dziedzinie jest ważne z perspektywy pewności prawa. W związku z tym EKES uważa, że:

naliczanie terminu przedawnienia nie powinno rozpoczynać się – w przypadku naruszeń o charakterze ciągłym lub powtarzającym się – przed dniem, w którym ustało naruszenie prawa lub w którym poszkodowani uzyskali wiedzę o istnieniu naruszenia i o szkodzie im wyrządzonej tym naruszeniem;

nowy, nie krótszy niż dwa lata termin przedawnienia powinien rozpocząć bieg w momencie uprawomocnienia się decyzji stwierdzającej naruszenie, w oparciu o którą poszkodowany będzie wnosił powództwo.

3.6   Zależności między publicznym egzekwowaniem a roszczeniami o naprawienie szkody

3.6.1

Podstawowa odpowiedzialność za regulowanie rynków i egzekwowanie przepisów z zakresu prawa konkurencji musi nadal spoczywać na władzach publicznych. Dlatego też EKES uważa, że wszelkie przyszłe działania powinny wspierać publiczne egzekwowanie prawa, ułatwiając jednocześnie poszkodowanym w wyniku naruszenia prawa ochrony konkurencji uzyskanie odszkodowania za poniesione szkody. Publiczne egzekwowanie odgrywa zasadniczą rolę w walce z zachowaniami szkodzącymi konkurencji, tym bardziej, że Komisja i krajowe organy ochrony konkurencji państw członkowskich dysponują wyjątkowymi uprawnieniami do prowadzenia dochodzeń i rozstrzygania sporów.

3.6.2

Podczas gdy publiczne egzekwowanie koncentruje się na przestrzeganiu przepisów i działaniach zniechęcających, celem roszczeń o naprawienie szkody jest zapewnienie pełnego odszkodowania. Pełne odszkodowanie powinno obejmować rzeczywiste straty, utracone zyski oraz odsetki.

3.6.3

EKES oczekuje, że podczas oceny środków związanych z faktycznym i pełnym odszkodowaniem planowany system wskazówek dotyczących ustalania kwoty odszkodowania określi pragmatyczne, nieobowiązkowe wytyczne, które będą mogły być wykorzystywane przez sądy państw członkowskich.

3.7   Rozstrzygnięcia polubowne na drodze pozasądowej

3.7.1

Choć niezbędne są skuteczniejsze ramy dochodzenia roszczeń przez ofiary naruszenia prawa ochrony konkurencji, EKES popiera propozycję Komisji skierowaną do państw członkowskich, aby opracowały przepisy proceduralne sprzyjające polubownemu rozstrzyganiu sporów. Rozstrzygnięcia polubowne, będące alternatywą dla dochodzenia roszczeń na drodze sądowej, mogą odegrać ważną rolę uzupełniającą w dziedzinie zapewniania odszkodowania dla osób poszkodowanych, nie ograniczając im w żaden sposób dostępu do drogi sądowej. Mogłyby one umożliwić osiągnięcie sprawiedliwego rozwiązania szybciej, niższym kosztem i w mniej konfrontacyjnej atmosferze, pozwalając jednocześnie zmniejszyć obciążenie sądów rozpatrywanymi sprawami. Dlatego też EKES zwraca się do Komisji o to, aby zachęcała do korzystania z systemów pozasądowego rozstrzygania sporów w UE oraz do poprawy ich jakości. Niemniej EKES odnotowuje, że alternatywne mechanizmy rozstrzygania sporów mogą być jedynie wiarygodną alternatywą, jeżeli chodzi o naprawienie szkody wobec osób poszkodowanych, jeżeli istnieją skuteczne mechanizmy dochodzenia roszczeń na drodze sądowej – w tym mechanizmy zbiorowe. Jeżeli brakuje takich mechanizmów, to zachęty do sprawiedliwego i właściwego rozstrzygania sporów nie są wystarczające.

4.   Uwagi szczegółowe dotyczące białej księgi

4.1   Wobec ilości prowadzonych obecnie spraw sądowych, pojawia się konieczność stworzenia mechanizmów umożliwiających łączenie indywidualnych roszczeń osób poszkodowanych w wyniku naruszenia prawa ochrony konkurencji.

4.1.1   EKES podziela stanowisko Komisji, że w celu zapewnienia skutecznego zbiorowego naprawiania szkód osobom poszkodowanym, można połączyć dwa wzajemnie uzupełniające się systemy:

po pierwsze, powództwa wytaczane przez uprawnione podmioty (stowarzyszenia konsumentów, organizacje ochrony środowiska, zrzeszenia przedsiębiorców, stowarzyszenia osób poszkodowanych); EKES wypowiadał się już na temat stosowności większości takich mechanizmów (7);

po drugie, powództwa zbiorowe z możliwością przystąpienia, w których poszkodowani decydują się na połączenie, w ramach jednego postępowania, dochodzenia swoich indywidualnych roszczeń o naprawienie poniesionych szkód.

4.2   Uwagi dotyczące roszczeń zbiorowych

4.2.1

Zadowalające odszkodowanie dla poszkodowanych z powodu naruszenia prawa ochrony konkurencji – konsumentów i przedsiębiorstw, a w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw oraz pracowników zainteresowanych firm, którzy pośrednio są ofiarami praktyk zagrażających ich miejscom pracy i sile nabywczej – stanowi główny przedmiot obaw ze strony EKES-u. W opinii z inicjatywy własnej wyraził on swój pogląd w sprawie definicji roli i systemu powództw zbiorowych w dziedzinie wspólnotowego prawa konsumenckiego (8). Podobnie jak we wcześniejszych opiniach, Komitet stwierdza tam, że uznanie potrzeby odszkodowania idzie w parze z odpowiednimi procedurami mającymi na celu uznanie i zagwarantowanie tych praw. Utworzenie europejskiego powództwa zbiorowego jest jednym z możliwych rozwiązań analizowanych w dyskusji poświęconej skuteczności takich roszczeń. EKES uważa, że zastosowane w związku z nimi środki powinny być wyważone i zapewniać skuteczne zabezpieczenie przeciw nadużyciom. Powinny one być zgodne z innymi propozycjami dotyczącymi roszczeń zbiorowych, zwłaszcza z tymi, które są obecnie przygotowywane w DG SANCO, oraz powinny być traktowane w sposób spójny i skoordynowany, tak aby uniknąć niepotrzebnego dublowania instrumentów prawnych, a tym samym poważnych trudności w transpozycji i realizacji na szczeblu państw członkowskich.

4.2.2

EKES popiera powszechny pogląd panujący wśród europejskich polityków i zainteresowanych podmiotów, że w UE należy unikać niebezpieczeństwa nadużyć w stylu amerykańskim. Środki zastosowane w następstwie białej księgi powinny odzwierciedlać europejskie tradycje prawne i kulturowe, zaś ich jedynym celem ma być odszkodowanie i zapewnienie właściwej równowagi pomiędzy interesami stron, czego efektem będzie system chroniący interesy społeczeństwa jako całości. Opowiada się za unikaniem honorariów wypłacanych prawnikom w przypadku wygrania sprawy (contingency fees) i systemów, które powodują powstawanie interesu ekonomicznego stron trzecich w UE.

4.3   Uwagi dotyczące dowodów

4.3.1

W celu zapewnienia skutecznego dostępu do dowodów, stanowiącego element prawa do skutecznej ochrony sądowej, EKES uważa, że w całej UE należy zapewnić minimalny zakres obowiązku ujawniania dowodów w stosunku między stronami w sprawach o naprawienie szkody poniesionej wskutek naruszenia prawa ochrony konkurencji. Pomocne mogłoby tu być poszerzenie uprawnień sądów krajowych o ujawnianie ściśle określonych kategorii odpowiednich materiałów dowodowych, przy czym ujawnianie takie powinno odbywać się w ramach ustalonych już w orzecznictwie TSWE oraz z uwzględnieniem kryteriów adekwatności, niezbędności i proporcjonalności.

4.3.2

EKES odnotowuje istniejące przeszkody utrudniające poszkodowanym udokumentowanie swoich roszczeń i przyjmuje z zadowoleniem starania Komisji w zakresie lepszego dostępu do materiału dowodowego. Podkreśla, że nie można lekceważyć różnic między systemami proceduralnym państw członkowskich. Obowiązki dotyczące ujawniania powinny podlegać ściśle określonym zabezpieczeniom i być proporcjonalne do sprawy.

4.3.3

W celu ustalenia minimalnego poziomu ujawniania, który mógłby być jednolicie i skutecznie stosowany w całej UE, EKES zwraca się do Komisji o objęcie obowiązków związanych z ujawnianiem dokładnymi zabezpieczeniami, ponieważ chodzi tutaj o utrzymanie systemu równoważącego skuteczny dostęp do dowodów z prawem do obrony. Komitet zauważa, że w takich wypadkach może być pomocny ścisły nadzór ze strony sędziego.

4.3.4

Jeśli na szczeblu wspólnotowym stwierdzi się naruszenie art. 81 lub 82 Traktatu, osoby poszkodowane w wyniku tego naruszenia mogą, zgodnie z art. 16 ust 1. rozporządzenia 1/2003, powoływać się na taką decyzję jako na wiążący dowód w postępowaniu cywilnym o naprawienie szkody. EKES jest zdania, że, zgodnie z zasadą równoważności zasad proceduralnych, powinna istnieć podobna reguła odnosząca się do wszystkich decyzji krajowych organów ds. konkurencji (NCA) stwierdzających naruszenie art. 81 lub 82.

4.4   Uwagi dotyczące udziału i reprezentacji osób poszkodowanych

4.4.1

Jeśli chodzi o „powództwa zbiorowe z możliwością przystąpienia”, EKES opisuje zalety i wady tych mechanizmów w swojej opinii z dnia 14 lutego 2008 r. (9) W opinii tej EKES zwrócił zwłaszcza uwagę, że chociaż system opt-in przynosi pewne korzyści, to trudno go zastosować i jest on kosztowny, a także prowadzi do opóźnień proceduralnych i nie nadaje się do zastosowania w wypadku sporej części konsumentów, gdyż nie dysponują oni odpowiednimi informacjami na temat omawianych procedur. EKES zauważa, że niektóre państwa członkowskie przyjęły różne modele dochodzenia roszczeń na drodze sądowej obejmujące zarówno system opt-in, jak i opt-out.

4.4.2

Te uwagi dotyczą także „powództw wytaczanych przez uprawnione podmioty”. Ponieważ w białej księdze nawiązuje się nie tylko do określonych poszkodowanych, ale także do możliwych do ustalenia osób poszkodowanych, nie wydaje się wykluczone powództwo w imieniu grupy osób nieokreślonych. Podczas gdy ustalenie poszczególnych osób poszkodowanych może przyczynić się do wykazania zasadności roszczenia, mogą zdarzyć się okoliczności, w których objęcie sprawą wszystkich możliwych osób poszkodowanych może okazać się odpowiednie np. w tych wypadkach, gdy chodzi o dużą liczbę konsumentów. EKES proponuje, aby Komisja doprecyzowała tę propozycję i zapewniła spójność.

4.4.3

EKES przypomina swoje zalecenia dotyczące znaczenia roli sędziego zawarte we wcześniejszych opiniach. Sędziom można pomóc dzięki specjalnemu szkoleniu, które umożliwi im lepszą kontrolę kryteriów dopuszczalności oraz ocenę materiału dowodowego i dostęp do dowodów, ponieważ powództwa zbiorowe z definicji zakładają, że takie samo powództwo nie zostanie złożone w trybie indywidualnym. Dlatego też sędzia musi odgrywać ważną i aktywną rolę w zakresie uznawania i dopuszczania uzasadnionych powództw już na wczesnym etapie.

4.4.4

Uprawnione stowarzyszenia konsumentów i zrzeszenia branżowe są najodpowiedniejszymi reprezentantami poszkodowanych w przypadku tzw. powództw reprezentacji. Biała księga Komisji wyraźnie umożliwia także uprawnionym zrzeszeniom branżowym wnoszenie powództw reprezentacji w imieniu swoich członków. Z uwagi na to, że inne uznane organizacje spełniające pewne standardy także mogą mieć uzasadnione powody do wystąpienia z powództwem zbiorowym, należy starannie rozważyć, czy nie prowadzi to do sytuacji, w której wnoszonych będzie szereg równoległych powództw w związku ze szkodą wyrządzoną przez to samo naruszenie. Aby powództwo było skuteczne zaleca się, żeby osoby poszkodowane były wspólnie reprezentowane przez jeden uprawniony podmiot.

4.5   Uwagi dotyczące wiążącego skutku decyzji krajowych organów ds. konkurencji

4.5.1

EKES zgadza się w zasadzie z Komisją, że ostateczne decyzje w dalszym postępowaniu o naprawienie szkody powinny stanowić niezbity dowód naruszenia. Uważa jednak, że sądy krajowe są najwłaściwsze do stwierdzenia związku przyczynowego między naruszeniem prawa a dochodzoną szkodą i powinny pozostać jedynym podmiotem do tego uprawnionym.

4.5.2

EKES zauważa także, że waga ostatecznych decyzji krajowych organów ds. konkurencji oznacza, iż należy poświęcić należytą uwagę poziomowi harmonizacji kontroli i równowagi oraz gwarancji proceduralnych w poszczególnych państwach członkowskich.

4.6   Uwagi dotyczące wymogu stwierdzenia winy

4.6.1

W niektórych państwach członkowskich związek przyczynowy między winą i szkodą stanowi konstytutywny element odpowiedzialności za czyn niedozwolony, zaś powód ma obowiązek wykazać swoje prawo do odszkodowania oraz winę pozwanego. EKES zaleca Komisji uwzględnienie tych różnic, gdyż są one wynikiem rozwoju krajowych systemów prawnych. Wzywa Komisję do zapewnienia, że jakikolwiek system przyjęty w przyszłości zagwarantuje uczciwe postępowanie sądowe, w którym dążyć się będzie do szybkiego i skutecznego naprawienia odpowiednio udokumentowanej szkody.

4.7   Uwagi dotyczące programów łagodzenia kar

4.7.1

Programy łagodzenia kar mają ogromny wpływ na liczbę ujawnionych porozumień ograniczających konkurencję (kartelowych) i w poważnym stopniu działają odstraszająco. Dlatego też ich właściwe funkcjonowanie leży przede wszystkim w interesie poszkodowanych. Niebezpieczeństwo przekazania poufnych informacji do wiadomości publicznej miałoby niekorzystne skutki z punktu widzenia możliwości ujawniania karteli, a w konsekwencji wpłynęłoby ujemnie na możliwości wnoszenia roszczeń o odszkodowanie przez osoby poszkodowane. EKES przyjmuje zatem z zadowoleniem propozycje mające na celu zachowanie skuteczności programów łagodzenia kar. Jednakże stosowanie złagodzenia kary nie powinno chronić, w stopniu większym niż niezbędny, uczestników porozumień kartelowych przed konsekwencjami na gruncie cywilno-prawnym z tytułu niedozwolonego postępowania kosztem osób poszkodowanych.

4.8   Uwagi dotyczące kosztów postępowania o naprawienie szkody

4.8.1

W białej księdze przedstawiono różne podejścia mające zmniejszyć ryzyko finansowe związane z procesem dla osób występujących z roszczeniem o naprawienie szkody. EKES zgadza się z poglądem, że ubieganie się o odszkodowanie nie może być utrudniane przez wygórowane koszty postępowania sądowego. EKES wypowiedział się w sprawie kosztów takich działań w swojej opinii na temat zielonej księgi (10).

4.8.2

W białej księdze zachęca się państwa członkowskie do przeglądu krajowych przepisów dotyczących obciążania kosztami i zapewnienia sądom krajowym, w wyjątkowych okolicznościach, możliwości odstępstwa od zasady, zgodnie z którą strona przegrywająca spór ponosi koszty postępowania, stosowanej obecnie w przeważającej części systemów prawnych państw członkowskich. EKES zwraca się do Komisji, aby poświęciła należytą uwagę sposobom zapewnienia nie tylko równego dostępu do sądu, ale także ważności roszczeń.

4.8.3

EKES jest zdania, że państwa członkowskie powinny przeanalizować swe przepisy dotyczące kosztów sądowych, a Komisja powinna zbadać wszystkie takie zasady istniejące w Unii Europejskiej. Należy umożliwić wnoszenie uzasadnionych powództw w przypadkach, w których w przeciwnym razie byłoby to niewykonalne z racji kosztów. Powinno to odbywać się niezależnie od opracowania przepisów proceduralnych sprzyjających zawieraniu ugód, a tym samym zmniejszających koszty postępowania.

4.8.4

EKES przypomina, że niepożądane byłoby wprowadzenie systemu honorariów wypłacanych prawnikom w przypadku wygrania sprawy (contingency fees), który byłby sprzeczny z europejską tradycją prawną. Zgodnie z tym, co Komitet stwierdził w swojej wcześniejszej opinii (11), w większości państw członkowskich Unii Europejskiej system ten jest zakazany albo z mocy prawa, albo w świetle kodeksów postępowania prawników.

4.8.5

Wreszcie, EKES uważa, że skuteczne powiadamianie i zbieranie domniemanych powodów byłoby możliwe przy umiarkowanych kosztach dzięki europejskiemu elektronicznemu rejestrowi powództw dostępnemu dla osób poszkodowanych w całej Unii Europejskiej.

Bruksela, 25 marca 2009 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  Dz.U. C 262/2008, Franco CHIRIACO, opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie sprawozdania dotyczącego polityki konkurencji za rok 2006, COM(2007) 358 wersja ostateczna, punkt 7.1.1., Bruksela, 13 lutego 2008 r.

(2)  Zob. wszystkie wyroki w sprawach „Courage i Crehan” (sprawa C-453/99) oraz „Manfredi” (łącznie sprawy C-295/04 do C-298/04).

(3)  COM(2005) 672 wersja ostateczna, „Zielona księga – Roszczenia o odszkodowanie za stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i nadużywanie pozycji dominującej”, Bruksela, 19 grudnia 2005 r., ss. 1–13.

(4)  Dz.U. C 324 z 30.12.2006, María SÁNCHEZ MIGUEL, Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie Zielonej księgi w sprawie roszczeń o odszkodowanie za stosowanie praktyk ograniczających konkurencję, Bruksela, 26 października 2006 r., s. 1-10.

(5)  Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 25 kwietnia 2007 r.

(6)  COM(2008) 165 wersja ostateczna, „Biała księga w sprawie roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z naruszenia wspólnotowego prawa ochrony konkurencji”, Bruksela, 2 kwietnia 2008 r.

(7)  Dz.U. C 162 z 25.6.2008, Jorge PEGADO LIZ, opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie definicji roli i systemu powództw zbiorowych w dziedzinie wspólnotowego prawa konsumenckiego, Bruksela, 14 lutego 2008 r., ss. 1–21.

(8)  Zob. przypis 7.

(9)  Zob. przypis 7.

(10)  Dz.U. C 324 z 30.10.2006, pkt 5.4.5. (sprawozdawca: María Candelas Sánchez Miguel).

(11)  Zob. przypis 7.


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/47


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie sprawozdania Komisji: „Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2007”

COM(2008) 368 wersja ostateczna

2009/C 228/07

Dnia 16 czerwca 2008 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

sprawozdania Komisji: „Sprawozdanie dotyczące polityki konkurencji za rok 2007”

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 marca 2009 r. Sprawozdawcą był Paulo BARROS VALE.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24-25 marca 2009 r. (posiedzenie z 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 98 do 2 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie i wnioski

1.1   Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny co roku dokonuje oceny sprawozdania Komisji dotyczącego polityki konkurencji. W tym kontekście przedstawił szereg uwag i wniosków, które często spotykały się z zainteresowaniem władz i które doprowadziły do wprowadzenia dostosowań uznawanych ogólnie przez Komitet za pozytywne, zarówno w odniesieniu do priorytetów i instrumentów stosowanych w ramach tej polityki, jak i samych środków, które zostały wykorzystane i dzięki którym podniosła się skuteczność. Dostosowania te Komitet przyjmuje z zadowoleniem.

1.1.1   Należy zwrócić uwagę na zwłokę, z jaką opinia ta jest opracowywana w stosunku do omawianego roku (2007 r.). W związku z tym na analizę wpłynął nie tylko czas, który do tej pory upłynął, ale także zupełnie nietypowa sytuacja, która ma obecnie miejsce i której nie można zignorować.

1.2   EKES jest jednak zdania, że należy rozwijać politykę konkurencji na nowych płaszczyznach wykraczających poza ramy tradycyjnego podejścia, ważnego, lecz stosunkowo ograniczającego, które przyświecało dotychczas tej polityce. Już wcześniej Komitet miał okazję zaproponować, aby Komisja zaangażowała się w rozwijanie działań w nowych dziedzinach, która to konieczność w świetle obecnej złożonej i trudnej koniunktury staje się coraz to bardziej odczuwalna nie tylko ze względu na sytuację gospodarczą, lecz także biorąc pod uwagę wnioski, które wszystkie osoby zajmujące odpowiedzialne stanowiska powinny wyciągnąć z popełnionych błędów, a przede wszystkim z zaniedbań, które doprowadziły do obecnego stanu rzeczy.

1.3   Niedostatki w stanowieniu prawa lub kontrolowaniu (a nawet w niektórych przypadkach opieszałość w tej dziedzinie) w strategicznych sektorach doprowadziły nie tylko do zachwiania równowagi i do powstania niedopuszczalnych zagrożeń systemowych, lecz także do naruszenia funkcjonowania zdrowej konkurencji i chroniły sprawców wykroczeń, co przyniosło ogromne szkody całemu społeczeństwu. Polityka konkurencji będzie musiała zająć się tym problemem, aby uniknąć olbrzymich kosztów, jakie większość przedsiębiorstw i obywateli będzie musiała ponieść ze względu na „brak konkurencji”, będący dziełem niektórych osób, których ambicji nie poskromiły wadliwe systemy ochrony rynku, ze szczególnym wskazaniem na rynki finansowe, które determinują sytuację na pozostałych rynkach.

1.4   Na innej płaszczyźnie, czego również w przeszłości domagał się EKES, należy zastanowić się, jak doprowadzić do lepszego sprzężenia (i stworzenia wspólnych instrumentów) z innymi politykami unijnymi, które zapobiegają nieuczciwej konkurencji wewnętrznej, związanej z różnicami w rozmiarach, lokalizacji i otoczeniu podatkowym przedsiębiorstw. Na płaszczyźnie zewnętrznej UE musi zagwarantować, że państwa trzecie nie będą czerpać sztucznych korzyści z nieprzestrzegania międzynarodowych norm w zakresie handlu, najważniejszych konwencji MOP dotyczących swobód związkowych i prawa pracy, w tym pracy dzieci oraz nieludzkich warunków pracy, a także podstawowych norm ochrony środowiska. Unia Europejska powinna również stanowczo egzekwować normy WTO zakazujące stosowania przez rządy subsydiów wywozowych lub innych strategii rządowych, które zakłócają konkurencję i pozbawiają przedsiębiorstwa unijne dostępu do rynku.

1.5   W porównaniu z dokumentem z 2006 r. sprawozdanie z 2007 r. porusza kwestię dwóch dodatkowych instrumentów polityki konkurencji (środki państwowe i rola polityki konkurencji w szerszym kontekście ramowych zasad polityki), co stanowi, biorąc pod uwagę wzmocnienie tej zasadniczej dziedziny polityki wspólnotowej, jeden z najbardziej pozytywnych aspektów wykonanej pracy.

1.6   Jeśli chodzi o stosowanie zasad dotyczących kontroli pomocy państwa, sprawozdanie przedstawia intensywne starania Komisji, co wskazuje na ogromne znaczenie, jakiego nabrała ta kwestia w 2007 r.

1.7   Co się tyczy „roli polityki konkurencji w szerszym kontekście ramowych zasad polityki”, Komitet z zadowoleniem odnotowuje troskę Komisji w tej kwestii, lecz jest zdania, że temat ten powinien zostać bardziej rozwinięty, aby wyjaśnić sposoby lub środki pogłębiania polityki konkurencji w ramach strategii lizbońskiej. Na płaszczyźnie odnośnych rynków sektorowych należałoby wyjaśnić kwestię środków do wdrażania, instrumentów do wykorzystania i celów do osiągnięcia.

1.8   W obliczu znaczenia, jakiego nabrała kwestia liberalizacji rynków energii, informacje zawarte w sprawozdaniu dotyczącym tej sprawy wydają się niewystarczające. Również w odniesieniu do zasad antytrustowych, które stanowią przedmiot szczegółowej prezentacji wspomnianych praktyk, cele do osiągnięcia w ramach trzeciego pakietu liberalizacyjnego wymagają obszerniejszego omówienia.

1.9   Jeśli chodzi o usługi finansowe, w sprawozdaniu poruszono problem kart płatniczych, zaznaczając, że sektor ten wykazuje niezwykle wysoki stopień koncentracji i jest źródłem problemów związanych z konkurencją. Mimo to nie wspomniano o żadnych środkach prowadzących do ich rozwiązania. Pominięto również kwestię nadzoru bankowego i kontroli norm ostrożnościowych przez właściwe instytucje, choć jest to jedna z najważniejszych kwestii, która może doprowadzić do braku konkurencji, co może na wiele sposobów wpłynąć na różne podmioty rynkowe. EKES wyraża w związku z tym znaczne zaniepokojenie, zwłaszcza udziałem państw w instytucjach finansowych, co w większości przypadków było ostatnio niezbyt jasne.

1.10   EKES pragnie ponadto zaznaczyć, że wolałby, aby przedstawiane co roku przez Komisję sprawozdanie mniej przypominało wykaz realizacji (przez co często stanowi spis osiągnięć i zwycięstw), a bardziej dokument, w którym w jaśniejszy sposób przedstawiono by jednocześnie pozytywne zmiany (które przyjmujemy z zadowoleniem), dostrzeżone trudności i przeszkody oraz propozycje sposobów ich pokonania i postępów w kierunku nowych norm w ramach polityki konkurencji.

2.   Treść sprawozdania za rok 2007

2.1

Jeśli chodzi o instrumenty polityki konkurencji sprawozdanie przedstawia, jak co roku, dla każdego z nich wytyczne, jakimi kierowała się Komisja, podejmując działania w omawianym okresie:

Jeśli chodzi o porozumienia, uzgodnione decyzje i praktyki ograniczające konkurencję oraz nadużywanie pozycji dominującej: zachęcano do podejmowana skuteczniejszych działań mających na celu ich zwalczanie poprzez tworzenie zachęt dla uczestników rynku do informowania o takich praktykach. Zgodnie z wnioskiem Parlamentu Europejskiego, Komisja opracowała białą księgę zawierającą szczegółowe wnioski mające zapewnić większą skuteczność roszczeń o naprawienie szkód wynikłych z naruszenia prawa ochrony konkurencji. Komisja przeprowadziła szeroko zakrojone konsultacje z rządami, urzędnikami wymiaru sprawiedliwości oraz przedstawicielami różnych sektorów, których dotyczy ten problem.

Wykrywanie karteli, prowadzenie postępowań wyjaśniających i nakładanie sankcji stanowi oddzielne zagadnienie, które zasługuje na szczególną uwagę. 41 przedsiębiorstw musiało zapłacić grzywny (taka sama liczba jak w 2006 r.) o łącznej wysokości 3 334 mln euro (w porównaniu z 1 846 mln w poprzednim roku).

W dziedzinie środków państwowych Komisja zamknęła postępowanie o naruszenie przepisów przez Republikę Czeską, która ograniczyła prawo czeskiej agencji ds. konkurencji do stosowania reguł konkurencji w sektorze łączności elektronicznej. Ponadto przyjęto decyzję opartą na rozporządzeniu w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw, w której oświadczono, że hiszpański organ regulujący sektor energetyczny naruszył przepisy powyższego rozporządzenia.

W zakresie kontroli połączeń Komisja przyjęła skonsolidowane obwieszczenie dotyczące zagadnień konkurencji, jak również wytyczne w sprawie oceny połączeń niehoryzontalnych oraz rozpoczęła konsultacje społeczne dotyczące środków zaradczych.

Kontrola pomocy państwa również stała się przedmiotem troski Komisji, która przyjęła nową metodę ustalania stóp referencyjnych; rozpoczęła konsultacje w sprawie projektu rozporządzenia w sprawie wyłączeń („GBER”) w dziedzinie pomocy państwa oraz procedurę przeglądu komunikatu w sprawie pomocy państwa w formie gwarancji.

Co się tyczy roli polityki konkurencji w szerszym kontekście ramowych zasad polityki, Komisja dokonała kolejnego przeglądu strategii lizbońskiej pod kątem pełniejszego włączenia pakietu dotyczącego konkurencji w celu zwiększenia nadzoru nad rynkiem w poszczególnych sektorach.

2.2

W odniesieniu do sektorów sprawozdanie za rok 2007 obejmuje najtrafniejsze działania zrealizowane w ważnych dziedzinach gospodarki, takich jak:

Energia, w odniesieniu do której Komisja wystąpiła z wnioskiem w sprawie trzeciego pakietu liberalizacji w sektorze energii elektrycznej i gazu. W dziedzinie zasad antytrustowych Komisja skupiła uwagę na sprawach dotyczących zamykania dostępu do rynku oraz zmowy (podziału rynku).

Usługi finansowe, w odniesieniu do których Komisja opublikowała sprawozdania końcowe z badań sektorowych dotyczących europejskich rynków bankowości detalicznej oraz ubezpieczeń gospodarczych.

Łączność elektroniczna, której obowiązujące zasady ramowe przyczyniły się do zwiększenia konkurencji na rynkach łączności. Komisja zaleciła, aby zmniejszyć liczbę rynków podlegających regulacji ex ante oraz wystąpiła z wnioskiem rozporządzenia w sprawie roamingu, jak również przyjęła kilka decyzji dotyczących dofinansowania przez państwo wprowadzania szerokopasmowego dostępu do Internetu.

Technologie informatyczne, to dziedzina, w ramach której nadal toczą się postępowania wobec spółek Microsoft, AMD i Rambus.

Media, w odniesieniu do których Komisja kontynuowała nadzór nad przechodzeniem z nadawania analogowego na nadawanie cyfrowe i przyznała priorytetowe miejsce zapewnianiu otwartego i przejrzystego dostępu do programów o największej oglądalności.

Sektor motoryzacyjny, w którym rozporządzenie o grupowym wyłączeniu pojazdów mechanicznych prowadzi do zwiększenia konkurencji między markami.

Transport, w odniesieniu do którego dążeniem Komisji było zapewnienie, za pośrednictwem polityki konkurencji, sprawnego funkcjonowania rynków, na których liberalizacja niedawno się zakończyła.

Usługi pocztowe, w odniesieniu do których Komisja wynegocjowała wniosek w sprawie pełnego otwarcia na konkurencję rynku usług pocztowych w UE.

2.3

Wydaje się, że można wskazać na pewne niespójności i brak jasności w niektórych dziedzinach działań, jak na przykład w odniesieniu do sektora łączności elektronicznej, w przypadku którego niezrozumiała jest ani konieczność wprowadzenia nowego pakietu legislacyjnego, wspomnianego w punkcie 48, ani stawiane w związku z tym cele, gdyż może pojawić się sprzeczność z treścią punktu 44, w którym jest mowa o tym, jak obecnie obowiązujący pakiet legislacyjny pomaga zwiększać konkurencję.

2.4

Również w odniesieniu do technologii informatycznych zauważyć można, że nie wspomniano o wyznaczonych celach ani o środkach, jakie należy wdrożyć. Wymieniono jedynie postępowania wszczęte w poprzednich latach, lecz pominięto kwestię ustalenia zasad lub strategii polityki oraz środków, jakie należy wdrożyć.

2.5

W tej samej dziedzinie należy też wspomnieć o najnowszej rzeczywistości, którą tworzy Internet, będący forum intensywnej działalności przedsiębiorczej; dziedzina ta nie jest jeszcze do końca uregulowana, i ze względu na brak faktycznej ochrony konsumentów stanowi potencjalnie niewyczerpane źródło praktyk antykonkurencyjnych. Konieczne jest zatem szybkie wprowadzenie zasad regulujących działalność prowadzoną przez internet.

2.6

W odniesieniu do sektora transportowego należy wspomnieć szczegółowe i godne pochwały odwołanie do działań wdrożonych w ramach różnych rodzajów transportu: drogowego, kolejowego towarowego i pasażerskiego, morskiego i lotniczego.

2.7

Co się tyczy usług pocztowych, proces negocjacji wniosku Komisji dotyczącego całkowitego otwarcia unijnych rynków usług pocztowych na konkurencję nie został jasno przedstawiony.

2.8

W sprawozdaniu jasno i szczegółowo opisano funkcjonowanie Europejskiej Sieci Konkurencji, jak również działania krajowych organów ds. konkurencji. Należy zwrócić uwagę na wzmiankę o wzmocnieniu współpracy między członkami Europejskiej Sieci Konkurencji. Również pozytywnym elementem są starania podjęte w omawianym roku w celu zwiększenia zaangażowania w działania na arenie międzynarodowej oraz we współpracę międzyinstytucjonalną.

2.9

W kontekście rozszerzenia UE, kraje kandydujące podjęły starania celem rozpowszechnienia reguł konkurencji, a Komisja wprowadziła wymóg, aby kraje te przedstawiły wiarygodne wyniki świadczące o przyjęciu tychże reguł.

3.   Polityka konkurencji nowej generacji oraz szereg problemów, z którymi przy obecnej koniunkturze należy się zmierzyć

3.1   EKES jest zdania, że musi wykorzystać nadarzającą się okazję, aby przyjąć odmienne od stosowanego w przeszłości podejście do zagadnienia polityki konkurencji, tj. nie ograniczać się do ocen i spostrzeżeń dotyczących dziedzin, które Komisja postanowiła zamieścić w swoim dorocznym sprawozdaniu, lecz pójść dalej i zaproponować, aby polityka konkurencji nowej generacji obejmowała również inne dziedziny.

Wobec czego:

3.1.1   Po pierwsze, w dzisiejszym niespokojnym świecie, biorąc pod uwagę zmiany i ostatnie lekcje wyniesione z przyśpieszenia procesu globalizacji gospodarczej, polityka konkurencji nowej generacji musi być ściśle związana z nowymi koncepcjami i priorytetami wspólnej europejskiej zewnętrznej polityki handlowej.

3.1.1.1   Wspólna europejska polityka zewnętrzna musi gwarantować, że państwa trzecie nie będą czerpać sztucznych korzyści z liberalizacji wymiany handlowej poprzez nieprzestrzeganie międzynarodowych norm w zakresie handlu i najważniejszych konwencji MOP dotyczących swobód związkowych, a szczególnie pracy dzieci oraz nieludzkich warunków pracy, jak również podstawowych norm ochrony środowiska oraz swobody zakładania przedsiębiorstw i ich zrzeszania się, co może prowadzić do dumpingu socjalnego lub ekologicznego. Unia Europejska powinna również stanowczo egzekwować normy WTO zakazujące stosowania przez rządy subsydiów wywozowych lub innych strategii rządowych, które zakłócają konkurencję i pozbawiają przedsiębiorstwa unijne dostępu do rynku, zwłaszcza polityki pieniężnej i kursowej, której jedynym celem jest podtrzymanie sztucznie niskich cen eksportowanych towarów, dalsze ich obniżanie itp.

3.1.1.2   Europa powinna kontynuować wysiłki w celu zapewnienia równych reguł gry w handlu międzynarodowym i wzmocnienia uprawnień WTO w zakresie podejmowania działań przeciwko subsydiom rządowym oraz dumpingowi socjalnemu i ekologicznemu, który jest sprzeczny z międzynarodowymi umowami. Zorganizowane społeczeństwo obywatelskie w Europie domaga się również, by polityka handlowa oraz prawa poszczególnych przedsiębiorstw i pracowników, wypływające z umów międzynarodowych zawartych w ramach WTO, MOP itp., były zawsze w pełni egzekwowane przez Komisję Europejską. Nie można pozwolić na ich pomijanie bądź jedynie częściowe przestrzeganie spowodowane ogólnymi założeniami polityki zagranicznej lub szczególnym interesem poszczególnych przedsiębiorstw czy państw członkowskich. Nie chodzi tu o narzucenie naszego modelu i naszych reguł innym krajom i społeczeństwom, lecz o wprowadzenie minimalnych wymogów odnośnie do praktyk, które nie zniekształcają warunków konkurencji na rynku.

3.1.1.3   Nie wydaje się rozsądne ani uzasadnione, by Europa zajmowała się narzucaniem reguł, które wewnętrzne podmioty gospodarcze muszą stosować w celu zapewnienia równowagi warunków konkurencji i rynku, pomijając przy tym ogólnie kwestię nieuczciwej konkurencji ze strony innych regionów świata, której skutków doświadcza na co dzień. W obecnej sytuacji przywrócić równowagę może jedynie prawdziwe sprzężenie polityki konkurencji i wspólnej zewnętrznej polityki handlowej, jak również jasne i odważne stanowisko w ramach WTO.

3.1.2   Po drugie, należy zacząć zajmować się w ramach polityki konkurencji pewnym rodzajem nierównowagi wewnętrznej, w wyniku której dochodzi do zniekształcenia konkurencji, poprzez przeprowadzanie ocen skutków związanych z różnymi cechami podmiotów rynkowych oraz poprzez ustanowienie norm uwzględniających fakt, że małe i bardzo małe przedsiębiorstwa są w sposób naturalny uzależnione od zdolności konkurowania z dużymi przedsiębiorstwami, jak również że przedsiębiorstwa znajdujące się w regionach oddalonych są w niekorzystnej sytuacji w stosunku do tych, które znajdują się blisko dużych ośrodków konsumenckich. Europejskie strategie polityki spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej muszą więc również być ściśle sprzężone z polityką konkurencji, która musi być coraz bardziej wyczulona na różnorodność sytuacji, które mają wpływ na rynki.

3.2   Koniunktura, w której ramy wpisuje się ocena prac Komisji prowadzonych w roku 2007, zobowiązuje ponadto EKES, aby podnieść szereg konkretnych kwestii, które ze względu na swoją aktualność i istotne znaczenie zasługują na uwagę ze strony europejskich decydentów politycznych, ponieważ obnażają słabość instrumentów służących do walki z problemami, z jakimi borykają się obywatele i przedsiębiorstwa.

3.2.1   Niezależnie od celów związanych z ochroną gospodarki jako całości (na przykład, że niektóre przedsiębiorstwa lub sektory nie mogą być traktowane lepiej, ze szkodą dla innych) i zasadności tych celów, czy jest możliwe, aby państwa podejmowały działania polegające na pomocy niektórym podmiotom gospodarczym (a pośrednio ich akcjonariuszom, pracownikom, wierzycielom i dostawcom) kosztem wszystkich pozostałych, zgodnie ze scenariuszem, w którym beneficjenci sprzeniewierzają się zasadom, podczas gdy poszkodowani ich przestrzegają? Jakie są skutki zniekształcenia konkurencji wywołanego przez nową falę nierównego traktowania podmiotów gospodarczych?

3.2.2   Ponownie podkreślając konieczność i znaczenie istnienia silnej i spójnej polityki konkurencji, która powinna wyznaczać kierunek działań Unii Europejskiej jako całości, EKES rozumie i zgadza się, że w obecnej szczególnej sytuacji dozwolone są środki wyjątkowe, potencjalnie zakłócające konkurencję. Niemniej jednak, takie świadome i dopuszczone zakłócenia konkurencji powinny być stale i ściśle monitorowane i kontrolowane przez Komisję oraz skorygowane, gdy tylko sytuacja gospodarcza powróci do normy.

3.2.3   W celu zapobiegania zakłóceniom konkurencji w jakimkolwiek sektorze, możliwość wprowadzenia przez rządy zachęt podatkowych lub finansowych dostępnych w sposób przejrzysty i powszechny (dla tych, którzy spełnią obiektywne kryteria) może być najlepszym sposobem, aby ożywić gospodarkę bez doprowadzania do nieuzasadnionej dyskryminacji.

3.2.4   Jakie działania interwencyjne podjęły właściwe organy ds. konkurencji na różnych szczeblach systemu, aby zapewnić jego dobre funkcjonowanie w trakcie ostatniego kryzysu cenowego dotyczącego zarówno paliw, jak i podstawowych produktów żywnościowych – towarów, w przypadku których wzrost cen surowców miał natychmiastowy i bezpośredni wpływ na ceny końcowe, podczas gdy ograniczenie tych samych kosztów nie doprowadziło do tego samego skutku, ze względu na to, iż – zgodnie z opinią wszystkich – wydaje się, że wielcy operatorzy porozumieli się w celu ustalenia cen?

3.2.5   Nadszedł więc czas, aby Komisja przyjęła mniej surowe, a bardziej otwarte podejście do działań podejmowanych w ramach polityki konkurencji – w związku z tym EKES zachęca Komisję do przemyśleń na ten temat i wykazania się nowymi ambicjami w tej dziedzinie, tak ważnej dla integracji europejskiej.

Bruksela, 25 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/52


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zielonej księgi „Prawo autorskie w gospodarce opartej na wiedzy”

COM(2008) 466 wersja ostateczna

2009/C 228/08

Dnia 16 lipca 2008 r. Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

zielonej księgi »Prawo autorskie w gospodarce opartej na wiedzy«

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 marca 2009 r. Sprawozdawcą był Daniel RETUREAU.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24 – 25 marca 2009 r. (posiedzenie z 24 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 173 do 6 – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wstęp

1.1

Celem przedmiotowej zielonej księgi jest omówienie najlepszych sposobów rozpowszechniania w środowisku online wiedzy związanej z badaniami, nauką i edukacją oraz próba uzyskania odpowiedzi na pewne problemy związane z rolą prawa autorskiego w społeczeństwie opartym na wiedzy.

1.2

Pod pojęciem „prawo autorskie” rozumiemy prawa autorskie i prawa pokrewne, czyli pojęcia, które rozwinęły się z klasycznej koncepcji „własności literackiej i artystycznej” (1). Jest ono objęte ochroną sprawowaną przez szereg organizacji międzynarodowych i dzięki licznym konwencjom, jak np. konwencja berneńska administrowana przez WIPO (2) i porozumienia w sprawie handlowych aspektów własności intelektualnej tzw. TRIPS, w ramach WTO.

1.3

Zielona księga składa się z dwóch części i jest poświęcona ogólnym zagadnieniom związanym z wyjątkami od wyłącznych praw właścicieli do praw autorskich i praw pokrewnych. W drugiej części zielonej księgi omawiane są kwestie dotyczące wyjątków i ograniczeń, które mają największe znaczenie dla rozpowszechniania wiedzy, i rozważana jest możliwość dostosowania tych wyjątków do ery przekazu cyfrowego.

1.4

Przypadki ograniczeń prawa autorskiego i wyjątków od tego prawa przewidziane w porozumieniu TRIPS mają bardzo wąską interpretację.

1.5

W ramach przeglądu jednolitego rynku (3), Komisja zwróciła uwagę na konieczność propagowania swobodnego przepływu wiedzy i innowacji. Komitet popiera ten kierunek działania, który jest niezbędny dla przyszłego rozszerzenia strategii lizbońskiej.

1.6

Dziewięć dyrektyw dotyczy praw autorskich i praw pokrewnych (4). Twórcy oprogramowań zaliczani są do kategorii autorów dzieł literackich i artystycznych, jednak w prawie pozytywnym, jak w praktyce, prawa te są bardziej ograniczone, niż „klasyczne prawa autorskie”.

2.   Problematyka ogólna

2.1

Zamysł stojący za dyrektywą w sprawie harmonizacji pewnych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (tzw. PAPPSI) polega na zapewnieniu maksymalnej ochrony autorów. Zdaniem Komisji powinien on być możliwy do pełnej realizacji w epoce cyfrowej, kiedy to możliwa jest digitalizacja i natychmiastowy przekaz dzieł literackich i artystycznych, opracowań technicznych i naukowych oraz dzieł utrwalonych przez oprogramowania, a podmioty korzystające z tych praw uważają, że osiągają jedynie nieznaczne dochody z udostępniania swoich dzieł w internecie.

2.2

Wspólnotowy wykaz wyjątków zawiera obecnie jeden wyjątek obowiązkowy oraz dwadzieścia wyjątków dobrowolnych; państwa członkowskie mają swobodę we wdrażaniu wyjątków dobrowolnych, co zdaniem Komitetu stanowi dużą przeszkodę dla rzeczywistej harmonizacji wyjątków uzasadnionych w gospodarce opartej na wiedzy, wykorzystującej technologie stale rozwijane w epoce cyfrowej. Jednakże ze względu na to, że wykaz jest zamknięty, państwa członkowskie nie mogą go powiększać o kolejne wyjątki. Ponadto w przypadku „weryfikacji przeprowadzanej w trzech etapach”, opracowanej przez WTO i WIPO zakres ograniczeń podlega trzem warunkom: są one stosowane tylko w niektórych szczególnych przypadkach (na przykład w odniesieniu do użytkowników niewidomych), nie naruszają normalnego wykorzystania utworu, ani nie powodują nieuzasadnionej szkody dla prawnie uzasadnionych interesów właścicieli praw autorskich.

2.3

Komitet jest zdania, że postanowienia te przyczyniają się do osiągnięcia pewnej formy harmonizacji; niemniej system oparty na obowiązującym dobrowolnie wykazie zamkniętym, dającym możliwość zawężenia zasięgu obowiązywania zastosowanych wyjątków w razie potrzeby, przysparza bardziej dotkliwych problemów związanych z ich wdrożeniem i kontrolą w przypadku rozpowszechniania w środowisku online (zwłaszcza satelitarnego).

2.4

Należałoby zastosować bardziej kategoryczne podejście do wykazu, związane z celami społeczeństwa opartego na wiedzy oraz celami zwalczania wszelkich form dyskryminacji, gdyż cel harmonizacji nie został osiągnięty i nadal występuje jeszcze zbyt wiele wyjątków.

2.5

Interes ekonomiczny dotyczy głównie rozrywki, pewnych form kultury oraz zabaw i gier, a nie wiedzy samej w sobie. Mimo to nie byłoby właściwe ustanowienie zbyt wyraźnej linii podziału pomiędzy różnymi kategoriami treści, z wykluczeniem oczywiście treści pornograficznych lub niebezpiecznych dla młodych odbiorców.

2.6

Wyjątki te powinny odnosić się do wszystkich rodzajów niepełnosprawności, które ograniczają możliwości korzystania z treści multimedialnych dostępnych w internecie, do nauczania na wszystkich poziomach, w tym do kształcenia ustawicznego oraz do uniwersytetów trzeciego wieku, publicznych czytelni i mediatek, bibliotek uniwersyteckich, do osób przebywających przez długi okres w szpitalu lub więźniów poddawanych rehabilitacji, do naukowców pracujących w sektorze publicznym i prywatnym, na podstawie specyficznych ustaleń z bibliotekami i wyspecjalizowanymi centrami dokumentacyjnymi. Korzystający z wyjątków powinni mieć możliwość odwoływania się w przypadkach, gdy nie mają dostępu, gdy mają z nim problemy; niemniej wraz z rozszerzeniem zakresu wyjątków, powinno się wprowadzić nowe rodzaje rekompensaty, przysługujące przynajmniej pierwotnym podmiotom prawa autorskiego (5), jak ma to miejsce w przypadku opłaty za kopie prywatne.

2.7

Ewentualne opłaty powinny być pobierane przez upoważnione organizacje zbiorowego zarządzania, zajmujące się pobieraniem opłat i rozdziałem rekompensat zgodnie z kluczami podziału, które można dostosowywać w zależności od utrzymanych kategorii obowiązkowych wyjątków.

2.8

Należy prowadzić konsultacje i negocjacje pomiędzy przedstawicielami różnych zainteresowanych stron, od etapu produkcji po korzystanie z dzieł. Jednakże Komitet jest zdania, że o ile na pierwszym etapie Komisja mogłaby sformułować wytyczne, wskazane byłoby następnie ustanowienie wspólnotowych „wzorów licencji” minimalnych, które zainteresowane strony mogłyby dostosować na szczeblu krajowym.

2.9

Pośrednictwo bibliotek publicznych, uniwersytetów, ośrodków dokumentacji i badań naukowych, jak i kontrola ze strony organizacji zbiorowego zarządzania zdaniem Komitetu w wystarczającym stopniu odpowiadają kryteriom (być może zbyt ograniczającym i zbyt surowo interpretowanym) wprowadzonym przez TRIPS, które nie uwzględniają ani potrzeb społeczeństwa opartego na wiedzy ani nadzwyczajnego rozwoju wykorzystania internetu, zwłaszcza w dziedzinach edukacji, kształcenia i wymiany informacji między naukowcami i badaczami.

2.10

Szereg utworów o charakterze edukacyjnym, naukowym czy technicznym jest już dostępnych w internecie na warunkach licencji „light”, takich jak GPL (6) lub licencji „creative common” odnoszącej się do dzieł literackich i artystycznych. Powinno się propagować stosowanie tych licencji oraz tworzenie treści użytecznych dla społeczeństwa opartego na wiedzy (7), za pomocą zaproszeń do składania ofert lub też poprzez wsparcie dla instytucji tworzących treści naukowe i techniczne oraz oprogramowanie dzięki zastosowaniu licencji (8) tego typu.

3.   Wyjątki: specyficzne problemy

3.1

W zielonej księdze szczególną uwagę poświęcono wyjątkom najbardziej przyczyniającym się do szerzenia wiedzy, takim jak te na korzyść bibliotek lub archiwów, zezwolenia na rozpowszechnianie utworów w celach edukacyjnych lub badawczych, wyjątki na korzyść osób niepełnosprawnych i ewentualnie z pożytkiem dla treści tworzonych przez użytkownika.

3.2

Digitalizacja zasobów zgromadzonych w bibliotekach i archiwach do celów zachowania i ochrony oryginalnych dokumentów, czasem unikatów, oraz w celu komunikacji w środowisku online, szybko się rozwija, o czym świadczy inicjatywa stworzenia wspólnotowej biblioteki cyfrowej o nazwie Europeana.

3.3

Skala oraz zakres warunków digitalizacji i udostępniania dzieł w poszczególnych krajach jest bardzo różny, a w niektórych przypadkach, zdaniem Komitetu, warunki te są zbyt restrykcyjne. Dyrektywa przewiduje wyjątek od prawa zwielokrotniania jedynie w odniesieniu do konsultacji przeprowadzanej w celach badawczych i możliwość ograniczonego zachowywania utworów nie dla celów komercyjnych. Przewidziana jest ścisła weryfikacja przeprowadzana w trzech etapach, ale można ją złagodzić, zwłaszcza jeśli ustanowione zostaną opłaty na rzecz autorów, nawet ryczałtowe.

3.4

Przypadkami granicznymi powinny być przede wszystkim ochrona dzieł najbardziej delikatnych lub unikatowych, wykazy utworów zalecanych dla uczniów i studentów, przy czym nauczanie początkowe i kształcenie ustawiczne mogłyby zostać uznane za leżące w szczególnym interesie krajowym. Możliwe powinno być ograniczenie ich wyboru do formatów plików informatycznych spełniających uznaną normę międzynarodową ISO oraz kompatybilnych z większością istniejących formatów „otwartych” lub „chronionych prawem autorskim” (9).

3.5

Liczba kopii powinna być ustalana w zależności od liczby uprawnionych użytkowników oraz zgodnie z ustalonymi potrzebami dotyczącymi zachowania dzieła (10).

3.6

Kwestia udostępniania w sieci wiąże się ze szczególnymi problemami, które wymagają wprowadzenia dodatkowych gwarancji, że adresaci nie będą rozpowszechniać udostępnionych treści. Niektórzy z nich mogliby opłacać koszty licencji i usługi (11).

3.7

Należałoby przewidzieć wprowadzenie zmian w dyrektywie, aby umożliwić wypożyczanie utworów online w celach badawczych i edukacyjnych, w warunkach odpowiednio określonych prawnie i pod kątem technicznym. Wybrana procedura oraz obowiązek pełnego zrozumienia warunków licencji specjalnej, jak i szczególnych warunków dotyczących wypożyczania online, powinny przyczynić się do edukacji w duchu poszanowania praw autorskich, zwłaszcza wśród młodzieży. Komitet zawsze zalecał kształcenie w zakresie poszanowania twórczości intelektualnej, gdyż stanowi ono podstawowy składnik etyczny gospodarki opartej na wiedzy.

4.   Dzieła osierocone

4.1

Dzieła osierocone stanowią ważny kapitał dla twórczości.

4.2

Komitet jest zdania, że w zielonej księdze postawiono właściwe pytania oraz zaproponowano nadzwyczaj pozytywne, konkretne kierunki rozwiązań. Po przeprowadzeniu odpowiednio dokładnych badań, można by regularnie publikować listy dzieł osieroconych. Jeśli żaden posiadacz praw autorskich nie zgłosi się w określonym terminie utwór nie znajdzie się w domenie publicznej, lecz zostanie objęty systemem odpowiedniej ochrony praw autorskich, na wypadek gdyby posiadacz praw jednak się odnalazł. Wybór systemu licencji mógłby być wzorowany na doświadczeniach duńskich i węgierskich, lecz w opinii Komitetu na uwagę i pierwszeństwo zasługuje z pewnością wzór licencji europejskiej.

4.3

Komitet jest zdania, że przyjęcie odrębnej dyrektywy poświęconej dziełom osieroconym nie jest konieczne. Zarządzanie takimi utworami nie wiąże się z koniecznością wprowadzenia nowych wyjątków do praw autorskich, lecz ze szczególnymi metodami zarządzania licencjami w ramach systemu prawnego dotyczącego praw autorskich. W opinii Komitetu odpowiednim instrumentem byłoby stworzenie nowego rozdziału w obowiązującej dyrektywie.

4.4

Komisja mogłaby okresowo publikować i uaktualniać wykaz instytucji odpowiedzialnych za zarządzanie działami osieroconymi, a po pięcioletnim lub dziesięcioletnim okresie próbnym można by rozważyć możliwość przeprowadzenia przeglądu, w tym opublikować sprawozdanie oraz statystyki.

5.   Wyjątek na rzecz osób niepełnosprawnych

5.1

Komitet oczekuje mniej restrykcyjnego podejścia do charakteru niepełnosprawności oraz trudności w dostępie do utworów, niż to przeważające obecnie w licznych krajach europejskich, ponieważ poza trudnościami z dostępem do utworów w przypadku różnych rodzajów niepełnosprawności, dochody osób niepełnosprawnych są zazwyczaj niskie, co stwarza bezsporne przeszkody natury ekonomicznej, nie do zaakceptowania w kategoriach społecznych, dotyczące dostępu do informacji, edukacji i kultury.

5.2

Zaangażowanie stowarzyszeń osób niepełnosprawnych powinno pomóc w przeformułowaniu wyjątków odnoszących się do różnych rodzajów niepełnosprawności. Stowarzyszenia takie mogłyby również zostać włączone w zarządzanie specjalnymi terminalami, a także mogłyby zapewnić przeszkolony personel, który w najcięższych przypadkach pomagałby osobom niepełnosprawnym. Pomoc taka byłaby finansowana z prywatnych darowizn oraz z subwencji publicznych na rzecz stowarzyszeń. Stowarzyszenia, na tych samych zasadach lub we współpracy z akredytowanymi bibliotekami czy muzeami, mogłyby negocjować z przedstawicielami autorów warunki korzystania z ich utworów, oferując gwarancje przestrzegania praw autorskich. W opinii Komitetu powinno się przewidzieć rozszerzenie wyjątków na bazy danych, gdyż w przeciwnym wypadku dostęp do publikacji o charakterze referencyjnym, jak encyklopedie czy słowniki, mógłby zostać utrudniony. Stąd też należy dokonać przeglądu dyrektywy dotyczącej baz danych z uwagi na omówione powyżej względy edukacyjne i dotyczące dostępu do wiedzy, jak też mając na uwadze umożliwienie dostępu osobom niepełnosprawnym.

5.3

Rola stowarzyszeń mogłaby zatem obejmować również edukowanie w zakresie przestrzegania licencji na użytkowanie utworów. Także w tym wypadku użytkownicy muszą być świadomi, że przestrzeganie prawa autorskiego jest niezbędnym warunkiem kontynuacji działalności twórczej. Niemniej jednak obarczanie osób niepełnosprawnych opłatami za licencje i terminale wydaje się niesprawiedliwe; konieczne jest ustanowienie wyjątku dla wszystkich przypadków niepełnosprawności powodujących problemy w dostępie do utworów. Koszty te powinny ponosić podmioty publiczne, których obowiązkiem byłoby gwarantowanie użytkownikom niepełnosprawnym dostępu do utworów, w tym do baz danych i oprogramowania. Powinno się odpowiednio dostosować prawodawstwo w dziedzinie baz danych (12).

5.4

A zatem główne biblioteki publiczne i muzea mogłyby zostać zobowiązane do udostępniania dzieł w określonej formie, dostosowanej do rodzaju niepełnosprawności, na koszt organu odpowiedzialnego za kulturę na szczeblu regionalnym lub krajowym. Tego rodzaju polityka realizowałaby obowiązek walki z wszelkimi formami dyskryminacji oraz obowiązek zapewniania równości obywateli.

5.5

Przewidziany dyrektywą wyjątek dotyczący celów dydaktycznych i badawczych jest stosowany w sposób nadmiernie restrykcyjny; należałoby rozszerzyć jego zakres, bez wpływu na weryfikację WTO, przez wskazanie w dokumencie źródła i autora, jak też ograniczeń dotyczących korzystania z utworu i informacji o zakazie nielegalnego kopiowania.

5.6

System obowiązkowych licencji mógłby dotyczyć wypożyczania utworów online w celach dydaktycznych i badawczych, na podstawie wzoru umowy pomiędzy stroną udostępniającą oraz uprawnionymi organizacjami zbiorowego zarządzania.

5.7

Wyjątkiem powinny zostać objęte zarówno części utworu wybranego przez kompetentne osoby o przygotowaniu pedagogicznym, jak też utwory w całości; kryterium powinny być przede wszystkim względy dydaktyczne. Taki przepis wzmacniałby pewność prawa, nie osłabiając zasięgu obowiązywania prawa zwielokrotniania. Dzięki większej harmonizacji, w transeuropejskim kontekście edukacyjnym będzie można uniknąć sytuacji, w której działanie legalne w jednym państwie członkowskim może być uznawane za naruszenie prawa autorskiego w innym.

5.8

W nauczaniu na odległość konieczne jest, by kopie (materiały dydaktyczne) mogły być używane w domach zwłaszcza studentów, a także obywateli europejskich przebywających w krajach trzecich.

6.   Treści tworzone przez użytkowników

6.1

Kwestia ta jest coraz bardziej aktualna, zwłaszcza w kontekście środowiska Web 2.0 (13). Przepisy prawa autorskiego bądź alternatywny rodzaj licencji zaproponowany przez początkowego autora można zatem przekształcać lub rozwijać, bez uznawania takiej działalności za naruszenie prawa autorskiego.

6.2

W przypadku takich inicjatyw, jak encyklopedie współtworzone przez użytkowników, najłatwiej byłoby ustanowić odpowiedni wzór licencji, jak licencje creative commons czy wikipedii, oraz ustanowić, że moderowaniem wpisów zajmuje się ich początkowy autor, przed dodawaniem lub zmianą treści, jednocześnie dbając o różnorodność pomysłów.

6.3

W tych konkretnych przypadkach widać, że internet nie stwarza warunków łatwego współistnienia z prawem autorskim.

6.4

Wynagradzanie autorów, których dzieła są rozpowszechniane w internecie, rzadziej polega na wypłacaniu im wynagrodzeń z tytułu bezpośrednich licencji, niż na pośrednich dochodach czerpanych raczej z reklam, niż z abonamentów. Choć system abonamentów jest także rozwijany, model biznesowy internetu odwołuje się do rozwiązań niekonwencjonalnych w zakresie rozpowszechniania polegających na digitalizacji i transmisji cyfrowej. Z tego punktu widzenia wciąż znajdujemy się na etapie przejściowym poszukiwania nowych sposobów wynagradzania (14). Koszty produkcji i transmisji dzieł w formie cyfrowej są bez porównania niższe od wysokich kosztów sprzedaży nośników materialnych.

6.5

Należy znaleźć właściwą równowagę między nowymi formami rozpowszechniania, technologiami powielania, potrzebami społeczeństwa opartego na wiedzy i prawami autorskimi. Nie zaistnieje ona w wyniku masowego stosowania jedynie środków represji skierowanych głównie przeciwko grupie wiekowej, która już jest stygmatyzowana jako grupa przestępcza, podczas gdy brak jest prawodawstwa i poszukiwania nowych form wynagradzania autorów. Ze względu na znaczenie i tempo rozwoju technologicznego sprawą pilną jest doprowadzenie do zmian w obecnych ograniczeniach.

Bruksela, 24 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  Wskutek rozszerzenia jej na nowe dziedziny i przedmioty twórczości intelektualnej.

(2)  Światowa Organizacja Własności Intelektualnej.

(3)  „Jednolity rynek Europy XXI wieku”, COM(2007) 724 wersja ostateczna z 20.11.2007.

(4)  Niektóre z nich dotyczą prawa ad hoc, jak np. prawa twórców baz danych i obiegów elektronicznych.

(5)  Autorzy jako osoby, które same lub za pośrednictwem osób trzecich opracowały koncepcję dzieła lub je stworzyły.

(6)  General public licence, mająca zastosowanie głównie do oprogramowania open source.

(7)  Patrz opinia Komitetu „Współpraca i transfer wiedzy między ośrodkami badawczymi, przemysłem i MŚP istotnym warunkiem innowacji”, CESE 330/2009.

(8)  Wiele liczących się przedsiębiorstw prywatnych aktywnie przyczynia się do finansowania takiej wytwórczości w ramach licencji wolnych lub szczególnych, gdyż widzą w niej korzystne źródło innowacji.

(9)  Każdy plik powinien być oznaczony „znakiem wodnym”, odsyłającym do załączonej obowiązkowo informacji na temat licencji i ograniczeń w korzystaniu przez dokładnie określonych użytkowników.

(10)  Na przykład jeden egzemplarz powinien znajdować się na miejscu, drugi w innej podobnej instytucji (umowa wzajemna o zachowywaniu egzemplarzy), a kolejny na serwerze cyfrowym.

(11)  Na przykład za opracowanie zbiorów dokumentów dla naukowców w poszczególnych dziedzinach lub też na użytek laboratoriów czy innych przedsiębiorstw.

(12)  Tak aby obejmowało również bazy oryginalne i bazy „sui generis” (słowniki, encyklopedie itp.).

(13)  Pojęcie Web 2.0 obejmuje interfejsy umożliwiające internautom jednoczesne ingerowanie w treść stron i wchodzenie w kontakt z innymi użytkownikami, dzięki czemu Web 2.0 jest zarazem środowiskiem interaktywnym, jak i społecznościowym.

(14)  Jak inicjatywy podejmowane przez Google, czy ostatnio przez Microsoft.


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/56


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Wspólne planowanie badań naukowych: Współpraca na rzecz skuteczniejszego sprostania wspólnym wyzwaniom”

COM(2008) 468 wersja ostateczna

2009/C 228/09

Dnia 15 lipca 2008 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Wspólne planowanie badań naukowych: Współpraca na rzecz skuteczniejszego sprostania wspólnym wyzwaniom«

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 marca 2009 r. Sprawozdawcą był Josef ZBOŘIL.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24-25 marca 2009 r. (posiedzenie z 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 104 głosami – 3 osoby wstrzymały się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje komunikat i zauważa, że proponowana koncepcja wdrożenia strategicznego zarządzania transgranicznymi działaniami naukowo-badawczymi jest niezwykle ważna i pilna, a w szczególności pozwoli na przyśpieszenie postępu dokonywanego w głównych dziedzinach nauki i badań. Europejski plan strategiczny wypracowuje sprawny system w oparciu o sprawdzone rozwiązania.

1.2

Wymaga to przeprowadzenia przez państwa członkowskie procesu w celu nasilenia współpracy w dziedzinie badań i rozwoju, aby lepiej uwzględnić zasadnicze wyzwania społeczne w Europie i na świecie w dziedzinach, w których badania i rozwój odgrywają kluczową rolę. W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje także konkluzje Rady ds. Konkurencji z 2 grudnia 2008 r. (1), dotyczące tego zagadnienia, oraz podziela wyrażone w nich stanowisko.

1.3

EKES jest przekonany o konieczności ustanowienia podstawowych ram strategicznych zgodnie z priorytetami politycznymi UE. Wdrożenie proponowanego podejścia wymagać będzie przede wszystkim ogromnej woli politycznej.

1.4

EKES zwraca uwagę, że nie należy przywiązywać zbyt dużej wagi do podejścia odgórnego. Uważa za konieczne stosowanie przede wszystkim podejścia oddolnego, które odpowiadałoby strategicznym interesom podmiotów badawczych i możliwościom dzielenia się potencjałem naukowo-badawczym.

1.5

Komitet ponadto podkreśla, że koordynacja nie będzie łatwa, w szczególności ze względu na partykularne interesy niektórych państw oraz brak woli politycznej w odniesieniu do dzielenia się nie tylko wiedzą, lecz również potencjałem naukowo-badawczym.

1.6

EKES w pełni popiera ideę, zgodnie z którą w kontekście konkurencji z ważnymi gospodarczymi rywalami UE należy pilnie zwiększyć zasoby finansowe i ludzkie. Nie może to jednak w żadnym wypadku wykluczać współpracy naukowej z tymi państwami i ich organizacjami badawczymi (2).

1.7

Komitet stwierdza równocześnie, że wdrażanie wspólnego planowania transgranicznych działań naukowo-badawczych będzie procesem niezwykle trudnym, ponieważ wymagać będzie nastawienia bardziej otwartego i bardziej ukierunkowanego na współpracę (3), a taka zmiana mentalności nie jest prostą sprawą.

1.8

Uznając i doceniając bogactwo istniejących już inicjatyw współpracy transgranicznej i wspólnych projektów oraz ich doskonałe wyniki, Komitet zaleca wykorzystanie doświadczenia tych programów do opracowania nowego strategicznego konceptu planowania badań. Przy określaniu procesów związanych ze wspólnym planowaniem badań naukowych należy także wyciągnąć wnioski z niepowodzeń.

1.9

Skuteczniejsze i szybsze stosowanie w praktyce zdobytej wiedzy naukowej wymagać będzie odpowiedniego udziału sektora prywatnego w całym procesie. Komitet zwraca także uwagę na trudności wiążące się z udziałem sektora prywatnego, zwłaszcza w odniesieniu do wykorzystania wyników, kwestii własności intelektualnej itd. (4)

1.10

EKES uważa za konieczne opracowanie i wypróbowanie dla tych kluczowych działań wspólnotowych wysokiej jakości ram działania zachęcających do udziału poszczególne państwa członkowskie wraz z ich potencjałem naukowo-badawczym, aby wspierać i mobilizować nieodzowne podejście oddolne oraz przede wszystkim niezbędne źródła finansowania. W celu wykluczenia ewentualnych przeszkód niezbędne jest przewidzenie ram wsparcia i wystarczającej mobilności środków.

1.11

Przy opracowywaniu tych ram działania należy uwzględnić nie tylko czynniki, które mogą mieć synergistyczne, wspierające oddziaływanie, lecz również poddać szczegółowej analizie zagrożenia dla koncepcji wspólnego europejskiego planowania.

1.12

W tym kontekście Komitet poparł już tworzenie europejskiej infrastruktury badawczej (5) i podkreśla pilną potrzebę takich działań, ponieważ wzmocni to całą ideę wspólnego planowania i przyczyni się do zwiększenia wspólnej europejskiej wartości dodanej. Dlatego też EKES wzywa państwa członkowskie, aby przyjąwszy twórcze podejście, jak najszybciej podjęły tę inicjatywę Komisji.

1.13

Komitet z zadowoleniem przyjmuje ustanowienie Grupy wysokiego szczebla ds. wspólnego planowania w celu określenia zagadnień podlegających wspólnemu planowaniu, które mają zostać wybrane w wyniku szerokich konsultacji społecznych z przedstawicielami różnych regionalnych, krajowych i europejskich środowisk naukowych oraz, w stosownych przypadkach, sektora prywatnego. W wyniku tych działań Rada, na podstawie wniosku przedstawionego przez Komisję, powinna być w stanie przyjąć inicjatywy dotyczące wspólnego planowania nie później niż w roku 2010.

2.   Wstęp i przedstawienie dokumentu Komisji

2.1

Jeśli zadeklarowany cel Europy dotyczący zrównoważonego i trwałego rozwoju ma zostać osiągnięty, potrzeba nie tylko zwiększenia inwestycji w badania w Europie, lecz także ich skuteczniejszego wykorzystania. W strategii lizbońskiej jako jej najpilniejszy cel określono przejście do społeczeństwa opartego na wiedzy, skupiającego się wokół nauki, technologii i innowacji, oraz wezwano do zwiększenia inwestycji w badania i do poprawy jakości tych inwestycji.

2.2

Wspólne planowanie jest nową inicjatywą, która stanowi punkt zwrotny dla współpracy w dziedzinie badań w Europie. Jest to dobrowolnie przyjmowany proces służący ożywieniu partnerstwa pomiędzy państwami członkowskimi w oparciu o jednoznaczne zasady i przejrzysty sposób zarządzania na wysokim szczeblu. Jego celem jest zwiększenie skuteczności i wpływu krajowego finansowania publicznych badań w strategicznych dziedzinach. Wspólne planowanie dotyczy przede wszystkim publicznych programów badań, co oznacza podejmowanie współpracy na poziomie instytucji publicznych. Mimo to sektor przemysłu, wraz z innymi zainteresowanymi podmiotami, powinien brać czynny udział w procesie konsultacyjnym oraz w realizacji poszczególnych inicjatyw w ramach wspólnego planowania.

2.3

Omawiany komunikat odpowiada na wyrażaną przez zainteresowane podmioty potrzebę dobrowolnego i oddolnego podejścia w połączeniu ze strategicznym sterowaniem na szczeblu europejskim oraz na odrzucenie przez nie podejścia uniwersalnego.

2.4

Analizowany komunikat stanowi jedną z pięciu inicjatyw, których realizację Komisja zaplanowała na 2008 r. w następstwie ogłoszenia zielonej księgi pt. „Europejska Przestrzeń Badawcza: nowe perspektywy” (6). Komunikat dotyczy w szczególności wymiaru „optymalizacji programów i celów naukowo-badawczych” i stanowi kolejny krok ku stworzeniu tzw. „piątej swobody” poprzez usunięcie przeszkód na drodze swobodnego przepływu wiedzy.

2.5

W porównaniu z największymi partnerami w Europie w dalszym ciągu zbyt mało inwestuje się w badania. Wydatki na badania naukowe i rozwój – zarówno z sektora publicznego, jak i prywatnego – w minionym dziesięcioleciu zasadniczo się nie zwiększyły. Europa musi nie tylko szybko i znacznie zwiększyć tego rodzaju wydatki, lecz również znaleźć nowe i bardziej innowacyjne sposoby wydajniejszego i skuteczniejszego wykorzystania istniejących niewielkich zasobów w dziedzinie badań naukowych i rozwoju. Ponadto w Europie należy również wzmocnić możliwości w zakresie wykorzystywania wyników badań w interesie społeczeństwa i gospodarki.

2.6

W ostatnich latach państwa członkowskie i Wspólnota podejmowały liczne inicjatywy służące zwiększeniu efektywności badań publicznych. Zainteresowane podmioty wskazały na słabość sektora badań i rozwoju UE, jaką jest brak współpracy i koordynacji w zakresie publicznych krajowych programów badawczo-rozwojowych. Mimo podejmowanych w ostatnich latach wysiłków zmierzających do rozwiązania tego problemu europejski pejzaż naukowy w dalszym ciągu charakteryzuje rozproszenie.

2.7

Obecnie 85 % publicznych działań badawczo-rozwojowych jest planowanych, finansowanych, monitorowanych i poddawanych ocenie na szczeblu krajowym, przy czym współpraca bądź koordynacja między poszczególnym państwami jest nieznaczna. Mniej niż 6 % całkowitych inwestycji w dziedzinie badań i rozwoju oraz tylko 15 % europejskich cywilnych działań badawczo-rozwojowych finansowanych ze środków publicznych (z czego 10 % realizowane jest przez międzyrządowe organizacje i w ramach międzyrządowych programów, zaś 5 % w ramach unijnego programu ramowego) otrzymuje wsparcie finansowe w ramach współpracy transgranicznej.

2.8

Nie chodzi przy tym o to, by wszystkie badania naukowe planować wspólnie i zaniechać planowania ich na szczeblu krajowym. Chodzi raczej o to, że w dziedzinach o strategicznym znaczeniu dla całej Europy, lub dla jej części, rozproszenie publicznych programów badań prowadzi do słabych wyników i wiąże się ze znacznymi kosztami, jednocześnie uniemożliwiając osiągnięcie wytyczonych celów społecznych.

2.9

Niektóre z największych europejskich sukcesów badawczych mają swoje źródło w transgranicznym łączeniu publicznych funduszy przeznaczonych na badania i rozwój, a były możliwe głównie dzięki wprowadzeniu wspólnych struktur badawczych (7). Wpływ tych wspólnotowych inicjatyw byłby jednak jeszcze większy, gdyby poświęcana im uwaga była bardziej strategicznie ukierunkowana i gdyby towarzyszyło im wystarczające zaangażowanie polityczne oraz przejrzystość i elastyczność. Poszerzanie zakresu tych inicjatyw i ogólnego zakresu siódmego programu ramowego nie ma sensu bez skutecznego wspólnego strategicznego planowania.

2.10

Wspólne planowanie oznacza zmianę struktury badawczej w Europie. Stanowi ono kompleksowy, długofalowy i strategiczny proces, dzięki któremu w Europie powinno nastąpić zwiększenie zdolności w zakresie podejmowania największych wyzwań gospodarczych i społecznych, takich jak na przykład powiązane ze sobą problemy zmian klimatycznych i energii. We wspólnym planowaniu chodzi o osiągnięcie skutków dzięki zmianie struktury w celu zwiększenia skuteczności i oddziaływania publicznego finansowania badań. Wspólne planowanie wymaga, by państwa członkowskie były przygotowane na opracowanie i realizację wspólnych programów badań obejmujących wspólnie określone wieloletnie działania i mechanizmy finansowania.

2.11

Wspólne planowanie wymaga zmiany nastawienia państw członkowskich. Przede wszystkim wymaga podjęcia przez państwa członkowskie konkretnych zobowiązań i działań oraz zrewidowania i reorganizacji sposobu opracowywania i realizacji krajowych programów badań poprzez ukierunkowanie ich na realizację wspólnych celów. Dlatego właśnie wspólne planowanie powinno opierać się na zasadach dobrowolnego udziału, zmiennej geometrii i otwartego dostępu.

2.12

Wspólne planowanie nie oznacza a priori dostępu do finansowania wspólnotowego, nawet jeśli siódmy program ramowy może oczywiście służyć za katalizator. Chodzi w nim bowiem przede wszystkim o zdefiniowanie przez państwa członkowskie wspólnych strategii i połączenie zasobów poszczególnych krajów. Jednocześnie nie wyklucza się możliwości uzupełniającego finansowania określonych inicjatyw przez Wspólnotę, uzależnionej od ich wartości dodanej, europejskiego wymiaru i prawdopodobnego efektu strukturyzującego.

2.13

Komisja proponuje pragmatyczną metodę w celu urzeczywistnienia wspólnego planowania w ograniczonej liczbie uzgodnionych dziedzin. Metodologia wspólnego planowania strategicznego opiera się na doświadczeniach zdobytych w ramach europejskich platform technologicznych, lecz dostosowano ją na potrzeby publicznych programów badań. Obejmuje ona kilka etapów odpowiadających cyklowi realizacji programów badawczych, począwszy od opracowania programu, poprzez jego realizację, a skończywszy na monitorowaniu i ocenie.

2.14

Wspólne planowanie może być łatwiejsze pod warunkiem spełnienia pewnych warunków ramowych:

uzgodnienia szeregu wspólnych zasad i procedur na potrzeby wzajemnej oceny (tzw. „naukowe reguły gry”);

opracowania wspólnych metod prowadzenia działań prognostycznych i dokonywania wspólnej oceny krajowych i regionalnych programów lub inwestycji w szczególnych dziedzinach badań (tzw. „strategiczne reguły gry” wymagające elastyczności i intuicji zważywszy na nieprzewidywalność pewnych elementów);

określenia wspólnych zasad dotyczących transgranicznego finansowania badań przez organy krajowe lub regionalne (tzw. „finansowe reguły gry”);

wdrożenia skutecznych środków służących zapewnieniu ochrony praw własności intelektualnej oraz ułatwianiu rozpowszechniania wyników badań i ich optymalnego wykorzystania.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje komunikat i zauważa, że proponowana koncepcja wdrożenia strategicznego zarządzania transgranicznymi działaniami naukowo-badawczymi jest niezwykle ważna i pilna, zwłaszcza dla przyśpieszenia postępu dokonywanego w głównych dziedzinach badań i rozwoju. W tym kontekście EKES z zadowoleniem przyjmuje i popiera dotyczące tej kwestii konkluzje z posiedzenia Rady ds. Konkurencyjności z 2 grudnia 2008 r. i podziela wyrażone tam stanowisko.

3.2

Pozytywnym aspektem tej koncepcji jest staranie o jak najefektywniejsze wykorzystanie publicznych środków dzięki strategicznej koordynacji w ramach głównych kierunków badań, oraz poprawę krajowego potencjału naukowo-badawczego poprzez rozszerzenie współpracy międzynarodowej nad wspólnie planowanymi i prowadzonymi projektami badawczymi.

3.3

Komitet z zadowoleniem przyjmuje przeprowadzenie oceny skutków oraz wybranie na jej podstawie spośród czterech możliwych wariantów „europejskiego planu strategicznego”, który opiera się na najlepszych stosowanych obecnie rozwiązaniach i przekształca je w sprawny system, w którym do państw członkowskich będzie należał wybór zagadnień poruszanych w ramach wspólnego planowania.

3.4

Komitet przyjmuje ponadto z zadowoleniem fakt, że dziedzina technologii energetycznych została wybrana na pilotażowy projekt w zakresie koordynacji i w swojej opinii dotyczącej planu EPSTE (8) w pełni popiera ten projekt zgodny z nowym podejściem.

3.5

EKES jest przekonany o konieczności ustanowienia podstawowych ram strategicznych w oparciu o priorytety polityczne UE.

3.6

EKES przestrzega, że nie należy kłaść zbyt dużego nacisku na podejście odgórne. Przeciwnie, jest zdania, że, jeśli oprzemy się na obecnych cechach istniejących międzynarodowych sieci naukowych, które skupiają w sobie liczne komórki badawcze i są częściowo wspierane przez międzynarodowe agencje, takie jak Międzynarodowa Agencja Energii (IEA), konieczne będzie stosowanie przede wszystkim podejścia oddolnego w celu włączenia w poszczególne projekty różnych podmiotów, odpowiednio do ich strategicznych interesów i możliwości dzielenia się najlepszym potencjałem naukowo-badawczym. Międzynarodowe konferencje naukowe mogą stanowić właściwe fora, do zadań których może należeć opracowywanie stosownych propozycji.

3.7

Komitet jednocześnie zwraca uwagę, że koordynacja nie będzie łatwa, w szczególności ze względu na partykularne interesy niektórych państw oraz brak woli politycznej w odniesieniu do dzielenia się nie tylko wiedzą, lecz również potencjałem naukowo-badawczym. Aby zrealizować tę koncepcję w praktyce, niezbędne będą otwartość i przejrzystość.

3.8

Uznając i doceniając szeroki zakres i różnorodność istniejącej już współpracy transgranicznej oraz wspólnych projektów, a także ich doskonałe wyniki, Komitet zaleca, by czerpać doświadczenie z takich programów i wykorzystać je w nowej koncepcji strategicznego planowania. Opracowując programy wspólnego planowania badań naukowych należy wykorzystać również doświadczenia płynące z niepowodzeń.

3.9

EKES w pełni popiera ideę, zgodnie z którą pilnie należy wdrożyć tę koncepcję, jednocześnie zwiększając zasoby finansowe i gospodarcze, aby Wspólnota mogła poprawić swoją pozycję oraz konkurencyjność gospodarczą wobec swych głównych konkurentów: Stanów Zjednoczonych i państw azjatyckich. Nie może to jednak w żadnym wypadku wykluczać współpracy naukowej z tymi państwami i ich infrastrukturami badawczymi (9).

3.10

Komitet stwierdza równocześnie, że wdrażanie wspólnego planowania transgranicznych działań naukowo-badawczych będzie procesem niezwykle trudnym, ponieważ wymagać będzie bardziej otwartego i bardziej ukierunkowanego na współpracę nastawienia (10), oraz że taka zmiana mentalności nie jest prostą sprawą.

3.11

Aby zdobyta wiedza naukowa skuteczniej i szybciej znalazła zastosowanie w praktyce, co jest ostatecznym celem wspólnego planowania strategicznego i własnych rozwiązań w zakresie badań naukowych, niezbędny jest właściwy udział sektora prywatnego w całym procesie. Komitet zauważa, że koncepcja wspólnego planowania pozwala na taki udział. Zwraca także uwagę na to, że udział sektora prywatnego jest źródłem trudności, zwłaszcza w odniesieniu do wykorzystania wyników, kwestii własności intelektualnej itd. (11)

3.12

Proces innowacji, to znaczy konkretnego zastosowania zdobytej wiedzy naukowej, uzależniony będzie od różnych czynników lokalnych, na przykład od istniejącej infrastruktury, dostępności kapitału, obciążeń podatkowych lub ulg podatkowych dla niektórych rodzajów inwestycji czy też od doświadczenia, zwłaszcza przemysłu, związanego z podobnymi inwestycjami. Może chodzić nawet o bezpośrednie zachęty inwestycyjne, jakimi są wakacje podatkowe. Czynniki te mogą prowadzić do sprzeczności w projektach.

4.   Uwagi szczególne

4.1   Niewątpliwie najpilniejsze aktualne wyzwania społeczne (zmiany klimatyczne, efektywna produkcja i zużycie energii, w tym pochodzącej ze źródeł odnawialnych, bezpieczeństwo, zdrowie i starzenie się społeczeństwa) powinny jako pierwsze stać się przedmiotem wspólnego strategicznego planowania i rozwoju naukowo-technicznego, abyśmy mogli wystarczająco szybko znaleźć rozwiązania i skutecznie je wdrożyć.

4.2   Dotyczy to głównej strategicznej dziedziny badań podstawowych finansowanych przede wszystkim ze środków publicznych oraz procesów wspólnego planowania strategicznego i rozwiązań badawczych. W tym kontekście należy przede wszystkim opanować pierwszą fazę każdego projektu, jaką jest określenie odpowiednich podmiotów i opracowanie wystarczająco motywującej koncepcji projektu, tak aby zainteresować nim podmioty o wysokiej randze.

4.2.1   Nie należy jednak w żadnym przypadku wykluczać współpracy w dziedzinie badań czysto podstawowych, w której nie można a priori liczyć na konkretne zastosowania, ale także ją uwzględniać. Historia pokazuje, że właśnie w badaniach podstawowych osiągnięto największe sukcesy (np. laser, mechanika kwantowa czy teoria elektromagnetyzmu).

4.3   Wprawdzie proponowane wspólne planowanie badań naukowych będzie przeprowadzane i finansowane przez państwa członkowskie uczestniczące w tym programie oraz pozostanie w sferze ich kompetencji, jednak w pierwszej fazie opracowywania wspólnej koncepcji do współpracy powinny włączyć się organy wspólnotowe w odniesieniu do zainicjowania działań, a przede wszystkim koordynacji. Komisja oraz inne instytucje mogą odgrywać rolę pośredników i powinny być gotowe do udzielenia wsparcia, o które wnioskować mogą państwa członkowskie uczestniczące w inicjatywach wspólnego planowania. Rada Unii Europejskiej powinna następnie zapewnić skuteczny monitoring działań. Dzięki temu otwartemu podejściu państwa członkowskie będą informowane o przewidywanych i już realizowanych inicjatywach.

4.4   Ważne jest ponadto, aby podstawą wspólnego planowania było realistyczne i elastyczne podejście realizowane etapami, tak by maksymalnie zwiększyć możliwy efekt strukturyzujący i korzyści społeczne.

4.5   EKES uważa za konieczne opracowanie i wypróbowanie dla tych kluczowych działań wspólnotowych ram działania o wysokiej jakości, zachęcających do udziału poszczególne państwa członkowskie wraz z ich potencjałem naukowo-badawczym, aby wspierać i mobilizować nieodzowne oddolne podejście oraz przede wszystkim konieczne źródła finansowania. W tym celu Komisja powinna, w oparciu o istniejące już wspólne programy badań, bezzwłocznie ułatwić współpracę pomiędzy zainteresowanymi stronami. Absolutnie niezbędne jest przewidzenie ram wsparcia i wystarczającej mobilności środków.

4.6   Przy opracowywaniu tych ram działania należy uwzględnić nie tylko czynniki, które mogą mieć synergistyczne, wspierające oddziaływanie, lecz również poddać szczegółowej analizie zagrożenia dla koncepcji wspólnego europejskiego planowania i wykorzystywania wyników w praktyce. Niedocenianie tych zagrożeń mogłoby bowiem udaremnić sukces wielu interesujących idei w fazie realizacji. Komunikat wraz z towarzyszącymi mu dokumentami pozwala stwierdzić, że Komisja poświęciła tym czynnikom należytą uwagę.

4.7   Należy uważnie śledzić projekt pilotażowy, którym jest plan EPSTE, a procesy realizowane w jego ramach muszą zostać przeanalizowane, aby doświadczenie to pozwoliło ulepszyć europejskie strategiczne podejście do planowania transgranicznej współpracy w dziedzinie badań naukowych. Dla europejskiego środowiska naukowo-badawczego będzie to proces uczenia się przez doświadczenie.

4.8   Nowe struktury organizacji transgranicznych działań naukowo-badawczych powinny być ustanawiane tam, gdzie mogą przynieść niewątpliwą korzyść dla całej UE oraz wyraźną wartość dodaną. EKES jest więc zdania, że konieczne jest maksymalne wykorzystywanie potencjału struktur organizacyjnych, które się sprawdziły (tzn. odniosły sukcesy naukowe i w zakresie współpracy międzynarodowej) lub które mogą dalej skutecznie się rozwijać.

4.9   Komitet zgadza się z podziałem procesu wspólnego strategicznego planowania i realizacji działań naukowo-badawczych na trzy fazy:

4.9.1   Należy przede wszystkim opracować wspólną koncepcję dla uzgodnionej dziedziny, ustalając długoterminowy cel lub cele zatwierdzone na szczeblu politycznym. Wizja ta powinna opierać się na wiarygodnych danych, konsultacjach z zainteresowanymi podmiotami, w szczególności z przedstawicielami nauki i przemysłu, jak również na wspólnej ocenie istniejących programów i możliwości.

4.9.2   W oparciu o tę koncepcję należy opracować strategiczny program badań obejmujący konkretne, wymierne, osiągalne, realistyczne cele wraz z ramami czasowymi dla ich realizacji (cele SMART – specific, measurable, achievable, realistic, time-based). Strategiczny program powinien zapewniać powiązanie celów projektu z potrzebnymi zasobami ludzkimi, finansowymi i organizacyjnymi oraz umożliwiać w ten sposób jak najlepsze przygotowanie projektu dzięki znajomości niezbędnego kontekstu w ramach danej dziedziny badań.

4.9.3   W celu zrealizowania strategicznego programu badań należy wykorzystać i wzmocnić wszystkie instrumenty badań publicznych (krajowe i regionalne programy badań, międzyrządowe organizacje badawcze i programy współpracy, infrastrukturę badawczą, programy na rzecz mobilności, itp.). Realizacja może ewentualnie być wspierana z wykorzystaniem wspólnotowych funduszy i instrumentów dostępnych w programie ramowym. Należy przy tym zapewnić regularne monitorowanie i ocenę postępów w realizacji projektu wspólnych badań oraz informowanie o wynikach na szczeblu politycznym.

4.10   Ponieważ podobnie jak w przypadku europejskiej infrastruktury badawczej także projekty wspólnego planowania będą finansowane ze środków państw członkowskich, niezwykle ważna będzie koordynacja takiego finansowania. Komitet zwraca uwagę na konieczność osiągnięcia potrzebnej synergii między tworzeniem europejskiej infrastruktury badawczej, wspólnym planowaniem a siódmym programem ramowym. Komitet zauważa jednocześnie, że niektóre państwa nie traktują tych inicjatyw wystarczająco poważnie.

4.11   Komitet z zadowoleniem przyjmuje utworzenie grupy wysokiego szczebla ds. wspólnego planowania, której zadaniem jest określenie zagadnień podlegających wspólnemu planowaniu, wybranych w wyniku szerokich konsultacji społecznych z przedstawicielami różnych regionalnych, krajowych i europejskich środowisk naukowych oraz, w stosownych przypadkach, sektora prywatnego. W wyniku tych działań i po przedstawieniu oczekiwanego wniosku przez Komisję Rada powinna być w stanie przyjąć inicjatywy dotyczące wspólnego planowania nie później niż w roku 2010.

Bruksela, 25 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  Rada Unii Europejskiej, 3 grudnia 2008 r. (16.12) 16775/08, RECH 411; COMPET 551; Załącznik.

(2)  Zob. też opinia INT/461, CESE 1021/2009 z 11 czerwca 2009 r. (jeszcze nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

(3)  Zob. też opinia INT/448, CESE 330/2009 z 26 lutego 2009 r. (jeszcze nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

(4)  Zob. też opinia INT/448, CESE 330/2009 z 26 lutego 2009 r. (jeszcze nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

(5)  Opinia INT/450, CESE 40/2009 – 2008/148 (CNS) z 15 stycznia 2009 r. (jeszcze nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

(6)  Oprócz omawianego komunikatu Komisja przyjęła w tym roku:

Zalecenie w sprawie zarządzania własnością intelektualną podczas transferu wiedzy oraz w sprawie zasad postępowania na uniwersytetach i w innych publicznych organizacjach badawczych, COM(2008)1329 z dnia 10 kwietnia 2008 r.;

Komunikat „Rozwój kariery i zwiększona mobilność: europejskie partnerstwo na rzecz naukowców”, COM(2008)317 z dnia 23 maja 2008 r.

Ponadto Komisja przygotowuje rozporządzenie Rady dotyczące wspólnotowych ram prawnych na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej (ERI) oraz komunikat w sprawie strategicznych europejskich ram na rzecz międzynarodowej współpracy naukowo-technicznej.

(7)  Zob. też opinia INT/450, CESE 40/2009 – 2008/148 (CNS) z 15 stycznia 2009 r. (jeszcze nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

(8)  Opinia w spawie europejskiego strategicznego planu w dziedzinie technologii energetycznych (Dz.U. C 27 z 3.2.2009, str. 53)

(9)  Zob. też opinia INT/461, CESE 1021/2009 z 11 czerwca 2009 r. (jeszcze nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

(10)  Zob. też opinia INT/448, CESE 330/2009 z 26 lutego 2009 r. (jeszcze nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

(11)  Zob. też opinia INT/448, CESE 330/2009 z 26 lutego 2009 r. (jeszcze nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/62


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2006/48/WE i 2006/49/WE w odniesieniu do banków powiązanych z centralnymi instytucjami, niektórych pozycji funduszy własnych, dużych ekspozycji, uzgodnień w zakresie nadzoru i zarządzania kryzysowego

COM(2008) 602 wersja ostateczna – 2008/0191 (COD)

2009/C 228/10

Dnia 22 października 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 47 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy 2006/48/WE i 2006/49/WE w odniesieniu do banków powiązanych z centralnymi instytucjami, niektórych pozycji funduszy własnych, dużych ekspozycji, uzgodnień w zakresie nadzoru i zarządzania kryzysowego

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 marca 2009 r. Sprawozdawcą był Umberto BURANI.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24–25 marca 2009 r. (posiedzenie z 24 marca 2009 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 179 do 4 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie i wnioski

1.1

Komitet popiera inicjatywę Komisji, która jest wyrazem woli ciągłego przeprowadzania przeglądu środków służących poprawie i modernizacji ram regulacyjnych ustanowionych umową bazylejską. Zasadniczo Komitet zgadza się z proponowanymi środkami, jednakże zgłasza też pewne uwagi dotyczące konkretnych kwestii, niemające wpływu na proponowane ramy ogólne.

1.2

Instrumenty hybrydowe, które łączą w sobie cechy kapitału własnego i długu, podlegają obecnie uregulowaniom krajowym, które należałoby zharmonizować, aby zapewnić uczciwe warunki konkurencji na szczeblu międzynarodowym. Komisja nie sformułowała precyzyjnej definicji tych instrumentów o różnorodnej i zmiennej formie, lecz przedstawiła podstawowe zasady ich kwalifikowalności: ich termin pierwotnej zapadalności musi wynosić co najmniej 30 lat, muszą być płatne w całości i zaprojektowane w taki sposób, aby pokrywały wszystkie straty. Ponadto nie powinny one przewyższać funduszy własnych. Organy krajowe mogą interweniować w celu zahamowania nadmiernego wzrostu.

1.3

Jeżeli chodzi o klientów powiązanych, wniosek wprowadza pojęcie ryzyka związanego z trudnościami przedsiębiorstwa, od którego inne przedsiębiorstwo jest zależne finansowo, natomiast wymogi sprawozdawczości zostały uproszczone, zharmonizowane i przeformułowane. W dziedzinie dużych ekspozycji istotną innowację stanowi wprowadzenie jednolitego limitu w wysokości 25 %, który obejmuje również depozyty międzybankowe. EKES uważa, że ten ostatni zapis, oparty prawdopodobnie na „katastroficznym scenariuszu” ostatnich czasów, wymaga zmiany w świetle istotnej roli, jaką odgrywają te depozyty pod względem regulacji płynności i dość niewielkiego ryzyka, jakim są obarczone w zwykłych okresach, w porównaniu z innymi rodzajami ekspozycji.

1.4

We wniosku wprowadzono przepis, który przewiduje utrzymanie istotnego interesu gospodarczego na poziomie co najmniej 5 procent dla emitentów, pośredników i zarządców, którzy bezpośrednio negocjowali, tworzyli strukturę i dokumentację na piśmie pierwotnej umowy, z której wynikają zobowiązania. Przepis ten zdaje się opierać na bardzo złych doświadczeniach związanych z amerykańskimi instrumentami typu CDO („collateralised debt obligations”), których cechy i pochodzenie różnią się zresztą od zwykłych sekurytyzacji. EKES zastanawia się, jakie konsekwencje będzie to miało dla płynności rynków.

1.5

Państwa członkowskie mogą wyłączyć z obliczania ekspozycji ekspozycje wewnątrzgrupowe, jeżeli kontrahenci mają siedzibę w tym samym państwie członkowskim. Komitet ma świadomość przyczyn o charakterze prawnym, które stanowią przeszkodę w stosowaniu tej zasady w odniesieniu do kontrahentów z innych państw członkowskich, lecz uważa, że w normalnych warunkach nieuwzględnienie kontrahentów zagranicznych byłoby szkodliwe dla ogólnej oceny ryzyka danego przedsiębiorstwa. Racjonalnym rozwiązaniem mogłoby być rozszerzenie wyłączeń na całą grupę na podstawie ocen indywidualnych przypadków, przy czym działanie to byłoby zawieszane w momencie pojawienia się pierwszych zwiastunów trudności.

1.6

Odnosząc się do powyższego zapisu, lecz z bardziej ogólnego punktu widzenia, Komitet jeszcze raz sprzeciwia się przyznanej państwom członkowskim możliwości przyjęcia lub nieprzyjęcia niektórych przepisów, co jest sprzeczne z zasadą harmonizacji i równością warunków konkurencji.

1.7

Zdaniem EKES-u należy zwrócić szczególną uwagę na ryzyko związane z potencjalną ekspozycją wynikającą ze stosowania nieużywanych linii kredytowych na kartach kredytowych. Taka ekspozycja mogłaby w istocie szybko stać się znaczna w okresach ograniczania kredytów konsumenckich i kredytów hipotecznych.

1.8

Jeżeli chodzi o przepisy w dziedzinie nadzoru, wniosek dotyczący dyrektywy wprowadza różne nowe zasady służące poprawie skuteczności kontroli: przede wszystkim uwzględniono w nim „oddział istotny pod względem systemowym”, który musi podlegać kontroli kraju przyjmującego, jeżeli zostanie uznany za znajdujący się w trudnej sytuacji, po uzgodnieniu z organami odpowiednich krajów. EKES popiera te przepisy, jednakże podkreśla, że należy przewidzieć środki, które miałyby zastosowanie w przypadku nagłych i nieprzewidzianych zdarzeń.

1.9

Ponadto EKES z zadowoleniem przyjmuje utworzenie kolegiów organów nadzorczych ustanawianych przez organ odpowiedzialny za nadzór konsolidujący, w skład których wchodzą organy państw członkowskich, w których mają siedzibę przedsiębiorstwa z danej grupy. Tego rodzaju inicjatywa może jedynie poprawić skuteczność kontroli nad grupami i doprowadzić do szybkiego przyjęcia odpowiednich środków, jeżeli pojawi się taka konieczność.

2.   Wstęp

2.1

W wyniku kryzysu na rynkach finansowych Komisja przyspieszyła prowadzoną procedurę, aby wzmocnić i w razie potrzeby zmodyfikować obowiązujące zasady dotyczące wymogu utrzymywania funduszy własnych przez instytucje finansowe, przyjęte w ramach umowy bazylejskiej II w postaci dyrektyw 2006/48/WE i 2006/49/WE. Należy odnotować, że przemyślenia na temat nowych przepisów toczyły się już, kiedy wybuchł kryzys; usystematyzowana reforma rynków powinna zostać przeprowadzona po publikacji białej księgi, przewidzianej na czerwiec 2009 r. Analizowany wniosek zawiera różne środki, które mają na celu:

uregulowanie pozycji państw członkowskich, które przyznały odstępstwa zgodnie z art. 3 wcześniejszej dyrektywy w zakresie odstępstw od wymogów ostrożnościowych dla sieci banków, poprzez rozszerzenie tej możliwości na inne państwa członkowskie; odstępstwami zostały objęte sieci banków posiadających aktywa o wartości ponad 311 miliardów euro i mających ponad 5 milionów członków (banki spółdzielcze, banki powiązane z instytucjami centralnymi);

ustalenie zasad i przepisów, które nie były sformalizowane w prawodawstwie wspólnotowym, zwłaszcza odnoszących się do instrumentów hybrydowych;

sprecyzowanie ram nadzoru w odniesieniu do zarządzania kryzysowego i stworzenie kolegiów organów nadzorczych.

2.2

Wniosek dotyczący dyrektywy poprzedziły konsultacje zainteresowanych stron przeprowadzone za pośrednictwem internetu. Tekst został zredagowany na podstawie otrzymanych informacji, w poszanowaniu podstawowych zasad leżących u podstaw konsultacji:

ekspozycje międzybankowe nie są pozbawione ryzyka, dlatego też muszą podlegać pewnym ograniczeniom;

sekurytyzacja ekspozycji musi oznaczać sytuację, w której jednostki inicjujące i sponsorujące (pośrednicy) nadal ponoszą część powiązanego ryzyka; ponadto obowiązkowo należy zachować widoczne środki należytej staranności i rygoru w przypadku modelu biznesowego „originate to distribute”;

należy ustanowić kolegia organów nadzorczych w odniesieniu do wszystkich banków transgranicznych, wraz z wymogiem, by uczestnicy przewidzieli mechanizm mediacji za pośrednictwem Komitetu Europejskich Organów Nadzoru Bankowego.

2.3

EKES popiera logikę tych propozycji, a także ich ogólne ukierunkowanie. Wydarzenia, w których uczestniczyliśmy, a przede wszystkim niektóre fakty i machinacje o znamionach przestępstwa zdecydowanie zmniejszyły zaufanie opinii publicznej do całego systemu finansowego i wymusiły przyjęcie odpowiednich środków. Niemniej jednak surowość zasad ostrożności nie może być – bardziej niż to konieczne – niekorzystna dla podmiotów i ich klientów. Jak dowiódł obecny kryzys, zasady ostrożności, zapewniając stabilność i solidność rynków, pełnią również funkcję o dużej wartości społecznej.

3.   Instrumenty hybrydowe

3.1   Instrumenty hybrydowe łączą w sobie cechy kapitału własnego i długu; oferują większy zysk niż papiery dłużne, lecz, w przeciwieństwie do akcji, nie są powiązane z prawem głosu lub związane są jedynie z ograniczonym prawem głosu.

3.1.1   Wobec braku uregulowań na szczeblu UE kwalifikowalność instrumentów hybrydowych podlega zróżnicowanym kryteriom krajowym. Rezultatem takiego stanu rzeczy jest brak jednakowych warunków konkurencji oraz możliwość arbitrażu regulacyjnego w przypadku banków ponadnarodowych. Komisja nie przedstawiła precyzyjnej definicji instrumentów hybrydowych, uważając, że z powodu innowacji stałaby się ona szybko nieaktualna i niekompletna. Dlatego też Komisja wolała określić podstawowe zasady ich kwalifikowalności.

3.1.2   Zgodnie z ogólną zasadą instrumenty kwalifikujące się jako podstawowe fundusze własne („kapitał pierwszej kategorii”) obejmują wszystkie instrumenty, które w pełni pokrywają straty; definicja ta obejmuje instrumenty hybrydowe, które spełniają opisane powyżej kryteria, a oprócz tego są dostępne w dowolnym momencie i reprezentują najbardziej podporządkowane wierzytelności podczas likwidacji. Kryteria te zostały uzgodnione na szczeblu G10 w 1998 r., jednak dotychczas nie włączono ich do prawodawstwa wspólnotowego.

3.1.3   Zgodnie z informacjami i warunkami dodatkowymi instrumenty hybrydowe nie mogą mieć ustalonego terminu wykupu lub ich termin pierwotnej zapadalności musi wynosić co najmniej 30 lat. Instrumenty hybrydowe pokrywają straty w normalnych warunkach oraz reprezentują najbardziej podporządkowane wierzytelności podczas likwidacji; pomagają zatem instytucjom w kontynuacji działalności na podstawie zasady ciągłości, nie utrudniając dokapitalizowania. EKES popiera środki, które Komisja zamierza przyjąć.

3.2   We wniosku Komisji przewidziano również różne limity ilościowe w odniesieniu do instrumentów hybrydowych, których udział nie może być nadmierny w stosunku do kapitału podstawowego lub wkładu własnego w przypadku instytucji nieopierających się na akcjonariacie. Organy nadzorcze mogą znieść limity w nadzwyczajnych sytuacjach.

3.2.1   Specjalne przepisy mają zastosowanie do banków, które nie są instytucjami posiadającymi akcjonariuszy, na przykład do banków spółdzielczych: certyfikaty członkowskie jako „instrumenty najbardziej podporządkowane” są uznawane za wymienne instrumenty hybrydowe, o ile cały odpowiadający im kapitał zostanie wypłacony.

3.3   Nowe przepisy dotyczące instrumentów hybrydowych, zarówno o charakterze jakościowym, jak i ilościowym, mogą wpłynąć na przyszłe strategie sektora finansowego. Należy pamiętać jednak, że radykalne i szybkie zmiany mogłyby doprowadzić do zakłóceń na rynkach. Komisja proponuje, aby dyrektywa przewidywała trzydziestoletni okres przejściowy, który w opinii EKES-u jest dostosowany do obecnej sytuacji, mając na względzie prawdopodobny rozwój wypadków w perspektywie krótkoterminowej i średnioterminowej, lecz być może jest on bardziej ryzykowny w perspektywie długoterminowej. Niemniej jednak nie wydaje się, aby w praktyce można było przewidzieć inne rozwiązania.

4.   Duże ekspozycje

4.1

Przepisy mające zastosowanie do dużych ekspozycji pochodzą z 1992 r. i nie były od tamtego czasu zmieniane. Ostatnie wydarzenia dobitnie pokazały, że konieczne jest przyjęcie nowych reguł. We wniosku Komisji w większym stopniu uwzględnia się ryzyko wynikające z niektórych ekspozycji, a jednocześnie zmierza się do ograniczenia kosztów związanych z uzyskiwaniem danych, zwiększenia przejrzystości i stworzenia bardziej sprawiedliwych warunków konkurencji.

4.2

Koncepcja klientów powiązanych została przejrzana. Dotychczas kładziono nacisk na ryzyko napotkania trudności przez podmiot gospodarczy w wyniku problemów finansowych innego podmiotu. Ostatnie wypadki pokazały, że ryzyko dwóch lub więcej przedsiębiorstw może wynikać z problemów napotkanych przez podmiot, od którego są finansowo zależne.

4.3

Uproszczono i zharmonizowano również kosztowne i skomplikowane wymogi sprawozdawczości, stanowiące źródło wysokich kosztów i trudności w sektorze. Najbardziej widoczna zmiana dotyczy sporządzania sprawozdań z dwudziestu największych ekspozycji w ujęciu skonsolidowanym, jeżeli są obliczane zgodnie z metodą ratingów wewnętrznych. Różne obowiązujące limity zostały zastąpione jednolitym limitem w wysokości 25 %.

4.4

Różne obowiązujące wyłączenia, często niezrozumiałe, zostały w znacznej mierze zniesione. Zachowane zostały jedynie te wyłączenia, które nie wydają się reprezentować wysokiego ryzyka. Ich wykaz nadal pozostaje dość długi, lecz w ujęciu ogólnym wydaje się odpowiadać skrupulatnie wyważonym kryteriom ostrożnościowym.

4.5

EKES zasadniczo zgadza się z proponowanymi uregulowaniami. Przedstawia jednak kilka uwag dotyczących niektórych istotnych aspektów:

4.5.1

Artykuł 111 ust. 1, o którym mowa w pkt 4.3 powyżej, przewiduje jednolity limit na poziomie 25 % i ma również zastosowanie do depozytów międzybankowych. Uzasadnienie tego przepisu jest jak najbardziej zrozumiałe: instytucje bankowe, w tym niektóre pozornie najbardziej stabilne, upadały nieomal bez uprzedzenia; chociaż mądrze jest oprzeć przepisy na najgorszym z możliwych scenariuszy, to posłużenie się scenariuszem katastroficznym jest przesadą. Stosowanie zbyt niskiego poziomu limitu ryzyka, co zdaje się dotyczyć depozytów międzybankowych, zawsze ogranicza płynność, a zwłaszcza w chwili napięć na rynkach. Należałoby zatem zmienić ten zapis, przewidując wyższy limit w przypadku międzybankowych kredytów krótkoterminowych, tym bardziej, że 25-procentowy próg byłby stosowany niezależnie od terminu ich zapadalności. Krótkoterminowe kredyty międzybankowe mogą być czynnikiem regulującym płynność rynku, zwłaszcza w obecnym okresie. Poza tym są one obarczone mniejszym ryzykiem niż inne rodzaje ekspozycji. Aktualne wydarzenia, które są skutkiem wyjątkowej sytuacji, nie podważają tej zasady, lecz sytuacjom wyjątkowym należy stawić czoła za pomocą środków nadzwyczajnych, a normalne sytuacje regulować za pomocą zwykłych przepisów.

4.5.2

Artykuł 113d ust. 4 daje państwom członkowskim możliwość przyznania odstępstw od stosowania art. 111 ust. 1. EKES, który od zawsze stosuje tę samą linię postępowania w podobnych przypadkach, stanowczo sprzeciwia się wszelkim środkom, które mogą naruszać równość warunków konkurencji. Swoboda zamiast obowiązku działania lub obowiązku powstrzymania się od działania hamuje harmonizację. Podobnie jak wszyscy, EKES dobrze wie, że przyznawanie swobód zamiast nakładania obowiązków jest niezbędnym pragmatycznym działaniem w przypadku występowania rozbieżnych opinii. Komitet uważa ponadto, że przepisy zawarte w dowolnej dyrektywie powinny wyraźnie posiadać formę wymogów lub zakazów, gdyż do zgromadzenia parlamentarnego i Rady należy późniejsze ewentualne przekształcenie ich w przepisy fakultatywne. Dzięki debatom partnerzy społeczni mogliby poznać, w imię przejrzystości, przyczyny poparcia danego środka lub sprzeciwu wobec niego.

4.5.3

Wyłączenie, o którym mowa powyżej, byłoby stosowane do ekspozycji instytucji kredytowej wobec jej przedsiębiorstwa dominującego lub innych przedsiębiorstw z grupy, o ile (art. 80 ust. 7 lit. d) kontrahenci mają siedzibę w tym samym państwie członkowskim. Ograniczenie to jest niekorzystne dla grup wielonarodowych, a przy tym nie zwiększa bezpieczeństwa rynków. Wyłączenia powinny obejmować ekspozycje wewnątrzgrupowe zarządzane w sposób scentralizowany i podejmowane przez podmioty podlegające jednolitemu skonsolidowanemu nadzorowi. Natomiast fakt, że przepisy krajowe w dziedzinie likwidacji i upadłości zakazują transferu zasobów między jednym podmiotem a drugim w krytycznych sytuacjach lub sytuacjach stanowiących zapowiedź niewypłacalności, jest sprzeczny z tym rozwiązaniem. Ponadto celem dyrektywy jest ocenianie ogólnego ryzyka grupy z pominięciem środków przewidzianych w celu stawiania czoła ewentualnym sytuacjom kryzysowym.

4.5.4

Racjonalnym rozwiązaniem byłoby wyłączenie ekspozycji wobec przedsiębiorstwa dominującego lub innych przedsiębiorstw z grupy mających siedzibę w innych państwach członkowskich na podstawie indywidualnych zezwoleń, to jest w przypadku gdy solidność całej grupy nie budzi wątpliwości w perspektywie krótkoterminowej. Zezwolenie mogłoby podlegać zawieszeniu ze skutkiem natychmiastowym, w przypadku gdy w opinii organów nadzorczych istnieje podejrzenie, że przedsiębiorstwo lub grupa napotykają trudności.

4.6

Na szczególną uwagę zasługują ekspozycje wynikające z niewykorzystanych zobowiązań kredytowych, które zostały sklasyfikowane jako pozabilansowe pozycje niskiego ryzyka (art. 113). Całkowita kwota limitów wydatków na kartach kredytowych jest wysoka, zwłaszcza w przypadku niektórych rodzajów instytucji. W okresach ograniczeń kredytu niewykorzystane środki mogą szybko ulec zmniejszeniu. EKES uważa, że potencjalna ekspozycja wynikająca z niewykorzystanego kredytu na kartach powinna być przedmiotem uważnej i ostrożnej oceny.

5.   Sekurytyzacja

5.1   Nowy artykuł 122a stypuluje, że emitenci, pośrednicy i zarządcy powinni zobowiązać się wobec inwestującej instytucji kredytowej, niebiorącej udziału w zawarciu umowy pierwotnej, z której wynikają zobowiązania, do utrzymania istotnego interesu gospodarczego na poziomie co najmniej 5 procent.

5.2   Przepis ten najwyraźniej opiera się na bardzo złych doświadczeniach w USA, związanych z instrumentami typu CDO („collateralised debt obligations”), a zatem jako taki wydaje się uzasadniony. Niemniej należy odnotować, że doświadczenia te wyniknęły przede wszystkim nie tyle z niewypłacalności emitentów, co z bardzo niskiej jakości kredytów hipotecznych stanowiących podstawę CDO. Zdaniem amerykańskiego rządu ta niska jakość była wynikiem „nieprzemyślanego udzielania kredytów hipotecznych i niedostatecznej regulacji” („sloppy mortgage lending and lax regulation”), co jest odosobnionym zjawiskiem, lecz miało wpływ na cały świat, o czym świadczą fakty. Przypadku CDO nie można jednak rozszerzyć na całą – lub prawie całą – technikę sekurytyzacji, która jest instrumentem przyczyniającym się do płynności rynku.

5.2.1   Wprowadzenie ryzyka kredytowego sekurytyzacji ogranicza operacyjność instytucji kredytowych; EKES apeluje, by dobrze rozważono wpływ tego posunięcia.

6.   Przepisy dotyczące nadzoru

6.1

Kryzys, który uderzył w światowe rynki finansowe, unaocznił konieczność zmiany struktur i metod nadzoru, tak aby służyły zapobieganiu kryzysom systemowym i podejmowaniu odpowiednich działań w nadzwyczajnych sytuacjach.

6.2

Zmieniono przepisy dotyczące wymiany informacji i współpracy: w art. 42a wprowadzono pojęcie „oddziałów istotnych pod względem systemowym”, uznając, że w niektórych przypadkach interes kraju przyjmującego jest nadrzędny w stosunku do zasady kraju pochodzenia. EKES w pełni popiera to podejście o podstawowym znaczeniu.

6.3

Zasadniczo nowe przepisy przewidują, że właściwe organy państwa przyjmującego mogą zwracać się do właściwych organów kraju pochodzenia lub, w stosownym przypadku, do organu odpowiedzialnego za nadzór konsolidujący, aby oddział stworzony na terytorium państwa przyjmującego został uznany za „istotny”, jeżeli posiada udział w rynku na poziomie przekraczającym 2 % lub ma dużą wagę na rynku krajowym. Wniosek musi zawierać swego rodzaju analizę oddziaływania, przewidującą możliwe zawieszenie lub ewentualne wstrzymanie operacji w ramach systemów płatności, rozliczeń i kompensowania płatności, a także ocenę skutków takich środków dla rynku krajowego.

6.4

Procedura uznawania „istotności” oddziału wymaga określonego czasu, a zatem pomocne wydaje się ustanowienie zasad postępowania w sytuacjach nadzwyczajnych (art. 130), aby umożliwić przyjęcie środków priorytetowych. Kolegia organów nadzorczych stworzone na mocy dyrektywy (art. 131a – zob. pkt 6.5 poniżej) i istniejący już Komitet Europejskich Organów Nadzoru Bankowego powinny umożliwiać stosowanie uproszczonych procedur w połączeniu z niezbędnymi gwarancjami.

6.5

Za szczególnie użyteczne należy uznać utworzenie kolegiów organów nadzorczych (art. 131a) ustanowionych przez organ odpowiedzialny za nadzór konsolidujący, w których skład wchodzą organy zainteresowanych państw członkowskich. Celem kolegiów jest przede wszystkim zapewnienie stałej i skutecznej kontroli grup ponadnarodowych (i, miejmy nadzieję, przyjęcie szybkich środków w nadzwyczajnych sytuacjach) za pomocą wymiany informacji i wspólnego określania odpowiednich metod nadzoru. EKES z zadowoleniem przyjmuje tę decyzję, a także wszystkie przepisy zaproponowane w dziedzinie kontroli, które są zgodne ze skuteczniejszymi, ogłoszonymi wcześniej programami, a także z życzeniami Forum Usług Finansowych (Financial Services Forum).

Bruksela, 24 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/66


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie płatności transgranicznych we Wspólnocie

COM(2008) 640 wersja ostateczna – 2008/0194 (COD)

2009/C 228/11

Dnia 30 października 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie płatności transgranicznych we Wspólnocie

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 11 marca 2009 r. Sprawozdawcą był Umberto BURANI.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24 - 25 marca 2009 r. (posiedzenie z 24 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 178 do 3 – 1 osoba wstrzymała się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Ogólnie rzecz ujmując, Komitet przyjmuje z zadowoleniem wniosek Komisji, którego celem jest przede wszystkim rozszerzenie zakresu transakcji przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie systemów płatności transgranicznych na polecenia zapłaty. Inicjatywa ta jest zasadniczo zgodna z kierunkiem postępowania Komisji, która zmierza do tego, by płatności transgraniczne w strefie euro były postrzegane i traktowane jak płatności krajowe.

1.2

Do refleksji skłania fakt, że przetwarzanie transgranicznych poleceń zapłaty jest kosztowniejsze od przetwarzania analogicznych transakcji na szczeblu krajowym; EKES wnosi zatem, by Komisja, kierując się zasadą przejrzystości, przekazała informacje na temat szczegółów, metod i źródeł badań, na podstawie których Komisja dochodzi do poszczególnych wniosków. Podejmowanie wyważonych decyzji zależy od znajomości faktów.

1.3

W każdym razie należy przypomnieć, że jeżeli rozporządzenie miałoby wejść w życie 1 listopada 2009 r. – tak jak się proponuje – to termin ten jest zbyt krótki, by sporządzić plany ekonomiczne, co tak czy inaczej nie byłoby możliwe w sytuacji braku pewności prawa co do wielostronnej opłaty za wymianę (MIF).

1.4

Wniosek zawiera również dwa przepisy dla państw członkowskich: pierwszy dotyczy ustanowienia – tam gdzie on nie istnieje – organu odpowiedzialnego za systemy płatności, a drugi – utworzenia odpowiednich struktur rozpatrywania skarg. EKES uważa, że w większości krajów struktury te istnieją już od pewnego czasu, lecz w wypadku krajów, których to nie dotyczy, przestrzega przed tworzeniem nowych struktur, które powielałyby funkcje już tych istniejących lub po części lub w całości się z nimi pokrywały.

1.5

Kolejny postulat adresowany do państw członkowskich dotyczy przyjęcia „skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji” za nieprzestrzeganie lub naruszanie przepisów rozporządzenia; EKES zgadza się z tym, odnotowując jednak, że podanie informacji na temat analizy porównawczej środków przedsięwziętych w różnych krajach dałoby pogląd na to, jak duże znaczenie każde z państw członkowskich przypisuje temu rozporządzeniu.

1.6

Rozporządzenie stosuje się jedynie do krajów, które należą do unii walutowej; pozostałe kraje nienależące do strefy euro mają możliwość rozszerzenia jego stosowania na własną walutę. Fakt, że żaden z krajów nie skorzystał z tej możliwości, powinien skłonić do refleksji na temat stopnia zainteresowania poszczególnych krajów przydatnością takich inicjatyw.

2.   Wstęp

2.1

Rozporządzenie (WE) nr 2560/2001 w sprawie systemów płatności transgranicznych we Wspólnocie obowiązuje od 31 grudnia 2001 r. Przewiduje, że koszt dokonania płatności transgranicznej jest w każdym państwie członkowskim równy kosztowi analogicznej transakcji wewnętrznej. Dotyczy ono przekazów bankowych, płatności elektronicznych, kart płatniczych wszelkiego rodzaju oraz wypłat gotówki z bankomatów. Wniosek Komisji poszerza zakres zastosowania rozporządzenia z dniem 1 listopada 2009 r. o polecenia zapłaty, ulepsza system regulacji skarg i wprowadza uproszczenia w systemach sprawozdawczości do celów statystycznych.

2.2

Celem Komisji jest poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego systemów płatności w euro, na którym transakcje krajowe lub międzynarodowe powinny podlegać tym samym przepisom, co przyniosłoby oszczędności i korzyści zarówno konsumentom, jak i całej gospodarce. Rozstrzyganie sporów zasługuje na szczególną uwagę, gdyż należy odpowiedzieć na zastrzeżenia zgłaszane przez organizacje konsumentów, podczas gdy sprawozdawczość do celów statystycznych wiąże się z dużymi obciążeniami administracyjnymi i kosztami dla instytucji kredytowych.

2.3

EKES wyraża uznanie dla inicjatywy Komisji i zasadniczo się z nią zgadza, formułuje jednak pewne uwagi i sugestie w celu wniesienia użytecznego wkładu do bieżącej dyskusji.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Skutkiem presji wywieranej na przestrzeni lat przez Komisję, sektor bankowy stworzył infrastrukturę płatności na szczeblu europejskim (SEPA), która działa obecnie w zadowalający sposób zarówno z techniczno-organizacyjnego punktu widzenia, jak i z punktu widzenia ujednolicenia opłat międzynarodowych z krajowymi. Komisja stwierdza, że „rozporządzenie można zatem uznać za kamień węgielny SEPA”.

3.2

Z osiągnięć można się jedynie cieszyć, niemniej wciąż pojawiają się zasadnicze wątpliwości co do ich zgodności z ogólnymi zasadami jednolitego rynku. Po pierwsze system SEPA jest ukierunkowany na rozwiązywanie problemu płatności w euro; kraje nienależące do strefy euro nie czerpią z niego korzyści, z tym wyjątkiem, że czerpią je tylko w odniesieniu do tej części płatności, której dokonują one we wspólnej walucie. Po rozszerzeniu można stwierdzić, że obecnie SEPA pokrywa większość transakcji wewnątrz Wspólnoty: jest to rynek wewnętrzny różnych prędkości.

3.3

Po drugie równe warunki krajowe i międzynarodowe mają zastosowanie jedynie wewnątrz każdego z krajów; między krajami wciąż występują różnice, a w niektórych przypadkach mają one niebagatelną skalę, lecz różnice pomiędzy wszystkimi krajami strefy euro i krajami spoza niej są jeszcze większe. Obowiązujące rozporządzenie przewiduje, że można je przyjąć dobrowolnie również w krajach nienależących do strefy euro: jest to klauzula, z której dotychczas nie skorzystało zbyt wiele krajów. Ogólnie rzecz ujmując, daleko jeszcze do osiągnięcia odpowiedniej konwergencji cen wewnątrz UE.

3.4

Wzmianka o konwergencji cen nie oznacza, że możliwe jest ich ujednolicenie; niemniej można by poczynić postępy na drodze do przejrzystości i spełnienia oczekiwań konsumentów, jeżeli w każdym kraju przeprowadzono by uważną analizę porównawczą kosztów: istnieją ogromne różnice w kosztach infrastruktury, wpływie obciążeń podatkowych i socjalnych, organizacji i proporcji między wolumenami transakcji krajowych i międzynarodowych. Taka analiza mogłaby również pomóc w ocenie słuszności decyzji o tym, by uwzględnić w rozporządzeniu wszystkie elektroniczne instrumenty płatnicze o charakterze transgranicznym.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Art. 1 ust. 3 wyklucza z zakresu rozporządzenia płatności dokonywane przez dostawców usług płatniczych na ich własny rachunek; wykluczone powinny zostać również usługi świadczone na rachunek innych dostawców usług płatniczych. Komisja zapewnia, że postanowienia powinny być w ten sposób rozumiane; wobec tego EKES, proponując jaśniejsze sformułowanie, stwierdza, że niedorzecznością byłoby, gdyby swoboda świadczenia usług bezpośrednio między podmiotami gospodarczymi nie została rozszerzona na inne podmioty, które korzystają z usług profesjonalnych pośredników.

4.2   Art. 2 ust. 1 wyjaśnia, że rozporządzenie dotyczy wyłącznie elektronicznych środków płatniczych: wyłączone zostają zatem środki płatnicze w formie papierowej, takie jak czeki i weksle. EKES może się z tym jedynie zgodzić, lecz podkreśla, że różnice w opłatach pobieranych w różnych krajach od tych środków płatniczych – obecnie zanikających – są zbyt duże, by można je było usprawiedliwić, powołując się jedynie na koszty. Można by dojść do wniosku, że w niektórych krajach wysokie opłaty są stosowane nie tylko w celu pokrycia kosztów, lecz również mają odwodzić od dalszego używania – w erze elektroniki – środków płatniczych w formie papierowej. Komitet wyraża poparcie dla tego środka.

4.2.1   Art. 2 powinien ponadto wyjaśniać w osobnym ustępie pojęcie „elektronicznych transakcji płatniczych” wspomnianych w ust. 1. Wziąwszy pod uwagę techniki mieszane i ugruntowaną praktykę, nowy ustęp powinien wyraźnie stwierdzać, że płatności elektroniczne nie powinny wiązać się ze stosowaniem procedur wymagających użycia papieru.

4.3   Art. 1 ust. 2 wprowadza pewną nowość polegającą na tym, że zakres stosowania rozporządzenia do płatności transgranicznych do kwoty 50 tys. euro obejmuje wszystkie elektroniczne instrumenty płatnicze, w tym polecenia zapłaty. EKES uważa, że należy wyrazić pewne zastrzeżenia co do tego typu instrumentów.

4.3.1   System polecenia zapłaty SEPA różni się od poszczególnych systemów krajowych i jest bardziej złożony oraz wyrafinowany; ujednolicenie ceny międzynarodowego polecenia zapłaty z ceną krajową może doprowadzić do obiektywnego naruszenia zasady, zgodnie z którą produkt lub usługa nie mogą być sprzedane poniżej kosztów. Ponadto system poleceń zapłaty – wykorzystywany przez przedsiębiorstwa, a nie przez poszczególnych konsumentów – jest często oferowany przez instytucje kredytowe swym własnym klientom na korzystnych warunkach ze względów promocyjnych: warunki transakcji krajowych są ustalane tak, by pokryć koszty przy niskich marżach, lecz nie mogłyby one zostać rozszerzone na bardziej kosztowne transakcje międzynarodowe. EKES proponuje, by polecenia zapłaty zostały tymczasowo wyłączone z zakresu stosowania rozporządzenia, z zastrzeżeniem, że zostaną wprowadzone, jeżeli niezależna ekspertyza potwierdzi brak ryzyka zakłócenia cen i konkurencji.

4.3.2   W każdym razie w celu poszanowania podstawowej zasady przejrzystości Komisja powinna opublikować swoje badanie, zwłaszcza jeżeli chodzi o koszty krajowe i międzynarodowe, a także jasno określić, w jaki sposób, na podstawie jakich źródeł i za pomocą jakich metod zebrano i opracowano informacje. Gdy brakuje takiej wiedzy, zajmowanie jakiegokolwiek stanowiska w tej sprawie może się wydawać nieuzasadnione i niewyważone.

4.3.3   EKES zwraca również uwagę na fakt, że nowe rozporządzenie powinno wejść w życie 1 listopada 2009 r., co wydaje się zbyt bliskim terminem, by sporządzić średnio- i długoterminowe plany ekonomiczne. Podstawowe znaczenie dla sporządzenia takich planów ma pewność prawa dotycząca wielostronnej opłaty za wymianę (MIF).

4.4   Art. 3 potwierdza zasadę ustanowioną w obowiązującym rozporządzeniu: opłaty od płatności transgranicznych powinny być takie same jak opłaty nakładane przez każdego dostawcę w odniesieniu do transakcji krajowych podobnego rodzaju. Wydaje się, że przepis ustanowiony w 2001 r. był przestrzegany w zadowalającym stopniu, lecz badanie w tej dziedzinie ujawniłoby, że w wielu krajach istnieje duża różnica między opłatami za przelewy dokonywane w euro i w innej walucie, co jest dyskryminacją obywateli zamieszkujących poza strefą euro.

4.5   W art. 5 wprowadzono istotną nowość polegającą na tym, że od dnia 1 stycznia 2010 r. znosi się obowiązek informowania o przelewach do kwoty 50 tys. euro, zaś całkowicie znosi się taki obowiązek od dnia 1 stycznia 2012 r. Ta procedura, mająca na celu zebranie danych koniecznych do prowadzenia rachunku bilansu płatniczego, była źródłem komplikacji i kosztów; państwa członkowskie będą mogły zbierać dane za pomocą innych systemów. EKES wyraża pełne poparcie dla tego rozwiązania.

4.6   Art. 6 stanowi, że państwa członkowskie wyznaczają organy odpowiedzialne za zapewnienie zgodności z przepisami rozporządzenia: jest to istniejąca już wcześniej procedura, która – jak się wydaje – jest zazwyczaj przestrzegana. Istotniejsze jest postanowienie art. 7, który przewiduje obowiązek ustanowienia przez państwa członkowskie procedur rozpatrywania skarg i pozasądowego rozstrzygania sporów, przy jednoczesnym dostarczeniu obywatelom odpowiednich informacji. Funkcje te mogą przejąć nowo utworzone organy ad hoc lub inne, już istniejące organy. EKES wyraża swe poparcie, lecz jedynie w odniesieniu do krajów, w których nie istnieją jeszcze takie struktury, przestrzega jednak przed niebezpieczeństwem tworzenia nowych struktur wykonujących te same zadania, co struktury już istniejące. Odnotowuje, że w każdym razie niewiele wiadomo na temat funkcjonowania tych organów, a przede wszystkim na temat liczby, charakteru i wyniku rozpatrywanych spraw. Brak pełnych i przejrzystych informacji utrudnia przeprowadzenie poważnej analizy charakteru i rzeczywistej skali uchybień.

4.7   Art. 10 stanowi, że państwa członkowskie przyjmują „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające” sankcje wobec tych, którzy nie przestrzegają zobowiązań ustanowionych przez rozporządzenie, i przekazują Komisji informacje na temat przyjętych środków. Także w tym wypadku, podobnie jak w tym, o którym mowa w poprzednim punkcie, zainteresowane strony powinny otrzymać odpowiednie informacje, chociażby po to, by ocenić znaczenie, jakie każde państwo członkowskie przypisuje przestrzeganiu rozporządzenia.

4.8   Art. 11 umożliwia państwom członkowskim poza strefą euro rozszerzenie stosowania rozporządzenia na swoją walutę. Ich udział położyłby kres trudnościom i dyskryminacji, o których EKES wspomina w punkcie 4.6; niemniej wydaje się, że reakcja różnych państw członkowskich na ten wniosek jest obecnie raczej obojętna, by nie powiedzieć, że w ogóle jej brak. EKES pragnie uniknąć komentarzy na ten temat, lecz wzywa Komisję do poważnego zastanowienia się nad domniemaną popularnością pewnych rozwiązań.

4.9   Rozporządzenie powinno wejść w życie 1 listopada 2009 r.; Komisja powinna przedstawić sprawozdanie na temat funkcjonowania numerów IBAN i BIC do 31 grudnia 2012 r. oraz sprawozdanie dotyczące stosowania rozporządzenia do 31 grudnia 2015 r. EKES nie ma żadnych uwag na ten temat, może jedynie powtórzyć postulaty zawarte w punktach 4.6 i 4.7, które dotyczą przekazywania pełniejszych informacji zainteresowanym stronom.

Bruksela, 24 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/69


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie udziału Wspólnoty w Europejskim Programie Badawczo-Rozwojowym w dziedzinie Metrologii podjętym przez kilka państw członkowskich

COM(2008) 814 wersja ostateczna – 2006/0230(COD)

2009/C 228/12

Dnia 21 stycznia 2009 r. Rada, działając na podstawie art. 169 i 172 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie udziału Wspólnoty w Europejskim Programie Badawczo-Rozwojowym w dziedzinie Metrologii podjętym przez kilka państw członkowskich

Dnia 13 stycznia 2009 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego powierzyło przygotowanie opinii w tej sprawie Sekcji Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 452. sesji plenarnej w dniach 24–25 marca 2009 r. (posiedzenie z 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Antonella PEZZINIEGO na sprawozdawcę generalnego oraz jednogłośnie przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES uważa, że cele wniosku mają fundamentalne znaczenie i zachęca Komisję do działań na rzecz wspólnego systemu pomiarowego, wykraczającego poza krajowe ramy badań i postępów w tej dziedzinie, w celu wypracowania wspólnej dla wszystkich europejskiej wartości dodanej.

1.2

Zdaniem EKES-u ostatecznym celem jest osiągnięcie w skali światowej jednolitego stanowiska, w ramach którego głos UE byłby znaczący i wspierałby standardy dostosowane do materiałów, produktów i procesów opracowanych w Europie i odpowiadające interesom w obszarze przemysłu i handlu Unii Europejskiej.

1.3

Zdaniem Komitetu w obecnym, zglobalizowanym kontekście ekonomiczno-społecznym europejska struktura metrologiczna, która osiąga znakomite wyniki, może przynieść gospodarce UE jedynie korzyści.

1.4

EKES uważa, że europejskie środowisko badawcze powinno się coraz bardziej angażować w procesy wypracowywania nowoczesnych systemów, które umożliwiają stosowanie metrologii w innowacyjnej fizyce, chemii, biologii, a także w dziedzinach związanych z ekologią i oddziaływaniem na środowisko naturalne oraz w nanotechnologii, żywieniu, a także bezpieczeństwie i higienie pracy.

1.5

Zdaniem Komitetu, w celu uzyskania pożądanych wyników należy podejmować zdecydowane działania na rzecz większej integracji przemysłu, handlu i sektora publicznego w rozwoju europejskich badań w dziedzinie metrologii, co zalecają nowe standardy w kontekście międzynarodowym.

1.6

Komitet za szczególne ważne uważa, aby badania metrologiczne nie sprawiały wrażenia obszaru samowystarczalnego i skupionego na opiniach pochodzących z własnego środowiska.

1.7

Regulacja i standaryzacja dokonują się poprzez zastosowanie systemów mierzalnych wielkości w oparciu o metrologię stosowaną i uznawaną na szczeblu międzynarodowym. Dlatego też EKES proponuje, aby w opracowywanie nowych systemów od samego początku zaangażować europejskie komitety normalizacyjne (CEN, CENELEC, ETSI) oraz odpowiednie organy krajowe, m.in. jednostki akredytujące.

1.8

EKES uważa, że należy podjąć wszelkie możliwe wysiłki na rzecz osiągnięcia w europejskich badaniach metrologicznych ścisłego powiązania pomiędzy:

środowiskiem badawczym;

przemysłem;

uniwersytetami, instytutami naukowymi i szkolnictwem wyższym;

wynikami platform technologicznych;

zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim.

Zdaniem Komitetu, tylko w ten sposób, unikając wszelkich form izolowania się, można będzie uzyskać wyniki na poziomie europejskim, spotykające się z akceptacją w wymiarze międzynarodowym.

1.9

Komitet dostrzega pozytywne strony wniosku Komisji, w którym wspiera ona inicjatywę Europejskiego Programu Badań Metrologicznych (EMRP) (1), zapewniając wysoki poziom „wspólnotowości”:

zarówno pod względem wspólnego programowania i przyjęcia wspólnotowych zasad uczestnictwa ustalonych w siódmym programie ramowym,

jak i planowanego poziomu przydzielanych środków, który wykracza poza poziom stosowany w wypadkach interwencji na szczeblu wyłącznie krajowym.

1.10

Zdaniem Komitetu należy lepiej zdefiniować system zarządzania. Nie ulega wątpliwości, że niejasno określony system zarządzania może wpływać na postępy badań naukowych i oczekiwane wyniki.

1.11

W tym kontekście EKES podkreśla konieczność większego zaangażowania stron bezpośrednio zainteresowanych metrologicznymi wynikami badań, zarówno przy ustalaniu priorytetów, jak i przy przygotowywaniu i ocenie zaproszeń do składania ofert – które mają być opublikowane w sieci CORDIS i w Dzienniku Urzędowym (Dz.U.) – w odniesieniu do propozycji łączących udział przedsiębiorstw, uniwersytetów i instytutów naukowych i uczelni wyższych, jak i w monitorowanie i nadzór programów i finansowanych projektów.

1.12

Zdaniem Komitetu Rada ds. Badań Naukowych EMRP powinna mieć możliwość kontrolowania, poprzez wiążące opinie skierowane do Komitetu EMRP, typów badań, które mają być finansowane, rocznego programu prac oraz wyboru zespołu niezależnych osób oceniających propozycje, zaś obserwator z ramienia Komisji powinien nadzorować panel oceniający zgodnie z siódmym programem ramowym.

1.13

Zdaniem EKES-u korzystna byłaby sytuacja, w której wstępne propozycje w sprawie kolejnego programu ramowego w dziedzinie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji na lata 2014–2020 przewidywałyby autentyczny, ciągły program wspólnotowy koordynowany i zarządzany przez Komisję, który na bazie stałego zaangażowania zainteresowanych stron uwzględniałby w szczególności potrzeby sektora przemysłu, uniwersytetów, instytutów badawczych i standaryzacyjnych, jak również międzynarodowe aspekty badań metrologicznych, szczególnie w stosunkach z organami międzynarodowymi takimi jak ISO, OBWE i innymi organami referencyjnymi, takimi jak IUPAP (2).

2.   Wstęp

2.1   Postępująca globalizacja produkcji przemysłowej, usług i handlu wymusza jak największe ograniczenie barier technicznych, które mogą utrudniać wymianę handlową. U podstaw tego procesu leży wiarygodny i powszechnie akceptowany system pomiarowy.

2.2   Wzrasta liczba przepisów, zwłaszcza w takich dziedzinach jak:

bezpieczeństwo;

etykietowanie żywności;

systemy opieki zdrowotnej;

ochrona środowiska naturalnego;

biotechnologia;

nanotechnologia i zaawansowane materiały;

energetyka;

transport, telekomunikacja i systemy bezpieczeństwa.

Wymaga to systemów identyfikowalności i porównywalności uznanych na szczeblu międzynarodowym.

2.3   Badania w dziedzinie metrologii mają w znacznej mierze charakter dobra publicznego i są jednym z głównych działań na rzecz wsparcia regulacji i standaryzacji.

2.3.1   Europejską infrastrukturę pomiarową wspierają organizacje europejskie, takie jak Europejska Współpraca w dziedzinie Akredytacji (EA), Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN), europejska sieć metrologiczna Euromet (3), która obecnie włączona została do Europejskiego Stowarzyszenia Krajowych Instytutów Metrologicznych (Euramet) oraz Instytut Materiałów Referencyjnych i Pomiarów (IRMM) Wspólnego Centrum Badawczego w Geel (Belgia), we współpracy z Międzynarodowym Biurem Miar i Wag (BIPM).

2.4   Według BIPM „rozwój międzydyscyplinarnych dziedzin, takich jak nanotechnologia i zaawansowane materiały oraz własności materiałów, spowoduje, że niedługo pojawi się zapotrzebowanie na pewną liczbę norm dla nowych miar odniesienia w dziedzinie fizyki i chemii” (4).

2.5   W Europie trwała konkurencyjność i innowacyjność wymagają we wszystkich dziedzinach precyzyjnych pomiarów i testów przynoszących identyfikowalne wyniki, aby możliwe było ustanowienie długookresowych norm dla miar odniesienia, takich jak miary określone w Międzynarodowym Układzie Jednostek Miar (SI).

2.6   Badania europejskie w dziedzinie metrologii prowadzone są w ramach krajowych programów badań metrologicznych i projektów wchodzących w zakres ERA-NET, zawartych w szóstym programie ramowym oraz ERA-NET-Plus w siódmym programie ramowym (7PR). Programy te obejmują także projekty IMERA (Wdrażanie metrologii w Europejskiej Przestrzeni Badawczej (5)); IMERA-Plus (6), który stanowił pierwszy etap programu EMRP, działania Wspólnego Centrum Badawczego (WCB) (7) a także obecną propozycję EMRP dotyczącą „zmiennej geometrii”.

2.7   WUSA na rok podatkowy 2009 na programy badawcze Narodowego Instytutu Standaryzacji i Technologii (NIST) wyasygnowano z budżetu federalnego sumę 634 mln dolarów.

2.8   W tym kontekście EKES uważa, że istotne znaczenie ma zwiększenie środków pozostających do dyspozycji europejskich ośrodków badań metrologicznych, łączących potencjał badawczy, jaki istnieje w państwach członkowskich, z potencjałem Wspólnego Centrum Badawczego w celu wytworzenia odpowiedniej masy krytycznej na szczeblu międzynarodowym, unikając ryzyka powielania projektów i marnotrawienia środków. Wyniki byłyby wtedy dużo lepsze niż w przypadku koordynacji projektu ERA-NET-Plus w ramach siódmego programu ramowego na lata 2007–2013.

2.9   Komitet uważa, że ze względu na znaczenie badań metrologicznych w niedalekiej przyszłości, które znalazło swoje odbicie w różnych opracowaniach (8), badania te powinny stać się jednym z priorytetów tematycznych kolejnego programu ramowego w dziedzinie badań, rozwoju technologicznego i demonstracji na lata 2014–2020. Powinny one uzyskać status i charakter stałych badań wspólnotowych oraz zapewniać stałe i skoordynowane połączenie wysiłków podejmowanych na poziomie krajowym.

3.   Propozycja programu na mocy art. 169 TWE

3.1

Propozycja przedstawiona w oparciu o art. 169 TWE polega na stworzeniu europejskiego programu badań metrologicznych (EMRP), łączącego w sobie 22 programy krajowe w zakresie badań metrologicznych w celu poprawy wydajności i efektywności badań publicznych w dziedzinie metrologii.

3.2

Za pośrednictwem tej inicjatywy zamierza się wspomóc tworzenie europejskiej przestrzeni badawczej dzięki lepszej koordynacji programów krajowych, by skuteczniej stawiać czoła niektórym wspólnym wyzwaniom europejskim i usuwać bariery między programami krajowymi.

3.3

Według Komisji EMPR dąży do zintegrowania programów krajowych 22 państw członkowskich, łącząc je we wspólny program, po to aby:

wspierać, w szczególności, cele europejskich systemów pomiarowych;

przyspieszyć rozwój, walidacjê i wykorzystanie nowych technik pomiarowych;

być pomocnym przy opracowywaniu i wdrażaniu dyrektyw oraz rozporządzeń.

3.4

Proponowany model zarządzania powstał na podstawie doświadczeń zebranych w czasie realizacji pierwszej inicjatywy w oparciu o art. 169 w ramach szóstego programu ramowego, tzn. inicjatywy EDCTP (9).

3.5

Inicjatywa EMRP przewiduje budżet w wysokości 400 mln euro, z czego 200 mln euro byłoby wkładem krajów uczestniczących wniesionym w latach 2009–2016, a pozostałe 200 mln euro pochodziłoby ze środków wspólnotowych.

3.6

Koordynację inicjatywy zapewni Europejskie Stowarzyszenie Krajowych Instytutów Metrologicznych (Euramet), założone w 2007 r. na podstawie prawa niemieckiego jako organizacja nienastawiona na zysk mająca swój sekretariat w Brunszwiku w Dolnej Saksonii, działająca w charakterze regionalnej europejskiej organizacji metrologicznej i agencji wykonawczej programu EMRP.

4.   Uwagi EKES-u

4.1   Komitet popiera główne cele wniosku oraz przedstawione w nim metody, podkreślając, że ważne jest, aby cele te znalazły konkretne potwierdzenie w:

doskonałości struktury metrologicznej;

wspólnych, konkurencyjnych, otwartych projektach badawczych;

wzroście udziału przedstawicieli środowiska badawczego poprzez rozwój kompetencji;

autentycznej współpracy międzynarodowej, która dodaje wartości systemowi europejskiemu;

przemawianiu jednym głosem na arenie światowej;

przede wszystkim w większym udziale przemysłu (organizacji pracodawców i pracowników), handlu i sektora publicznego w rozwoju europejskich badań metrologicznych.

4.2   Zdaniem EKES-u zasadnicze znaczenie ma fakt, aby badania metrologiczne nie były odizolowane, lecz angażowały użytkowników w ustalanie priorytetów programu, w dokonywanie wyboru projektów i ich oceny, w przygotowywanie propozycji i monitorowanie wyników projektów, w ścisłej współpracy z organami ds. standaryzacji i akredytacji. Komitet sprzeciwia się wszelkim formom działania „za zamkniętymi drzwiami”.

4.2.1   Zdaniem Komitetu zwłaszcza reguły udziału w programie EMRP powinny w pełni spełniać wszelkie postanowienia rozporządzenia (WE) nr 1906/2006, ustanawiającego zasady uczestnictwa działaniach przewidzianych w ramach siódmego programu ramowego oraz przepisy wykonawcze do jego rozporządzenia finansowego.

4.2.2   Zasady uczestnictwa w EMRP powinny zapewniać spójne, przejrzyste ramy, gwarantując możliwie jak najbardziej skuteczną realizację tego programu i uwzględniając konieczność umożliwienia dostępu wszystkim uczestnikom dzięki uproszczonym procedurom. Zasady te powinny ułatwiać wykorzystanie własności intelektualnej będącej udziałem każdego uczestnika, chroniąc jednocześnie uprawnione interesy innych uczestników i Wspólnoty.

4.2.3   EKES podkreśla, że uruchomienie zintegrowanego europejskiego systemu badań metrologicznych w formie wspólnego programu z udziałem instytucji szczebla krajowego nie przyniesie zadowalających wyników, o ile nie nastąpi ścisła integracja pomiędzy środowiskiem badawczym, przemysłem, uczelniami wyższymi, organami ds. standaryzacji i akredytacji, a także zorganizowany dialog z europejskimi platformami technologicznymi (10) i ze zorganizowanym społeczeństwem obywatelskim.

4.3   EKES zauważa, iż art. 169 TWE upoważnia Wspólnotę do udziału w programach badawczych podjętych przez kilka państw członkowskich, pod warunkiem, że ich cele są wyraźnie określone i istotne dla Wspólnoty i programu ramowego oraz mają znaczącą europejską wartość dodaną i masę krytyczna, a ponadto wspólny program działania oraz struktura zarządzania i realizacji programu są wyraźnie określone.

4.4   Zdaniem Komitetu należy lepiej określić cele, nie tylko w kategoriach wsparcia krajowych systemów pomiarowych, lecz także wzmocnienia sieci krajowych instytutów metrologicznych oraz wyznaczonych instytutów i zintegrowania bieżących działań na szczeblu krajowym.

4.5   Zdaniem EKES-u brakuje jasnego określenia priorytetów działania i oczekiwanych wyników, które mogłyby w pełni uzasadnić:

europejską wartość dodaną wniosku;

jasnego, wyczerpującego przedstawienia wspólnego programu zintegrowanych działań;

strukturę zarządzania.

4.6   To samo dotyczy określenia stypendiów dla badaczy lub instytucji, krajowych instytutów metrologicznych lub wyznaczonych instytutów.

4.7   Proponowany system zarządzania także wymaga dokładniejszego określenia. Zauważając, że oprócz Eurametu także inne stowarzyszania, jak np. Eurachem (11) działają na poziomie europejskim, EKES podkreśla, że podczas gdy Euramet został wskazany jako organ realizujący EMRP, znaczna część programu będzie realizowana przez National Physical Laboratory, zaś brytyjski kierownik programu będzie „rozwiązaniem przejściowym”.

4.8   Wreszcie, EKES wyraża zaniepokojenie faktem, że ani wniosek legislacyjny ani załączniki do niego nie przewidują autentycznego udziału stron bezpośrednio zainteresowanych wynikami metrologicznymi badań. Chodzi tu o przemysł jako całość, handel, organy ds. standaryzacji i akredytacji, czy też sektor publiczny.

4.9   Na zakończenie Komitet stwierdza, że lepiej byłoby przyjąć projekt pilotażowy w dziedzinie europejskich badań metrologicznych, który zakończyłby się w 2013 r. zgodnie z założeniami IMERA-Plus, zaś podczas przygotowań do ósmego programu ramowego na lata 2014–2020 można by zastanowić się nad opracowaniem autentycznego wspólnotowego programu stałych badań o jaśniej określonych i sprawdzonych mechanizmach, zarządzanego przez Komisję dla wszystkich państw członkowskich oraz państw stowarzyszonych. Jego komitet zarządzający i komitet doradczy zapewniłyby właściwy proces konsultacji, ukierunkowania i monitorowania z udziałem zainteresowanych stron, mających na uwadze przede wszystkim potrzeby przemysłu.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1

Komitet dostrzega pozytywne strony wniosku Komisji, w którym wspiera ona inicjatywę Europejskiego Programu Badań Metrologicznych (EMRP) (12), zapewniając wysoki poziom „wspólnotowości” poprzez wspólne programowanie, planowane przydzielanie środków, przyjęcie podejścia polegającego na wzajemnym uczeniu się i zasady uczestnictwa przedsiębiorstw, uczelni wyższych i instytutów badawczych oraz poprzez zaangażowanie obserwatora z Komisji w ocenę propozycji, zgodnie z siódmym programem ramowym.

5.2

Ponadto, w odniesieniu do proponowanego zarządzania EMRP, Komitet zauważa, co następuje:

a)

Komitet EMRP, składający się wyłącznie z przedstawicieli krajowych organów metrologicznych (IRMM (13) byłby jedynie obserwatorem), byłby odpowiedzialny za wykonanie programu EMRP, w szczególności za:

decyzje w sprawie opracowywania i aktualizacji programu EMRP,

tworzenie i likwidowanie komitetów niezbędnych do realizacji podprogramów,

opracowywanie warunków wykonania programu EMRP, w tym kryteriów wyboru osób oceniających, i podejmowanie decyzji w tych sprawach,

zatwierdzanie składu panelu oceniającego,

podejmowanie decyzji w sprawie finansowania programów i projektów badawczych na podstawie warunków finansowania, o ile EURAMET otrzyma zezwolenie Komisji Europejskiej.

zatwierdzanie części budżetu na kolejny rok finansowy odnośnie do EMRP,

przygotowywanie i ogłaszanie zaproszeń do składania ofert i do zgłaszania propozycji związanych z EMRP,

nadzór nad właściwym i uporządkowanym księgowaniem zadań w ramach programu EMRP przez Sekretariat,

monitorowanie i nadzorowanie realizacji programów i finansowanych projektów oraz decyzji w sprawie działań naprawczych (14).

b)

Rada ds. Badań Naukowych EMRP, składająca się z 16 członków, pochodzących:

z BIPM – 1 osoba,

z Komisji Europejskiej – 1 osoba,

z Europejskiej Rady ds., Badań Naukowych – 1 osoba,

z Parlamentu Europejskiego – 1 osoba,

z EUROLAB – 1 osoba,

z europejskich instytutów normalizacyjnych – 1 osoba,

z Organizacji Europejskiej Współpracy w dziedzinie Metrologii Prawnej (WELMEC) (15) – 1 osoba,

ze środowiska przemysłu, badań naukowych i uczelni wyższych

pełni wyłącznie rolę doradczą w stosunku do aspektów strategicznych EMRP i procesu decyzyjnego w sprawie programów szczegółowych  (16).

5.3

W tym kontekście Komitet podkreśla konieczność zaangażowania za pomocą wiążącej opinii Rady ds. Badań Naukowych EMRP i wyznaczenia jej zadania współpracy z Komitetem EMRP na zasadach równości, w szczególności w odniesieniu do rozwijania i aktualizacji EMRP, komitetów ds. podprogramów, wyznaczania składu panelu oceniającego, decyzji dotyczących finansowania programów i projektów badawczych, przygotowywania i ogłaszania zaproszeń do składania ofert i propozycji, które mają zostać umieszczone w sieci CORDIS i opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE, monitorowania i nadzorowania realizacji programów i finansowanych projektów.

Bruksela, 25 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  Art. 169 Traktatu.

(2)  Międzynarodowa Unia Fizyki Czyste i Stosowanej (International Union of Pure and Applied Physics, IUPAP).

(3)  Złożona z krajowych instytutów metrologicznych 32 krajów oraz Instytutu Materiałów Referencyjnych i Pomiarów (IRMM) Wspólnego Centrum Badawczego WE w Geel.

(4)  Sprawozdanie BIPM za 2007 r. Évolution des besoins dans le domaine de la métrologie pour le commerce, l’industrie et la société et le rôle du BIPM („Ewolucja potrzeb w zakresie metrologii w handlu, przemyśle i społeczeństwie: rola BIPM”), Paryż 2008.

(5)  W projekcie IMERA, oprócz projektu IRMM Wspólnego Centrum Badawczego KE, uczestniczy 20 partnerów z 14 krajów.

(6)  W projekcie IMERA-Plus – oprócz KE – uczestniczy 45 partnerów z 20 krajów.

(7)  Prace WCB w dziedzinie metrologii można scharakteryzować następująco: „Wspieranie konkurencyjności, przejrzystości rynku wewnętrznego i handlu będzie się odbywało za pośrednictwem produkcji i rozpowszechniania wzorców odniesienia uznanych na poziomie międzynarodowym oraz promocji wspólnego europejskiego systemu miar”.

(8)  Por. Instrumentation and metrology in nanotechnology, U.S. National Science and Technology Council, 2006, i sprawozdanie BIPM za rok 2007

(9)  Partnerstwo pomiędzy Europą a Krajami Rozwijającymi się w zakresie Badań Klinicznych (European-Developing Countries Clinical Trials Program).

(10)  Np. mikromacierze lub zaawansowana spektrometria masowa.

(11)  Eurachem to sieć europejskich organizacji mających na celu ustanowienie systemu międzynarodowej identyfikowalności pomiarów chemicznych i popieranie dobrych wzorców jakościowych. Europejski Eurachem składa się z 35 państw członkowskich.

(12)  Art. 169 Traktatu.

(13)  Instytut Materiałów Referencyjnych i Pomiarów (Institute for Reference Materiale and Measurements, IRMM), Wspólne Centrum Badawcze (WCB), Komisja Europejska.

(14)  Por. regulamin EURAMET e. V., 11.7.2007, art. 14 ust. 5/

(15)  WELMEC – Organizacja Europejskiej Współpracy w dziedzinie Metrologii Prawnej (Western European Legal Metrology Cooperation).

(16)  Por. regulamin EURAMET e.V. z dnia 11.1.2007, Przepisy i procedury, część B, punkt III.


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/75


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej wspólnotowy program wspierania określonych działań w obszarach usług finansowych, sprawozdawczości finansowej oraz badania sprawozdań finansowych

COM(2009) 14 wersja ostateczna – 2009/0001 (COD)

2009/C 228/13

Dnia 3 lutego 2009 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej wspólnotowy program wspierania określonych działań w obszarach usług finansowych, sprawozdawczości finansowej oraz badania sprawozdań finansowych

Dnia 24 lutego 2009 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego powierzyło przygotowanie prac w tej sprawie Sekcji ds. Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Spójności Gospodarczej i Społecznej.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 452. sesji plenarnej w dniach 24-25 marca 2009 r. (posiedzenie z 24 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Umberta BURANIEGO na sprawozdawcę generalnego oraz stosunkiem głosów 95 do 3 – 14 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie i wnioski

1.1

Obecny kryzys wymaga ponownej analizy wszystkich przepisów regulujących działalność w sferze finansów. W kwestii nadzoru raport grupy de Larosière'a zawiera szereg zaleceń, które są jednocześnie uważną analizą słabych punktów przepisów oraz praktyk stosowanych w przeszłości.

1.2

Wniosek Komisji jest zgodny z tymi zaleceniami i w pewnym sensie je wyprzedza, przeznaczając fundusze i dotacje wspólnotowe na trzy struktury dostarczające organom nadzoru instrumentów technicznych i prawnych: Europejską Grupę Doradczą ds. Sprawozdawczości Finansowej (EFRAG), Fundację Komitetu Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASCF) i Radę Nadzoru nad Interesem Publicznym (PIOB). Dotacje te mają za zadanie zagwarantować niezależność tych organów od wpływów zewnętrznych. Komitet zgadza się z tym, lecz chciałby zwrócić uwagę na fakt, że te trzy organy zostały utworzone przez sektory biznesu dla nich samych i nawet jeśli ich standardy zostaną włączone do przepisów UE i międzynarodowych, pozostaną one organami sektora prywatnego. Oddzielenie interesu publicznego od działalności w sektorze prywatnym zaczyna nastręczać trudności.

1.3

Przewiduje się również wsparcie finansowe na konkretne działania realizowane przez komitety organów nadzoru, stworzone przez Komisję dla celów konsultacji i wsparcia i składające się z przedstawicieli organów nadzoru państw członkowskich. Działania te mają obejmować szkolenie pracowników tych organów i zarządzanie projektami z zakresu informatyki. EKES wyraża wątpliwość co do tego punktu. Ponieważ beneficjentami tych szkoleń i projektów mają być państwa członkowskie, nie jest jasne, z jakiego powodu miałyby zostać wykorzystane użyte fundusze wspólnotowe.

2.   Wstęp

2.1

Obecny kryzys finansowy spowodował, i nadal powoduje, wielkie szkody, które trudno jeszcze w pełni oszacować, lecz których skala jest niewątpliwie ogromna. Obok negatywnych konsekwencji gospodarczych i społecznych kryzys ma jeden skutek pozytywny: doprowadził bowiem do rygorystycznej weryfikacji zasad, jakie dotychczas leżały u podstaw światowego systemu finansowego, i poczucia pewności, które przysłaniało świadomość ryzyka obecnego we wszystkich operacjach finansowych.

2.2

Weryfikacja taka wiąże się ze szczerą samokrytyką wszystkich zainteresowanych podmiotów wobec własnego zachowania, ocen i działań. Podmioty finansowe, ustawodawcy, organy nadzoru, agencje ratingowe, ekonomiści – wszyscy mają pewien udział w odpowiedzialności. Z drugiej strony nikt nie ponosi indywidualnej i całkowitej odpowiedzialności. Sytuacja obecna i dokumentacja wydarzeń z przeszłości dowodzą, że kryzys jest wynikiem splotu wielu dodatkowych i wzajemnie zależnych od siebie czynników.

2.3

Wśród wielu przyczyn kryzysu na pierwsze miejsce wysuwają się niedostatki w zakresie nadzoru. Przepisy zasadniczo wydawały się dobrze pomyślane, jednak okazało się, że dzięki nim nie można poradzić sobie ze znanym już rozwojem wydarzeń, a tym bardziej go przewidzieć; wręcz przeciwnie, w niektórych przypadkach to właśnie przepisy były powodem katastrofy. Analiza tej sytuacji i zalecenia dotyczące zaradzenia tym niedociągnięciom stanowią przedmiot raportu grupy de Larosière'a. Zgodnie z zaleceniami grupy, wyprzedzając ją w godnym podziwu tempie, Komisja przedstawiła wniosek w sprawie ustanowienia programu wspólnotowego, który wspierałby działania mające na celu stworzenie skuteczniejszych instrumentów nadzoru działalności finansowej.

2.4

Program przewiduje dotacje dla trzech struktur prawnych, które dostarczać będą instrumentów technicznych i prawnych organom nadzoru na rynku papierów wartościowych, w bankowości, w sektorze ubezpieczeń i emerytur. Te trzy struktury prawne to: dla celów sprawozdawczości finansowej – Europejska Grupa Doradcza ds. Sprawozdawczości Finansowej (EFRAG), Fundacja Komitetu Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASCF) i dla celów audytu: Rada Nadzoru nad Interesem Publicznym (PIOB).

2.5

Przewidziane jest również wsparcie finansowe konkretnych działań komitetów organów nadzoru, które są niezależnymi organami konsultacyjnymi pozbawionymi osobowości prawnej, utworzonymi przez Komisję w trzech sektorach i składają się z krajowych organów nadzoru. Są miejscem debaty, refleksji i doradztwa dla Komisji i przyczyniają się do spójnego i terminowego wdrażania przepisów wspólnotowych w państwach członkowskich. Żaden z trzech komitetów organów nadzoru nie posiada osobowości prawnej na poziomie europejskim. Aby mogły one zawierać kontrakty z osobami trzecimi, konieczne okazało się stworzenie struktury wspierającej wyposażonej w osobowość prawną w każdym kraju, gdzie zlokalizowane są te komitety, tj. w Wielkiej Brytanii – do nadzoru bankowego (CEBS), we Francji – do rynku papierów wartościowych (CESR) i w Niemczech – do rynku ubezpieczeń i emerytur (CEIOPS).

3.   Spostrzeżenia i uwagi

3.1   Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą zapewniania coraz doskonalszych instrumentów nadzoru sektora bankowego zgodnie z zaleceniami grupy de Larosière'a. Zauważa jednak, że nie zmieniło się nic, jeśli chodzi o misje lub funkcje tych trzech struktur prawnych, które będą korzystać z dotacji, czy też komitety, które będą otrzymywać wsparcie finansowe. Wsparcie finansowe służy więc do poprawy obecnej sytuacji, co oznacza zadowolenie ze struktur jako takich, lecz również konieczność poprawienia czy też wzmocnienia uzyskiwanych przez nie efektów.

3.2   Dwa organy działające w dziedzinie sprawozdawczości finansowej, IASCF i EFRAG, opierają się na wysokiej jakości międzynarodowych zasadach rachunkowości, które są częściowo włączone do prawodawstwa wspólnotowego. Zdaniem Komisji standardy te gwarantują „inwestorom, wierzycielom i innym zainteresowanym stronom dostęp do aktualnych, wiarygodnych i istotnych informacji o sytuacji finansowej przedsiębiorstw”. Stwierdzeniu temu zaprzeczają fakty. Zanim przeprowadzi się jakąkolwiek reformę, decydenci muszą udzielić odpowiedzi na pytanie, czy kryzys był wynikiem rozbieżności w standardach sprawozdawczości, czy też niedbałości w stosowaniu zasad sprawozdawczości.

3.2.1   W najbardziej newralgicznym sektorze, w którym wskazano największe niedociągnięcia, czyli na rynku papierów wartościowych, gdzie mają zastosowanie przepisy IASCF i EFRAG, Komisja wyraźnie podkreśla znaczenie niezależności od „niewłaściwego wpływu stron zainteresowanych” i „niezdywersyfikowanego, dobrowolnego finansowania przez zainteresowane strony” jako jednego z kryteriów przyznawania dotacji. W przeszłości sprawa ta została poruszona na Radzie ECOFIN i w Parlamencie Europejskim, jednak teraz pojawiło się nowe pytanie: skoro organy te potrzebują środków finansowych do realizacji swoich delikatnych zadań, czy „dotacja” wystarczy do zagwarantowania ich niezależności? Komitet uważa, że zagadnienie to zasługuje na głębsze rozważenie.

3.3   Te same wątpliwości dotyczą również audytu w odniesieniu do dotacji przyznanych PIOB, organowi, który czuwa nad procesem przyjmowania ISA (międzynarodowych standardów rewizji finansowej) i nad innymi działaniami w interesie ogólnym realizowanymi przez IFAC (Międzynarodową Federację Księgowych). Możliwość wprowadzenia standardów ISA do prawa wspólnotowego (dyrektywa 2006/43/WE) uzasadnia zainteresowanie neutralnością przepisów i obecność dwóch przedstawicieli Komisji wśród dziesięciu członków zarządu Piob.

3.4   W podsumowaniu swoich uwag o „dotacjach” Komitet przyznaje Komisji rację co do konieczności przyznania wyposażenia organów odpowiedzialnych za standardy międzynarodowe w odpowiednie środki, aby zapewnić efektywność i niezależność ich pracy. Aspekt ten był wielokrotnie poruszany w sposób mniej lub bardziej bezpośredni, co jest oznaką istniejącego problemu: organy te zostały utworzone przez sektory w celu opracowania standardów, które będą je same obowiązywały. Nawet jeśli te przepisy i standardy zostaną włączone do obowiązujących przepisów ogólnych, nie zmieni to prywatnego charakteru tych organów. W tym momencie pojawia się trudność w oddzieleniu w ramach jednego organu interesu ogólnego od działalności wykonywanej w imieniu sektora, który zgodnie z prawem nadzorują.

3.5   Wsparcie finansowe dla komitetów organu nadzoru jest przeznaczone w szczególności na szkolenie personelu władz krajowych i na zarządzanie projektami z dziedziny informatyki. Jak już wyjaśniono, komitety te to niezależne organy doradcze utworzone przez Komisję, w których skład wchodzą władze krajowe. Szkolenie personelu (zalecenie nr 19 grupy de Larosière'a) i zarządzanie projektami z pewnością są ważnym zadaniem i przynoszą zresztą korzyści państwom członkowskim. Komitet nie rozumie jednak, dlaczego działania te nie miałyby być finansowane przez same państwa członkowskie zamiast ze środków wspólnotowych.

3.6   Pod koniec swojego wniosku Komisja wspomina o konieczności wprowadzenia kryterium elastyczności przy wyborze beneficjentów dotacji. W trakcie dalszej analizy przepisów opracowanych z myślą o stawieniu czoła kryzysowi może pojawić się konieczność utworzenia nowych organów lub przyznania nowych zakresów odpowiedzialności organom już istniejącym, może więc okazać się konieczne dodanie nowego beneficjenta do podmiotu już wskazanego. Komitet nie zgłasza tutaj obiekcji, lecz przypomina konieczność unikania niepotrzebnego wzrostu liczby podmiotów uczestniczących w programie. Byłoby lepiej w miarę możliwości poszerzyć funkcje organów już istniejących.

Bruksela, 24 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/78


Opinia Sekcji Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2002/15/WE w sprawie organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego

COM(2008) 650 wersja ostateczna – 2008/0195 (COD)

2009/C 228/14

Dnia 6 listopada 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 71 i 137 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2002/15/WE w sprawie organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego

Dnia 2 grudnia 2008 r. Prezydium Komitetu powierzyło Sekcji Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego przygotowanie opinii Komitetu w tej sprawie.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 452. sesji plenarnej w dniach 24–25 marca 2009 r. (posiedzenie z 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył André MORDANTA na sprawozdawcę generalnego oraz stosunkiem głosów 93 do 7 – 7 osób wstrzymało się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES uważa, że propozycja Komisji jest trudna do zastosowania, że pociągnie za sobą olbrzymie dodatkowe koszty i wzrost obciążeń administracyjnych. Nie odpowiada ona ponadto głównym celom dyrektywy nr 2002/15/WE określającej minimalne standardy dotyczące organizacji czasu pracy celem lepszej ochrony bezpieczeństwa i zdrowia osób wykonujących czynności związane z przewozem w zakresie transportu drogowego oraz celem poprawy bezpieczeństwa na drogach, a także zbliżenia warunków konkurencji. W istocie, pracownik wykonujący czynności w trasie nie może pracować więcej niż 48 godzin tygodniowo (średnio) przy założeniu, że przestrzega przepisów rozporządzenia 561/2006 odnośnie do czasu prowadzenia pojazdu i okresu odpoczynku. Tymczasem kierowca pracujący na własny rachunek może pracować 86 godzin tygodniowo, pozostając w zgodzie z rozporządzeniem 561/2006 odnośnie do czasu prowadzenia pojazdu i okresów odpoczynku.

1.2

W najbliższych 20 latach oczekuje się wzrostu transportu drogowego w Europie rzędu 50 %, niezależnie od wzrostu w dziedzinie innych środków transportu (drogą kolejową i wodną). Zdaniem EKES-u na osiągnięcie celów dyrektywy nie będzie miał decydującego wpływu status kierowców, lecz warunki, w jakich będą oni wykonywać pracę w trasie.

1.3

W niniejszej opinii EKES powtarza w ogólnym zarysie wnioski z opinii EKES-u w sprawie: „Transport drogowy – czas pracy kierowców pracujących na własny rachunek” (1).

Dla przypomnienia, Komitet podkreślał w tej opinii:

konieczność objęcia wszystkich kierowców pracujących na własny rachunek zakresem stosowania dyrektywy 2002/15/WE określonym w artykule 2 (licząc od marca 2009 r.), aby promować bezpieczeństwo drogowe, wesprzeć uczciwą konkurencję i polepszyć warunki pracy pracowników wykonujących pracę w trasie i osób pracujących na własny rachunek, w szczególności w zakresie zdrowia fizycznego i psychicznego;

znaczenie prawidłowej transpozycji dyrektywy przez państwa członkowskie, w szczególności definicji kierowcy pracującego na własny rachunek oraz współodpowiedzialność różnych uczestników łańcucha transportowego, jak ma to miejsce w przypadku rozporządzenia dotyczącego czasu prowadzenia pojazdu i okresów odpoczynku.

1.4

EKES uważa, że cele dyrektywy mogą zostać osiągnięte tylko poprzez wyraźne stosowanie przepisów zapewniających minimalne standardy ochrony socjalnej bez rozróżnienia i niezależnie od statusu pracowników wykonujących czynności związane z przewozem w sektorze transportu drogowego.

1.5

Komitet stoi na stanowisku, że włączenie kierowców pracujących na własny rachunek do zakresu stosowania dyrektywy powinno nastąpić przy maksymalnym uproszczeniu kwestii administracyjnych. Definicja czasu pracy odnośnie do kierowców pracujących na własny rachunek zakłada, że ogólne prace administracyjne nie są wliczane do czasu pracy.

1.6

Włączenie kierowców pracujących na własny rachunek wymaga przyjęcia szeregu środków mających na celu kontrolę stosowania i przestrzegania przepisów dyrektywy nr 2002/15/WE.

2.   Wstęp

2.1

Dyrektywa nr 2002/15/WE Parlamentu Europejskiego i Rady weszła w życie 23 marca 2005 r. Dotyczy ona organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego. Określone w niej wspólne przepisy zapewniają minimalne standardy ochrony socjalnej pracowników wykonujących czynności związane z przewozem w sektorze transportu drogowego i są uważane za ważny krok w kierunku poprawy ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników sektora wykonujących czynności związane z przewozem, zwiększając bezpieczeństwo drogowe i zapewniając uczciwą konkurencję.

2.2

Dyrektywa ta, której celem jest ochrona pracowników wykonujących czynności związane z przewozem przed niepożądanymi skutkami nadmiernie długiego czasu pracy, niedostatecznego wypoczynku lub zakłóconych cyklów pracy jest osobną sekcją ogólnej dyrektywy w sprawie organizacji czasu pracy (dyrektywa nr 2003/88/WE). Uzupełnia ona rozporządzenie (WE) 561/2006 z 15 marca 2006 r. ustalające wspólne zasady w zakresie czasu prowadzenia pojazdu i okresów odpoczynku dla kierowców.

2.3

W chwili przyjmowania dyrektywy, w efekcie procedury pojednawczej, Rada i Parlament postanowiły, że od 23 marca 2009 r. będzie się ona zasadniczo stosowała do kierowców pracujących na własny rachunek, a dwa lata przed tą datą Komisja przedstawi Parlamentowi i Radzie sprawozdanie, oraz że Komisja przedstawi na podstawie tego sprawozdania wniosek legislacyjny, który albo określi procedury w celu objęcia dyrektywą kierowców pracujących na własny rachunek albo wyłączy ich z zakresu stosowania tej dyrektywy.

3.   Wniosek Komisji

3.1

Komisja proponuje zmianę dyrektywy 2002/15/WE polegającą na wyłączeniu z zakresu jej stosowania kierowców pracujących na własny rachunek i jaśniej określa zakres stosowania dyrektywy, która dotyczyć będzie wszystkich pracowników wykonujących czynności w trasie, w tym tak zwanych „kierowców pozornie pracujących na własny rachunek” czyli kierowców, którzy oficjalnie pracują na własny rachunek, lecz w rzeczywistości nie mogą samodzielnie organizować odnośnych czynności pracowniczych.

3.2

Komisja dąży do zdefiniowania pojęcia „kierowcy pozornie pracującego na własny rachunek”: „»pracownik wykonujący czynności związane z przewozem« oznacza również każdą osobę, która nie jest związana z pracodawcą umową o pracę lub jakimkolwiek innym hierarchicznym stosunkiem pracy, lecz:

a)

która nie może samodzielnie organizować odnośnych czynności pracowniczych;

b)

której dochód nie zależy bezpośrednio od wypracowanego zysku;

c)

która nie ma swobody, indywidualnie lub w drodze współpracy między kierowcami pracującymi na własny rachunek, utrzymywania stosunków handlowych z wieloma klientami.”

3.3

Komisja proponuje dodanie jednego warunku do wszelkich prac wykonywanych w porze nocnej. W istocie, w dyrektywie 2002/15/WE, wszelka praca wykonywana w porze nocnej jest uważana za pracę nocną. We wniosku dotyczącym zmiany Komisja proponuje, by taka praca obejmowała przynajmniej dwie godziny pracy wykonywanej w porze nocnej.

3.4

Wniosek Komisji zawiera również nowy artykuł dotyczący kontroli celem zapewnienia poprawnego i spójnego wdrażania przepisów dyrektywy 2002/15/WE. Dodaje się, że krajowe organy odpowiedzialne za egzekwowanie przepisów dyrektywy mają odpowiednią liczbę wykwalifikowanych inspektorów i podejmują wszelkie niezbędne działania.

3.5

Aby zapewnić sprawne, skuteczne i jednolite wykonanie dyrektywy w całej Wspólnocie, Komisja wspiera dialog między państwami członkowskimi za pomocą następujących działań:

a)

wzmocnienie współpracy administracyjnej między ich właściwymi organami,

b)

wspieranie wspólnego podejścia,

c)

ułatwianie dialogu między sektorem transportu drogowego i organami kontrolnymi.

4.   Uwagi ogólne

4.1

Co do problemów, o których mowa w ocenie skutków, to zdaniem Komisji zapobieganie problemom w zakresie bezpieczeństwa drogowego związanym ze zmęczeniem kierowców polega na ścisłym stosowaniu zasad dotyczących czasu prowadzenia pojazdu i okresu odpoczynku w odniesieniu do wszystkich kierowców, niezależnie od rodzaju zatrudnienia i w związku z tym dyrektywa w sprawie organizacji czasu pracy nie wnosi istotnej wartości dodanej w dziedzinie bezpieczeństwa drogowego. We wnioskach dokumentu dotyczącego oceny skutków Komisja opowiada się za rozwiązaniem polegającym na wyłączeniu kierowców pracujących na własny rachunek i na włączeniu kierowców pozornie pracujących na własny rachunek przy zapewnieniu skuteczniejszej kontroli. W rezultacie ograniczone zostanie zniekształcenie konkurencji, a kierowcy i pracownicy wykonujący podobne czynności będą mogli uzyskać lepszą ochronę socjalną.

4.2

Wyłączenie osób pracujących na własny rachunek z zakresu stosowania dyrektywy doprowadziło, według wielu podmiotów społecznych, do zniekształcenia konkurencji w sektorze transportu drogowego. W związku z tym, w swej niedawno przyjętej opinii w sprawie przeglądu średniookresowego białej księgi dotyczącej transportu (TEN/257, sprawozdawca: Rafael Barbadillo López) (2), Komitet sformułował następujący postulat:

„Jeśli chodzi o przepisy socjalne w transporcie drogowym, należy zapewnić równe traktowanie wszystkich pracowników – zarówno najemnych, jak i osób pracujących na własny rachunek. Dyrektywa 15/2002/WE z 11 marca 2002 r. w sprawie organizacji czasu pracy osób uczestniczących w czynnościach związanych z przewozem w zakresie transportu drogowego powinna mieć bezpośrednie zastosowanie do osób pracujących na własny rachunek, jeszcze przed upływem okresu przejściowego, gdyż jej celem jest zapewnienie bezpieczeństwa na drogach, uniknięcie zniekształceń konkurencji oraz stworzenie lepszych warunków pracy” (p. 4.3.1.2).

4.3

W związku z tym, że w najbliższych 20 latach oczekuje się wzrostu transportu drogowego w Europie rzędu 50 %, niezależnie od wzrostu w dziedzinie innych środków transportu (drogą kolejową i wodną), odpowiednie zdrowie fizyczne i psychiczne kierowców pojazdów od 3,5 do 60 ton, bezpieczeństwo drogowe i uczciwa konkurencja mogą zostać osiągnięte tylko dzięki ustaleniu przepisów zapewniających minimalne standardy ochrony socjalnej bez rozróżnienia i niezależnie od statusu pracowników wykonujących czynności związane z przewozem w sektorze transportu drogowego. Zdaniem EKES-u decydującego znaczenia nie będzie miał tu status kierowców, lecz warunki, w jakich będą oni wykonywać wspomniane czynności.

4.4

W swej opinii TEN/326 w sprawie: „Transport drogowy – czas pracy kierowców pracujących na własny rachunek” EKES wyraził poważne wątpliwości w odniesieniu do wyników przedmiotowego opracowania i analizy wpływu na bezpieczeństwo drogowe, warunki konkurencji i aspekty społeczne.

EKES podkreślił w niej również, że „zbyt długi czas pracy jest czynnikiem, który w istotny sposób przyczynia się do zmęczenia, a więc do zaśnięcia za kierownicą”

W opinii tej EKES zauważył też, że „uczciwa konkurencja powstaje wtedy, gdy duże firmy organizujące wszystkie działania związane z dystrybucją i przewozem towarów, udzielają podwykonawcom cen, które odzwierciedlają przestrzeganie wykonania przepisów socjalnych dotyczących branży zarówno w przypadku pracowników wykonujących pracę w trasie jak i osób pracujących na własny rachunek”.

4.5

Nie jest prawdą, iż dyrektywa w sprawie organizacji czasu pracy nie wnosiła istotnej wartości dodanej w dziedzinie bezpieczeństwa drogowego, jak stwierdza się to w sprawozdaniu z oceny skutków. W istocie, pracownik wykonujący czynności w trasie nie może pracować więcej niż 48 godzin tygodniowo (średnio) przy założeniu, że przestrzega przepisów rozporządzenia 561/2006 odnośnie do czasu prowadzenia pojazdu i okresu odpoczynku. Tymczasem kierowca pracujący na własny rachunek może pracować 86 godzin tygodniowo, pozostając w zgodzie z rozporządzeniem 561/2006 odnośnie do czasu prowadzenia pojazdu i okresu odpoczynku.

4.6

Zgodnie z wnioskiem Komisji, jeśli dany kierowca jest uznany za pozornie pracującego na własny rachunek musi on obowiązkowo przestrzegać przepisów dyrektywy w sprawie organizacji czasu pracy. Tymczasem wniosek Komisji nie odpowiada na żadne z następujących pytań: Jaki pracodawca powinien go zatrudnić, jeśli staje się on pracownikiem wykonującym czynności w trasie i musi w związku z tym posiadać umowę o pracę? Co ma zrobić w wypadku, gdy jest właścicielem pojazdu? Kto ma ponosić konsekwencje, jeśli dokonał on inwestycji, w tym inwestycji w infrastrukturę? Ponadto, co mają zrobić kraje, które już włączyły w zakres odpowiednich przepisów kierowców pracujących na własny rachunek?

4.7

EKES uważa, że propozycja Komisji może pociągnąć za sobą nie tylko olbrzymie dodatkowe koszty, ale również wzrost obciążeń administracyjnych.

4.8

Jednakże według EKES-u włączenie osób pracujących na własny rachunek w zakres stosowania dyrektywy nr 2002/15/WE zakłada prawidłową transpozycję dyrektywy przez państwa członkowskie, w szczególności definicji kierowcy pracującego na własny rachunek. Zgodnie z dyrektywą, ogólne prace administracyjne nie powinny być wliczane do czasu pracy osób pracujących na własny rachunek.

Bruksela, 25 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  Dz.U. C 27 z 3.2.2009 r., ss. 49-51.

(2)  Dz.U. C 161 z 13.7.2007, s. 89.


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/81


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oznakowania opon pod kątem efektywności paliwowej i innych zasadniczych parametrów

COM(2008) 779 wersja ostateczna – 2008/0221 (COD)

2009/C 228/15

Dnia 17 grudnia 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oznakowania opon pod kątem efektywności paliwowej i innych zasadniczych parametrów

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 12 marca 2009 r. Sprawozdawcą był Virgilio RANOCCHIARI.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24 – 25 marca 2009 r. (posiedzenie z 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 130 głosami – 5 osób wstrzymało się od głosu – następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES popiera wniosek Komisji Europejskiej, która w ślad za będącym obecnie przedmiotem procesu legislacyjnego rozporządzeniem w sprawie bezpieczeństwa ogólnego pojazdów, proponuje wprowadzenie systemu homologacji dotyczącego wartości ustanawianych w tym rozporządzeniu w odniesieniu do trzech podstawowych parametrów opon, to znaczy efektywności paliwowej, bezpieczeństwa i hałasu.

1.2

EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt, iż poprzez homologację Komisja dąży do udostępnienia konsumentom narzędzi umożliwiających bardziej świadomy wybór na rynku wymiany opon, które będą produkowane po przyjęciu omawianego wniosku. Rynek ten stanowi 78 % europejskiego rynku opon.

1.3

Natomiast jeśli chodzi o opony montowane fabrycznie przez producentów pojazdów samochodowych, EKES uważa inicjatywę za zbędną ze względu na to, iż obowiązujące obecnie przepisy nakładają już na producentów obowiązek udostępniania odpowiednich danych w chwili homologacji samochodu oraz zamieszczania ich w technicznej literaturze promocyjnej i w instrukcji użytkowania samochodu.

1.4

Co do zaproponowanych przez Komisję środków informowania konsumentów, czyli nalepki z etykietą umieszczanej na oponie, EKES sugeruje, by przewidziano także inne możliwości na wypadek odklejenia się lub zniszczenia etykiety, co zdarza się stosunkowo często.

1.5

EKES pragnie ponadto, by na wzór przepisów dotyczących bezpieczeństwa ogólnego pojazdów również w tym wypadku użyto prawnej formy rozporządzenia, a nie dyrektywy, tak aby zapewnić jednolite terminy i system nadzoru we wszystkich państwach członkowskich.

2.   Wprowadzenie

2.1

Plan działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii zakłada, jak wiadomo, oszczędności rzędu 20 % do 2020 r. dzięki szeregowi środków, które – ograniczając energochłonność – przyczyniają się do zmniejszenia jej zużycia energii, a tym samym do mniejszego zanieczyszczania środowiska.

2.2

W tym kontekście szczególną uwagę zwraca się stale na transport drogowy, będący źródłem ponad 20 % emisji CO2.

2.3

Oprócz różnych podjętych już bądź zatwierdzanych obecnie działań dotyczących pojazdów samochodowych prawodawca europejski postanowił zająć się także właściwościami użytkowymi opon, które jako jedyny element zapewniający kontakt pojazdu z szosą mają istotne znaczenie głównie dla bezpieczeństwa podróżujących, ale także dla ograniczenia zużycia paliwa.

2.4

W tym celu przedstawiony przez Komisję Europejską wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa ogólnego pojazdów omawiany obecnie w Parlamencie Europejskim (1) przewiduje m.in. ustalenie nowych, bardziej surowych parametrów homologacji opon, zarówno w odniesieniu do efektywności paliwowej, jak i bezpieczeństwa i hałasu.

2.5

W kontekście oszczędności energii należy przypomnieć, że opony mogą powodować do 20 % zużycia paliwa z powodu oporu toczenia, tzn. straty energii w wyniku oporów ruchu spowodowanych przez nagrzewanie i deformację kół w trakcie toczenia. Trzeba dodać, że opór toczenia, a także hałas powodowany przez opony zależą w decydującym stopniu od stanu nawierzchni, który w pewnych wypadkach może niweczyć efekty technologicznego udoskonalania opon.

3.   Wniosek Komisji Europejskiej

3.1

Omawiany wniosek dotyczący dyrektywy ma na celu zapewnienie konsumentom dostępu do standardowych informacji nie tylko na temat efektywności paliwowej związanej z różnym stopniem oporu toczenia, lecz także na temat przyczepności na mokrej nawierzchni i hałasu toczenia, czyli trzech spośród parametrów, o których mowa we wspomnianym wyżej wniosku dotyczącym rozporządzenia COM(2008) 316.

3.2

Komisja dąży do tego, by konsumenci nie tylko znali minimalne normy w zakresie oporu toczenia, lecz by przede wszystkim wybierali opony, dla których wartość tego parametru jest jeszcze niższa, dzięki czemu zmniejszy się zużycie paliwa. W przypadku samochodów, dzięki nowym technologiom, różnice w zużyciu paliwa sięgają bowiem 10 % pomiędzy zestawami opon o różnym oporze toczenia.

3.3

Powyższe jest szczególnie istotne w wypadku rynku wymiany opon, mającego 78 % udziału w całym rynku opon. W istocie, jeśli chodzi o opony montowane fabrycznie w nowych samochodach (22 % rynku), informacje i dane dotyczące efektywności paliwowej są udostępniane przez producentów w momencie sprzedaży i zamieszczane w instrukcji użytkowania samochodu. Natomiast na rynku wymiany konsumenci nie dysponują informacjami pozwalającymi na ocenę różnicy między ceną opon a ich wpływem na efektywność paliwową.

3.4

Ze względu na to, że właściwości użytkowe opony są ze sobą wzajemnie powiązane, a nawet mogą na siebie wpływać negatywnie (np. opór toczenia na przyczepność na mokrej nawierzchni, a przyczepność na hałas toczenia), informacja może pozwolić na optymalny wybór tych trzech parametrów i na podjęcie świadomej decyzji przez konsumenta.

3.5

We wniosku Komisji przewidziano zatem nalepkę z etykietą wskazującą klasę efektywności energetycznej w skali od A do G, umieszczaną na oponach, w odniesieniu do oporu toczenia i przyczepności na mokrej nawierzchni, na wzór etykiet umieszczanych na urządzeniach gospodarstwa domowego, z uwzględnieniem wskazań dotyczących hałasu wyrażonych w decybelach.

3.6

Wniosek powierza państwom członkowskim nadzór nad przestrzeganiem przepisów dotyczących stosowania etykiet, a także określenie kar za naruszanie przepisów.

4.   Uwagi ogólne

4.1   EKES popiera inicjatywę Komisji mającą na celu, z jednej strony, promowanie modelu konsumpcji bardziej zgodnego z zasadami rozwoju zrównoważonego, a z drugiej strony udostępnienie konsumentom większej ilości informacji pozwalających na bardziej świadomy zakup opon na wymianę, nie tylko w odniesieniu do efektywności paliwowej, ale także innych parametrów, takich jak przyczepność na mokrej nawierzchni i hałas. Konsument będzie mógł dzięki temu ocenić, czy korzyści wynikające z większej efektywności kompensują wyższą cenę danej opony. Lepsze informowanie konsumentów przyczyni się do wzrostu konkurencji między producentami, skłaniając ich do doskonalenia swoich produktów.

4.2   Początkowo we wniosku Komisji Europejskiej wymagana informacja była ograniczona do danych dotyczących efektywności paliwowej. Dodanie pozostałych dwóch parametrów jest wynikiem przeprowadzonej na ten temat konsultacji publicznej. EKES popiera ostateczną treść wniosku, jednak obawia się, że taki wybór utrudni zarządzanie danymi i odpowiedni nadzór.

4.3   EKES wyraża ponadto pewne zastrzeżenia co do proponowanych środków informowania konsumentów o wspomnianych danych. Użycie tylko i wyłącznie nalepki z etykietą może spowodować, iż oczekiwane rezultaty nie zawsze będą osiągane.

4.3.1   Nabywca zazwyczaj nie widzi opon kupowanych na wymianę przed ich pobraniem z magazynu punktu sprzedaży i zamontowaniem w samochodzie. Ponadto zdarzyć się może, że w magazynie lub punkcie sprzedaży nalepka odklei się i zgubi lub zostanie ponownie przyklejona na innej oponie. Jeszcze bardziej prawdopodobna jest sytuacja, w której nalepki giną w czasie transportu lub składowania, szczególnie w wypadku opon pokrytych silikonem, na których trudniej jest przykleić nalepkę. Doświadczenie producentów stosujących już nalepki na oponach uczy, że ich niemały odsetek ginie lub zostaje poważnie uszkodzony w trakcie transportu i przeładunku opon, które – przypomnijmy – nie są pakowane indywidualnie z oczywistego względu na koszty (2).

4.3.2   Zdaniem EKES-u należy w związku z tym opracować rozwiązanie alternatywne w wypadku, gdyby nalepka z etykietą nie była dostępna. W takim wypadku należałoby umożliwić sprzedawcy wydanie wraz z fakturą etykiety w formie dokumentu zawierającego dokładnie te same dane, które powinna zawierać nalepka i które sprzedawca uzyskał od producenta.

4.4   Natomiast jeśli chodzi o opony montowane w nowych pojazdach, wydaje się, że etykieta będzie powodować niepotrzebne koszty. Obecne prawodawstwo określa już, w jaki sposób producenci samochodów, po ich homologacji, powinni informować nabywców o efektywności paliwowej i emisjach CO2. Podobnie jest w wypadku przyczepności na mokrej nawierzchni i hałasu; również te parametry regulowane są w ramach homologacji samochodów, jak przyznaje to sama Komisja w uzasadnieniu załączonym do wniosku.

Ponadto w interesie samych producentów leży używanie opon „najnowszej generacji” z technologicznego punktu widzenia, tak aby ograniczyć emisję CO2 z przewidzianych przepisami 130g/km do 120 g/km, co można osiągnąć dzięki technologiom niezwiązanym z silnikiem, w tym dzięki oponom.

4.4.1   W tym wypadku można by nałożyć na sprzedawcę samochodu, który często sprzedaje również opony, wymóg wydania klientowi dodatkowego dokumentu zawierającego dane o regulowanych przepisami parametrach, z którymi zgodne są opony w sprzedawanym samochodzie. Mógłby on jednocześnie zaproponować, tam, gdzie to możliwe, produkt alternatywny. Tego rodzaju inicjatywa miałaby również za zadanie wspieranie kampanii informacyjnych i uświadamiających, które państwa członkowskie będą musiały przeprowadzić w tej sprawie.

4.5   EKES posiada informacje o postulatach tej branży przemysłu (3), która pragnęłaby zmiany omawianego wniosku dotyczącego dyrektywy na wniosek w sprawie rozporządzenia. Uzasadnienie tego postulatu wydaje się słuszne, gdyż rozporządzenie zapewniłoby jednolite terminy wdrażania i standardy kontroli we wszystkich państwach członkowskich, jak ma to miejsce w wypadku wspomnianego wyżej rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa ogólnego pojazdów, które leży u źródeł omawianego tutaj wniosku.

4.5.1   EKES wyraża nadzieję, że w trakcie dyskusji między Komisją, Parlamentem i Radą osiągnięte zostanie w tej sprawie porozumienie, podobnie jak miało to miejsce w innych wypadkach dotyczących trudnych zagadnień, takich jak bezpieczeństwo i środowisko naturalne.

4.5.2   Według EKES-u istotne jest, by wyposażyć państwa członkowskie w jednolite i pewne zasady celem sprawowania ścisłego nadzoru nad spełnianiem przez opony nałożonych wymogów. Nadzór taki jest szczególnie istotny na rynku, na którym znajduje się wiele produktów pochodzących spoza Europy.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1

EKES wyraża zadowolenie, że Komisja wyłączyła z zakresu proponowanych przepisów opony bieżnikowane i opony terenowe do zastosowań profesjonalnych. We wspomnianej wcześniej opinii w sprawie bezpieczeństwa ogólnego pojazdów EKES zalecał już takie wykluczenie, oczywiście z zastrzeżeniem przewidzianych wymogów bezpieczeństwa.

5.2

Ponadto, również w nawiązaniu do swej opinii w sprawie bezpieczeństwa ogólnego pojazdów EKES zaleca:

a)

by z zakresu stosowania przepisów były wyłączone opony, których data produkcji jest wcześniejsza niż wejście w życie tych przepisów; łańcuch dystrybucji w tej branży obejmuje stale rynek europejski liczący średnio 80 milionów opon; zastosowanie nalepek z etykietą w wypadku tych już sprzedanych opon byłoby niewykonalne;

b)

by przemysł dysponował przynajmniej 18-miesięcznym okresem na wdrożenie przyjętych przepisów.

Bruksela, 25 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  COM(2008) 316 wersja ostateczna, na temat którego EKES wydał już opinię na sesji plenarnej w dniu 14 stycznia 2009 r. (por. opinia CESE 37/2009).

(2)  Europejskie stowarzyszenie branżowe ETRMA (European Tyre and Rubber Manufacturer Association) mówi tu o 10-15 % nalepek zagubionych w trakcie transportu lub przeładunku opon.

(3)  ETRMA: European Tyre and Rubber Manufacturer Association.


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/84


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji w sprawie: „Drugi strategiczny przegląd sytuacji energetycznej – Plan działania dotyczący bezpieczeństwa energetycznego i solidarności energetycznej UE”

COM(2008) 781 wersja ostateczna

2009/C 228/16

Dnia 13 listopada 2008 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

komunikatu Komisji w sprawie „Drugi strategiczny przegląd sytuacji energetycznej – Plan działania dotyczący bezpieczeństwa energetycznego i solidarności energetycznej UE”

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 12 marca 2009 r. Sprawozdawcą była Ulla Birgitta SIRKEINEN.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24–25 marca 2009 r. (posiedzenie z 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 130 do 3 – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji, szczególnie ze względu na to, że położyła ona duży nacisk na bezpieczeństwo dostaw energii, co było bardzo potrzebne, i uważa, co następuje:

Ostatnie kryzysy w dostawach gazu znowu dobitnie pokazały, że konieczne jest wspólne podejście państw członkowskich do polityki energetycznej, zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne.

To, że trzeci pakiet w sprawie rynku energetycznego nie został jeszcze ustalony, stoi w sprzeczności ze wszystkimi trzema celami polityki energetycznej: bezpieczeństwem dostaw, konkurencyjnością i zrównoważonym rozwojem.

Komisja nie poświęciła problemom ropy naftowej i transportu takiej uwagi, na jaką zasługują.

Komisja pominęła w tym kontekście aspekty społeczne polityki energetycznej.

W komunikacie nie podkreśla się pilnego charakteru zagadnienia.

Istnieje pilna potrzeba opublikowania komunikatu na temat przezwyciężania barier napotykanych przez energetykę odnawialną w UE, w którym energia odnawialna analizowana by była jako część ogólnego systemu energetycznego.

Komisja koniecznie musi zrealizować swój zamiar przedstawienia agendy politycznej na rok 2030 i wizji na rok 2050, gdyż wielkie zmiany technologiczne i systemowe wymagają dużo czasu.

W aktualizacji przykładowego programu energetyki jądrowej odpowiednio uwzględnione zostały uwagi Komitetu w tej sprawie.

1.2

Komitet zaleca, co następuje:

Należy pilnie i skutecznie włączyć do użytku wszystkie instrumenty UE, które mogą ograniczyć zagrożenie bezpieczeństwa dostaw energii.

Po podjęciu decyzji w sprawie ostatnich wniosków legislacyjnych należy położyć nacisk na wdrażanie, unikając nowych wniosków legislacyjnych, tak aby zachować w możliwie największym stopniu stabilność i przewidywalność ram prawnych.

Spośród pięciu obszarów działań wymienionych w planie działania pierwsze miejsce należy przyznać oszczędnościom energii, czego głównym narzędziem jest efektywność energetyczna, gdyż tutaj są duże możliwości prowadzenia działań efektywnych kosztowo.

Komisja powinna wyznaczyć priorytety wśród swoich wielu zamiarów działań.

Szczególnie pilnie należy zająć się problemami odizolowanych rynków energii i ukończyć transeuropejskie sieci energetyczne TEN-E.

Oprócz inwestycji w infrastrukturę większą uwagę należy zwrócić na wielkie potrzeby inwestycyjne w dziedzinie wytwarzania energii i w badaniach podstawowych w perspektywie do roku 2050.

W stosunkach zewnętrznych UE musi opracować odpowiedzialne i stabilne podejście do problemu energii na świecie, równolegle ze strategiami związanymi z bezpieczeństwem energetycznym samej Europy.

Potrzeba wiele działań na rzecz zwiększenia oszczędności energii, lecz należy unikać nadmiernej regulacji w tej dziedzinie na szczeblu UE.

UE musi objąć wiodącą rolę w dziedzinie technologiach służących efektywności energetycznej.

Tam, gdzie to możliwe, Komisja zbada osiągalność poszczególnych celów dla różnych aspektów wykorzystania energii. Będzie to skutecznym środkiem zwiększającym efektywność energetyczną, zwłaszcza dla usług i produktów obejmujących wspólny rynek.

W świetle wielkich potrzeb inwestycyjnych w dziedzinie wytwarzania energii elektrycznej należy w trybie pilnym podjąć decyzje dotyczące energii jądrowej.

Wizja na rok 2050 musi uwzględniać sytuację globalną, która stanowi warunki ramowe dla ambicji UE.

2.   Wprowadzenie

2.1

Celami polityki energetycznej UE są: zrównoważone wytwarzanie energii, konkurencyjność i bezpieczeństwo dostaw. W ostatnim czasie bezpieczeństwu dostaw nie poświęcano szczególnej uwagi. Reperkusje sporu między Ukrainą a Rosją dotyczącego dostaw gazu, jak również silny kryzys gospodarczy i niestabilne ceny energii pokazały jednak, że to przesunięcie akcentów było decyzją niefortunną. Zależność od zewnętrznych dostaw energii sama w sobie nie jest problemem, lecz wzrastająca koncentracja zależności od dostawców, którzy nie przestrzegają obowiązujących w Europie zasad oraz coraz większe zapotrzebowanie na gaz zwiększają zagrożenie problemami z dostawami.

2.2

Najważniejsze wnioski legislacyjne UE z ostatnich dwóch lat to trzeci pakiet w sprawie rynku energii elektrycznej i gazu, a także pakiet klimatyczny. Drugi z wymienionych pakietów został uzgodniony w rekordowo szybkim tempie, podczas pierwszego czytania w grudniu 2008 r., przy czym wiele kluczowych szczegółów pozostawiono do uzgodnienia w ramach procedury komitetowej. Pakiet dotyczący rynku po prawie dwóch latach prac nie ujrzał światła dziennego, co jest ewidentnie sprzeczne z potrzebą stworzenia sprawnie funkcjonującego rynku wewnętrznego dla osiągnięcia wszystkich trzech celów polityki energetycznej.

2.3

Poszczególne cele polityki energetycznej są wzajemnie zależne, zaś strategie polityczne służące ich osiągnięciu w dużym stopniu się uzupełniają. Niestety nie we wszystkich aspektach. Cel dotyczący bezpieczeństwa dostaw powinien znaleźć się na pierwszym miejscu. Obywatele i przedsiębiorstwa muszą mieć w każdych warunkach zapewnione dostawy energii ze względu na poważne konsekwencje niedoborów lub przerw w jej dostawach.

3.   Dokument Komisji

3.1

Drugi strategiczny przegląd sytuacji energetycznej został opublikowany przez Komisję w listopadzie 2008 r. Komisja przedstawiła pięciopunktowy plan działania dotyczący bezpieczeństwa energetycznego i solidarności energetycznej, w którym skoncentrowała się na:

potrzebach w zakresie infrastruktury i dywersyfikacji dostaw energii;

stosunkach zewnętrznych w dziedzinie energii;

zapasach ropy naftowej i gazu oraz mechanizmach reakcji w sytuacjach kryzysowych;

efektywności energetycznej;

optymalnym wykorzystaniu własnych zasobów energetycznych UE.

3.2

Częścią przeglądu strategicznego jest aktualizacja przykładowego programu energetyki jądrowej z 2007 r., która się skupia na bezpieczeństwie dostaw, potrzebach inwestycyjnych i warunkach realizacji inwestycji.

3.3

Wraz z przeglądem strategicznym Komisja przedstawiła:

pakiet z 2008 r. na rzecz efektywności energetycznej,

wniosek dotyczący zmiany dyrektywy o zapasach ropy oraz

zmieniony wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie stworzenia wspólnotowych ram bezpieczeństwa jądrowego.

3.4

W przeglądzie strategicznym Komisja deklaruje zamiar zaproponowania:

wniosku w sprawie udoskonalenia dyrektywy dotyczącej bezpieczeństwa dostaw gazu w 2010 r.;

wspierania zgodnej z wymogami ochrony środowiska eksploatacji własnych zasobów paliw kopalnych w UE;

komunikatu na temat przezwyciężenia barier napotykanych przez energetykę odnawialną w UE oraz

inicjatywy na rzecz finansowania zrównoważonej energii jako wspólnego projektu Komisji i Europejskiego Banku Inwestycyjnego.

3.5

Wreszcie Komisja przedstawi wniosek w sprawie odnowienia polityki energetycznej dla Europy, z myślą o wyznaczeniu agendy politycznej na 2030 r. oraz wizji polityki energetycznej i nowego planu działania na 2050 r.

4.   Uwagi ogólne

4.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje komunikat Komisji, przede wszystkim dlatego, że położono w nim niezbędny nacisk na kwestię bezpieczeństwa dostaw energii, a także dlatego, że stanowi on próbę kompleksowego ujęcia aktualnych wyzwań pojawiających się w polityce energetycznej. UE dysponuje własnymi instrumentami, które mogą zmniejszać zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw. Zostały one wskazane przez Komisję i muszą teraz być skutecznie zastosowane.

4.2

Działania UE w dziedzinie bezpieczeństwa dostaw energii nie powinny jednak oznaczać konieczności przyjmowania kolejnych wniosków legislacyjnych. Po przyjęciu omawianych obecnie pakietów trzeba będzie położyć nacisk na ich wdrożenie. Należy zapewnić stabilność przepisów prawnych, tak aby warunki niezbędnych działań były jak najbardziej przewidywalne.

4.3

Po raz kolejny okazało się, że państwa członkowskie muszą przyjąć wspólne podejście do polityki energetycznej. Wielokrotnie pojawiały się już apele, w tym ze strony EKES-u, o zajęcie wspólnego stanowiska. Jednak dopóki niektóre, zwłaszcza duże, państwa członkowskie w większości będą chroniły jedynie własne interesy, dopóty europejska energetyka będzie słabsza, bardziej podatna na naciski i mniej skuteczna niżby mogła być.

4.4

EKES zgadza się z pięcioma dziedzinami określonymi w planie działania, lecz na pierwszym miejscu postawiłby efektywność energetyczną, a właściwie oszczędzanie energii, gdyż celem powinno być zmniejszenie zużycia energii, czego głównym narzędziem jest efektywność energetyczna. Nawet najlepsze efekty w tej dziedzinie nie wyeliminują potrzeby podjęcia pilnych działań w pozostałych. Istnieją jednak liczne możliwości przeprowadzenia opłacalnych działań zwiększających efektywność energetyczną i należy je wykorzystać, aby uniknąć konieczności przeprowadzenia innych, bardziej kosztownych działań. Najważniejszym przykładem jest tu znaczny potencjał poprawy efektywności energetycznej w budynkach.

4.5

EKES oczekiwałby od Komisji zwrócenia większej uwagi na problemy związane z ropą naftową i transportem. 36 % zużycia energii w UE przypada na ropę naftową, głównie w dziedzinie transportu, a ponieważ transport drogowy jest coraz intensywniejszy, wzrastają również emisje CO2. Ponadto oczekuje się, że ceny ropy będą bardzo niestabilne i trend zmierza w kierunku znacznie wyższych poziomów. W styczniu Komitet przedstawił na wniosek Parlamentu Europejskiego opinię w sprawie wyzwań związanych z zaopatrzeniem w ropę naftową (1).

4.6

W dokumencie Komisji pominięto również aspekty społeczne polityki energetycznej, do których należą utrata miejsc pracy, tworzenie nowych w bardziej ekologicznych gałęziach gospodarki, edukacja i szkolenia, jak również ubóstwo energetyczne. Komitet zauważa, że energia nie jest takim samym produktem jak inne i że usługi publiczne dystrybucji energii do konsumentów muszą spełniać zasady powszechnego dostępu i przystępnych cen.

4.7

EKES zwraca uwagę na brak pośpiechu ze strony Komisji, który wydaje się niezwykle potrzebny ze względu na wcześniejsze i ostatnie problemy związane z bezpieczeństwem dostaw. Komisja wymieniła w komunikacie wiele (ponad 45) planowanych działań, głównie komunikatów. Wskazanie wśród nich priorytetów wydaje się konieczne, aby nie spowolnić tempa działań.

4.8

EKES z równym zadowoleniem przyjmuje zamiar przedstawienia agendy politycznej na 2030 r. oraz wizji polityki energetycznej na 2050 r., które znajdą odzwierciedlenie w nowym planie działania. Komitet odniósł się już do tego rodzaju wizji w opinii w sprawie optymalizacji zaopatrzenia w energię w 2006 r. (2) Istotne przemiany technologiczne wymagają czasu, podobnie jak realne zmiany systemów energetycznych – ze względu na wieloletnią perspektywę inwestycji w infrastrukturę. W związku z tym niezbędna jest wizja przyszłego stanu rzeczy, wykraczająca poza dzisiejsze, ograniczone możliwości dostosowawcze technologii i infrastruktury.

5.   Uwagi szczegółowe

5.1   Wspieranie rozwoju infrastruktury, która jest niezbędna z perspektywy potrzeb energetycznych UE

5.1.1

EKES popiera aktywność Komisji w tej dziedzinie, szczególnie ze względu na niepokojącą, utrzymującą się zależność od zewnętrznych źródeł energii. EKES pragnie przedstawić następujące uwagi:

5.1.2

Sześć przedstawionych przez Komisję priorytetów wydaje się niezwykle trafnych, bowiem skuteczna realizacja zamierzeń jest możliwa wyłącznie poprzez wskazanie priorytetów. Od tego czasu, pod koniec stycznia 2009 r., Komisja przedłożyła w ramach tych priorytetów konkretne projekty wiążące się z otrzymaniem środków finansowych w związku z planem odbudowy gospodarczej UE. Trudno jest zająć stanowisko w sprawie tych projektów bez przejrzystych informacji na ich temat i na temat większości potencjalnych projektów, w tym informacji dotyczących planowanego finansowania ze środków prywatnych i publicznych.

5.1.3

Ubolewanie budzi fakt, że wcześniej nie podjęto działań w związku z sytuacją, w jakiej znalazły się odizolowane rynki krajów bałtyckich. W chwili obecnej należy to uczynić bezzwłocznie. Jednocześnie należy zaspokoić potrzeby energetyczne małych odizolowanych państw członkowskich poprzez projekty wzajemnych połączeń z kontynentem europejskim.

5.1.4

Jeżeli chodzi o korytarze gazowe, w niedawnej opinii w sprawie wymiaru zewnętrznego polityki energetycznej EKES stwierdził, że w związku z przyszłymi potrzebami w zakresie przesyłu gazu konieczne jest opracowanie kilku projektów. W kontekście politycznym projekty te nie powinny być postrzegane jako konkurujące ze sobą. Ważne jest dziś, aby bezzwłocznie podjąć działania służące zapewnieniu dostaw gazu, a to wymaga współdziałania państw członkowskich i Komisji.

5.1.5

Pomysł stworzenia systemu zakupów zbiorczych wymaga doprecyzowania. Pojawia się także pytanie, dlaczego ma on dotyczyć wyłącznie regionu kaspijskiego.

5.1.6

Rozwiązanie problemów dotyczących bezpieczeństwa dostaw nie leży wyłącznie w infrastrukturze przesyłu energii. Wymiany wymagają także instalacje wytwarzające energię elektryczną, co pochłonie prawe 1 000 mld euro. Kwestia ta została w części podjęta przez Komisję w rozdziale dotyczącym własnych źródeł energii, lecz powinna zostać uwzględniona także w kontekście potrzeb inwestycyjnych oraz ich finansowania.

5.1.7

Kluczowym zagadnieniem w związku z inwestycjami jest rola poszczególnych podmiotów: Unii, jej instytucji finansowych, państw członkowskich i przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa dokonują inwestycji, gdy spełnione są odpowiednie warunki. Mimo że na niestabilnym rynku energetycznym zdarzają się błędy, przedsiębiorstwa mają najlepsze warunki do oceny sytuacji na rynku i podjęcia ryzyka. Sektor publiczny i politycy mogą jedynie podejmować działania w celu stworzenia odpowiednich warunków ogólnych, a w określonych granicach także zapewniać zachęty i wsparcie polityczne. Z tego względu EKES zdecydowanie popiera Komisję w jej zamiarze podjęcia bliższej i skuteczniejszej współpracy z sektorem prywatnym i instytucjami finansowymi.

5.2   Zwiększenie nacisku na kwestie energetyczne w stosunkach międzynarodowych UE

5.2.1

W styczniu 2009 r. EKES przedstawił opinię w sprawie wymiaru zewnętrznego polityki energetycznej. Zawarte w opinii uwagi, wnioski i zalecenia są nadal aktualne oraz zgodne z przedstawionymi w komunikacie propozycjami Komisji. Stanowisko Komitetu jest jednak bardziej zdecydowane w dwóch kwestiach. Pierwszą z nich jest konieczność podjęcia działań w celu skłonienia dostawców do stosowania tych samym warunków, które obowiązują na rynku energetycznym w UE, na przykład w zakresie dostępu do infrastruktury, ochrony inwestycji itp., zaś drugą kwestią jest to, aby państwa członkowskie, udzielając wsparcia w negocjacjach dotyczących umów handlowych, stawiały jako warunek tego wsparcia zachowanie zgodności ze wspólnie ustalonymi zasadami.

5.2.2

EKES przedstawił ponadto dwutorowe podejście do zewnętrznych stosunków energetycznych. Jednym problemem jest bezpieczeństwo europejskich dostaw energii, drugim zaś odpowiedzialna i zrównoważona międzynarodowa strategia energetyczna. Element drugiego z wymienionych zagadnień – międzynarodowa odpowiedzialność Europy – został tylko krótko omówiony przez Komisję. Odpowiedzialność ta wymaga poważnego potraktowania, a jej podjęcie nie ogranicza się do uczestnictwa przywódców UE w międzynarodowych negocjacjach klimatycznych.

5.3   Optymalizacja zapasów ropy naftowej i gazu oraz mechanizmów reakcji w sytuacjach kryzysowych

5.3.1

EKES zgadza się z opinią Komisji na temat bezpieczeństwa dostaw energii. Problem zapewnienia środków awaryjnych, musi i może zostać rozwiązany w inny sposób niż poprzez utrzymywanie kosztownych obowiązkowych zapasów gazu. Środki alternatywne obejmują dywersyfikację źródeł i linii zaopatrzenia, płynny gaz ziemny, współpracę z sąsiednimi krajami, umowy nieciągłe i przestawienie się na inne rodzaje paliwa.

5.4   Nowe bodźce zachęcające do poprawy efektywności energetycznej

5.4.1

EKES wydał kilka opinii dotyczących efektywności energetycznej, w których szczegółowo omówił działania praktyczne. Komitet zgadza się z podejściem przyjętym przez Komisję, lecz pragnie dodać kilka nowych uwag.

5.4.2

Istnieje szeroki, praktycznie nieograniczony, wybór działań umożliwiających wydajniejsze wykorzystywanie i wytwarzanie energii. Komisja przedstawiła szereg aktów prawnych, na przykład dotyczących budynków, oznakowania sprawności energetycznej, ekoznaku itp. Wygląda na to, że przygotowywane są już kolejne projekty. EKES apeluje o skrupulatne pilnowanie, aby nie doszło do przeregulowania, lecz aby jak najlepiej uwalniać potencjał innowacyjności. Środki polityczne na rzecz zwiększenia oszczędności energii – jak przepisy, pomoc państwa itd. – są potrzebne, lecz muszą być zaprojektowane tak, by były jak najefektywniejsze kosztowo i powodowały jak najmniejsze zakłócenia rynku w każdym obszarze działań. Środki UE powinny mieć zastosowanie tylko do produktów i usług, które mają wymiar rynku wewnętrznego. EKES oczekuje, że z większym naciskiem potraktowane zostaną możliwości podjęcia dobrowolnych działań oraz samoregulacji i współregulacji, łącznie z normalizacją.

5.4.3

W kwestii efektywności energetycznej Europa znajduje się w ścisłej czołówce. Powinno tak być również w przypadku technologii służących efektywności energetycznej. Należy w pełni wykorzystać możliwość czerpania korzyści z czołowej pozycji. Sprzyjające temu działania obejmują finansowanie badań i rozwoju technologicznego, wspieranie innowacji i finansowanie ryzyka, odpowiednie środki ujednolicające, otwarcie rynków europejskich, zaś w skali światowej – skuteczne międzynarodowe porozumienie w sprawie klimatu, a także międzynarodową współpracę w dziedzinie efektywności energetycznej.

5.4.4

Mimo iż EKES zdecydowanie popiera postulat poprawy efektywności energetycznej o 20 %, to jednak nie jest przekonany, że dla wszystkich powinien być to cel wiążący. Efektywność energetyczna obejmuje wszystkie dziedziny działalności ludzkiej i gospodarczej, zaś sposoby jej zwiększania są niemal nieograniczone. Jak w tych okolicznościach dokonać sprawiedliwego podziału wspólnych starań? Zamiast tego Komitet zaleca, by tam, gdzie to możliwe, Komisja zbadała osiągalność poszczególnych celów dla różnych aspektów wykorzystania energii. Będzie to skutecznym środkiem zwiększającym efektywność energetyczną, zwłaszcza dla usług i produktów obejmujących wspólny rynek.

5.5   Optymalne wykorzystanie własnych zasobów energetycznych UE

5.5.1

EKES, ogólnie rzecz biorąc, zgadza się ze stanowiskiem Komisji w kwestii wykorzystania własnych zasobów energetycznych przez UE. Ważne jest, aby zachować realistyczny obraz zmian zapotrzebowania na energię, a także możliwości, ograniczeń i warunków znalezienia i wykorzystania różnych źródeł energii.

5.5.2

EKES ze szczególnym zadowoleniem przyjmuje zadeklarowany przez Komisję zamiar przedłożenia komunikatu w sprawie przezwyciężenia barier napotykanych przez energetykę odnawialną w UE i apeluje do Komisji o bezzwłoczne działania w tej sprawie. Ważny problem, jakim jest większe wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych, które w przyszłości będą najważniejszym i najbardziej ekologicznym rodzimym nośnikiem energii, powinien był zostać przeanalizowany już wcześniej i rozwiązany jako element całego systemu energetycznego. Ważnym zagadnieniem w tej dziedzinie, o czym wspomina także Komisja, są ograniczenia dotyczące sieci, a także kwestia energii zapasowej. W trakcie badań należy też przeanalizować kwestię, czy utworzenie ewentualnych zasobów energii zapasowej może, w określonych okolicznościach, udaremnić starania w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych pod względem emisji czy bezpieczeństwa dostaw. Kolejną kwestią są problemy w zakresie planowania i udzielania zezwoleń.

5.5.3

Komitet popiera także stanowisko, zgodnie z którym obowiązkowe normy emisji CO2 dotyczące elektrowni powinny zostać rozpatrzone dopiero po dokonaniu oceny wyników demonstracji przemysłowych wychwytywania i składowania dwutlenku węgla.

5.5.4

W odniesieniu do energii jądrowej EKES od dawna jest zdania, że wszystkie możliwości wytwarzania energii powinny być dostępne, tak aby móc osiągnąć cele polityki energetycznej. W świetle faktu, że wkrótce konieczne będą inwestycje na wielką skalę w dziedzinie wytwarzania energii, w państwach, które opowiedziały się – lub opowiedzą się – za energią jądrową, powinny zostać bezzwłocznie podjęte decyzje dotyczące przyszłości tego rodzaju energii. Zgodnie z prognozami Komisji zdolności wytwarzania energii przez elektrownie jądrowe w UE do roku 2020 spadną o jedną czwartą i jeśli nie powstaną nowe elektrownie tego rodzaju, część z nich zastąpią elektrownie zasilane gazem lub węglem, co zwiększy problem emisji i bezpieczeństwa dostaw energii. Bezpieczeństwo jądrowe wymaga stałego monitorowania, jak również zaangażowania władz publicznych, a ponadto odpowiednich decyzji w kwestii gospodarki odpadami radioaktywnymi. EKES pracuje nad odrębną opinią w sprawie zmienionego wniosku dotyczącego dyrektywy ustanawiającej wspólnotowe ramy bezpieczeństwa jądrowego.

5.5.5

EKES popiera wyrażony przez Komisję zamiar przedłożenia dokumentów dotyczących potrzebnego potencjału produkcji energii, czy to w związku z rafinacją ropy naftowej, czy też produkcją energii elektrycznej. Nie można jednak zapominać, że UE nie może decydować o inwestycjach w zwiększanie potencjału produkcji energii ani też formułować zaleceń w tej sprawie, gdyż nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne zagrożenia. Gromadzenie i analizowanie odpowiednich informacji, łącznie z opracowaniem modeli, może być niezwykle przydatne i w tym zakresie zalecana jest współpraca z Międzynarodową Agencją Energii.

5.6   W kierunku wizji na rok 2050

5.6.1

EKES popiera wyrażony przez Komisję zamiar przedstawienia w 2010 r. projektu nowej polityki energetycznej dla Europy wraz z agendą polityczną do 2030 r. oraz wizją polityki energetycznej do 2050 r. Popiera także pomysł, aby powyższe dokumenty zostały opracowane na podstawie szerokich konsultacji dotyczących ewentualnych celów długoterminowych.

5.6.2

Ponadto EKES wstępnie uznaje dziedziny wymienione przez Komisję – dekarbonizację energii elektrycznej, zależność sektora transportu od ropy, budynki, sieci przesyłu energii elektrycznej oraz ogólnoświatowy system zapewniający wysoką efektywność energetyczną i niskie emisje dwutlenku węgla – za kluczowe wyzwania długoterminowe. Aby im sprostać, należy wziąć pod uwagę wszystkie możliwości technologiczne, w tym syntezę jądrową i wodór.

5.6.3

Wizja, o której mowa, powinna uwzględniać zmiany w sytuacji międzynarodowej jako czynniki ogólne decydujące o celach Unii. Szybko rosnące zapotrzebowanie na energię w krajach rozwijających się, zmieniający się klimat i ewentualne, uzgodnione na forum międzynarodowym, działania służące ograniczeniu skutków tych zmian i dostosowaniu do nich, dostępność paliw kopalnych i inne tego rodzaju czynniki wpływają na naszą sytuację i decyzje, które podejmujemy. Znakomitym przykładem są tu zmiany na rynku ropy – niedawne rekordowo wysokie ceny ustąpiły dziś miejsca obawie o niedostateczny poziom produkcji z powodu niskich cen.

5.7   Aktualizacja przykładowego programu energetyki jądrowej

5.7.1

Komitet z zadowoleniem odnotowuje, że jego uwagi przedstawione w opinii Komitetu w sprawie przykładowego programu energetyki jądrowej (3), jak również w opinii rozpoznawczej w sprawie przyszłych inwestycji w przemysł jądrowy (4) zostały uwzględnione przez Komisję. Punktem wyjścia jest fakt, że Unia Europejska ma do odegrania ważną rolę w dalszym rozwijaniu zaawansowanych ram prawnych dla energii jądrowej zgodnie z najwyższymi standardami bezpieczeństwa, ochrony i nierozprzestrzeniania. W kwestii gospodarowania odpadami radioaktywnymi, długoterminowego zabezpieczenia finansowania likwidacji elektrowni jądrowych, zagrożenia terroryzmem i potrzeby ujednoliconego programu odpowiedzialności Komisja zajęła stanowisko zgodne z poglądami EKES-u. Komitet podkreśla, że wszystkie związane z tym koszty ponosić mają operatorzy instalacji jądrowych.

5.7.2

Komitet ponownie podkreśla, że zgadza się, iż energia jądrowa jako element doboru źródeł energii będzie odgrywała w Europie istotną rolę w łagodzeniu zmian klimatycznych i zapewnianiu dostaw elektryczności. Zgadza się również, że istnieje potrzeba odpowiedzi na niepokoje opinii publicznej w tej sprawie i popiera wysunięte w tej kwestii propozycje. Komitet popiera zalecenia dotyczące wspólnych poziomów bezpieczeństwa reaktorów i dopuszczenie do budowania tylko takich nowych obiektów, które spełniają standardy bezpieczeństwa i ochrony III generacji. Uzasadnione są niektóre środki na rzecz ułatwienia finansowania budowania nowych elektrowni, szczególnie w obecnych realiach gospodarczych, lecz nie można na ten cel wykorzystywać subsydiów państwowych lub środków z budżetu UE. Nawet jeśli niektóre państwa członkowskie zadeklarowały większą otwartość wobec budowy nowych elektrowni jądrowych, to i tak za budowę, finansowanie, zarządzanie oraz gospodarkę odpadami odpowiedzialne będą prywatne przedsiębiorstwa. Państwo ustanawia jedynie ogólne ramy. Z myślą o debacie publicznej i uczestnictwie obywateli, informacje o planowanych elektrowniach, w tym także i o kosztach, należy przedstawić jak najszybciej i w sposób jasny i zrozumiały.

Bruksela, 25 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  Zob. opinia CESE 46/2009 z dnia 14.1.2009 w sprawie wyzwań związanych z zaopatrzeniem w ropę naftową, sprawozdawca: Frederic Adrian OSBORN.

(2)  Zob. opinia CESE w sprawie „Zaopatrzenie UE w energię – strategia optymalizacji”, sprawozdawca: Ulla Birgitta SIRKEINEN, Dz.U. C 318 z 23.12.2006, s. 185.

(3)  Zob. opinia CESE w sprawie ramowego programu energetyki jądrowej, sprawozdawca: Ulla Birgitta SIRKEINEN, Dz.U. C 256 z 27.10.2007, s. 51.

(4)  Zob. opinia rozpoznawcza w sprawie 4.12.2008 przyszłych inwestycji w przemysł jądrowy i ich miejsca w polityce energetycznej UE, sprawozdawca: Edgardo Maria IOZIA.


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/90


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wskazania poprzez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie zużycia energii oraz innych zasobów przez produkty związane z energią (przekształcenie)

COM(2008) 778 wersja ostateczna – 2008/0222(COD)

2009/C 228/17

Dnia 30 stycznia 2009 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

„wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wskazania poprzez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie zużycia energii oraz innych zasobów przez produkty związane z energią” (przekształcenie)

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 12 marca 2009 r. Sprawozdawcą był Antonello PEZZINI.

Na 452. sesji plenarnej w dniach 24–25 marca 2009 r. (posiedzenie z 24 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny 180 głosami – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą aktualizacji dyrektywy 92/75/EWG w sprawie wskazania poprzez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie zużycia energii oraz innych zasobów przez urządzenia gospodarstwa domowego, która to dyrektywa jest już znana zarówno milionom konsumentów, jak i przemysłowi i dystrybutorom.

1.2

Według Komitetu system ten pozwolił:

producentom na skuteczniejsze pozycjonowanie swoich produktów na rynku w kategoriach wyższej jakości i efektywności energetycznej,

konsumentom na dokonywanie przemyślanych wyborów, zmianę własnych przyzwyczajeń i na sprawienie tym samym, że producenci będą konkurować między sobą,

społeczeństwu na poprawę stanu środowiska i na zrównoważone wykorzystanie zasobów, zapewniając nadzór rynku wewnętrznego.

1.3

Komitet uważa, że ważne jest podkreślenie elementów kluczowych dla powodzenia polityki:

prostych, jasnych i zrozumiałych kryteriów,

dokładnych, istotnych i porównywalnych informacji dotyczących konkretnego zużycia energii,

skutecznych analiz kosztów i korzyści, z którymi zgadzają się wszystkie zainteresowane strony,

udowodnionych wyników badań naukowych,

zminimalizowania obciążeń biurokratycznych i administracyjnych oraz kosztów operacyjnych,

kompatybilności i spójności między wiążącymi przepisami a instrumentami dobrowolnymi,

dynamicznych i elastycznych systemów, które pozwalają na innowacje i postęp technologiczny

prostych informacji zrozumiałych dla wszystkich,

promowania zrównoważonego rozwoju na rynku światowym, bez tworzenia ukrytych barier przed handlem międzynarodowym.

1.4

Komitet uważa, że inicjatywa przeglądu systemu etykietowania powinna zachować cechy odpowiedzialne za jego powodzenie: prostotę, przejrzystość, wiarygodność i porównywalność. powinna zapewniać, że system będzie podlegać aktualizacji dzięki elastycznym i dynamicznym mechanizmom klasyfikacji wyników produktu i gwarantować, że konsumenci będą mogli dokonywać przemyślanych wyborów spośród wydajniejszych i trwalszych produktów o precyzyjnych standardach.

1.5

Komitet radzi, by przed rozszerzeniem zakresu dyrektywy na nowe grupy produktów „związanych z energią”, przeprowadzono jasną i przejrzystą analizę oddziaływania oraz analizę kosztów i korzyści sektor po sektorze, z którymi zgodziłyby się wszystkie zainteresowane strony i które oparte byłyby na dowodach naukowych.

1.6

Ponadto Komitet sądzi, że warto byłoby utrzymać skuteczne funkcjonowanie dyrektywy 92/75/EWG (1), jednocześnie usprawniając i udoskonalając w niej dynamiczne mechanizmy ponownej klasyfikacji (2).

1.7

Komitet popiera rozszerzenie systemu etykiet efektywności energetycznej na inne produkty zużywające energię, ponieważ przekazywane w ten sposób informacje są jasne i przejrzyste, mogą być łatwo porównywane na rynku i stać się udanym narzędziem marketingu.

1.8

EKES uważa, że w wypadku innych produktów lub usług, które nie zużywają energii, lecz wiążą się z jej zużyciem, inne narzędzia przekazywania informacji i ochrony środowiska mogą okazać się bardziej odpowiednie.

1.9

Zdaniem Komitetu należy unikać wszelkiego nakładania się na siebie często konkurujących lub sprzecznych ze sobą przepisów, gdyż prowadzi to do zwiększenia kosztów i biurokracji oraz że należy zachować podejście zintegrowane w każdym sektorze, łączące trzy filary zrównoważonego rozwoju.

1.10

Komitet zgadza się, że ważne jest zagwarantowanie możliwości przyznawania odpowiednich środków motywacyjnych, przy poszanowaniu wspólnotowych przepisów dotyczących pomocy państwa.

1.11

Jeśli chodzi o proponowane przepisy w dziedzinie zamówień publicznych, Komitet zaleca ostrożność przy nakładaniu wiążących przepisów i uważa, że istotne jest zapewnienie państwom członkowskim możliwości manewru i odpowiedniej równowagi wraz z działaniami dobrowolnymi w ramach ekologicznych zamówień publicznych.

2.   Wstęp

2.1

Dyrektywa Rady 92/75/EWG z 22 września 1992 r. w sprawie wskazania poprzez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie zużycia energii oraz innych zasobów przez urządzenia gospodarstwa domowego jest dyrektywą ramową, której celem jest ukierunkowanie rynku artykułów gospodarstwa domowego na produkty bardziej efektywne energetycznie poprzez przekazanie na rynku i udostępnienie konsumentom użytecznych i porównywalnych informacji.

2.2

Główne elementy pozytywne etykiet efektywności energetycznej (Energy Label) to:

ich obowiązkowy charakter,

ich widoczność,

prostota przekazu,

możliwość natychmiastowego porównania produktów z tej samej rodziny.

2.3

Zdaniem Komitetu system ten, chociaż jest ograniczony do pewnych sektorów i podlega dokładnym analizom i badaniom sektorowym, pozwolił:

producentom na skuteczniejsze pozycjonowanie swoich produktów na rynku w kategoriach jakości i efektywności energetycznej i na czerpanie zysków z inwestycji we wprowadzanie lepszych i bardziej innowacyjnych produktów,

konsumentom na dokonywanie przemyślanych wyborów i na modyfikowanie własnych przyzwyczajeń związanych z konsumpcją,

społeczeństwu na poprawę stanu środowiska i na zrównoważone wykorzystanie zasobów oraz ograniczenie ich zużycia.

2.4

Zdaniem Komitetu należy podkreślić, że obecna dyrektywa w sprawie etykietowania efektywności energetycznej jest jednym z instrumentów wspólnotowych, które odniosły największy sukces, gdyż opiera się na:

prostych, jasnych i zrozumiałych kryteriach,

dokładnych, istotnych i porównywalnych informacjach dotyczących konkretnego zużycia energii,

skutecznych analizach kosztów i korzyści, z którymi zgadzają się wszystkie zainteresowane strony,

udowodnionych wynikach badań naukowych,

zminimalizowaniu obciążeń biurokratycznych i administracyjnych oraz kosztów operacyjnych,

kompatybilności i spójności z konkurującymi ze sobą przepisami wspólnotowymi i instrumentami dobrowolnymi oraz na niepowielaniu ich,

dynamicznych i elastycznych przepisach, które pozwalają na innowacje i postęp technologiczny,

prostych informacjach, łatwo zrozumiałych dla wszystkich zainteresowanych stron, w szczególności dla konsumentów,

rozpropagowaniu zasad zrównoważonego rozwoju na rynku światowym.

2.5

Zainteresowane sektory, które mają znaczący wpływ na środowisko naturalne, to: lodówki, zamrażarki i ich kombinacje, pralki, suszarki i ich kombinacje, zmywarki do naczyń, piecyki, podgrzewacze wody i zbiorniki ciepłej wody, źródła oświetlenia i klimatyzatory. W tych sektorach planuje się aktualizację etykiet efektywności energetycznej w latach 2009 i 2010.

2.6

Wykonane na zlecenie Komisji wstępne badania produktów, które zużywają energię, wykazały, że na etap korzystania z tych produktów przypada ponad 80 % oddziaływania na środowisko.

2.7

Rozszerzenie zakresu stosowania dyrektywy 92/75/EWG na inne artykuły gospodarstwa domowego i na „wszystkie produkty związane z energią”, wyjąwszy transport, który jest już regulowany własnymi przepisami, stanowi wielką zmianę, która wymaga dużego zaangażowania. Podobne wysiłki są obecnie podejmowane w zakresie przeglądu dyrektywy 2005/32/WE w sprawie ekoprojektu.

2.8

Próba zastosowania oszczędności energii do „każdego towaru mającego wpływ na zużycie energii podczas jego użytkowania, który jest wprowadzany do obrotu lub użytkowania we Wspólnocie, łącznie z częściami, które mają zostać wbudowane do produktów związanych z energią” oznacza nieograniczanie się do produktów, które same zużywają energię, lecz uwzględnienie również tych, które przy używaniu mają bezpośredni lub pośredni wpływ na zużycie energii, takich jak drzwi i okna, materiały budowlane i oblicówki.

2.9

Włączenie tych nowych produktów i sektorów do zakresu stosowania zmienionej dyrektywy może pociągnąć za sobą zmianę parametrów, jakie należy uwzględnić przy opracowywaniu etykiet efektywności energetycznej, jak również zmianę samej etykiety poprzez dodanie różnych parametrów w zależności od danego sektora i produktu.

2.10

Przekształcenie dyrektywy w sprawie etykietowania efektywności energetycznej jest jednym z priorytetów ogłoszonych w planie działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii (3) i planie działania na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji oraz zrównoważonej polityki przemysłowej (SCP/SIP) (4), w sprawie którego Komitet sporządził własną opinię (5). Plany te obejmują nie tylko etykietę efektywności energetycznej, lecz również oznakowanie ekologiczne, markę Energy Star, specyfikacje techniczne dotyczące ekoprojektu, standardy wydajności w budownictwie, standard doskonałości EMAS i inne informacje dotyczące środowiska, jak deklaracje środowiskowe produktu (EPD), a także różne etykiety stosowane w konkretnych sektorach, np. w sektorze żywności (6).

2.11

Podobnie w sprawie ekologicznych zamówień publicznych Komitet zalecał „wspieranie prac nad ekologicznymi zamówieniami publicznymi (GPP) poprzez: zdefiniowanie kryteriów technicznych produktów ekologicznych, począwszy od tych o najkorzystniejszym wpływie na środowisko”. Proponował:

uwzględnienie w specyfikacji kosztu całkowitego cyklu życia produktu lub usługi,

stworzenie odpowiedniej bazy danych dostępnej on-line,

dostosowanie dyrektyw WE w sprawie zamówień publicznych poprzez uwzględnienie w nich wspólnych standardów,

rozszerzenie systemu certyfikacji EMAS,

oznakowanie ekologiczne,

ekologiczne projektowanie (7).

3.   Streszczenie propozycji Komisji

3.1

Celem wniosku jest rozszerzenie zakresu zastosowania obowiązującego prawodawstwa wspólnotowego (8), ograniczonego obecnie do urządzeń gospodarstwa domowego, tak aby umożliwić etykietowanie wszystkich produktów związanych z energią z uwzględnieniem sektora gospodarstw domowych, handlowego i przemysłowego, jak również niektórych produktów niewykorzystujących energii, takich jak futryny okienne, których stosowanie lub instalacja oferuje znaczny potencjał oszczędności energii.

3.2

Ogólnym celem wniosku jest zapewnienie swobodnego przepływu produktów, a także poprawa ich efektywności energetycznej.

3.3

Proponowana dyrektywa ramowa w sprawie etykiet efektywności energetycznej powstała w wyniku przekształcenia dyrektywy 92/75/EWG i obejmuje również przepisy dotyczące zamówień publicznych i zachęt. Zdaniem Komisji będzie ona kluczowym elementem zintegrowanej, zrównoważonej i ekologicznej polityki produktowej, przyczyni się do promowania i stymulacji popytu na produkty wyższej jakości oraz pomoże konsumentom w dokonywaniu lepszych wyborów.

3.4

Według Komisji wniosek w sprawie tej dyrektywy uzupełnia inne obowiązujące instrumenty wspólnotowe, takie jak dyrektywa w sprawie ekoprojektu (9), rozporządzenie w sprawie Energy Star (10) oraz rozporządzenie w sprawie oznakowania ekologicznego (11).

4.   Uwagi ogólne

4.1   Komitet z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą aktualizacji dyrektywy 92/75/EWG w sprawie wskazania poprzez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie zużycia energii oraz innych zasobów przez urządzenia gospodarstwa domowego, która to dyrektywa jest już znana zarówno konsumentom, jak i przemysłowi i dystrybutorom.

4.2   Komitet uważa, że inicjatywa przeglądu systemu etykietowania powinna zachować podstawowe cechy, które zapewniły mu powodzenie: prostotę, przejrzystość, wiarygodność i porównywalność, lecz jednocześnie powinna zapewniać, że system ten będzie podlegać aktualizacji dzięki elastycznym i dynamicznym mechanizmom ponownej klasyfikacji produktów wraz z upływem czasu, tak aby zapewnić przemysłowi dostosowanie produktów do postępu technicznego i naukowego, a konsumentom – wybór najefektywniejszych i najtrwalszych produktów, jeśli chodzi o zużycie energii i ich wydajność, na podstawie coraz dokładniejszych standardów.

4.3   Komitet radziłby, żeby przed rozszerzeniem zakresu dyrektywy na nowe grupy produktów „związanych z energią”, przeprowadzono jasną i przejrzystą analizę oddziaływania oraz analizę kosztów i korzyści sektor po sektorze, z którymi zgodziłyby się wszystkie zainteresowane strony i które oparte byłyby na dowodach naukowych.

4.4   Być może także wskazane byłoby unikanie powielania często konkurujących ze sobą przepisów, gdyż prowadzi to do zwiększenia kosztów i biurokracji i skoncentrować się na„zintegrowanym podejściu sektorowym”, które „powinno […] obejmować trzy filary rozwoju zrównoważonego […]. Wymogi ekologiczne powinny być uwzględniane od fazy projektowania produktu, w perspektywie całego cyklu życia, ze stałą troską o coraz wyższą jakość, innowacyjność i satysfakcję konsumenta” (12).

4.5   Zdaniem Komitetu analizom kosztów i korzyści oraz ocenom oddziaływania powinny towarzyszyć badania dotyczące zdolności gospodarki europejskiej i przedsiębiorstw do ponoszenia dodatkowych kosztów bez konieczności ograniczenia produkcji i zatrudnienia lub przenoszenia produkcji poza Europę. Komitet kilkakrotnie podkreślał konieczność zapewnienia stabilności sektorów dotkniętych przemianami przemysłowymi.

4.6   Komitet kładzie ponadto nacisk na konieczność jasności i przejrzystości, jeśli chodzi o charakter etykiety efektywności energetycznej:

Jest to etykieta wskazująca w jasny i prosty sposób zużycie energii przez produkt w trakcie używania, na podstawie jednolitych parametrów, zapewniająca pełną porównywalność i dynamiczną ponowną klasyfikację, tak jak powinna czynić zaktualizowana etykieta efektywności energetycznej (standardy kroczące (rolling standards)/ nieograniczona skala etykietowania + stopniowe wycofywanie mniej wydajnych produktów).

Etykieta ta – oprócz zużycia energii – ocenia standardy wydajności pod kątem efektywności energetycznej, zużycia wody, poziomu hałasu, zgodności z przepisami itd., co utrudnia obiektywne porównanie etykietowanych produktów, jak również proces ponownej klasyfikacji. Odpowiedniejszym miejscem dla takiej etykiety byłaby etykieta ekoprojektu dla produktów w ramach przeglądu dyrektywy 2005/32/WE.

Można by również przyjąć sektorową dyrektywę ad hoc, tak jak Komisja uczyniła to przy wydaniu wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie oznakowania opon pod kątem efektywności paliwowej (13).

4.7   Zdaniem Komitetu lepiej byłoby utrzymać skuteczne funkcjonowanie dyrektywy 92/75/EWG, jednocześnie usprawniając i udoskonalając w niej dynamiczne mechanizmy ponownej klasyfikacji, na przykład w formie bardziej szczegółowych standardów testowania, lecz z zachowaniem jej fundamentalnego charakteru.

4.8   Komitet popiera rozszerzenie systemu etykiet efektywności energetycznej na inne produkty zużywające energię, dzięki któremu przekazywane w ten sposób informacje są jasne i przejrzyste, mogą być łatwo porównywane na rynku i stać się udanym narzędziem marketingu. W wypadku innych produktów lub usług, które same nie zużywają energii, lecz wiążą się z jej zużyciem, inne narzędzia przekazywania informacji mogą okazać się bardziej odpowiednie, jak np. dobrowolne systemy już stosowane na szczeblu wspólnotowym do niektórych produktów.

4.9   Jeśli chodzi o oczekiwania dotyczące możliwości przyznawania zachęt przy poszanowaniu przepisów regulujących pomoc państwa, Komitet już się w tej sprawie pozytywnie wypowiadał (14).

4.10   Co się tyczy proponowanych przepisów w sprawie zamówień publicznych, Komitet uważa, że zaproponowane wiążące przepisy powinny być uważniej ocenione, tak aby nie generować zbyt wysokich kosztów wdrażania.

4.10.1   Komitet uważa, że w tej sprawie państwa członkowskie powinny uzyskać odpowiedni margines swobody dzięki wprowadzeniu orientacyjnych standardów wydajności dla produktów i właściwą równowagę pomiędzy systemami dobrowolnymi – zgodnie z zaleceniami ekologicznych zamówień publicznych – a wiążącymi przepisami, czyniąc najlepszy użytek z możliwości już oferowanych przez dyrektywę 2004/18/WE poprzez włączenie kryteriów środowiskowych do zamówień publicznych.

Bruksela, 24 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  Przedmiot obecnego przeglądu.

(2)  Por. plan działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii, COM(2006) 545 wersja ostateczna.

(3)  COM(2006)545 wersja ostateczna.

(4)  COM(2008)397 wersja ostateczna.

(5)  Opinia EKES-u w sprawie zrównoważonej konsumpcji i produkcji, CESE 337/2009, 25 lutego 2009 r. sprawozdawca: José María ESPUNY MOYANO.

(6)  Por. badania Brytyjskiej Krajowej Rady ds. Konsumentów (Wielka Brytania, 2003) Green Choice: What Choice?, zgodnie z którymi konsumenci mogą być wprowadzani w błąd przez obecnie stosowany system informacji o środowisku.

(7)  Por. opinia CESE w sprawie ekologicznych sposobów produkcji, sprawozdawca: Anna Maria DARMANIN, Dz.U. C 224 z 30.8.2008, s. 1.

(8)  Dyrektywa 92/75/EWG z dnia 22 września 1992 r. w sprawie wskazania poprzez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie zużycia energii oraz innych zasobów przez urządzenia gospodarstwa domowego Dz.U. L 297 z 13.10.1992, s. 16.

(9)  Dyrektywa 2005/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 lipca 2005 r. ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów wykorzystujących energię oraz zmieniająca dyrektywę Rady 92/42/EWG oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 96/57/WE i 2000/55/WE. Dz.U. L 191 z 22.7.2005, s. 29.

(10)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 106/2008 z dnia 15 stycznia 2008 r. w sprawie wspólnotowego programu znakowania efektywności energetycznej urządzeń biurowych (wersja przekształcona) Dz.U. L 39 z 13.2.2008, s. 1.

(11)  Rozporządzenie (WE) nr 1980/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 lipca 2000 r. w sprawie zrewidowanego programu przyznawania wspólnotowego oznakowania ekologicznego Dz.U. L 237 z 21.9.2000, s. 1.

(12)  Por. punkt 1.3 opinii CESE w sprawie ekologicznych sposobów produkcji, sprawozdawca: Anna Maria DARMANIN, Dz.U. C 224 z 30.8.2008, s. 1.

(13)  COM(2008)779 wersja ostateczna; opinia EKES-u w sprawie oznakowania opon pod kątem efektywności paliwowej, CESE 620/2009, 25 marca 2009 r. sprawozdawca: Virgilio RANOCCHIARI.

(14)  Por. opinia EKES-u w sprawie zrównoważonej konsumpcji i produkcji, CESE 337/2009, sprawozdawca: José María ESPUNY MOYANO, punkt 3.5: „EKES przyjmuje z zadowoleniem propozycję Komisji […]”.


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/95


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia (WE) nr …/2008 Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1692/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiające drugi program „Marco Polo” dla udzielania wspólnotowej pomocy finansowej w celu poprawy działania systemu transportu towarowego na środowisko („Marco Polo II”)

COM(2008) 847 wersja ostateczna – 2008/0239 (COD)

2009/C 228/18

Dnia 12 lutego 2009 r. Rada, działając na podstawie art. 71 ust. 1 i 80 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego rozporządzenia (WE) nr …/2008 Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1692/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiające drugi program»Marco Polo«dla udzielania wspólnotowej pomocy finansowej w celu poprawy działania systemu transportu towarowego na środowisko (»Marco Polo II«)

Dnia 13 stycznia 2009 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego powierzyło przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie Sekcji Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 452. sesji plenarnej w dniach 24–25 marca 2009 r. (posiedzenie z dnia 24 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Nikolaosa LIOLIOSA na sprawozdawcę generalnego oraz 97 głosami – 2 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia:

1.1

Komitet wyraża swe poparcie dla polityki opracowanej przez Komisję z myślą o umożliwieniu, wobec przewidywalnego wzrostu ruchu drogowego, przeniesienia środków transportu z sieci drogowej na inne sieci transportowe. Jednak wskazuje jednocześnie na brak ambitnych planów czy też niedostateczną ilość środków dostępnych w tej dziedzinie.

1.2

Komitet akceptuje środki zaproponowane w celu zmiany rozporządzenia, a mianowicie:

1.2.1

Powierzenie zarządzania programem Agencji Wykonawczej ds. Konkurencyjności i Innowacyjności (EACI);

1.2.2

Obniżenie i uproszczenie progów kwalifikowalności projektów;

1.2.3

Podwojenie maksymalnej intensywności pomocy, z 1 do 2 EUR za 500 tonokilometrów (tkm) przewozów, których udało się uniknąć lub które przeniesiono z transportu drogowego na inny rodzaj transportu;

1.2.4

Utworzenie szczególnie niskiego progu dla projektów w zakresie transportu wodnego śródlądowego;

1.2.5

Dopuszczenie pojedynczych przedsiębiorstw do ubiegania się o wsparcie finansowe;

1.2.6

Usunięcie specjalnego progu 10 % dla projektów związanych z unikaniem ruchu;

1.2.7

Uwzględnienie czynników transportu w obliczeniach przesunięcia modalnego;

1.2.8

Uproszczenie warunków finansowania infrastruktury pomocniczej.

1.3

Komitet uważa, że program Marco Polo nie osiągnął wszystkich początkowo wyznaczonych mu celów, w związku z czym nie rozwinął on w pełni swej działalności. Zauważa zwłaszcza, iż środki budżetowe przyznane na program, tzn. 60 mln EUR, mogą okazać się niewystarczające, by umożliwić przesunięcie 25 mld tkm. Zważywszy na duże oszczędności kosztów zewnętrznych (9,15 EUR), które można dzięki temu poczynić, Komitet uważa, iż należy z większą uwagą zająć się udostępnieniem zasobów potrzebnych na przesunięcie możliwie jak największej liczby tonokilometrów na inne rodzaje transportu i osiągnąć wyznaczony pierwotnie poziom wykonania. W każdym wypadku łatwo sobie wyobrazić, że całkowity koszt utraconych przez społeczeństwo możliwości (opportunity cost) wielokrotnie przekracza sumę przyznanych przedsiębiorstwom bezpośrednich dotacji. Zgodnie z zapatrywaniami wyrażonymi w opiniach 842/2002 i 247/2005 Komitet uważa, że podczas realizacji programu Komisja powinna wysunąć propozycję zwiększenia budżetu, by udostępnić dodatkowe środki finansowe, które będą potrzebne, jeśli liczba właściwych działań, które zostaną zaproponowane, będzie wyższa niż przewidywano.

1.4

Komitet wyraża zdziwienie, że pomimo stwierdzeń i sugestii zamieszczonych w analizie wpływu, w nowym rozporządzeniu nie przewidziano wsparcia ani zwrotu kosztów dla małych przedsiębiorstw składających wnioski. Wyraża rozczarowanie, że zalecenie to nie zostało przyjęte; jednocześnie proponuje jednak, by środek ten objął także małe przedsiębiorstwa, gdyż uważa, iż czynniki te występują także w ich wypadku, a przygotowanie projektu również dla nich pociąga znaczne koszty.

1.5

Komitet z zadowoleniem stwierdza, że Komisja zdaje się przychylna skróceniu czasu potrzebnego na zatwierdzenie wniosku i przyznanie nań środków. Niemniej uważa, że w szybko zmieniającym się środowisku biznesu, gdzie czas reakcji na rozwój sytuacji na rynku jest czynnikiem o decydującym znaczeniu, należy zwrócić szczególną uwagę na skrócenie czasu koniecznego na ocenę, zatwierdzenie i wsparcie każdego działania podejmując inicjatywy polegające na wprowadzeniu wstępnej oceny wniosków albo częściowe modelowanie procesu oceny.

1.6

Komitet jest zdania, że rozłożenie geograficzne projektów, które zostały przedstawione i objęte dofinansowaniem nie było optymalne, w związku z czym nie służy ono realizacji celów UE, ani nie przyczynia się do właściwego promowania transportu intermodalnego z uwzględnieniem równowagi pomiędzy państwami członkowskimi. W związku z tym proponuje dalsze rozwinięcie projektu, z uwzględnieniem problemów państw południowych i regionów położonych nad Morzem Śródziemnym. Ponadto Komitet sądzi, że należałoby brać pod uwagę pewne słabości właściwe niektórym krajom, jak np. brak rozległej sieci kolejowej, bardzo urozmaiconą linię brzegową czy charakter wyspiarski. Służyłoby to umożliwieniu firmom tam działającym składania wniosków.

1.7

Potwierdzając swe poprzednie stanowisko, Komitet uważa, że należy zlecić przygotowanie opracowania na temat strategii „zero zapasów” i „ruchomych zapasów”, by zanalizować ich wpływ na propagowanie zrównoważonych rodzajów transportu bądź na brak zachęt w tym zakresie. Rozwiązanie typu „zero zapasów” znacznie zwiększa przewóz drogowy towarów, co wpływa na zużycie energii i środowisko naturalne. W tym kontekście należy zanalizować cały łańcuch dostaw.

1.8

Zdaniem Komitetu konieczne jest wykorzystanie wiedzy zdobytej przez przedsiębiorstwa transportu drogowego dzięki czynnemu włączeniu ich w odpowiednie programy służące przesunięciu drogowego transportu ładunków na inne rodzaje transportu. W tym celu proponuje się stałe ich informowanie oraz pomaganie im w zmianie modeli przyjętych przez nie i stosowanych w ich procesie produkcyjnym.

1.9

Komitet uważa, że ponieważ nie wszystkie dostępne środki zostały wykorzystane, Komisja powinna przewidzieć podniesienie pułapu finansowania odpowiednio do 50 % i 75 % ich obecnych wielkości wynoszących 35 % dla działań typu przesunięcie modalne, transport wodny śródlądowy, działania katalityczne, autostrady morskie i unikanie ruchu, oraz 50 % w przypadku wspólnego uczenia się. Takie podniesienie pułapu zdaje się konieczne dla małych przedsiębiorstw, które w porównaniu z dużymi firmami ponoszą wyższe koszty stałe w stosunku do kosztów zmiennych. Zwłaszcza w przypadku działań katalitycznych Komitet proponuje zwiększenie pomocy z 2 EUR na 3 EUR na tkm, gdyż chodzi tu o rozwiązania nowatorskie, które przyniosą pozytywny skutek w odniesieniu do przesunięcia przewozu towarowego z transportu drogowego na inne rodzaje transportu i wywrą wpływ na opinię publiczną.

1.10

Komitet zaleca Komisji, aby zredagowała kilka „przewodników europejskich” przeznaczonych dla wszystkich użytkowników w każdym z języków urzędowych UE. Zebrano by w nich wszystkie terminale intermodalne UE wraz ze szczegółowymi informacjami na ich temat. Powinna ona także zainicjować wszelkie działania konieczne, by lepiej przedstawić zarówno mechanizmy finansowe, jak i skutki zrealizowanych projektów oraz korzyści, jakie one przyniosły ich użytkownikom końcowym, czy użytkownikom na etapach pośrednich. Komitet ponadto broni stanowiska, że Komisja powinna opracować konkretne plany promowania programu i poszerzania jego znajomości w różnych kręgach. W tym celu Komitet proponuje wspólne z Komisją organizowanie konferencji na ten temat, dni poświęconych tym zagadnieniom i akcji informacyjnych o programie.

1.11

Komitet zaleca zbadanie możliwości zaliczenia do projektów kwalifikowalnych do programu Marco Polo inicjatyw obejmujących transport rurociągami materiałów płynnych czy przesyłanie gazu do terminali przeładunkowych, albo terminali transportu multimodalnego.

1.12

Komitet podkreśla, iż trzeba w wyczerpującym stopniu zbadać obecną sytuację sektora transportu morskiego (wodne drogi śródlądowe i wody śródlądowe), gdyż system intermodalny uznany jest za trudny do przyjęcia dla nich ze względu na rozczłonkowanie rynku. Dowodem na taki stan rzeczy jest choćby niski poziom zainteresowania działaniami dotyczącymi autostrad morskich. Stanowiły one jedynie 9% wniosków w roku 2007 i 4 % w roku 2008, wobec czego tylko niewielka ich liczba została zatwierdzona, a w roku 2008 wręcz żaden.

1.13

Komitet nadal sądzi, że ustalony termin 36 miesięcy jest zbyt krótki na dokonanie przesunięcia na inne środki transportu i proponuje, by minimalny okres trwania tych działań został wydłużony do 48 miesięcy.

1.14

Komitet uważa, iż należałoby zbadać możliwość wspomożenia projektów opracowanych w skali kraju, które mają na celu większe rozpowszechnienie transportu intermodalnego oraz zwiększenie liczby przesunięć modalnych z transportu drogowego na inne sieci transportowe. Komitet ocenia, że możliwe są działania na szczeblu lokalnym dotyczące tylko jednego państwa członkowskiego, których skutki byłyby korzystne dla wszystkich użytkowników danych rodzajów transportu przemieszczających się przez dany kraj.

1.15

Komitet ponownie wyraża poparcie dla rozszerzenia zakresu zastosowania programu na kraje trzecie, bez względu na to, czy są krajami kandydującymi do UE, czy nie. Stwierdza jednocześnie, że wydatki z tytułu działań podjętych na ich obszarze mogą zostać pokryte jedynie wtedy, gdy przynoszą one natychmiastowe i wymierne korzyści dla konkretnego państwa członkowskiego.

1.16

Komitet sądzi, że należy jak najszybciej opublikować podsumowanie pomyślnie przeprowadzonych projektów oraz środków, które rzeczywiście udało się dzięki nim zaoszczędzić. Inicjatywa taka stworzyłaby możliwość promocji programu i rozpowszechnienia jego dotychczasowych wyników.

1.17

Komitet przypomina, że, jego zdaniem, Komisja powinna zachęcić państwa członkowskie do sporządzenia spisu wszystkich istniejących sieci, które nie są obecnie używane, bądź są wykorzystywane jedynie w niewielkim stopniu, a które można by odnowić, by służyły one do transportu towarów. Postulat ten dotyczy zwłaszcza linii kolejowych, ale także tras transportu morskiego i wodnego śródlądowego. Działając w ten sposób można doprowadzić w miarę możliwości do ustanowienia szlaków, które w stosunku do transportu drogowego będą krótsze i łatwiejsze do pogodzenia z zasadami zrównoważonego rozwoju.

2.   Uwagi ogólne

2.1   Przypomnienie wniosków EKES-u w sprawie programu Marco Polo I i Marco Polo II.

2.1.1

W swych opiniach 842/2002 z 17 - 18 lipca 2002 r. i 247/2005 z 9 marca 2005 r. w sprawie projektów rozporządzeń „Marco Polo I” i „Marco Polo II” Komitet wskazał na słabe punkty tego programu. Stwierdziwszy, że wbrew oczekiwaniom Komisji nie uda się osiągnąć przesunięcia na inne środki transportu, zaproponował uzupełnienie tego systemu o konkretne środki. W opiniach tych zawarto zwłaszcza następujące propozycje:

2.1.1.1

finansowanie ze środków publicznych infrastruktur przesunięcia modalnego (np. terminali i dojazdów do nich);

2.1.1.2

powierzenie komitetowi zarządzającemu stałego monitorowania podjętych działań, by w drugiej części programu „Marco Polo” wprowadzić użyteczne dostosowania;

2.1.1.3

zezwolenie na finansowanie projektów dotyczących działań zlokalizowanych jedynie na obszarze jednego państwa członkowskiego, o ile przyniesie to korzyści wszystkim użytkownikom przewozów międzynarodowych, którzy przejeżdżają przez ten obszar;

2.1.1.4

przewidzenie możliwości uwzględniania w projektach kwalifikujących się do programu „Marco Polo” działań, które w marginalnym stopniu dotyczą również transportu lotniczego i transportu rurociągami, o ile powiązane są one z innymi środkami transportu;

2.1.1.5

obniżenie progu uruchomienia funduszy dla każdego typu działań;

2.1.1.6

wydłużenie maksymalnych terminów realizacji działań dotyczących zmiany rodzaju transportu;

2.1.1.7

opracowanie „Europejskiego przewodnika” na temat wszystkich platform multimodalnych UE z ich opisem, z myślą o wszystkich użytkownikach;

2.1.1.8

utworzenie odrębnej kategorii dla transportu wodnego śródlądowego przy minimalnym progu obniżonym do poziomu 500 000 EUR ze względu na to, że nie można go porównać do transportu morskiego, w którym inwestycje są proporcjonalne do rozmiarów statków.

2.1.2

Komitet wyraził także życzenie uczestniczenia wraz z Komisją w rozważaniach nad możliwościami stopniowego odchodzenia od praktyki „zero zapasów”, by na jej miejsce przejść do praktyki „ruchomych zapasów”, gdy nie występuje absolutna konieczność natychmiastowej dostawy.

2.2   Sprawozdanie oceniające

Komitet z zadowoleniem zapoznał się z oceną, której przeprowadzenie Komisja powierzyła ekspertowi zewnętrznemu (1), niemniej pragnie wspomnieć o kilku zagadnieniach, które nie zostały ujęte w stosowny sposób:

Stale zmniejsza się liczba przedstawianych wniosków, która spadła z 92 w roku 2003 do 63 w roku 2004, 62 w 2005 r. i 48 w 2006 r., podczas gdy liczba wniosków przyjętych i objętych finansowaniem utrzymuje się mniej więcej na stałym poziomie 12–15.

Warto zauważyć, że pierwotnie oczekiwane przesunięcie modalne w ramach finansowanych projektów ostatecznie osiąga poziom 75 %, przy czym transport kolejowy osiąga poziom 99 %, podczas gdy w przypadku żeglugi śródlądowej wskaźnik skuteczności osiąga zaledwie 45% pierwotnego celu.

Zrealizowany w 64 % cel programu Marco Polo I dotyczący zmiany rodzaju transportu towarów z drogowego na inny dotyczy zaledwie 5,8 % łącznego ładunku przewiezionego w ten sposób w międzynarodowym transporcie drogowym w Unii Europejskiej. Ogólnie rzecz biorąc oznacza to stosunkowo małą zmianę.

Ocenia się, że procedura rozpatrywania wniosków, aż do etapu podpisania umów, jest złożona, nie dość przejrzysta i czasochłonna, zwłaszcza między etapem rozpoczęcia negocjacji a podpisaniem umowy. Zwracamy uwagę na odczucia wielu uczestników programu, którzy stwierdzają, że choć kryteria wyboru projektów są jasne i przejrzyste, inaczej przedstawia się przeprowadzanie procedury przyznawania oceny na podstawie tych parametrów i ostatecznej propozycji wybranych do programu projektów.

Minimalne wymagane progi są szczególnie wysokie dla małych i średnich przedsiębiorstw i nie zachęcają do podejmowania się nowych rodzajów transportu intermodalnego. Sytuacja ta sprzyja raczej realizowaniu małej liczby projektów przez wielkie przedsiębiorstwa, niż dużej liczby projektów przez małe i średnie przedsiębiorstwa. Podejście skierowane na takie właśnie małe i średnie firmy mogłoby przyczynić się do walki z przeciążeniem dróg na poziomie lokalnym i regionalnym.

Wobec braku odzewu na zaproszenie do składania wniosków w sektorze autostrad morskich, proponuje się, by projekty w tym zakresie podlegały monitorowaniu i by zachęcano do uczestnictwa w ich realizacji.

Proponuje się wyraźniejsze podkreślenie, że projekty te przyczyniają się do zmniejszania przeciążenia ruchu drogowego.

3.   Uwagi

Komitet ubolewa nad tym, że Komisja nie uwzględniła większości propozycji wysuniętych przezeń w dwóch opiniach na ten temat, które przyczyniłyby się do zwiększenia skuteczności programu, co potwierdza zewnętrzne sprawozdanie oceniające. Jednocześnie wyraża zadowolenie z wyrażonego, choć z opóźnieniem, poparcia dla wysuniętych przezeń sugestii. W szczególności przyjmuje on następujące stanowisko w poniższych kwestiach.

3.1   Od pierwszego marca 2008 r. zarządzanie programem powierzono, jak w przypadku innych programów wspólnotowych, Agencji Wykonawczej ds. Konkurencyjności i Innowacyjności (EACI). Komitet popiera ten środek, któremu jednak powinny towarzyszyć wszelkie działania i inicjatywy służące zmniejszeniu obciążeń biurokratycznych i przyciągnięciu innych potencjalnych kandydatów do uzyskania tej pomocy.

3.2   Zgodnie z procedurą przewidzianą w lit. d) pkt 2 załącznika I do rozporządzenia 1692/2006, Komisja podwoi maksymalną intensywność pomocy, z 1 do 2 EUR za 500 tonokilometrów przewozów, których udało się uniknąć lub które przeniesiono z transportu drogowego. Komitet uważa, że podwojenie tej dotacji jest konieczne, jeśli chcemy jeszcze bardziej rozwinąć program Marco Polo, zważywszy, że korzyści z obniżenia kosztów zewnętrznych i z pozytywnych skutków społecznych i środowiskowych takiego przesunięcia wielokrotnie przewyższają kwoty przeznaczone na jego sfinansowanie.

3.3   Dopuszczenie pojedynczych przedsiębiorstw do ubiegania się o wsparcie. Stworzenie możliwości, aby pojedyncze przedsiębiorstwo mogło zgłaszać projekty, rozjaśni i uprości warunki kwalifikowalności beneficjentów. Komitet wyraża zgodę na tę inicjatywę i ponownie stwierdza, że należałoby przewidzieć możliwość uwzględnienia projektów dotyczących jednego tylko państwa, o ile takie rozwiązanie przyczyni się do zmniejszenia transportu drogowego.

3.4   Stworzenie szczególnie niskiego progu dla projektów w zakresie transportu wodnego śródlądowego. Specjalny, niższy próg zostanie stworzony dla projektów zmierzających do przeniesienia przewozu ładunków z transportu drogowego na transport wodny śródlądowy, jak następuje:

Typ działania

Obecny próg

Próg proponowany

Transport wodny śródlądowy

17 mln tkm

Komitet z zadowoleniem stwierdza, że jego propozycje dotyczące obniżenia progów kwalifikowalności, zwłaszcza w przypadku transportu wodnego śródlądowego, zostały w końcu przyjęte i spodziewa się, że zmiana ta przyczyni się do wpłynięcia większej liczby projektów.

3.5   Refundacja mikro-przedsiębiorstwom wydatków na przygotowanie wniosków. W celu wspierania wniosków mikro-przedsiębiorstw dotyczących sektora drogowego i sektora transportu wodnego śródlądowego wprowadzona zostanie ryczałtowa refundacja wydatków na przygotowanie wniosku. Komitet wyraża zdziwienie, że pomimo stwierdzeń i sugestii wysuniętych w analizie wpływu, w nowym rozporządzeniu nie przewidziano wsparcia ani zwrotu kosztów dla małych przedsiębiorstw składających wnioski.

3.6   Obniżenie i uproszczenie progów kwalifikowalności projektów. Uproszczenie i obniżenie niektórych progów przyciągnie dodatkowo małe projekty i pomoże w osiągnięciu celów programu. Działanie to będzie przebiegało zgodnie z poniższą tabelą:

Typ działania

Obecny próg

Próg proponowany

Przesunięcie modalne

250 mln tkm

500 000 EUR

80 mln tkm

Transport wodny śródlądowy

17 mln tkm

Katalityczne

2 mln EUR

30 mln tkm

Wspólne uczenie się

250 000 EUR

250 000 EUR

Autostrady morskie

1,25 mld tkm

2,5 mln EUR

250 mln tkm

Unikanie ruchu

500 mln tkm

1 mln EUR

80 mln tkm

Komitet, który zgłosił tę propozycję, wyraża zgodę na obniżenie progów kwalifikowalności zgłaszanych projektów, jak i na przyjęcie tkm jako podstawy porównywania różnych wniosków.

3.7   Usunięcie specjalnego progu 10 % dla projektów związanych z unikaniem ruchu. Komitet wyraża zgodę na usunięcie wyżej wymienionego progu i sądzi, że środek ten doprowadzi do zgłaszania większej liczby wniosków w tej dziedzinie.

3.8   Uwzględnienie czynników transportu w obliczeniach przesunięcia modalnego. Zdaniem Komitetu uwzględnienie przebytych przez środek transportu odległości jest przydatną propozycją. Wskazane byłoby jednak zbadanie, w jaki sposób faworyzować projekty najlepiej wykorzystujące transport intermodalny, jak np. przesyłanie ładunków w niesprzęgniętych naczepach promami typu ro-ro.

3.9   Wydłużenie o sześć miesięcy czasu realizacji projektu w wyjątkowych przypadkach odpowiednio uzasadnionych przez beneficjenta. Komitet zgadza się na tę propozycję, gdyż środek ten może uspokoić beneficjentów, gwarantując im, że dotacje wspólnotowe zrekompensują im ewentualne straty poniesione na etapie uruchamiania projektu.

3.10   Uproszczenie warunków finansowania infrastruktury pomocniczej. Komitet wyraża zgodę na zniesienie wyżej wymienionych progów ustanowionych dla projektów infrastruktury pomocniczej i uważa, że takie uproszczenie wyeliminuje niepotrzebne nieuzasadnione ograniczenia.

3.11   Uproszczenie procedur administracyjnych programu. Komitet gorąco popiera wszelkie działania służące poprawie procedur i skróceniu terminów potrzebnych na sprostanie formalnościom administracyjnym w przypadku każdego typu przyznawanej pomocy, tym bardziej, że dotychczasowe doświadczenia w tej dziedzinie były negatywne. Jednak Komitet wstrzyma się przed wysunięciem bardziej stanowczej opinii na ten temat, do czasu otrzymania informacji zwrotnych dotyczących konkretnych doświadczeń uczestników tej inicjatywy.

3.12   W art. 5 ust. 2 drugie zdanie zostało skreślone („Warunki finansowania infrastruktury pomocniczej w rozumieniu art. 2 lit. h) wymienione w załączniku II”). Komitet popiera tę propozycję i sądzi, iż wymienione wyżej rozwiązanie stwarzało trudności przy realizacji projektów uwieńczonej sukcesem, zwłaszcza w przypadku wniosków dotyczących wykorzystania autostrad morskich.

3.13   Całkowita dotacja przyznana na infrastruktury pomocnicze w formie pomocy państwa oraz wsparcia wspólnotowego nie przekracza 50% kwalifikujących się kosztów (przepis uchylony). Komitet jest zdania, że przewidziane w tym punkcie działania są słuszne i sądzi, że rządy krajowe aktywniej włączą się w odnośne projekty.

3.14   zostaje zastąpiony następującym tekstem: „Do dnia 30 czerwca 2011 r. Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów sprawozdanie z oceny wyników osiągniętych przez program Marco Polo za okres 2003-2009”. Komitet wyraża zastrzeżenia co do zaproponowanego powyżej harmonogramu, gdyż uważa, że o ile wspomniane sprawozdanie nie będzie wykorzystane do przyjęcia środków korygujących, lepiej byłoby przeznaczyć więcej czasu na jego opracowanie, tak aby proponowane rozporządzenie mogło zostać poddane dokładniejszej ocenie.

Bruksela, 24 marca 2009 r.

Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Mario SEPI


(1)  Evaluation of the Marco Polo Programme (2003–2006), Ecorys. Dokument dostępny jedynie w jęz. angielskim na stronie: http://ec.europa.eu/transport/evaluations/annual_en.htm


22.9.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 228/100


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program w zakresie współpracy audiowizualnej ze specjalistami z krajów trzecich MEDIA Mundus

COM(2008) 892 wersja ostateczna – 2008/0258 (COD)

2009/C 228/19

Dnia 2 lutego 2009 r. Rada, działając na podstawie art. 150 ust. 4 i art. 157 ust. 3 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej program w zakresie współpracy audiowizualnej ze specjalistami z krajów trzecich MEDIA Mundus

24 lutego 2009 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego powierzyło Sekcji Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego przeprowadzenie prac przygotowawczych w tej sprawie.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 452. sesji plenarnej w dniach 24-25 marca 2009 r. (posiedzenie z 25 marca) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Bernarda HERNÁNDEZA BATALLERA na sprawozdawcę generalnego oraz stosunkiem głosów 79 do 5 – 3 osoby wstrzymały się od głosu – przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

1.1   EKES popiera omawiany wniosek dotyczący decyzji i zgadza się co do potrzeby krzewienia wartości i zasad społeczeństwa demokratycznego i państwa prawnego, jako że Unia Europejska opiera się na zasadach wolności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności.

1.2   EKES uznaje za słuszne i stosowne, że umo