ISSN 1725-5228

Dziennik Urzędowy

Unii Europejskiej

C 77

European flag  

Wydanie polskie

Informacje i zawiadomienia

Tom 52
31 marca 2009


Powiadomienie nr

Spis treśći

Strona

 

III   Akty przygotowawcze

 

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

 

447. sesja plenarna w dniach 17 i 18 września 2008 r.

2009/C 077/01

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady określającego normy emisji dla nowych samochodów osobowych w ramach zintegrowanego podejścia Wspólnoty na rzecz obniżenia poziomów emisji CO2 pochodzących z samochodów dostawczych COM(2007) 856 wersja ostateczna — 2007/0297 (COD)

1

2009/C 077/02

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie bezpieczeństwa zabawek COM(2008) 9 wersja ostateczna — 2008/0018 (COD)

8

2009/C 077/03

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Jednolity rynek Europy XXI wieku COM(2007) 724 wersja ostateczna

15

2009/C 077/04

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Europejska inicjatywa na rzecz rozwoju mikrokredytów dla wsparcia wzrostu gospodarczego i zatrudnieniaCOM(2007) 708 wersja ostateczna/2

23

2009/C 077/05

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady 76/769/EWG w zakresie ograniczeń we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu niektórych substancji i preparatów niebezpiecznych (dichlorometan) COM(2008) 80 wersja ostateczna — 2008/0033 (COD)

29

2009/C 077/06

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego dyrektywy Rady 68/151/EWG i 89/666/EWG w odniesieniu do nakładanych na niektóre rodzaje spółek wymogów ujawniania i tłumaczenia informacji COM(2008) 194 wersja ostateczna — 2008/0083 (COD)

35

2009/C 077/07

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy Rady 78/660/EWG i 83/349/EWG w odniesieniu do niektórych wymogów ujawniania informacji przez średnie przedsiębiorstwa oraz obowiązków sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych COM(2008) 195 wersja ostateczna — 2008/0084 (COD)

37

2009/C 077/08

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustawowych oznaczeń dwu- lub trzykołowych pojazdów silnikowych (wersja ujednolicona) COM(2008) 318 wersja ostateczna — 2008/0099 (COD)

41

2009/C 077/09

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie siedzenia kierowcy w kołowych ciągnikach rolniczych lub leśnych (wersja ujednolicona) COM(2008) 351 wersja ostateczna — 2008/0115 (COD)

41

2009/C 077/10

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie prawa spółek dotyczącego jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (wersja ujednolicona) COM(2008) 344 wersja ostateczna — 2008/0109 (COD)

42

2009/C 077/11

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (EWG) z dnia […] dotyczącego dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych (wersja ujednolicona) COM(2008) 369 wersja ostateczna — 2008/0126 (COD)

42

2009/C 077/12

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych COM(2008) 19 wersja ostateczna — 2008/0016 (COD)

43

2009/C 077/13

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie wspierania podejmowania na wczesnym etapie działań demonstracyjnych w dziedzinie zrównoważonej produkcji energii z paliw kopalnych COM(2008) 13 wersja ostateczna

49

2009/C 077/14

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego dotyczącego pierwszej oceny krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii, wymaganych na mocy dyrektywy 2006/32/WE w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych — Wspólne postępy w racjonalizacji zużycia energii COM(2008) 11 wersja ostateczna

54

2009/C 077/15

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie internetu przedmiotów

60

2009/C 077/16

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie kreatywnych treści online na jednolitym rynku COM(2007) 836 wersja ostateczna

63

2009/C 077/17

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2005/35/WE w sprawie zanieczyszczenia pochodzącego ze statków oraz wprowadzenia sankcji w przypadku naruszenia prawa COM(2008) 134 wersja ostateczna — 2008/0055 (COD)

69

2009/C 077/18

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady wprowadzającej ułatwienia w transgranicznym egzekwowaniu prawa dotyczącego bezpieczeństwa drogowego COM(2008) 151 wersja ostateczna — 2008/0062 (COD)

70

2009/C 077/19

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie międzynarodowych negocjacji w sprawie zmian klimatycznych (opinia z inicjatywy własnej Centrum Monitorowania Rozwoju Zrównoważonego)

73

2009/C 077/20

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności COM(2008) 40 wersja ostateczna — 2008/0028(COD)

81

2009/C 077/21

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz COM(2008) 124 wersja ostateczna — 2008/0050 (COD)

84

2009/C 077/22

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wpływu stałego rozwoju rynków energetycznych na łańcuchy wartości w przemyśle europejskim

88

2009/C 077/23

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie białej księgi Razem na rzecz zdrowia: strategiczne podejście dla UE na lata 2008–2013COM(2007) 630 wersja ostateczna

96

2009/C 077/24

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie rozszerzenia środków antydyskryminacyjnych na obszary znajdujące się poza rynkiem pracy oraz celowości przyjęcia jednej, kompleksowej dyrektywy antydyskryminacyjnej

102

2009/C 077/25

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wielojęzyczności

109

2009/C 077/26

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie uwzględnienia potrzeb osób starszych

115

2009/C 077/27

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: W kierunku zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich: wyzwania i szanse

123

2009/C 077/28

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Przegląd gospodarczy UE za 2007 r. – Poprawa warunków dla wzrostu wydajności w Europie

131

2009/C 077/29

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego: Stosowanie w UE i wobec krajów trzecich środków zwalczania nadużyć w obszarze podatków bezpośrednichCOM(2007) 785 wersja ostateczna

139

2009/C 077/30

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie sprawowania rządów i partnerstwa na szczeblu krajowym i regionalnym oraz podstawy do projektów w dziedzinie polityki regionalnej (wniosek Parlamentu Europejskiego)

143

2009/C 077/31

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zwolnień od podatku stosowanych do sprowadzania na stałe majątku osobistego z państw członkowskich (wersja ujednolicona) COM (2008) 376 wersja ostateczna — 2008/0120 (COD)

148

2009/C 077/32

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie partnerstwa strategicznego między UE a Afryką

148

2009/C 077/33

Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie: Stosunki UE — Ukraina: nowa dynamiczna rola społeczeństwa obywatelskiego

157

PL

 


III Akty przygotowawcze

EUROPEJSKI KOMITET EKONOMICZNO-SPOŁECZNY

447. sesja plenarna w dniach 17 i 18 września 2008 r.

31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/1


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady określającego normy emisji dla nowych samochodów osobowych w ramach zintegrowanego podejścia Wspólnoty na rzecz obniżenia poziomów emisji CO2 pochodzących z samochodów dostawczych

COM(2007) 856 wersja ostateczna — 2007/0297 (COD)

(2009/C 77/01)

Dnia 22 lutego 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady określającego normy emisji dla nowych samochodów osobowych w ramach zintegrowanego podejścia Wspólnoty na rzecz obniżenia poziomów emisji CO2 pochodzących z samochodów dostawczych.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 15 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był Edgardo Maria IOZIA.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17-18 września 2008 r. (posiedzenie z dnia 17 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 140 do 4 przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

W swoich opiniach w sprawie obniżenia poziomu emisji CO2 EKES zawsze zdecydowanie popierał wszelkie inicjatywy legislacyjne Komisji, które wyznaczają konkretne i widoczne cele w zakresie zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych, przyczyniające się w zasadniczy sposób do walki ze zmianami klimatu.

1.2

EKES popiera cele omawianego rozporządzenia polegające na stopniowym i rzeczywistym obniżeniu emisji CO2 do poziomu 130 g/km do 2012 r. dzięki udoskonaleniom konstrukcji silników.

1.3

Ponadto EKES oczekuje, że wszystkie zainteresowane strony zaangażują się w działania służące osiągnięciu — dzięki zintegrowanemu podejściu — celu 120 g/km do 2012 r. zgodnie z założeniami komunikatu Komisji z lutego 2007 r. i wzywa Radę oraz Parlament Europejski do szybkiego zatwierdzenia wszystkich aktów prawnych, które mogłyby pozytywnie wpłynąć na walkę ze zmianami klimatu.

1.3.1

EKES zaleca Komisji wyznaczenie celów długoterminowych zgodnie ze wskazaniami Parlamentu Europejskiego: trzeba będzie ustalić bardziej ambitne rozwiązania na rok 2020.

1.4

EKES w szczególności wyraża nadzieję na szybkie przyjęcie wniosku dotyczącego dyrektywy COM(2005) 261 końcowy w sprawie podatków związanych z samochodami osobowymi, na ulepszenie dyrektywy 1999/94/EWG w sprawie oznakowania informującego o emisjach CO2 i wzywa Komisję do koordynowania i proponowania inicjatyw w dziedzinie reklamy i marketingu przemysłu motoryzacyjnego służących promocji pojazdów bardziej oszczędnych pod względem zużycia paliwa.

1.5

Decyzja o przyjęciu specjalnego aktu prawnego dla przemysłu motoryzacyjnego wydaje się konieczna, by zakończyć okres przyjmowania przez przedsiębiorstwa dobrowolnych zobowiązań, które — chociaż korzystne z punktu widzenia wyników osiągniętych w zakresie obniżenia poziomu emisji CO2 przez samochody osobowe — okazały się niewystarczające do realizacji wytyczonych celów.

1.6

Wyrażając poparcie dla wytyczonej strategii i sposobu jej realizacji, EKES wnioskuje o opracowywanie realistycznych przepisów i o zachowanie przy tym właściwej równowagi pomiędzy konieczną poprawą stanu środowiska naturalnego, ochroną miejsc pracy w branży zatrudniającej 13 milionów pracowników i utrzymaniem pełnej konkurencyjności przedsiębiorstw europejskich w sektorze o strategicznym znaczeniu dla gospodarki europejskiej.

1.7

Z zadowoleniem przyjmuje wybór rozporządzenia jako instrumentu prawnego mogącego zagwarantować bezpośrednie przestrzeganie decyzji, które zostaną przyjęte i uniknięcie ewentualnych zakłóceń konkurencji. Potrzebna jest uważna ocena harmonogramu i konkretnych założeń proponowanych działań, a także uzyskanie dla nich bardziej powszechnego poparcia, w celu utrzymania i wzmocnienia na rynku globalnym konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw oraz w celu zapobieżenia powstawaniu sztucznych korzyści dla pewnych segmentów produkcji w tym sektorze.

1.8

W tym celu Komitet proponuje Komisji uwzględnienie możliwości zastąpienia obecnego systemu określania poziomów emisji opartego wyłącznie na masie pojazdów (obowiązującego w Japonii) alternatywnymi parametrami, takimi jak na przykład powierzchnia postojowa (iloczyn rozstawu kół i rozstawu osi), obowiązującymi dla pojazdów ciężarowych w Stanach Zjednoczonych.

1.9

EKES wzywa o zwrócenie większej uwagi na nachylenie funkcji liniowej (stopień procentowy nachylenia) ze względu na to, że ma ono bezpośredni wpływ na obciążenia dzielone wśród producentów. Sama Komisja w dokumencie streszczającym ocenę skutków [SEC (2007)1724] oświadcza: „W celu osiągnięcia równowagi między kryteriami, na podstawie wstępnej analizy na obecnym etapie należy dogłębniej rozważyć zakres nachyleń między 50° i 80”, w domyśle przyznając, że ocena oddziaływania na tak wrażliwy temat wymaga jeszcze znacznego ulepszenia. Wybór nachylenia równego 60° pozostawia problemy bez rozwiązania i mógłby wywołać spór z niektórymi producentami, którzy uważają, że taki wybór nie jest ani słuszny, ani wyważony. EKES zaleca, by ostateczna decyzja, podjęta po odpowiednim rozważeniu sprawy, nie była źródłem korzyści czy szkód dla kogokolwiek.

1.10

Kolejny aspekt wymagający uważnej oceny to wprowadzenie w życie kar przewidzianych w art. 7 analizowanego rozporządzenia. EKES popiera zamysł ich wprowadzenia ze względu na wywoływany przez nie zdecydowany efekt zniechęcenia, ale uważa, że ich silnie progresywny charakter nie pozwoli przemysłowi europejskiemu na dostosowanie się w odpowiednim czasie do wyznaczonych wartości. Środki te wydają się niewspółmierne w stosunku do innych sektorów i naruszają wewnętrzną równowagę pomiędzy producentami małych i średnich pojazdów a producentami dużych pojazdów, gdyż w stosunkowo większym stopniu wpływają na tych pierwszych.

1.11

EKES uważa, że środki te progresywnie znacznie rosną i że zostaną ostatecznie przerzucone na ceny końcowe, a zatem obciążą konsumenta, zakłócając ewentualnie konkurencję i spowalniając odnowę parku samochodowego. Zachęca zatem Komisję do podjęcia działań na rzecz utrzymania zasobów uzyskanych z tych środków wewnątrz branży motoryzacyjnej i wykorzystania ich jako zachęty do zastępowania pojazdów wywołujących większe zanieczyszczenie oraz do finansowania programów informacyjnych uwrażliwiających klientów, by zwracali większą uwagę na wartości emisji CO2 przy zakupie samochodu, a także jako uzupełnienia ogromnych środków potrzebnych w dziedzinie badań i rozwoju.

1.12

Ze względu na wagę potencjalnych wyników, EKES uznaje w istocie, że dla osiągnięcia spodziewanych postępów w tym sektorze zasadnicze znaczenie mają badania naukowe. Wychodzi przy tym z założenia, że po pierwszym etapie, na którym wyniki można osiągnąć przy użyciu istniejącej technologii, w przyszłości można się z dużą pewnością spodziewać konieczności dokonania „przełomu technologicznego” polegającego na wprowadzeniu wyższego poziomu technologii.

1.13

Według EKES-u podjęcie badań naukowych wymaga ogromnych zasobów i znacznego zaangażowania w tym kierunku, począwszy od niezbędnej koordynacji realizowanych już obecnie inicjatyw w poszczególnych państwach członkowskich, na uczelniach wyższych i we wszystkich ośrodkach doskonałości technologicznej na różnych poziomach, przy jednoczesnym zapewnieniu i wspieraniu bezpośredniego udziału producentów.

1.14

Mając to na uwadze, EKES uważa, że na całe środowisko naukowe mobilizująco może wpłynąć utworzenie wspólnej inicjatywy technologicznej (WIT) specjalnie dla branży motoryzacyjnej.

1.15

Komitet sądzi, że ocena oddziaływania nie wydaje się wystarczająco wnikliwa, jak wykazała sama Rada ds. Oceny Wpływu. Dokument SEC(2007) 1725 apeluje o naświetlenie wpływu, jaki wniosek może wywrzeć na realizację założonych celów, poprzez wyjaśnienie ewentualnych rozbieżności między wynikami ex ante a modelem TREMOVE. Ponadto trzeba przeprowadzić dodatkową analizę innych wrażliwych zmiennych, takich jak cena paliwa i autonomiczny wzrost masy (AMI). Należy pogłębić analizę i ocenę oddziaływania na szczeblu regionalnym, szczególnie na zatrudnienie, na sytuację dostawców branży motoryzacyjnej i na konkurencyjność międzynarodową.

1.16

EKES uważa, że by zapewnić powodzenie tak szczegółowo opracowanej strategii, należy przedsięwziąć odpowiednie środki wspierające i chroniące strukturę przemysłową w Europie, w celu utrzymania — a być może również wzmocnienia — obecnego poziomu konkurencyjności i utrzymania wysokiej jakości zatrudnienia w tym sektorze. EKES uważa, że należałoby przewidzieć okres „przejściowy” polegający na tym, że cel na rok 2012 byłby wyznaczony na poziomie nie niższym niż 80 % ostatecznego celu, a następnie poziom ten wzrastałby stopniowo dochodząc do poziomu celu ostatecznego w 2015 r.

1.17

Istotnym elementem dla osiągnięcia celów w zakresie ochrony środowiska i dla zachowania konkurencyjności jest ścisłe przestrzeganie ograniczeń poziomów emisji w odniesieniu do wszystkich samochodów osobowych wprowadzanych na rynek w Europie, lecz produkowanych poza terytorium Wspólnoty. Takie ograniczenia poziomów emisji będą stosowane do samochodów importowanych.

1.18

Uznając omawiany wniosek za początek działań mających na celu globalne podejście do problemów związanych z wpływem transportu na środowisko naturalne, Komitet zwraca się do Komisji o szybkie przygotowanie odpowiednich nowych przepisów prawnych, które będą mogły ograniczyć emisję CO2 spowodowaną przez samochody dostawcze, pojazdy ciężarowe o dużej ładowności i pojazdy dwukołowe, zbierając wszystkie dane dotyczące emisji z tych pojazdów.

1.19

EKES stwierdza, że choć polityka dotycząca branży motoryzacyjnej jest ważna, nie wyczerpuje bardziej kompleksowych wysiłków, jakie należy poświęcić ogólnie polityce transportowej. Stanowi jednak decydującą wskazówkę dla całego sektora, kierującą go w stronę celów realizowanych już przez inne branże przemysłu europejskiego.

1.20

EKES podkreśla, że jednocześnie z realizacją działań planowanych specjalnie dla tego sektora, należy dążyć do osiągnięcia wyznaczonych celów również poprzez oddziaływanie na popyt i takich inicjatyw oczekuje. Według EKES-u należy sprzyjać sztywnej polityce zastępowania w coraz większym stopniu transportu drogowego innymi rodzajami transportu, które powodowałyby mniejsze emisje gazów cieplarnianych, jak transport kolejowy, żegluga rzeczna, transport zbiorowy i w miarę możliwości środkami transportu o bardzo niskim poziomie emisji.

1.21

EKES nie popiera propozycji czasowego odstępstwa zawartej w art. 9 rozporządzenia w jej obecnej formie, gdyż odstępstwo to powoduje wyraźną różnicę w traktowaniu producentów. Zdaniem EKES-u bardzo ważne jest, by rozporządzenie nie stworzyło warunków sprzyjających powstaniu korzyści zakłócających konkurencję.

1.22

EKES zaleca opracowanie modelu uwzględniającego w obliczeniach CO2 wszystkie emisje związane z produkcją samochodów. „Ślad ekologiczny” spowodowany emisją CO2 powinien być brany pod uwagę w odniesieniu do całego cyklu życia pojazdów.

1.23

Dla osiągnięcia tego celu trzeba rozpocząć debatę na temat stylu życia. Jest to temat, na który EKES wypowiadał się już ostatnio w specjalnych opiniach. Ogólnie bowiem uznaje się, że jeżeli będzie postępowała obecna tendencja do wzrostu liczby prywatnych samochodów, o coraz większych rozmiarach, i do preferowania pojazdów powodujących wysoki poziom emisji gazów cieplarnianych i NOx, nie uda się osiągnąć celu ograniczenia o 20 % emisji CO2, na co w żadnym wypadku nie można pozwolić.

2.   Wstęp: kontekst wniosku

2.1

Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, która została zatwierdzona w imieniu Wspólnoty decyzją Rady 94/69/WE z dnia 15 grudnia 1993 r., nakłada na wszystkie strony obowiązek opracowania i realizacji programów mających na celu ograniczenie zmian klimatu.

2.2

Przyjmując to zalecenie, Komisja stopniowo opracowywała szereg środków prawodawczych, które w styczniu 2007 r. umożliwiły Unii Europejskiej zaproponowanie podczas negocjacji międzynarodowych całkowitego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o 30 %, w porównaniu z poziomem z roku 1990, wraz z redukcją o 20 % do 2020 r. Cele te zostały następnie przyjęte przez Radę i Parlament Europejski.

2.3

Przeprowadzając analizę poszczególnych sektorów, stwierdzono, że w latach 1990-2004 nastąpił ogólny spadek emisji gazów cieplarnianych o 5 %, natomiast w sektorze transportu poziom emisji wzrósł o 26 %.

2.4

Z tego względu konieczne stały się konkretne środki prawodawcze mające na celu dostosowanie przemysłu motoryzacyjnego do globalnej tendencji do ograniczania emisji gazów cieplarnianych, ze szczególnym uwzględnieniem sektora pojazdów osobowych, które są szczególnie problematyczne, gdyż odpowiadają za 12 % całkowitych emisji dwutlenku węgla (CO2) stanowiącego — jak wiadomo — główny rodzaj gazu cieplarnianego.

2.5

Z jednej strony w przemyśle motoryzacyjnym widoczny jest znaczny postęp technologiczny, który w latach 1995-2004 umożliwił obniżenie o 12,4 % emisji CO2 dzięki mniejszemu zużyciu paliwa, a z drugiej strony stały wzrost popytu na transport oraz rozmiaru pojazdów całkowicie zniweczył te korzyści, prowadząc wręcz do zwiększenia całkowitych emisji gazów cieplarnianych w transporcie.

2.6

Taki rozwój sytuacji wraz z brakiem konkretnych inicjatyw czyni mało prawdopodobnym osiągnięcie wyznaczonego celu 120 g CO2/km w odniesieniu do średniego poziomu emisji nowych samochodów.

3.   Kluczowe etapy strategii Komisji

3.1

Strategia wspólnotowa na rzecz zmniejszenia emisji CO2 zaczęła nabierać konkretnych kształtów w 1995 r. Jej podstawę stanowiły:

dobrowolne zobowiązania przemysłu motoryzacyjnego do zmniejszenia emisji;

ulepszenie informowania konsumentów;

promowanie pojazdów wykorzystujących mniej paliwa poprzez zastosowanie środków podatkowych.

3.2

W 1998 r. Europejskie Stowarzyszenie Producentów Samochodów (ACEA) zobowiązało się obniżyć średni poziom emisji nowych samochodów osobowych do 2008 r. do 140 g CO2/km, a następnie producenci japońscy (JAMA) i koreańscy (KAMA) podjęli to samo zobowiązanie do 2009 r.

3.3

Komisja uznała te zobowiązania, wydając zalecenie 1999/125/WE (w sprawie dobrowolnego porozumienia ACEA), 2000/303/WE (w sprawie dobrowolnego porozumienia KAMA) oraz 2000/304/WE (w sprawie dobrowolnego porozumienia JAMA). Jeżeli chodzi o kontrolę emisji, przyjęła ona decyzję nr 1753/2000/WE Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającą plan monitorowania średnich indywidualnych poziomów emisji CO2 z nowych samochodów osobowych.

3.4

7 lutego 2007 r. Komisja przyjęła dwa równoległe komunikaty dla przemysłu motoryzacyjnego:

„Wyniki przeglądu wspólnotowej strategii na rzecz zmniejszenia emisji CO2 pochodzących z samochodów osobowych i lekkich pojazdów dostawczych”, COM (2007) 19 wersja ostateczna (opinia CESE TEN/301, sprawozdawca: Virgilio RANOCCHIARI);

„Ramy prawne podstawą do zwiększania konkurencyjności przemysłu motoryzacyjnego w XXI w.” — CARS 21, COM (2007) 22 wersja ostateczna (opinia CESE INT/351, sprawozdawca: Francis DAVOUST).

3.5

W komunikatach tych podkreślono postępy poczynione na drodze do osiągnięcia celu 140 g CO2/km do 2008-2009 r., lecz stwierdzono, że ze względu na brak innych środków cel 120 g CO2/km dla nowych samochodów nie zostanie osiągnięty.

3.6

Oba komunikaty proponują przyjęcie zintegrowanego podejścia koncentrującego się na dwóch kierunkach działania:

obowiązkowym ograniczeniu emisji CO2 poprzez udoskonalenie konstrukcji silników pojazdów z myślą o osiągnięciu średniego poziomu emisji w wysokości 130 g/km;

dalszym ograniczeniu poziomu emisji o 10 g CO2/km poprzez środki uzupełniające, takie jak inne urządzenia technologiczne instalowane w samochodach osobowych (wskaźnik zmiany biegów, wskaźnik ciśnienia powietrza w oponach, opony o niskich oporach toczenia, klimatyzatory o dużej wydajności itp.), a także większe wykorzystanie biopaliw.

3.7

W omawianych komunikatach Komisja zwraca uwagę, że dążąc do osiągnięcia średniego poziomu emisji dla nowych samochodów, należy brać pod uwagę następujące elementy:

neutralność z punktu widzenia konkurencji;

sprawiedliwość społeczną podejmowanych decyzji i ich zgodność z zasadami zrównoważonego rozwoju;

unikanie jakichkolwiek nieuzasadnionych zakłóceń konkurencji między producentami;

całkowitą zgodność z celami z Kioto.

3.8

Ramy zaproponowane i potwierdzone przez Radę ds. Konkurencyjności oraz Radę ds. Transportu opierają się na założeniu, że wszyscy producenci samochodów wzmogą wysiłki na rzecz produkcji bardziej ekologicznych samochodów, dbając jednocześnie o maksymalną oszczędność kosztów.

3.9

Oznacza to, że należy przyjąć zintegrowane podejście do ograniczenia emisji CO2, które stosowałyby wszystkie podmioty i które podkreślałoby stosowność wniosku legislacyjnego, za pośrednictwem którego osiągnięto by założone cele, zachowując jednocześnie globalną konkurencyjność przemysłu motoryzacyjnego.

4.   Wniosek Komisji

4.1

Omawiany wniosek dotyczący rozporządzenia COM(2007) 856 ma na celu „obniżenie poziomów emisji CO2 pochodzących z samochodów dostawczych” oraz osiągnięcie średniego poziomu emisji w wysokości 130 g/km do 2012 r. Wniosek stosuje się do pojazdów silnikowych kategorii M1, zgodnie z definicją w załączniku II do dyrektywy 2007/46/WE, oraz — zgodnie z art. 2 ust. 2 rozporządzenia (WE) — do pojazdów, które po raz pierwszy rejestruje się we Wspólnocie i których nie rejestrowano wcześniej poza terytorium Wspólnoty.

4.2

Zgodnie ze zintegrowanym podejściem wniosek zostanie uzupełniony o inne środki mogące obniżyć emisję o dodatkowe 10 g CO2/km, tak by osiągnąć ostateczny cel 120 g CO2/km wyznaczony w komunikacie COM(2007) 19.

4.3

By określić poziomy emisji CO2, rozporządzenie uwzględnia:

konsekwencje tych działań dla rynków i konkurencyjności producentów;

promowanie innowacji;

zmniejszenie zużycia energii.

4.4

Omawiane rozporządzenie ma ponadto na celu:

zachęcić przemysł motoryzacyjny do inwestowania w nowe technologie;

aktywne promowanie innowacji ekologicznych;

uwzględnienie przyszłego rozwoju technologii;

podniesienie konkurencyjności europejskiego przemysłu;

stworzenie wysokiej jakości miejsc pracy.

4.5

Zdaniem Komisji omawiane rozporządzenie jest zgodne z innymi celami i obszarami polityki Unii i zostało sporządzone po szeroko zakrojonych konsultacjach, dzięki bezpośredniemu wkładowi grupy roboczej, którą słusznie powołano w ramach europejskiego programu na rzecz zmian klimatu (grupa CARS 21) przy bezpośrednim udziale wszystkich zainteresowanych stron.

4.6

Podstawa prawna. Art. 95 traktatu EWG wydaje się odpowiedni do zagwarantowania równości traktowania wszystkich podmiotów i zapewnia wysoki poziom ochrony zdrowia oraz środowiska.

4.7

Zasada pomocniczości i proporcjonalności. Wniosek przestrzega tych zasad, gdyż — nie leżąc w wyłącznej kompetencji Wspólnoty — unika tworzenia przeszkód w rynku wewnętrznym i, przyjmując środki prawodawcze na szczeblu wspólnotowym, upraszcza działania w celu zharmonizowanego ograniczenia wpływu samochodów osobowych na zmiany klimatu.

4.8

Wybór instrumentu legislacyjnego. Zdaniem Komisji wniosek dotyczący rozporządzenia wydaje się najbardziej odpowiedni do zagwarantowania bezpośredniego poszanowania postanowień, które zostaną przyjęte, przy jednoczesnym uniknięciu zakłóceń konkurencji mogących wpłynąć na rynek wewnętrzny.

4.9

Monitoring. Informacje o emisjach dwutlenku węgla przez nowe samochody osobowe, mierzonych w ujednolicony sposób przy użyciu metod ustalonych w rozporządzeniu (WE) nr 715/2007, powinny być gromadzone przez poszczególne państwa członkowskie, a następnie przekazywane Komisji przy zastosowaniu procedury przewidzianej w art. 6.

4.10

Certyfikat zgodności. Dyrektywa 2007/46/WE stanowi, że do każdego nowego samochodu osobowego producenci zobowiązani są wydać certyfikat zgodności oraz że jest to niezbędny instrument, na podstawie którego państwa członkowskie zezwalają na rejestrację nowego samochodu osobowego oraz dopuszczają go do użytku, z wyjątkiem odstępstw przewidzianych w art. 9 rozporządzenia.

4.11

Opłata z tytułu przekroczenia poziomu emisji. Art. 7 omawianego rozporządzenia proponuje, by począwszy od 2012 r., jeżeli emisje CO2 przekroczą docelowy poziom, na producenta lub na zarządzającego grupą nakładano opłatę z tytułu przekroczenia poziomu emisji. Opłata ta znacznie wzrośnie w latach następujących po 2012 r. i powinna być traktowana jako dochód budżetu Unii Europejskiej.

5.   Strategiczna propozycja Parlamentu Europejskiego

5.1

W swej rezolucji przyjętej 24 października 2007 r. Parlament Europejski z zadowoleniem przyjął strategię Komisji, lecz zaproponował, by obowiązujące poziomy emisji zostały wprowadzone począwszy od 2011 r., aby zapewnić osiągnięcie poziomu emisji wynoszącego 125 g CO2/km w 2015 r. wyłącznie za sprawą udoskonaleń technicznych w pojazdach. Parlament nalegał również na podjęcie kolejnego kroku, wyznaczając cel długoterminowy 95 g CO2/km do 2020 r. i życząc sobie, by do 2025 r. osiągnięto poziom emisji wynoszący 70 g CO2/km, z zastrzeżeniem kontroli osiągniętych wyników do 2016 r.

6.   Znaczenie zachowania konsumentów

6.1

Zachowanie konsumentów nabiera dużego znaczenia dla osiągnięcia pozytywnych wyników w zakresie obniżenia emisji CO2 w pojazdach osobowych. Dążąc do zwiększenia wkładu użytkowników w osiągnięcie wyznaczonych celów Komisja rozpoczęła prace przygotowawcze nad zmianą dyrektywy 1999/94/WE odnoszącej się do informowania konsumentów o zgodności nowych samochodów z celami w zakresie emisji oraz o wpływie tych celów na oszczędności paliwa.

7.   Uwagi ogólne

7.1

Podobnie jak w poprzednich opiniach w sprawie wniosków legislacyjnych dotyczących obniżenia emisji CO2 zaproponowanych przez Komisję, Komitet potwierdza swe poparcie dla wszystkich inicjatyw wspólnotowych, których celem jest osiągnięcie konkretnego poziomu zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych jako zasadniczego aspektu walki ze zmianami klimatu.

7.2

Komitet zgadza się co do celów wyznaczonych w omawianym wniosku dotyczącym rozporządzenia, zarazem przedstawia jednak do nich poniższe uwagi, i zwraca się do Rady oraz Parlamentu Europejskiego o szybkie przyjęcie całego opracowywanego obecnie prawodawstwa mogącego wpłynąć pozytywnie na zmiany klimatu.

7.3

Komitet zwraca się do instytucji europejskich o szybkie przyjęcie dyrektywy COM(2005) 261 w sprawie podatków związanych z samochodami osobowymi, która przyczyni się do szybszego osiągnięcia celu, zachęcając przedsiębiorstwa do większego zaangażowania oraz o podjęcie działań na rzecz szybkiego ulepszenia dyrektywy 1999/94/EWG odnoszącej się do przekazywania poprzez specjalne etykiety informacji o emisjach CO2, a także o koordynację i proponowanie inicjatyw w dziedzinie reklamy i marketingu sektora motoryzacyjnego, które przewidywałyby promocję pojazdów bardziej oszczędnych pod względem zużycia paliwa oraz zakaz reklamowania pojazdów powodujących większe zanieczyszczenie.

7.4

Odnosząc się konkretnie do omawianego rozporządzenia, Komitet popiera wybór art. 95 traktatu, gdyż wydaje się on odpowiedni do zagwarantowania równego traktowania wszystkich podmiotów, a także zapewnia wysoki poziom ochrony zdrowia i środowiska.

7.5

Z zadowoleniem przyjmuje wybór rozporządzenia jako instrumentu prawnego mogącego zagwarantować bezpośrednie poszanowanie postanowień, które zostaną przyjęte, przy jednoczesnym uniknięciu ewentualnych zakłóceń konkurencji. Wybór ten wydaje się konieczny po upływie okresu przyjmowania przez przemysł motoryzacyjny dobrowolnych zobowiązań, które — chociaż korzystne z punktu widzenia wyników osiągniętych w zakresie poziomu emisji CO2 przez samochody osobowe — okazały się niewystarczające do realizacji wytyczonych celów.

7.6

Komitet popiera propozycję zmniejszenia średniego poziomu emisji CO2 do 130 g/km poprzez udoskonalenie konstrukcji silników, choć żałuje, że bardziej ambitny cel 120 g/km, pierwotnie przewidziany na 2012 r., nie wydaje się już wykonalny. Dostrzega fakt, że Komisja proponuje obecnie osiągnięcie emisji 120 g/km w inny sposób, dzięki przyjęciu zintegrowanego podejścia, obejmującego m.in. wyższe normy dla opon, informowanie konsumentów, zachęty do ekologicznego stylu jazdy (1), a zwłaszcza szersze stosowanie biopaliw. Jednak z uwagi na rosnące wątpliwości co do wykonalności i celowości założeń dotyczących korzystania z biopaliw w transporcie Komitet nie postrzega tego jako zadowalającej alternatywy.

7.7

Komitet zaleca zatem, by Komisja wyznaczyła teraz nowe cele dla sektora motoryzacyjnego dotyczące poprawy wyników samochodów w zakresie emisji CO2 w nadchodzących latach. Sądzimy, że wyznaczanie teraz stopniowo coraz bardziej ambitnych celów na przyszłe lata w jasny sposób zasygnalizowałoby normy, które będą obowiązywać w tych latach, umożliwiając przemysłowi europejskiemu odpowiednie dostosowanie swoich planów produkcyjnych.

7.8

Komitet uważa, że osiągnięcie tego celu byłoby istotnym wkładem przemysłu motoryzacyjnego do walki z emisją gazów cieplarnianych w sektorze transportu, gdyż doprowadziłoby ono w tym okresie do zmniejszenia emisji CO2 o 400 mln ton.

7.9

Komitet uważa, że osiągnięcie ambitnych celów, zarówno bezpośrednich, jak i długoterminowych, wymaga kluczowego wkładu w formie dużych inwestycji w dziedzinie badań naukowych i rozwoju, które mogłyby powiązać ze sobą i skoordynować inicjatywy realizowane obecnie w poszczególnych państwach członkowskich, na uczelniach wyższych i we wszystkich ośrodkach doskonałości technologicznej tego sektora, zapewniając ponadto bezpośredni udział producentów.

7.9.1

EKES wskazuje Komisji i państwom członkowskim konieczność przyjęcia środków wsparcia dochodów, również w postaci zachęt podatkowych, dla rodzin wielodzietnych, które zmuszone są do korzystania z dużych samochodów. Należałoby również zastanowić się nad sytuacją na rynkach wschodnioeuropejskich, gdzie średni okres eksploatacji parku samochodowego jest bardzo wysoki i gdzie sprzedawane są samochody z drugiej i trzeciej ręki, bardzo zanieczyszczające środowisko. Należałoby poszukać w tych krajach sposobów na zachęcenie do wymiany samochodów poprzez specjalne przepisy. To oczywiste, że kraje o niższym dochodzie na mieszkańca nie mogą czerpać takich samych korzyści z ogólnego zmniejszenia emisji, gdyż ich mieszkańcy nie mogą sobie pozwolić na zakup bardziej wydajnych samochodów, które są prawdopodobnie również droższe.

7.10

Wydaje się oczywiste, że o ile w najbliższych latach odpowiednie wyniki osiągnąć można przy użyciu obecnej technologii, to w przyszłości konieczne będzie rozważenie procesów „stanowiących przełom technologiczny” poprzez wprowadzenie wyższego poziomu technologii.

7.11

Mając to na względzie, Komitet uważa, że na całe środowisko naukowe bardzo mobilizująco może wpłynąć utworzenie wspólnej inicjatywy technologicznej (WIT) na podstawie systemu współfinansowania poprzez dużą ilość środków z budżetu europejskiego i równie wysoki wkład ze strony przedsiębiorstw, tak jak ostatnio zaproponowano w odniesieniu do tak istotnych sektorów, jak ogniwa wodorowe i paliwowe, lotnictwo i transport lotniczy, innowacyjne leki, systemy informatyczne oraz nanoelektronika.

7.12

Komitet przyjmuje z zadowoleniem politykę nakładania kar za nieosiągnięcie zaproponowanych celów począwszy od 2012 r., tak jak przewiduje art. 7 omawianego rozporządzenia, gdyż popiera odstraszający charakter tego środka, lecz jego zdaniem pochodzące z nich środki powinny zostać przeznaczone na działania dotyczące przemysłu samochodowego, takie jak:

wzmocnienie wszystkich inicjatyw w zakresie badań i rozwoju;

inwestycje w szkolenia zawodowe;

finansowanie środków, które zachęcą właścicieli starych pojazdów powodujących zanieczyszczenia do ich zastąpienia;

przeprowadzenie kampanii informacyjnych w celu uwrażliwienia konsumentów na potrzebę uwzględnienia emisji szkodliwych gazów przy dokonywaniu zakupów;

wspieranie lokalnego transportu publicznego.

7.13

Komitet uważa, że te środki i ich w dużym stopniu progresywny charakter nie odpowiadają zdolności europejskiego przemysłu do dostosowania swojej branży produkcyjnej do nowych ograniczeń poziomów emisji. Środki karne, które z dużym prawdopodobieństwem wpłyną na system cen końcowych, wydają się szczególnie wysokie i mogą stanowić czynnik zakłócający konkurencję oraz pogorszyć sytuację tego sektora w porównaniu do innych sektorów. Trzeba znaleźć rozwiązanie, które zharmonizuje te obciążenia, biorąc pod uwagę średnie koszty ponoszone przez inne działy produkcji, których dotyczy ograniczenie emisji CO2

7.14

Komitet proponuje Komisji uwzględnienie możliwości zastąpienia obecnego systemu określania poziomów emisji opartych na masie pojazdów alternatywnymi parametrami, takimi jak na przykład powierzchnia postojowa (powierzchnia postojowa samochodu osobowego jest iloczynem rozstawu kół i rozstawu osi).

7.15

Nachylenie funkcji liniowej (tzn. stopień procentowy nachylenia) wpłynie na obciążenie dzielone między producentów i na skutki dla środowiska. Im bardziej nachylenie to zbliża się do 100, tym mniejsze będą obciążenia dla producentów samochodów o dużej masie oraz przeciwnie, im bardziej nachylenie to zbliża się do zera, tym większe będzie zaangażowanie w osiągnięcie celów (nachylenie wynoszące 80° pozwala na 6 g dodatkowych emisji, nachylenie 20° tylko 1,5 g dodatkowych emisji). Komisja wskazała nachylenie równe 60° (dozwolone 4,6 g dodatkowych emisji). Komitet wzywa Komisję do dogłębniejszego rozważenia tej propozycji, tak by absolutnie uniknąć wydania rozporządzenia, które byłoby bardziej korzystne lub niekorzystne dla jakiegokolwiek przedsiębiorstwa.

7.16

Gdyby Komisja utrzymała swoje stanowisko w odniesieniu do masy, zmiana nachylenia w 2010 r. nie miałaby większego sensu i należałoby wziąć pod uwagę wzrost masy od 2013 r.

7.17

Komitet zwraca się do Komisji o szybkie przygotowanie odpowiednich nowych przepisów prawnych, które będą mogły ograniczyć emisję CO2 powodowaną przez samochody dostawcze, pojazdy ciężarowe o dużej ładowności oraz pojazdy dwukołowe, w odniesieniu do których potrzebne są wiarygodne i sprawdzone dane dotyczące faktycznych emisji.

7.18

Komitet wzywa Komisję do należytego uwzględnienia — wraz z niepodważalnymi aspektami ochrony środowiska — wnikliwej oceny wpływu, jaki rozwój tego złożonego procesu może wywrzeć na zatrudnienie 13 mln pracowników, którzy są obecnie zatrudnieni w całej branży motoryzacyjnej. Z uwagi na wzrost cen ropy oraz fakt, że konsumenci chcą oszczędzać na paliwie, europejscy producenci samochodów mogliby, produkując bardziej efektywne samochody, zyskać przewagę konkurencyjną, co wpłynęłoby korzystnie na zatrudnienie w UE.

7.19

Komitet uważa, że należy przedsięwziąć odpowiednie, konkretne środki na rzecz badań nad nowymi, innowacyjnymi i efektywnymi technologiami, w celu utrzymania — a być może również wzmocnienia — obecnego poziomu konkurencyjności i wysokiej jakości zatrudnienia w europejskim przemyśle samochodowym.

7.20

Zdaniem Komitetu istotnym elementem tego procesu jest skwapliwe i stanowcze stosowanie ograniczeń poziomów emisji w odniesieniu do wszystkich samochodów osobowych wprowadzanych na rynek w Europie, lecz produkowanych poza terytorium Wspólnoty. Takie ograniczenia poziomów emisji będą obliczane na podstawie wielkości importu.

7.21

Komitet uważa, że sprawozdania z poczynionych postępów przewidziane w 2010 r. będą istotnym momentem oceny całej strategii i z tego względu wnosi, by został włączony do udziału w tych ocenach okresowych, wraz z możliwością wyrażenia swojego własnego zdania.

7.22

Komitet sądzi, że ocena oddziaływania nie wydaje się wystarczająco wnikliwa. Zważywszy na znaczenie tego zagadnienia, Rada ds. Oceny Wpływu wystąpiła z sugestią bardziej dogłębnego rozważenia niektórych problematycznych punktów.

7.23

Dokument SEC(2007) 1725 apeluje o naświetlenie wpływu, jaki wniosek może wywrzeć na skład floty pojazdów i, co za tym idzie, na realizację założonych celów, poprzez wyjaśnienie ewentualnych rozbieżności między wynikami ex ante a modelem TREMOVE (2); postuluje również sporządzenie dodatkowej analizy wrażliwości niektórych zmiennych, takich jak cena paliwa i autonomiczny wzrost masy (AMI), a także przeprowadzenie oceny wpływu na szczeblu regionalnym, zwłaszcza w dziedzinie zatrudnienia, i dodatkowej oceny branży dostawców w sektorze motoryzacyjnym oraz konkurencyjności międzynarodowej. Komitet zgadza się z tymi sugestiami i wyraża życzenie, by ocena oddziaływania była dogłębna i kompletna.

7.24

Komitet podkreśla potrzebę połączenia przygotowanych środków ze wzmocnieniem polityki ograniczania popytu w dziedzinie transportu poprzez zastępowanie coraz większej części transportu drogowego innymi środkami, które powodowałyby mniejsze emisje gazów cieplarnianych, takimi jak transport kolejowy, żegluga rzeczna, transport zbiorowy itp.

7.25

EKES nie zgadza się z propozycją zastosowania czasowego odstępstwa przewidzianego w art. 9 rozporządzenia. W obecnej formie jest ona niezgodna z zasadą równego traktowania przedsiębiorstw, gdyż w praktyce powoduje zakłócenie konkurencji w tym specyficznym segmencie rynku, w którym produkty są do siebie podobne i mają podobne cechy. EKES uważa w istocie, że odstępstwo powinno zostać przyznane wszystkim producentom (powiązanym z innymi bądź nie) konkurującym ze sobą w tym samym segmencie rynku, który jest zresztą bardzo niewielki (0,2 %).

7.26

EKES zaleca Komisji wyznaczenie długoterminowych celów, zgodnie ze wskazaniami Parlamentu Europejskiego: począwszy od 2020 r. trzeba będzie wypracować bardziej ambitne rozwiązania, zwracając szczególną uwagę na to, czy są wykonalne w praktyce. Niezbędne jest dalsze ograniczanie emisji i wysyłanie jednoznacznych sygnałów świadczących o chęci wytrwania na tej drodze.

7.27

EKES zaleca opracowanie modelu uwzględniającego w obliczeniach CO2 wszystkie emisje związane z produkcją samochodów. Na przykład w niektórych krajach wiele komponentów sprowadzanych jest z daleka, co przyczynia się do podniesienia poziomu emisji w przeliczeniu na jeden wyprodukowany samochód, zanim jeszcze zostanie on wprowadzony do ruchu. Należy uwzględniać „ślad ekologiczny” spowodowany emisją CO2 w odniesieniu do całego cyklu życia pojazdów, łącznie z emisją CO2 powstałą w wyniku ich złomowania.

7.28

W niektórych ze swych poprzednich opinii Komitet nakłaniał Komisję do zainicjowania debaty na temat stylu życia. Zgadzając się z zaproponowanymi celami, Komitet odnotowuje, że jeżeli tendencja do wzrostu liczby prywatnych samochodów osobowych, pojazdów drogowych do przewozu towarów oraz innych środków transportu, które powodują wysoki poziom emisji gazów cieplarnianych i NOx, utrzyma się na obecnym poziomie, a także sprawdzą się prognozy Komisji dotyczące wzrostu, to niemożliwe będzie osiągnięcie celu ograniczenia emisji CO2 o 20 %, wytyczonego w ostatnich wnioskach Komisji.

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Opinia CESE Dz.U. C 44 z 16.2.2008, sprawozdawca: Virgilio RANOCCHIARI.

(2)  TREMOVE jest modelem służącym do analizy oceny efektywności środków technicznych i nietechnicznych pod względem kosztów, które to środki mają na celu obniżenie poziomu emisji całego sektora transportu i podniesienie jakości powietrza w 21 krajach: UE-15, Szwajcarii, Norwegii, Republice Czeskiej, na Węgrzech, w Polsce i Słowenii (cztery nowe kraje wybrano na podstawie dostępności danych).


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/8


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie bezpieczeństwa zabawek

COM(2008) 9 wersja ostateczna — 2008/0018 (COD)

(2009/C 77/02)

Dnia 17 marca 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie bezpieczeństwa zabawek.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 15 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był Jorge PEGADO LIZ.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17-18 września 2008 r. (posiedzenie z 18 września 2008 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 49 do 1 — 8 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji, mającą na celu przegląd dyrektywy w sprawie bezpieczeństwa zabawek, lecz jego zdaniem jest ona spóźniona i niedostatecznie ambitna.

1.2

EKES zwraca uwagę, że ocena oddziaływania, na której opiera się wniosek, została przeprowadzona w 2004 r. i nie obejmowała wszystkich państw, które są obecnie członkami UE.

1.3

W obliczu rosnącej liczby alarmujących sygnałów związanych z zabawkami, o których wspomina się w najnowszym sprawozdaniu RAPEX (2007 r.), EKES jest zaskoczony, że ocena oddziaływania nie przyniosła rozstrzygnięcia co do powiązań między aktualną dyrektywą a spowodowanymi przez zabawki wypadkami wśród dzieci ani też co do stwierdzonego braku wiedzy o wpływie obecnego wniosku na przyszłą liczbę i poważny charakter wypadków związanych z zabawkami; powinno to być głównym przedmiotem zainteresowania i podstawowym powodem podjęcia obecnej inicjatywy.

1.4

Uwzględniając fakt, że Komisja stwierdza brak lub niedostatek wiarygodnych danych statystycznych dotyczących wypadków spowodowanych przez zabawki w Unii Europejskiej, EKES proponuje, by Komisja, we współpracy z właściwymi władzami państw członkowskich, stworzyła odpowiedni system informacji statystycznych dotyczących tego rodzaju wypadków, na przynajmniej takim poziomie, jaki istnieje już w niektórych porządkach prawnych; powinien on być dostępny dla wszystkich podmiotów uczestniczących w łańcuchu produkcji i wprowadzania do obrotu, jako sposób zapobiegania wypadkom (1).

1.5

EKES uważa, że podstawą prawną wniosku powinien być art. 153 Traktatu, a nie tylko art. 95, ponieważ najważniejsza jest skuteczna ochrona dzieci, która ma pierwszeństwo przed zwykłym ułatwianiem transgranicznego handlu zabawkami.

1.6

EKES uważa również, że ze względu na zakres i charakter nowego wniosku legislacyjnego oraz doświadczenia z wdrażaniem obecnej dyrektywy w różnych państwach członkowskich, odpowiednim instrumentem prawnym powinno być rozporządzenie, a nie dyrektywa, jeżeli przyjmie się harmonizację całkowitą.

1.7

EKES z zadowoleniem przyjmuje spójność wniosku pod względem technicznym i prawnym oraz jego odpowiednią strukturę, a także ogólnie zgadza się z zaproponowanymi środkami innowacyjnymi, a w szczególności z:

rozszerzeniem definicji „zabawki” oraz przyjęciem pojęcia przewidywalnego użytkowania, z uwzględnieniem zachowania dzieci;

wzmocnieniem nadzoru państw członkowskich;

stworzeniem odpowiednich zasad zapobiegania i dostarczania informacji na temat bezpieczeństwa zabawek: ostrzeżeń i oznakowania.

1.8

EKES wyraża jednak ubolewanie, że nie poruszono wielu aspektów o kluczowym znaczeniu lub poruszono je w niewystarczającym stopniu. Są to w szczególności następujące zagadnienia:

a)

zdecydowane opowiedzenie się za zasadą ostrożności;

b)

bardziej rygorystyczne szkolenie i kształcenie osób odpowiedzialnych za opiekę nad dziećmi, jeżeli chodzi o kontakt z zabawkami;

c)

sprecyzowanie pewnych zbyt dwuznacznych bądź niejasnych pojęć, takich jak pojęcie zabawki i rozmiaru szkody;

d)

brak równowagi między importerami i upoważnionymi przedstawicielami a producentami, co skutkuje likwidacją odpowiedzialności podmiotów w łańcuchu dystrybucji i sprzedaży zabawek oraz w zakresie zadośćuczynienia za spowodowane szkody;

e)

brak przyjęcia procedury oceny zgodności dostosowanej do charakteru MŚP.

1.9

Dlatego też Komitet zdecydowanie wzywa Komisję do przeglądu wniosku zgodnie z propozycjami zawartymi w niniejszej opinii tak, aby stała się ona bardziej wiarygodnym instrumentem skutecznej ochrony oraz bezpieczeństwa dzieci podczas używania zabawek.

1.10

Komitet wzywa Parlament Europejski i Radę do przyjęcia propozycji i zaleceń przedstawionych w niniejszej opinii oraz do uwzględnienia ich w procedurze legislacyjnej prowadzącej do zatwierdzenia nowej dyrektywy.

2.   Wprowadzenie: streszczenie wniosku

2.1

W latach 70. Komisja po raz pierwszy ogłosiła zamiar opracowania przepisów prawnych w dziedzinie bezpieczeństwa zabawek, zgłaszając różne wnioski, które były kolejno wycofywane ze względu na brak konsensusu politycznego. Wreszcie, w nawiązaniu do rezolucji Rady z 23 czerwca 1986 r. (2) w sprawie ochrony i bezpieczeństwa konsumentów, w nowym wniosku Komisji określono, w oparciu o szerszy konsensus, konieczność harmonizacji na szczeblu europejskim definicji „zabawek”, norm dotyczących ich wytwarzania, głównych wymogów bezpieczeństwa, warunków ich wprowadzania do obrotu oraz zagwarantowania, że mogą być bezpiecznie używane przez dzieci.

2.2

Opublikowana w tym okresie dyrektywa 88/378/WE z 3 maja 1988 r. (3) jest jedną z pierwszych inicjatyw legislacyjnych wynikających z „nowego podejścia” w dziedzinie harmonizacji technicznej i standaryzacji, w oparciu o rezolucję Rady z 7 maja 1985 r. (4)

2.3

EKES opracował opinię obligatoryjną w sprawie przedstawionego wówczas wniosku dotyczącego dyrektywy (5), w której przyjął z zadowoleniem treść wniosku i wyraził ubolewanie z powodu znaczących opóźnień w jego przygotowaniu. Wychodząc z założenia, że wszystkie zabawki powinny być bezpieczne oraz że dzieci są narażone na ryzyko i powinny być szczególnie chronione, Komitet podkreślił także konieczność uwzględnienia kwestii bezpieczeństwa zabawek jako części szerszego zakresu dyrektywy dotyczącej odpowiedzialności za produkt (6).

2.4

W międzyczasie dyrektywa z 1988 r. była przedmiotem wielu sprostowań (7) i została w sposób istotny zmieniona dyrektywą 93/68/EWG z 22 czerwca 1993 r. (8) Komisja wydała także komunikat dotyczący jej stosowania (9).

2.5

W 1992 i 2001 r. przyjęto i opublikowano dwie dyrektywy dotyczące bezpieczeństwa produktów, które obejmowały w sposób ogólny zagadnienie bezpieczeństwa zabawek (10), przy czym w tej ostatniej położono szczególny nacisk na „zmiany wprowadzone do traktatu, szczególnie w art. 152 dotyczącym zdrowia publicznego i art. 153 dotyczącym ochrony konsumenta, a także w świetle zasady ostrożności”.

2.6

Dwadzieścia lat po opublikowaniu dyrektywy z 1988 r. Komisja proponuje nową dyrektywę w tej dziedzinie, zdając sobie sprawę, że w tym czasie obowiązujące przepisy się zdezaktualizowały; zakres ich zastosowania i użyte pojęcia wymagają przeformułowania w celu ich jaśniejszego określenia oraz dostosowania do nowej rzeczywistości; należy pilnie zagwarantować spójność przepisów z zaproponowanymi niedawno ogólnymi ramami prawnymi wprowadzania produktów do obrotu (11); przede wszystkim zaś wystąpiły poważne niedostatki i różnice w transpozycji i wdrażaniu dyrektywy w poszczególnych państwach członkowskich w odniesieniu do jej stosowania, co wymaga podjęcia odpowiednich działań.

2.7

Omawiany wniosek opiera się na trzech ważnych analizach technicznych, które należy uznać za jego integralną część. Dwie z nich dotyczą wymogów i stosowania w produkcji zabawek niektórych substancji chemicznych, które mogą być niebezpieczne. Trzecia analiza zawiera ocenę ogólnego oddziaływania, a jej sprawozdanie końcowe opracowano w 2004 r.

2.8

W omawianym wniosku Komisja stawia sobie, w skrócie, następujące cele:

A)

Poprawa wymogów w dziedzinie bezpieczeństwa, w szczególności jeśli chodzi o:

a)

stosowanie substancji chemicznych;

b)

ostrzeganie i informowanie konsumentów i użytkowników;

c)

ryzyko zadławienia i uduszenia się;

d)

dołączanie zabawek do żywności;

e)

definicję ogólnego wymogu bezpieczeństwa.

B)

Skuteczniejsze i bardziej spójne stosowanie dyrektywy, szczególnie poprzez:

a)

wzmocnienie środków nadzoru rynku państw członkowskich;

b)

informacje o substancjach chemicznych w dokumentacji technicznej;

c)

umieszczanie oznakowania CE;

d)

ocena bezpieczeństwa.

C)

Zgodność dyrektywy z ogólnymi ramami prawnymi dotyczącymi wprowadzania produktów do obrotu.

D)

Wyjaśnienie zakresu zastosowania i lepsze zdefiniowanie użytych pojęć.

3.   Uwagi ogólne

3.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji, lecz sądzi, że można jej zarzucić opóźnienie, zważywszy, że omawiana dyrektywa istnieje od ponad 20 lat, a w międzyczasie nastąpiły głębokie zmiany parametrów i metod produkcji oraz wprowadzania zabawek do obrotu, a także zmiany preferencji i zwyczajów ich naturalnych odbiorców. Poza tym EKES uważa, że obecny wniosek mógłby być bardziej ambitny, jeżeli chodzi o cele, a jego postanowienia mogłyby uwzględniać obawy wynikające z niedawnych nagłośnionych publicznie wydarzeń, które odzwierciedlone są ponadto nie tylko w ostro sformułowanych wypowiedziach i stanowiskach zajmowanych przez komisarz odpowiedzialną za ochronę konsumentów, lecz także w rezolucji Parlamentu Europejskiego z 2007 r., z której treścią EKES się zgadza (12). Komitet wyraża w związku z tym ubolewanie, że w dyskusjach z nim nie brała udziału także DG SANCO, która nie była bezpośrednio zaangażowana w opracowanie wniosku.

3.2

EKES jest zaskoczony, że analiza oddziaływania, na której opiera się obecny wniosek, ma ponad 4 lata i nie obejmuje sytuacji we wszystkich państwach członkowskich. Ponadto nie jest jasne, w jakim stopniu uwzględniono przedstawicieli konsumentów i rodzin ani jaki był ich faktyczny udział w badaniach.

3.3

W obliczu krytyki Komisji, odnoszącej się do domniemanych niedostatków w stosowaniu dyrektywy, EKES jest zaskoczony, że krytyce tej nie towarzyszą inicjatywy Komisji mające na celu zapewnienie prawidłowego przestrzegania wspomnianych przepisów wspólnotowych.

3.4

Biorąc pod uwagę stwierdzony przez Komisję brak lub niedoskonałość danych statystycznych, Komitet zastanawia się, w jaki sposób można wyciągnąć odpowiednie wnioski co do stanu obecnego, który należy zmienić, jak i co do skuteczności zaproponowanych środków. Ponadto wiadomo, że rynek zabawek w Europie, szacowany na 17,3 mld EUR w cenach detalicznych z 2002 r., z importem wynoszącym ponad 9 mld EUR, jest dobrze rozwijającym się sektorem, który obejmuje ok. 2000 przedsiębiorstw, w większości małych i średnich, i zatrudnia bezpośrednio ponad 100 000 pracowników (13).

3.5

Zdaniem EKES-u sam charakter omawianego wniosku wymaga uznania za podstawę prawną nie tylko art. 95, lecz także art. 153, ponieważ zakres wniosku nie odnosi się wyłącznie do urzeczywistnienia rynku wewnętrznego, lecz raczej dotyczy kategorii szczególnie wrażliwych konsumentów, która w żadnym razie nie może być uznawana za kategorię „przeciętnego konsumenta”.

3.6

Ponadto fakt, że dzieci są pośrednimi konsumentami zabawek, ponieważ to nie one je kupują, lecz ich rodzice lub inni dorośli, którzy oddają zabawki do ich użytku, powinien skłonić Komisję do przyjęcia bardziej rygorystycznego podejścia, jeżeli chodzi o odpowiednie odzwierciedlenie w treści wniosku potrzeby informowania i edukowania tej grupy konsumentów.

3.7

EKES rozumie, że Komisja zdecydowała się w tym wypadku na całkowitą harmonizację, lecz powtarza swoje zdecydowane przekonanie, że w przypadkach takich jak obecny można by wiele zyskać, stosując rozporządzenie zamiast dyrektywy, ze względu na oczywiste korzyści w postaci pewności prawnej oraz uniknięcia ryzyka opóźnionej lub wadliwej transpozycji i wynikających stąd rozbieżności w stosowaniu, co zauważyła Komisja w odniesieniu do obecnie obowiązującej dyrektywy (14).

3.8

Uwzględniając charakter przedmiotu, stałe zmiany stanu wiedzy i technologii, możliwość sporadycznych incydentów, wyraźnie widocznych w przypadku firm Mattel i Fisher Price, niepokojący wzrost liczby alarmujących sygnałów związanych z zabawkami, o których wspomina się w niedawnym sprawozdaniu rocznym RAPEX (2007), oraz fakt, że sektor ten ma najwięcej zgłoszeń takich przypadków (31 %) (15), należałoby się spodziewać, że obecny wniosek uwzględni lekcje wyciągnięte z tych wydarzeń, w szczególności z porażki systemu „nadzoru po wprowadzeniu do obrotu”, czyniąc dyrektywę bardziej wykonalną i egzekwowalną, co prowadziłoby do większego bezpieczeństwa na rynku zabawek. Oznaczałoby to, że w razie wątpliwości zakazane byłyby wszelkie przedmioty (nawet bez wystarczającego stopnia pewności), których używanie przez dzieci do zabawy mogłoby wzbudzać uzasadnione podejrzenia, że stanowią one niebezpieczeństwo, nawet jeśli jest ono niewielkie, biorąc przy tym pod uwagę nieprzewidywalne zachowanie dzieci. Jednakże w tym przypadku tak nie jest.

3.9

Jeżeli chodzi o oznakowanie CE, EKES przywołuje i powtarza w tym miejscu swoje stanowisko z poprzedniej opinii w sprawie wspólnych ram dotyczących wprowadzania produktów do obrotu, mówiące o tym, że „brak wiarygodności oznakowania CE stanowi brak wiarygodności całego systemu, oraz w ostateczności samej adekwatności prawodawstwa opartego na nowym podejściu” (16).

W tym przypadku EKES wzywa Komisję do uzgodnienia ostatecznego brzmienia omawianego wniosku z tekstem przyjętym we wszystkich wnioskach dotyczących wspomnianych wcześniej wspólnych ram (17).

3.10

EKES popiera w pełni sugestię PE dotyczącą wprowadzenia europejskiej etykiety bezpieczeństwa dla zabawek, która byłaby przyznawana przez niezależne organy trzecie, oraz wyraża ubolewanie, że we wniosku nie uwzględniono wszystkich sugestii zawartych w rezolucji PE z września 2007 r. Ponadto EKES potwierdza obawy MŚP związane nie z tym, że zabawki produkowane i wprowadzane przez nie do obrotu mają mniejszy poziom bezpieczeństwa, lecz, jak to już wspomniano w wyżej wymienionej opinii, odnoszące się do proporcjonalności środków stosowanych w celu odpowiedniego potwierdzenia zgodności, szczególnie produktów niewytwarzanych w seriach lub produktów wytwarzanych w seriach limitowanych (18).

3.11

EKES jest zdania, że z procesu produkcji zabawek należy wyeliminować substancje uznane za potencjalnie niebezpieczne w stopniu proporcjonalnym, zrównoważonym i wykonalnym dla odpowiedzialnych producentów oraz egzekwowalnym dla władz.

3.12

EKES przyjmuje z zadowoleniem niedawną decyzję Komisji w sprawie zabawek zawierających magnesy, lecz jest zaskoczony, że kwestia ta nie została poruszona w aktualnym wniosku w sprawie dyrektywy. Reakcja Komisji nie wydaje się wystarczająco silna w obliczu powagi zagrożeń i wypadków, które już miały miejsce w związku ze stosowaniem tego rodzaju zabawek; Komisja ograniczyła się jedynie do wezwania państw członkowskich, by każde z nich w wybrany przez siebie sposób dołączyło „ostrzeżenie”.

3.13

EKES uważa, że uzasadnione byłoby bardziej precyzyjne określenie poziomu i charakteru kar, podobnie jak już to zrobiła Komisja w dziedzinach, w których szkodliwość nieodpowiednich zachowań jest znacznie niższa ze społecznego punktu widzenia.

3.14

Ogólnie rzecz biorąc, EKES ubolewa nad tym, że stracono możliwość zapewnienia bezpieczeństwa dzieci w Europie przynajmniej na takim samym poziomie jak w niektórych państwach członkowskich i innych krajach (także z inicjatywy samych producentów), gdzie niektóre rodzaje zabawek są po prostu zakazane, jak wskazano w badaniu zleconym niedawno przez PE (19).

3.15

EKES jest świadom silnej konkurencji na szczeblu międzynarodowym w sektorze produkcji zabawek. Wzywa zatem Komisję Europejską, Parlament Europejski i Radę do uwzględnienia konkurencyjności tego sektora przy wprowadzaniu zmian w trakcie procesu prawodawczego zmierzającego do przyjęcia omawianej dyrektywy. Nie chodzi o obniżenie norm bezpieczeństwa zabawek, co byłoby niekorzystne z punktu widzenia ochrony konsumenta, a przede wszystkim ochrony dzieci, ale o doprowadzenie do ścisłego przestrzegania zasad handlu międzynarodowego, tak by przedsiębiorstwa europejskie mogły ze sobą konkurować na tych samych warunkach.

3.16

Wreszcie EKES apeluje do Komisji o zwrócenie uwagi na kwestie społeczne związane z wytwarzaniem zabawek, szczególnie w krajach trzecich, w których małe dzieci są zatrudniane do ich produkcji w nieludzkich warunkach pod względem godzin pracy i miejsca pracy i są na co dzień narażone na kontakt z toksycznymi i bardzo niebezpiecznymi produktami, a także o zajęcie wyraźnego stanowiska na rzecz zabawek „ekologicznych” i „etycznych”.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1   Artykuł 1 i załącznik I: Wykaz produktów, które nie są uważane za zabawki

EKES popiera zamiar Komisji uaktualnienia definicji „zabawki”, co pozwoli na zastosowanie jej do wszystkich produktów, które nie zostały zaprojektowane wyłącznie do zabawy.

EKES podkreśla jednak, że aktualna definicja zabawki jest niewystarczająca do osiągnięcia zaproponowanych celów, ponieważ nie tylko nie pozwala na niezbędną w miarę rozwoju rynku technologii aktualizację, lecz także ustanawia listę produktów nieobjętych zakresem dyrektywy. Komitet kwestionuje zasadność tej listy, a zwłaszcza umieszczenie na niej dekoracji związanych ze świętami i obchodami, sztucznej biżuterii, gier, w których korzysta się z zaostrzonych pocisków, produktów przeznaczonych do użytku w celach edukacyjnych w szkołach i podczas innych zajęć oświatowych oraz sprzętu sportowego.

W istocie podstawa opracowania specjalnego systemu ochrony użytkowników produktów zależy od kategorii użytkownika, a w szczególności jego wrażliwości. Użytkownik nie rozróżnia celu każdego przedmiotu, z którym się styka — wielokrotnie produkty są uważane za zabawki dla dzieci przez dzieci, rodziców i samych sprzedawców, którzy umieszczają je w katalogu i sprzedają jako zabawki. W związku z tym Komitet nie rozumie na przykład, dlaczego zabawki wykorzystywane w celach edukacyjnych w szkołach nie są objęte zakresem dyrektywy, jako że nie ma żadnej różnicy pod względem kategorii użytkownika.

EKES podkreśla konieczność włączenia do zakresu ochrony dyrektywą wszystkich sprzętów i produktów, które są dostępne i mogą być potencjalnie używane jako zabawki przez osoby poniżej 14 roku życia, zgodnie z zasadą ostrożności.

Dlatego też EKES wzywa Komisję do dokonania przeglądu definicji określonej w art. 1, a także wspomnianej listy tak, aby były one ze sobą zgodne.

4.2   Artykuły 2 do 5

EKES zupełnie nie zgadza się z rozróżnieniem na producenta i importera, ponieważ dyrektywa 2001/95/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów stawia importera na równi z producentem, jeżeli ten ostatni nie ma swojego przedstawiciela w danym państwie członkowskim. Utrzymanie obecnego rozróżnienia nie tylko nie gwarantuje zachowania prawa do odszkodowania za szkody użytkowników (gdyż odpowiedzialność spoczywa wyłącznie na producencie), lecz także nie zapewnia odpowiedniej harmonizacji przepisów wspólnotowych, co w sposób nieunikniony zagraża zasadzie pewności prawnej.

EKES uważa więc, że w celu stosowania obecnej dyrektywy, (upoważnieni) przedstawiciele lub importerzy (w przypadku braku oficjalnych przedstawicieli producenta) powinni być uważani za producentów, odwrotnie niż przewidziano w obecnej dyrektywie, która zrównuje ich jedynie wtedy, gdy zabawki są wprowadzane na rynek w ich imieniu lub z wykorzystaniem ich znaku towarowego lub gdy dokonali oni jakiejś zmiany w charakterze produktu, nawet jeśli nie wypłynęli oni na proces produkcji.

EKES sprzeciwia się rozróżnieniu, pod względem odpowiedzialności, między upoważnionym przedstawicielem a producentem. W istocie EKES obawia się, że utrzymanie tego przepisu może stanowić przeszkodę w zagwarantowaniu ochrony praw konsumentów, a szczególnie prawa do odszkodowania za szkody w sytuacjach, gdy w danym państwie członkowskim istnieje tylko upoważniony przedstawiciel.

Ogólnie rzecz biorąc, EKES popiera utrzymanie postanowień obowiązującej obecnie dyrektywy, które nakładają współodpowiedzialność za bezpieczeństwo zabawek na wszystkie podmioty biorące udział w łańcuchu marketingowym.

Jeżeli chodzi o definicję szkody, EKES uważa, że powinna ona obejmować sytuacje występujące w dłuższej perspektywie i będące bezpośrednim skutkiem potwierdzonych wypadków.

4.3   Artykuł 9

EKES przyjmuje z zadowoleniem zmianę ust. 2 tego artykułu, w którym stwierdzono, że bezpieczeństwo zabawek powinno być określone w odniesieniu do zamierzonego użycia produktu, przy uwzględnieniu przewidywalnego użytkowania zabawki oraz zachowania dzieci (podkreśla jednak, że motyw 16 może być interpretowany odwrotnie).

EKES uważa jednak, że na producencie powinien spoczywać obowiązek przewidywania ewentualnych niewłaściwych sposobów wykorzystania jego produktu, które dzieciom mogą wydawać się dopuszczalne. Ponadto niestosowne wydaje się utrzymanie kryterium przewidywalności, jeżeli w uzasadnieniu wniosku podkreśla się potrzebę uwzględniania przy projektowaniu zabawek często nieprzewidywalnych zachowań dzieci.

EKES nie zgadza się z brzmieniem ust. 3, ponieważ przepis ten ustanawia nie tylko założenie nie do obalenia, lecz także niejasne i nieokreślone kryteria, np. „przewidywalność” i „normalność”, co w ostatecznym rozrachunku wyklucza jakiekolwiek zobowiązanie producenta do uwzględnienia aktualnych zmian naukowo-technicznych w danej dziedzinie, podczas gdy dostępność jego produktu na rynku jest wynikiem przestrzegania ogólnego bezpieczeństwa produktów (20).

W istocie obowiązek zapobiegania wadom produktu nie kończy się wraz z wprowadzeniem go na rynek. Producent lub jego przedstawiciel lokalny, jeżeli taki istnieje, jest zobowiązany do stałego monitorowania, obserwowania i nadzorowania zabawek, co pozwala na wykrycie wad, które były nieznane bądź niemożliwe do wykrycia w momencie wprowadzenia zabawki do obrotu lub wad spowodowanych zużyciem, zmęczeniem materiału lub przedwczesnym starzeniem się produktu.

4.4   Artykuł 10

EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji dotyczący wprowadzenia wymogu, by w punktach sprzedaży w sposób wyraźny, widoczny i czytelny umieszczane były ostrzeżenia, co zapewni skuteczne i wcześniejsze informowanie użytkownika. Zdaniem Komitetu powinny być one umieszczone nie tylko na opakowaniu, lecz także na samych produktach.

Komitet uważa jednak, że ostrzeżenia umieszczane w punktach sprzedaży powinny zawierać nie tylko informacje na temat minimalnego i maksymalnego wieku użytkownika, lecz także określenie wagi ciała, jaką powinno mieć dziecko, by korzystać z niektórych zabawek oraz wskazanie, czy konieczny jest nadzór opiekunów podczas użytkowania produktu.

Komitet podkreśla również, że ostrzeżenia powinny być sformułowane w sposób odpowiednio dostosowany do użytkowników i uwzględniać ich szczególne potrzeby.

EKES ponawia swój apel o podjęcie działań edukacyjnych skierowanych do rodziców i opiekunów dzieci, zwracając im uwagę na środki ostrożności i rodzaje ryzyka związane z używaniem zabawek. Jednak nie można wykorzystywać faktu, że bezpieczeństwo dzieci leży ostatecznie w gestii ich rodziców, opiekunów, nauczycieli itd. jako usprawiedliwienia mniejszej odpowiedzialności ze strony producentów, importerów i sprzedawców detalicznych za pełne bezpieczeństwo zabawek.

Zważywszy na to, że etykiety są często sformułowane w innych językach niż język danego kraju, zdaniem EKES-u w ust. 3 należy ustanowić wymóg redagowania ostrzeżeń i instrukcji dotyczących bezpieczeństwa w języku oficjalnym państwa członkowskiego, w którym dany produkt jest wprowadzany do obrotu; obecny przepis ustanawia jedynie taką możliwość.

4.5   Artykuły 12 i 26

Mimo że EKES uznaje potrzebę zachowania domniemania zgodności, to uważa, że ustanowienie zasady przeniesienia ciężaru dowodu w przypadku powstania szkody bardziej odpowiada stanowi obecnemu w tej dziedzinie.

4.6   Artykuł 17

EKES zwraca uwagę, że Komisja zdecydowała się nałożyć na producentów wymóg przeprowadzenia analizy zagrożeń wynikających z użytkowania zabawki, zamiast zezwolić, by przedmiotem tej analizy były jedynie rodzaje ryzyka nieodłącznie związane z jej użytkowaniem. Komitet uważa jednak, że analiza ta powinna obejmować cały cykl życia zabawki, niezależnie od występowania sytuacji stwarzających zagrożenie, co pozwoli uniknąć sytuacji, jaka miała miejsce w przypadku firmy Mattel.

4.7   Artykuł 18

EKES uważa, że ocena zgodności powinna być stosowana do wszystkich kategorii zabawek, nie ograniczając się jedynie do sytuacji wymienionych w ust. 3, oraz zapewniać stosowanie jednolitych kryteriów i wprowadzać europejską etykietę bezpieczeństwa zgodnie z propozycją PE (21).

Ponadto, mając na uwadze, iż w tej specjalistycznej dziedzinie brakuje konkretnej wiedzy czy konkretnych statystyk na temat wypadków spowodowanych użytkowaniem produktu, EKES podkreśla potrzebę sprecyzowania przez Komisję w obecnym wniosku zasady przezorności, aby była ona zdefiniowana tak samo jak w Białej księdze w sprawie bezpieczeństwa żywności ze stycznia 2000 r. (22)

4.8   Załącznik II: Wymagania szczegółowe w zakresie bezpieczeństwa

Część I — Właściwości fizyczne i mechaniczne

EKES uważa za stosowne rozszerzenie zakresu stosowania ustępu trzeciego w punkcie czwartym na dzieci w wieku poniżej 60 miesięcy, ponieważ dzieci w tym wieku nadal mogą potencjalnie używać zabawki bez zachowania odpowiedniej ostrożności i rozwagi, np. wkładać ją do ust, nawet jeżeli takie użytkowanie nie było zamierzeniem producenta na etapie projektowania produktu.

Ponadto zdaniem EKES-u nie uwzględniono następujących kwestii:

opakowania produktów, a zwłaszcza pakowania zabawek w worki plastikowe;

możliwości odłączenia się niektórych części zabawek i połknięcia ich przez dzieci;

właściwości zabawek po ich złamaniu, pęknięciu itp.

Część III — Właściwości chemiczne

EKES z zadowoleniem przyjmuje zaproponowane zmiany, jednak podkreśla potrzebę niezwłocznego wdrożenia zasady ostrożności w odniesieniu do właściwości chemicznych, ponieważ badania Światowej Organizacji Zdrowia wykazały, że kontakt dzieci z tymi produktami może prowadzić do chronicznych chorób, które dotykają dzieci powyżej trzeciego roku życia.

Dlatego też Komitet podkreśla konieczność zakazu wszystkich substancji CMR, w tym należących do kategorii 3 — pod warunkiem, że zostały one uznane za potencjalnie niebezpieczne — nie tylko podczas projektowania produktu, lecz także w odniesieniu do wszystkich elementów składowych, zgodnie z dyrektywą w sprawie produktów kosmetycznych. EKES zwraca również uwagę Komisji na zbyt liberalne podejście zarówno do dozwolonych wartości granicznych migracji, jak też do substancji zaburzających gospodarkę hormonalną, które mogą zakłócać normalny rozwój dziecka.

Jeżeli chodzi o stosowanie substancji alergennych, EKES zaleca, by Komisja zakazała używania wszelkich substancji zapachowych i czynników uczulających, ponieważ mogą one zawierać nie tylko substancje alergenne — tych substancji należy wyraźnie zakazać, lecz także innych substancji, które mają bezpośredni wpływ na układ odpornościowy dzieci.

Mając na uwadze wykonalność tych przepisów, strukturę przemysłu zabawkarskiego, składającego się w znacznej większości z MŚP, oraz istotne zmiany wprowadzone wraz z tą dyrektywą, zwłaszcza w zakresie właściwości chemicznych, EKES zaleca 5-letni okres przejściowy.

Wreszcie EKES zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia zgodności aktualnego wniosku z regulacjami dotyczącymi bezpieczeństwa żywności, w szczególności jeżeli chodzi o materiały stosowane do produkcji zabawek dla dzieci poniżej 36 miesięcy. Dlatego też Komitet wzywa Komisję, by w fazie projektowania zabawek zezwalała jedynie na stosowanie tych samych substancji, które są dozwolone dla materiałów przeznaczonych do bezpośredniego kontaktu z żywnością.

Część IV — Właściwości elektryczne

EKES uważa, że załącznik ten powinien zawierać szczegółowe normy dotyczące produktów wymagających używania baterii, a w szczególności baterii rtęciowych.

4.9   Załącznik V — Ostrzeżenia

EKES sądzi, że dla dzieci z niektórymi wadami fizycznymi lub umysłowymi powinny istnieć specjalne ostrzeżenia uwzględniające ich szczególne potrzeby tak, aby rodzice lub opiekunowie byli zawczasu świadomi ryzyka związanego nieodłącznie z użytkowaniem danej zabawki.

Jeżeli chodzi o użytkowanie zabawek umieszczonych w żywności, EKES uważa, że powinno się umieścić wyraźne i nieusuwalne oznakowanie informujące o tym, że żywność zawiera zabawkę, umieszczając je w taki sposób, by było widoczne niezależnie od sposobu jej opakowania.

Bruksela, 18 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  National Electronic Injury Surveillance System (NEISS), zarządzany przez Consumer Product Safety Commission (CPSC), USA.

(2)  Dz.U. C 167 z 5.7.1986, s. 1.

(3)  Dz.U. C 187 z 16.7.1988, s. 1. Opinia EKES-u opublikowana w Dz.U. C 232 z 31.8.1987, s. 22.

(4)  Dz.U. C 136 z 4.6.1985, s. 1.

(5)  COM(1986) 541 wersja ostateczna (Dz.U. C 282 z 8.11.1986, s. 4).

(6)  Opinia EKES-u 639/87 opublikowana w Dz.U. C 232 z 31.8.1987, s. 22; sprawozdawca: Alma WILLIAMS.

(7)  Dz.U. C 281 z 14.10.1988, s. 55. Dz.U. C 187 z 9.2.1991, s. 42.

(8)  Dz.U. L 220 z 30.8.1993, s. 1. Opinia EKES-u opublikowana w Dz.U. C 14 z 20.1.1992, s. 15 i Dz.U. C 129 z 10.5.1993, s. 3.

(9)  Dz.U. C 297 z 9.12.2003, s. 18.

(10)  Dyrektywa 92/59/EWG z 29 czerwca 1992 r. (Dz.U. L 228 z 11.8.1992, s. 24. Opinia EKES-u opublikowana w Dz.U. C 75 z 26.3.1990, s. 1) oraz dyrektywa 2001/95/WE z 3 grudnia 2001 r. (Dz.U. L 11 z 15.1.2002, s. 4); wniosek dotyczący dyrektywy, COM(2000) 139 wersja ostateczna, był przedmiotem opinii EKES-u 1008/2000 z 20 września 2000 r. (Dz.U. C 367 z 20.12.2000, s. 34; sprawozdawca: Alma WILLIAMS). Już wcześniej, 8 grudnia 1999 r., EKES przyjął opinię z inicjatywy własnej tej samej sprawozdawczyni w tej samej sprawie (CESE 1131/1999; Dz.U. C 51 z 23.2.2000, s. 67).

(11)  Pakiet wniosków COM(2007) 36, 37 i 53 wersja ostateczna z 14 lutego 2007 r., przedmiot opinii INT/352/353/354 EKES-u (CESE 1693/2007 z 13 grudnia 2007 r.), której sprawozdawcą był Antonello PEZZINI.

(12)  Zob. wypowiedź komisarz KUNEWY z 12 września 2007 r. w PE oraz jej wypowiedzi na spotkaniach z wicedyrektorem wykonawczym Mattel International 12 września 2007 r. oraz z delegacją producentów zabawek (m.in. Horny, Lego i Mattel) 9 kwietnia 2008 r., jak również na konferencji prasowej z 22 listopada 2007 r.; zob. także rezolucja PE Doc P6-TA (2007) 0412 z 26 września 2007 r.

(13)  Dane ze strony internetowej Komisji.

(14)  Dyrektywa Rady 88/378/EWG z 3 maja 1988 r. (Dz.U. L 187 z 16.7.1988, s. 1). Należy zwrócić uwagę, że w przeciwieństwie do obecnego wniosku, we wniosku dotyczącym produktów kosmetycznych (COM(2008) 49 wersja ostateczna/2 z 14 kwietnia 2008 r.) Komisja słusznie postanowiła zastąpić dyrektywę instrumentem, jakim jest rozporządzenie. Warto także zauważyć, że zmiana w protokole dotyczącym pomocniczości w traktacie reformującym, która likwiduje preferencję dla dyrektyw, jest jeszcze jednym argumentem przemawiającym za stosowaniem tego rozwiązania w przyszłości.

(15)  Według tego sprawozdania jedynie latem 2007 r. wycofano z rynku ponad 18 milionów zabawek zawierających magnesy oraz ok. 2 miliony ze względu na zawartość ołowiu w farbie, którą były pomalowane.

(16)  Opinia CESE 1693/2007 z 13 grudnia 2007 r., sprawozdawca Antonello PEZZINI (INT 352/353/354). W punkcie 5.2.11 podkreślono ze szczególnym naciskiem, że:

„Najlepszego sposobu umacniania statusu i znaczenia oznakowania CE, zdefiniowanego w decyzji Rady 93/465, należy poszukiwać, przeprowadzając radykalną reformę samego systemu oznakowania. Trzeba w związku z tym:

wyjaśnić, że oznakowanie nie powinno być traktowane i używane jako system oznakowania i etykietowania do celów użytkowania ani gwarancja jakości lub certyfikacji bądź zatwierdzenia przez niezależną osobę trzecią, lecz jedynie jako deklaracja zgodności i dokumentacji technicznej, którą producent jest zobowiązany przedstawić zgodnie z wymogami produktu, czyniąc to wyłącznie na własną odpowiedzialność wobec organów i konsumentów,

zracjonalizować różne procedury oceny zgodności,

zwiększyć ochronę prawną oznakowania CE poprzez jego rejestrację jako wspólnego znaku, co umożliwi organom publicznym szybkie podejmowanie działań oraz zwalczanie nadużyć, przy jednoczesnym zachowaniu możliwości stosowania dodatkowych oznakowań krajowych,

wzmocnić mechanizmy nadzoru rynkowego i kontrole celne na granicach,

ponadto producenci i konsumenci powinni zainicjować badanie, w którym przeanalizowano by pozytywne i negatywne aspekty ewentualnego dobrowolnego kodeksu postępowania w odniesieniu do skuteczności upowszechnienia oznakowań jakości oraz etykiet europejskich i krajowych — dobrowolnych czy nie — oraz ich powiązań z oznakowaniem CE.”.

(17)  COM(2007) 36, 37 i 53 wersja ostateczna z 14 lutego 2007 r.

(18)  Opinia cytowana w przypisie nr 16, punkty 5.2.7.1. i 5.2.9. Zob. także opinia EKES-u w sprawie środków politycznych dla MŚP (INT/390), sprawozdawca Claudio CAPPELLINI, a także opinia w sprawie produktów kosmetycznych, sprawozdawca Jacek KRAWCZYK.

(19)  „Study on Safety and Liability Issues Relating to Toys” (PE 393.523), autorzy: Frank Alleweldt, kierownik projektu; Anna Fielder, główny autor; Geraint Howells, analiza prawna; Senda Kara, Kristen Schubert oraz Stephen Locke.

(20)  Zob. orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 29 maja 1997 r. (sprawa C-300/95, Zbiór Orzeczeń ETS 1997 s. I-02649).

(21)  Rezolucja PE z 19 września 2007 r. w sprawie niebezpiecznych zabawek (Doc P6-TA (2007) 0412 z 26 września 2007 r.).

(22)  COM(1999) 719 wersja ostateczna z 12 stycznia 2000 r.


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/15


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Jednolity rynek Europy XXI wieku

COM(2007) 724 wersja ostateczna

(2009/C 77/03)

Dnia 20 listopada 2007 r. Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Komunikatu Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Jednolity rynek Europy XXI wieku.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 15 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był Bryan CASSIDY, a współsprawozdawcami Raymond HENCKS i Claudio CAPPELLINI.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17-18 września 2008 r. (posiedzenie z 18 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 51 do 2 — 4 osoby wstrzymały się od głosu — przyjął następującą opinię.

1.   Streszczenie — wnioski i zalecenia

1.1

EKES podkreśla znaczenie strategii lizbońskiej dla zachowania korzyści związanych z jednolitym rynkiem, dla jego rozwoju i utrwalenia.

1.2

Dobrze funkcjonujący, konkurencyjny i sprzyjający innowacjom jednolity rynek ma zasadnicze znaczenie dla Europy, ponieważ umożliwia czerpanie jak największych korzyści z globalizacji przy jednoczesnym zachowaniu standardów socjalnych. EKES jest w związku z tym zaniepokojony ostatnimi wyrokami Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącymi delegowania pracowników i obecnie analizuje ich konsekwencje dla wspólnotowego dorobku prawnego pod kątem polityki społecznej (1).

1.3

Komitet podkreśla, że dla rozwoju jednolitego rynku istotne znaczenie ma promowanie badań naukowych i osiągnięć innowacyjnych oraz czerpanie z nich korzyści. Jednocześnie należy wspomagać krajowych dostawców technologii w propagowaniu innowacyjnych produktów i technologii na płaszczyźnie europejskiej, rozpowszechniając wyniki badań i ich wykorzystywanie ponad granicami. Jednolity rynek jest kluczowym narzędziem realizacji agendy lizbońskiej. Jego celem jest przynoszenie korzyści konsumentom oraz sprzyjanie wzrostowi gospodarczemu i zatrudnieniu poprzez stopniowe usuwanie przeszkód na drodze do swobodnego przepływu ludzi, towarów, usług i kapitału, chociaż wiele z nich wciąż występuje. Korzyści ze ściślejszej integracji są niezaprzeczalne.

1.4

Pakiet Komisji dotyczący przeglądu jednolitego rynku stanowi dobrą podstawę do ożywienia jednolitego rynku, lecz sukces tej inicjatywy będzie w dużym stopniu zależał od zdolności i ambicji rządów krajowych i ich partnerów społecznych do podjęcia nowych obowiązków i zaangażowania niezbędnych środków w celu przełożenia słów na rzeczywistość.

1.5

Prawidłowe i jednolite wdrożenie istniejących przepisów i standardów stanowi jedno z największych wyzwań. Oceny oddziaływania, zmniejszenie obciążeń administracyjnych i kosztów związanych z przestrzeganiem prawa, które wynikają z rozdrobnienia rynku wewnętrznego spowodowanego różnymi przepisami podatkowymi, a także poprawa konsultacji z partnerami społecznymi i z zainteresowanymi stronami, w szczególności z MŚP, mają zasadnicze znaczenie zarówno dla lepszego zrozumienia celów regulacyjnych, jak i dla określenia rozwiązań pozaregulacyjnych.

1.6

Małe i średnie przedsiębiorstwa w istotny sposób przyczyniają się do skuteczności działania jednolitego rynku. MŚP w swych różnorodnych formach odgrywają szczególnie ważną rolę w sektorze usług i mają kluczowe znaczenie dla kompromisów społecznych wspierających gospodarkę UE. Ustawa o drobnej przedsiębiorczości (Small Business Act) oraz karta MŚP przyznają znaczenie MŚP w procesach politycznych i instytucjach UE, a także w państwach członkowskich. Jednakże EKES uważa, że większą uwagę należy zwrócić na rolę MŚP we wdrażaniu polityki, zwłaszcza, jeżeli chodzi o ich wkład w realizację celów polityki gospodarczej i społecznej, a także polityki w dziedzinie ochrony środowiska.

1.7

EKES podkreśla, że Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji jest ważnym instrumentem solidarności, który zapewni pomoc w znalezieniu pracy osobom zwolnionym z powodu zmieniającej się struktury handlu światowego. Choć Komitet cieszy się, że projekt znajduje zastosowanie do pracowników MŚP, to jednak ubolewa, że nie jest on dostępny dla osób samozatrudnionych, które znajdą się w obliczu tych samych przemian.

1.8

EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie, aby zapewniły dostateczne środki na lepsze egzekwowanie zasad jednolitego rynku. Należy również opracowywać inicjatywy, które pozwolą osiągnąć synergię między polityką jednolitego rynku, polityką konkurencji, polityką społeczną i polityką na rzecz ochrony środowiska, które mają znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania jednolitego rynku.

1.9

Komisja i państwa członkowskie powinny dopilnować, aby nowe inicjatywy regulacyjne, mające przyczynić się do sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku uwzględniły zarówno wpływ na konkurencyjność europejskich przedsiębiorstw, jak i konsekwencje społeczne oraz środowiskowe. Aby zapewnić przedsiębiorstwom i konsumentom spójność i pewność prawną oraz uniknąć kolejnych inicjatyw, które byłyby ze sobą sprzeczne, nowe propozycje na szczeblu UE oraz na szczeblu krajowym powinny być poddawane „testowi zgodności z jednolitym rynkiem” (2) oraz oceniane pod kątem ich wpływu społecznego i ekologicznego.

1.10

Należy zapewnić obywatelom i przedsiębiorstwom łatwy oraz niedrogi dostęp do wymiaru sprawiedliwości, w tym odpowiednie środki zadośćuczynienia i mechanizmy rozstrzygania sporów. W tym względzie konieczne jest również ulepszenie opracowywania pozasądowych narzędzi rozstrzygania sporów.

1.11

EKES może jedynie poprzeć cel komunikatu z dnia 20 listopada 2007 r. w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym, który polega na konsolidacji „ram UE mających zastosowanie do usług świadczonych w interesie ogólnym, w tym do usług socjalnych i zdrowotnych, zapewniając konkretne rozwiązania konkretnych problemów” poprzez łączenie „działań sektorowych i tematycznych”.

1.12

Ponieważ prawo pierwotne UE czy też traktaty uznają, że usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym stanowią wszystkie część „wspólnych wartości” UE i przyczyniają się do jej „spójności społecznej i terytorialnej”, należy połączyć działania sektorowe (uwzględniając specyfikę każdego sektora) z podejściem tematycznym.

1.13

Protokół w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym, który wprowadził do prawa pierwotnego rozróżnienie między usługami gospodarczymi a usługami pozagospodarczymi, podobnie jak konieczność zapewnienia, że przestrzegane będą wspólne zasady funkcjonowania usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, pokazał, jak bardzo ważny jest obecnie proces wyjaśniania odpowiednich koncepcji i systemów, aby usługi te nie zależały wyłącznie od prawodawczego lub sądowego podejścia do konkretnych przypadków.

1.14

Pomimo ponawianego przez Parlament Europejski wniosku o zapewnienie rzeczywistej pewności prawnej w dziedzinie usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym propozycje przedstawione w komunikacie w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym ograniczają się do odpowiedzi na szereg „często zadawanych pytań”, które są z pewnością przydatne, lecz nie mają wiążącej mocy prawnej.

1.15

Dlatego też EKES proponuje podejście wielokierunkowe i stopniowe, łączące wymiar sektorowy i tematyczny, które doprowadzi do przyjęcia inicjatyw legislacyjnych, jeżeli takie są konieczne lub do dostosowania tych zasad i warunków do różnych sektorów (przekrojowe podejście tematyczne).

2.   Najważniejsze elementy komunikatów Komisji

2.1

Rozważany pakiet Komisji zawiera propozycję inicjatyw, których podstawę stanowi pięć dokumentów roboczych i dwa komunikaty dotyczące usług świadczonych w interesie ogólnym oraz społecznego wymiaru jednolitego rynku (3).

2.2

EKES wydał opinie we wszystkich tych kwestiach (4). Ostatnio przyjął opinię z inicjatywy własnej w sprawie zewnętrznego wymiaru jednolitego rynku, a obecnie przygotowuje opinię w sprawie jego wymiaru społecznego i ekologicznego (5).

3.   Uwagi ogólne — skuteczniejsze egzekwowanie

3.1

Komitet z zadowoleniem przyjmuje nacisk położony w dokumencie COM(2007) 724 wersja ostateczna na wzmocnienie pozycji MŚP oraz konsumentów, by pomóc im w czerpaniu korzyści z jednolitego rynku oraz w większym stopniu uwzględnić ich oczekiwania i obawy. Komitet przychylnie odnosi się zatem do faktu, iż polityka na rzecz jednolitego rynku zwraca szczególną uwagę na obszary powiązane z konsumentami, takie jak energetyka, telekomunikacja, detaliczne usługi finansowe oraz handel detaliczny i hurtowy.

3.2

Sukces przyszłej polityki jednolitego rynku zależy od połączonej zdolności państw członkowskich i Komisji do poprawy jego funkcjonowania. Jednolity rynek jest wciąż wprowadzany i podlega wspólnej odpowiedzialności. Państwa członkowskie muszą być za niego bardziej odpowiedzialne. Często władze krajowe nie wywiązują się ze swoich zobowiązań w zakresie zarządzania jednolitym rynkiem, co prowadzi do nowych przeszkód podważających zaufanie, jakie powinien on wzbudzać. Należy w większym stopniu uznać ważną rolę partnerów społecznych we wspieraniu jednolitego rynku.

3.2.1

Komisja zamierza nadać większą wagę prawidłowemu egzekwowaniu przepisów. Istnieje potrzeba ustanowienia instrumentów, dzięki którym przepisy będą lepiej funkcjonować w praktyce. Terminowa i prawidłowa transpozycja prawodawstwa wspólnotowego oraz uproszczenia administracyjne mają kluczowe znaczenie dla ułatwienia egzekwowania przepisów. Prawidłowa transpozycja dyrektywy usługowej jest szczególnie istotna dla osiągnięcia jej celu, którym jest tworzenie nowych miejsc pracy i wzrost.

3.3

Priorytetem powinno pozostać łatwe i szybkie rozwiązywanie problemów, które napotykają obywatele i przedsiębiorstwa na jednolitym rynku. Sieć SOLVIT jest szczególnie pomocnym narzędziem, lecz niestety nie jest w pełni wykorzystywana ze względu na brak wiedzy o systemie i jego możliwościach oraz odpowiednich środków, w szczególności na szczeblu krajowym. Zaleca się podjęcie wszelkich inicjatyw zmierzających do zaradzenia tej sytuacji, włącznie z działaniami mającymi na celu zapewnienie dostatecznych zasobów ludzkich i finansowych dla ośrodków SOLVIT, podobnie jak inicjatyw zmierzających do rozszerzenia zakresu ich działania.

3.4

EKES popiera zamiar Komisji, aby usprawnić i przyspieszać postępowania o naruszenie przepisów poprzez priorytetowe traktowanie spraw prezentujących największe ryzyko i mających znaczenie gospodarcze bez naruszania skuteczności istniejących środków zniechęcających.

3.5

Wiele pozostaje do zrobienia w dziedzinie nadzorowania rynku produktów importowanych oraz wytwarzanych lokalnie. Obowiązek ten spoczywa na władzach państw członkowskich oraz na Komisji Europejskiej.

3.6

EKES pragnie, aby Komisja położyła większy nacisk na pomoc dla MŚP poprzez powiązanie polityki w obszarze MŚP z celami społecznymi i ekologicznymi Unii Europejskiej, a wreszcie zniosła również wszystkie krajowe bariery pozataryfowe, w tym bariery w swobodnym przepływie kapitału i pracowników (6).

3.7

W bardziej ogólnym ujęciu Komisja powinna nadal odgrywać rolę strażnika Traktatu i korzystać z prawa inicjatywy w celu zapewnienia dobrego funkcjonowania jednolitego rynku.

3.8

EKES uznaje znaczenie podejmowania nieustannych wysiłków na rzecz dalszego ograniczania kosztów będących wynikiem fragmentaryzacji jednolitego rynku pod względem podatkowym, poprzez propagowanie przepisów wspólnotowych, które będą wspierały rozwój działalności ponadgranicznej i zapewnią konsolidację jednolitego rynku

4.   Lepsze stanowienie prawa

4.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje zamiar zapewnienia „większego współuczestnictwa w kształtowaniu polityki” oraz chęć „większego zaangażowania zainteresowanych stron”. Systematyczne oceny wpływu mają kluczowe znaczenie.

4.2

Niezbędne są konsultacje z reprezentatywnymi zainteresowanymi stronami w momencie przygotowywania oceny oddziaływania. Ocena oddziaływania powinna być analizowana przez niezależny zewnętrzny organ ekspertów, obejmujący grupy użytkowników końcowych prawodawstwa.

4.3

Należy również zapewnić zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw bez przekreślania szansy osiągnięcia rezultatów społecznych.

4.4

Aby zapewnić przedsiębiorstwom i konsumentom spójność i pewność prawną oraz uniknąć kolejnych inicjatyw, które stwarzałyby nowe przeszkody, nowe propozycje na szczeblu UE oraz na szczeblu krajowym powinny być poddawane „testowi zgodności z jednolitym rynkiem” oraz ocenie pod kątem konsekwencji społecznych i ekologicznych (7). Niejasne teksty prawne, które są często różnorodnie wdrażane i interpretowane, powodują sprzeczności w prawodawstwie wspólnotowym.

4.5

Udoskonalone informacje i dane o praktycznym wdrożeniu przepisów dotyczących jednolitego rynku mają nadrzędne znaczenie. Komisja powinna chętniej ujawniać informacje o tych państwach członkowskich, które nie wypełniają swoich obowiązków, oraz w większym stopniu wspierać krajowych partnerów społecznych poprzez zwiększenie spójności i przejrzystości krajowych sprawozdań.

5.   Zewnętrzny wymiar jednolitego rynku  (8)

5.1

EKES zgadza się z Komisją, że globalizacja jest doskonałym źródłem dynamizmu i konkurencyjności oraz że jednolity rynek jest atutem, który należy wykorzystać w celu sprostania wyzwaniom globalizacji.

5.2

Liberalizacja handlu została prawidłowo określona jako pierwszy filar strategii UE w tej dziedzinie. Ambitne zakończenie rundy z Dauha i zamknięcie szeroko zakrojonych negocjacji dotyczących porozumienia o wolnym handlu, które zostały uruchomione w ramach programu „Globalny wymiar Europy”, będzie miarą sukcesu UE.

5.3

Kwestie dotyczące przepisów i standardów coraz bardziej determinują zdolność przedsiębiorstw do prowadzenia działalności na skalę międzynarodową. Europejskie organizacje normalizacyjne, takie jak CEN, CENELEC czy ETSI, wraz z organizacjami doradczymi, jak NORMAPME (9), powinny zapewniać dostępność tych standardów wszystkim przedsiębiorstwom, szczególnie małym, w UE i krajach rozwijających się.

5.4

Komisja słusznie podkreśla potrzebę lepszej współpracy w zakresie regulacji oraz równoważności i zbliżenia standardów na szczeblu międzynarodowym. W perspektywie długoterminowej należy dążyć do stosowania zasady „jeden test i jedna norma akceptowane wszędzie”.

5.5

Przepisy UE muszą zapewniać zachowanie konkurencyjności. Nadmierne obciążenia przedsiębiorstw UE nie będą kompensowane międzynarodową akceptacją norm UE. Współpraca w zakresie regulacji z krajami partnerskimi nie będzie pomyślna bez ducha otwartości i innowacji w odniesieniu do innych rozwiązań.

5.6

EKES uważa, że zachęcające jest zobowiązanie do przeprowadzenia analizy porównawczej przepisów UE z najlepszymi międzynarodowymi rozwiązaniami, w szczególności z tymi, które są stosowane przez najważniejszych partnerów handlowych UE. Takie porównanie powinno być systematycznie włączane do ocen oddziaływania UE, a Unia powinna być otwarta na współpracę w zakresie regulacji z ważnymi partnerami handlowymi. UE powinna oficjalnie zatwierdzić uznane standardy międzynarodowe w zakresie oceny zgodności.

5.7

Należy wspierać inicjatywy UE dotyczące objęcia przywództwa na globalną skalę w ustalaniu zasad i opracowywaniu wysokiej jakości popartych naukowo norm międzynarodowych dla produktów przemysłowych i żywnościowych. Wspólnym standardom powinny towarzyszyć wspólne cele regulacyjne. Dlatego też Komitet zaleca, aby skierować większą uwagę na dwustronne umowy i sieci pomiędzy międzynarodowymi organami regulacyjnymi.

5.8

UE powinna wciąż wspierać wolny handel, a jednocześnie zapewniać odpowiedni poziom nadzoru rynku w celu ochrony przed importem niebezpiecznych produktów. Komisja powinna jednak upewnić się, że tego rodzaju środki oraz powstające systemy prywatnych norm nie będą wykorzystywane w sposób protekcjonistyczny (10).

6.   Społeczny wymiar jednolitego rynku

6.1

Komitet popiera pogląd, że społeczny wymiar pomoże udoskonalić funkcjonowanie jednolitego rynku w ramach strategii „wzrostu i zatrudnienia” oraz zdecydowanego nacisku na dobrą kondycję gospodarki MŚP.

6.2

Ponieważ integracja rynku pracy jest najlepszą ochroną przed wykluczeniem społecznym, lepsze wykorzystanie europejskiego potencjału siły roboczej w szybko zmieniających się społeczeństwach musi stanowić centralną część planu Komisji na rzecz „możliwości, dostępu i solidarności”. Aby działania te obejmowały w szczególności grupy znajdujące się w trudnym położeniu, imigrantów i mniejszości, Komisja musi współpracować z partnerami społecznymi.

6.3

Wyzwania związane z globalizacją — zmiany technologiczne i zmieniające się realia społeczne i środowiskowe — wymagają skierowania wysiłków na zabezpieczenie celów społecznych poprzez zwiększenie wskaźników zatrudnienia i stworzenie ramowych warunków do wysokiego wzrostu produktywności.

6.4

Znaczenie włączenia zasad „flexicurity” (11) do wszystkich obszarów polityki UE zostało podkreślone przez EKES w jego opinii (12). MŚP, a zwłaszcza osoby samozatrudnione, mają kluczowe znaczenie dla sprawnego funkcjonowania elastycznych rynków pracy. W tym celu potrzebne jest lepsze zrozumienie roli MŚP w obszarze polityki społecznej.

7.   Jednolity rynek oparty na innowacji

7.1

Komitet podkreśla, że dla rozwoju jednolitego rynku istotne znaczenie ma promowanie badań naukowych i osiągnięć innowacyjnych oraz czerpanie z nich korzyści. Jednocześnie należy wspomagać krajowych dostawców technologii w propagowaniu innowacyjnych produktów i technologii na płaszczyźnie europejskiej, rozpowszechniając wyniki badań i ułatwiając ich wykorzystanie ponad granicami. Jakość jednolitego rynku może mieć duży wpływ na zdolność Europy do innowacji. Na szczeblu europejskim konieczna jest koordynacja wysiłków w dziedzinie badań i rozwoju między klastrami MŚP, dużymi firmami, instytutami badawczymi, uniwersytetami i nowym Europejskim Instytutem Innowacji i Technologii.

7.2

Postępy na drodze do takiego systemu patentów, który byłby bardziej konkurencyjny pod względem kosztów i pewności prawnej ma kluczowe znaczenie dla zdolności Europy do innowacji. Dotyczy to również postępów na drodze do wspólnego europejskiego systemu ochrony patentowej, który powinien zapewniać wszystkim przedsiębiorstwom najwyższą jakość, efektywność pod względem kosztów i wiarygodność, a także patentu wspólnotowego spełniającego te kryteria, który przyniósłby korzyści zwłaszcza MŚP. Potrzebna jest również silna ochrona praw własności intelektualnej wraz ze skutecznymi środkami na szczeblu europejskim i międzynarodowym przeciwko nasilającej się pladze podrabiania i piractwa.

7.3

Innowacja w zarządzaniu polityką społeczną powinna obejmować różne organizacje gospodarki społecznej (na przykład spółdzielnie), które mogą przybliżyć świadczenie usług do społeczności użytkowników pod odpowiednim nadzorem regulacyjnym.

7.4

Nowa polityka na rzecz jednolitego rynku musi odgrywać kluczową rolę w tworzeniu globalnej gospodarki, która byłaby zrównoważona pod względem ochrony środowiska.

8.   Polityka ochrony konsumentów

8.1

Zrównoważona polityka ochrony konsumentów ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania jednolitego rynku. EKES postrzega konsumentów jako kluczowy aspekt nowej wizji Komisji dotyczącej jednolitego rynku istotnie sprzyjającego integracji. Większą uwagę należy zwrócić na doświadczenie konsumentów na rynku, na przykład sporządzając oceny oddziaływania lub uwzględniając interesy konsumentów w agendzie lizbońskiej.

8.2

Należy położyć nacisk na jeden wspólny rynek, który przynosi korzyści konsumentom i przedsiębiorstwom, a także na rolę sektora usług w gospodarce w podnoszeniu jakości i zwiększaniu zaufania konsumentów. Konsumenci powinni mieć rzeczywisty dostęp do towarów i usług oferowanych w całym UE, a przedsiębiorstwa powinny mieć możliwość oferowania swoich towarów i usług na całym terytorium UE z taką łatwością, jak na rynku krajowym. Harmonizacja w połączeniu z wzajemnym uznawaniem zapewnia odpowiednie podstawy do czerpania korzyści przez obie strony (13).

9.   Komunikat „Usługi świadczone w interesie ogólnym, w tym usługi socjalne świadczone w interesie ogólnym: nowe zobowiązanie europejskie”  (14)

9.1

W wielu opiniach (15) EKES wyraził zaniepokojenie z powodu braku pewności prawnej w zakresie usług świadczonych w interesie ogólnym.

9.2

W komunikacie podkreślono rolę protokołu w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym załączonego do traktatu lizbońskiego, który powinien zdaniem Komisji zapewnić spójne ramy ukierunkowujące działanie UE, a jednocześnie oferujące solidną podstawę do stworzenia definicji usług świadczonych w interesie ogólnym (16).

9.3

Natomiast komunikat w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym zawiera jedynie wzmiankę o nowym art. 16 traktatu lizbońskiego, nie rozwijając tematu jego skutków, chociaż wprowadza nową podstawę prawną dla usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym i powierza Radzie oraz Parlamentowi Europejskiemu zadanie ustanowienia w drodze rozporządzeń przyjmowanych zgodnie ze zwykłą procedurą prawodawczą zasad oraz warunków, zwłaszcza gospodarczych i finansowych, które umożliwią wykonywanie zadań związanych z tymi usługami.

9.4

Faktyczna realizacja zasady przyznającej pierwszeństwo właściwemu wypełnianiu zadań związanych z usługami świadczonymi w ogólnym interesie gospodarczym, którą umożliwia obecnie nowy artykuł 16 traktatu lizbońskiego, pomoże ograniczyć częste korzystanie z arbitrażu Trybunału Sprawiedliwości.

9.5

Traktat lizboński zawiera wiele innowacji, w szczególności ogólne odniesienie do usług świadczonych w interesie ogólnym i usług pozagospodarczych świadczonych w interesie ogólnym. W ten sposób przyczynia się do włączenia kwestii usług świadczonych w interesie ogólnym do zakresu działań wspólnotowych zgodnie z zasadą pomocniczości.

9.6

W opinii EKES-u nowy traktat lizboński (art. 16 TFUE i protokół w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym) jest jedynie zaczątkiem nowej procedury zapewniającej większą pewność prawną i spójniejsze uregulowania dotyczące systemów usług świadczonych w interesie ogólnym na szczeblu krajowym i wspólnotowym.

9.7

Protokół w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym stanowi przewodnik po zasadach dotyczących usług świadczonych w interesie ogólnym, zarówno gospodarczych, jak i pozagospodarczych, chociaż nie rozwiązuje problemu z rozróżnieniem obydwu kategorii.

9.8

Protokół w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym, który wprowadził do prawa pierwotnego rozróżnienie między usługami gospodarczymi a usługami pozagospodarczymi, podobnie jak konieczność zapewnienia, że przestrzegane będą wspólne zasady funkcjonowania usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, pokazał, jak bardzo ważny jest obecnie proces wyjaśniania odpowiednich koncepcji i systemów, aby zagwarantować pewność prawną przedsiębiorstwom i organom odpowiedzialnym za zarządzanie tymi usługami oraz ich głównym beneficjentom.

9.9

Komunikat w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym proponuje konsolidację „ram UE mających zastosowanie do usług świadczonych w interesie ogólnym, w tym do usług socjalnych i zdrowotnych, zapewniając konkretne rozwiązania konkretnych problemów” poprzez łączenie „działań sektorowych i tematycznych”.

9.10

Takie przedsięwzięcie powinno bezsprzecznie uwzględniać specyfikę każdego sektora. Ponieważ usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym zostały uznane w prawie pierwotnym za usługi stanowiące łącznie część „wspólnych wartości” UE i przyczyniające się do jej „spójności społecznej i terytorialnej”, należy połączyć działania sektorowe (uwzględniając specyfikę każdego sektora) z podejściem tematycznym.

9.11

Dlatego też EKES proponuje podejście wielokierunkowe i stopniowe, łączące wymiar sektorowy i tematyczny, które doprowadzi do przyjęcia inicjatyw legislacyjnych, jeżeli takie są konieczne, lub do dostosowania tych zasad i warunków do różnych sektorów (przekrojowe podejście tematyczne).

10.   Szczególna sytuacja usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym

10.1

EKES podkreśla znaczenie strategii lizbońskiej dla zachowania korzyści związanych z jednolitym rynkiem, dla jego rozwoju i utrwalenia.

10.2

Komisja wprowadziła pojęcie usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym do białej księgi w sprawie usług użyteczności publicznej i sprecyzowała je w dwóch komunikatach (17) oraz w wewnętrznym dokumencie roboczym (18).

10.3

Komunikat nie proponuje definicji usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym i wprowadza rozróżnienie między dwiema dużymi grupami tych usług: z jednej strony prawnymi i dodatkowymi systemami ochrony socjalnej, a z drugiej strony „innymi podstawowymi usługami świadczonymi bezpośrednio osobom fizycznym”.

10.4

Ostrożność Komisji dowodzi, że usługi socjalne świadczone w interesie ogólnym trudno sklasyfikować, gdyż wiążą się ze specjalnymi i bardzo zróżnicowanymi zadaniami, które są silnie zakorzenione w preferencjach zbiorowych na szczeblu krajowym, a nawet lokalnym.

10.5

Podczas konsultacji dotyczących zielonej księgi z 2003 r. zdecydowana większość zainteresowanych podmiotów z sektora usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym (lokalne władze publiczne, podmioty gospodarcze, przedstawiciele użytkowników) podkreśliła, że odczuwa rosnący brak pewności prawnej co do wspólnotowych norm prawnych, którym podlega, biorąc pod uwagę ich specyfikę, w szczególności w kwestii upoważnienia do świadczenia usług. Zainteresowane podmioty podkreśliły, że należą do „obszaru niepewności prawnej” (grey area), co szkodzi wypełnianiu ich zadań. Stwierdzenia te skłoniły:

Komisję do podjęcia specjalnego procesu refleksji (komunikat, badania itp.),

prawodawcę do ich wykluczenia (w dużym stopniu) z zakresu stosowania dyrektywy usługowej (19),

Parlament Europejski do dwukrotnego wniesienia o większą pewność prawną (20).

10.6

Niemniej jednak Komisja odrzuciła to rozwiązanie, które pozostawało w ewidentnej sprzeczności z traktowanym przez nią priorytetowo podejściem sektorowym, i zamierza ograniczyć swoje propozycje do szeregu odpowiedzi na „często zadawane pytania” oraz do interaktywnego serwisu informacyjnego, który będzie z pewnością przydatny, lecz nie będzie miał wiążącej mocy prawnej.

10.7

Aby odpowiedzieć na żądania pewności prawnej, między innymi na mocy art. 16 TFUE, który otwiera nowe perspektywy dla miejsca i roli usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym w Unii Europejskiej, w tym usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym, należy kontynuować proces objaśniania koncepcji, a także ram wspólnotowych dotyczących działań na rzecz ogółu.

11.   Komunikat „Możliwości, dostęp i solidarność: ku nowej wizji społecznej Europy XXI wieku”

11.1

Komitet pochwala cele wyznaczone w komunikacie „Możliwości, dostęp i solidarność: ku nowej wizji społecznej Europy XXI wieku” (21), który obejmuje obywateli UE, organizacje społeczeństwa obywatelskiego i przedsiębiorstwa, w tym MŚP, oraz opiera się na kluczowych instrumentach europejskich, takich jak jednolity rynek, strategia lizbońska na rzecz wzrostu i zatrudnienia oraz strategia zrównoważonego rozwoju.

11.2

Obecne zmiany w społeczeństwach europejskich (między innymi UE licząca 27 państw i 500 milionów obywateli, zmiany demograficzne, globalizacja, postęp technologiczny) mogą stwarzać nowe możliwości zatrudnienia i zdobywania umiejętności, lecz dostosowywanie się do zmian wciąż rodzi ryzyko bezrobocia i wykluczenia.

11.3

EKES popiera większą rolę UE w ułatwianiu, antycypowaniu i wspieraniu takich zmian strukturalnych przy okazji promowania wartości europejskich na szczeblu globalnym. W komunikacie została nakreślona nowa wizja społeczna „życiowej szansy” dla Europy XXI wieku. Podjęto również próbę uzupełnienia konsultacji zakończonych w dniu 15 lutego 2008 r. Między innymi Biuro Doradców ds. Polityki Europejskiej, a także państwa członkowskie i instytucje UE zostały zaangażowane w debatę o zmianach społecznych i koncepcji europejskiej rzeczywistości społecznej. EKES pochwala dążenie do zapewnienia, że końcowa analiza dyskusji przyczyni się do przygotowania odnowionej agendy społecznej, która zostanie przedstawiona w 2008 r., i uwzględni nowe ramy instytucjonalne określone w traktacie lizbońskim.

11.4   Ogólne założenia i uwagi

11.4.1   Zmieniająca się rzeczywistość społeczna

Wszystkie państwa członkowskie doświadczają szybkich i głębokich przemian. Europejczycy wyrażają w szczególności obawę i zaniepokojenie sytuacją następnego pokolenia (zob. również poprzednie opinie i inicjatywy EKES-u, dokument Biura Doradców ds. Polityki Europejskiej ze szczegółowym przeglądem bieżących tendencji społecznych oraz sprawozdanie Komisji z 2007 r. w sprawie sytuacji społecznej).

11.4.2   Społeczna wizja „życiowych szans” dla Europy: poprawa dobrobytu poprzez możliwości, dostęp i solidarność

możliwości — dobry start w życiu, wykorzystanie własnego potencjału i szans oferowanych przez innowacyjną, otwartą i nowoczesną Europę,

dostęp — nowe i bardziej skuteczne drogi zdobywania wykształcenia, postępów na rynku pracy i dostępu do wysokiej jakości opieki zdrowotnej i zabezpieczenia społecznego, a także udział w kulturze i życiu społecznym,

solidarność — wspieranie spójności społecznej i zrównoważonego rozwoju społecznego oraz zapewnienie integracji wszystkich obywateli.

11.4.2.1

EKES podziela opinię Komisji, że nie ma „jednego rozwiązania dla wszystkich” w Europie oraz że wspólne wyzwania wymagają wspólnych działań, które wspierałaby aktywna postawa obywateli.

11.4.2.2

Zwalczanie wykluczenia społecznego i poprawa standardu życia poprzez tworzenie możliwości dla jednostek ma zasadnicze znaczenie dla podtrzymania wzrostu gospodarczego i zmniejszenia ryzyka niedoborów w systemie zabezpieczeń społecznych. Zaufanie ma zasadnicze znaczenie dla postępu, modernizacji i otwarcia na zmiany.

11.4.3   Kluczowe obszary działania:

W celu osiągnięcia celów w obszarze „możliwości, dostępu i solidarności”, UE musi inwestować w:

1)

Młodzież: nowe przemiany społeczne i nowa gospodarka oparta na innowacji i technologii wymaga większej uwagi w obszarach edukacji i kompetencji, dlatego też inwestowanie w młodzież ma pozytywny wpływ zarówno na rozwój gospodarczy, jak i na spójność społeczną. W agendzie lizbońskiej edukacja została uznana za kluczowy element europejskiego systemu gospodarczego i społecznego poprzez uczynienie z wiedzy dźwigni konkurencyjności dla Europy w kontekście globalnym.

2)

Karierę, która daje satysfakcję: dynamiczna gospodarka i dynamiczny rynek pracy wymagają elastycznych zasad rynkowych i wysokich standardów społecznych (zob. „flexicurity”).

3)

Dłuższe i zdrowsze życie: wzrost średniej długości życia znacznie obciąża systemy zabezpieczenia społecznego, lecz również stwarza nowe możliwości gospodarcze w obszarach nowych usług, towarów i technologii. UE powinna promować nową politykę społeczną, by wykorzystać te możliwości i rozwiązać problem niepowodzenia obecnych systemów zabezpieczenia społecznego.

4)

Równość płci: nowe modele gospodarcze prowadzą do powstawania nowych schematów społecznych. Na przykład polityka zatrudnienia powinna być konsekwentnie dostosowywana do nowych wymogów równości płci. Niektóre propozycje Komisji dotyczą różnic płacowych, systemu podatkowego i praktyk prorodzinnych w miejscu pracy.

5)

Aktywną integrację i niedyskryminację: ostatnie rozszerzenie uwidoczniło głębokie różnice gospodarcze i społeczne między państwami członkowskimi i regionami. Komisja Europejska dąży do promowania nowej polityki spójności opartej na akceptacji różnorodności, aktywnej integracji, promowaniu równości i eliminowaniu dyskryminacji.

6)

Mobilność i skuteczną integrację: jednolity rynek zachęcił do większej mobilności obywateli, wpływając również na MŚP. W związku z tym potrzebne są nowe podejścia na skalę UE w oparciu o integrację.

7)

Uczestnictwo obywatelskie, kulturę i dialog: aspekty te odgrywają istotną rolę w odniesieniu do spójności społecznej, wymagając jednocześnie zaangażowania środków finansowych związanych z innowacją i rozwojem technologicznym.

11.4.4   Rola UE

11.4.4.1

EKES kładzie nacisk na fakt, że chociaż podstawową kompetencję w tych obszarach polityki mają państwa członkowskie, UE i partnerzy społeczni odgrywają istotną rolę we wspieraniu powiązanych działań i reform oraz sterowaniu nimi. Wspólnotowy dorobek prawny stanowi wiodący instrument szczególnie w odniesieniu do polityki rozszerzenia i spójności, traktatu lizbońskiego oraz Karty praw podstawowych.

11.4.4.2

EKES zgadza się z poniższymi pięcioma strategiami określonymi w komunikacie:

Ustalenie ram politycznych dla podejmowanych działań: UE określiła już wspólne cele prowadzące do harmonizacji między państwami członkowskimi w obszarach strategii zatrudnienia, agendy lizbońskiej i polityki społecznej. Obecnie należy dążyć do osiągnięcia tych celów i zapewnienia możliwości realizacji wspólnych zasad.

Stanie na straży europejskiego systemu wartości i zapewnienie równych warunków konkurencji: europejskie ramy prawne odgrywają zasadniczą rolę w ukierunkowaniu obszarów polityki krajowej na osiąganie wspólnych celów.

Wymiana doświadczeń i sprawdzonych rozwiązań: EKES podziela opinię Komisji, że sprawdzone rozwiązania, wymiana doświadczeń, wspólne oceny i wzajemne kontrole w sprawie innowacji społecznych powinny należeć do głównego nurtu krajowej i europejskiej debaty politycznej. Instytucje na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym, a także partnerzy społeczni i organizacje pozarządowe powinni również zostać aktywnie włączeni w te działania.

Wspieranie działań na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym: polityka spójności UE i fundusze strukturalne przyczyniły się do zmniejszenia różnic w dobrobycie i standardach życia na terytorium UE. W ostatnich latach instrumenty te były ściślej powiązane z priorytetami polityki „wzrostu i zatrudnienia” (w latach 2007-2013 ponad 75 miliardów euro z Europejskiego Funduszu Społecznego zostało zainwestowanych w nowe umiejętności i innowacyjne przedsiębiorstwa). EKES podkreśla, że Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji jest ważnym instrumentem solidarności, który powinien zapewniać aktywne środki do łagodzenia konsekwencji globalizacji w grupach znajdujących się w najtrudniejszym położeniu oraz w przedsiębiorstwach, w tym w MŚP. Dlatego też zasadnicze znaczenie ma udział w debacie na temat budżetu UE po 2013 r., aby uwzględnić wnioski konsultacji społecznych.

Podnoszenie poziomu świadomości i tworzenie solidnej bazy wiedzy: EKES z zadowoleniem przyjmuje takie inicjatywy jak Europejski Rok Równych Szans dla Wszystkich (2007), Rok Dialogu Międzykulturowego (2008) oraz Rok Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym (2010). Istniejące fundacje i agencje — Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy, nowo powstała Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz Europejski Instytut Równości Płci — będą wnosić coraz większy wkład do procesu podejmowania decyzji, podnoszenia poziomu świadomości i promowania regularnych konsultacji (nie tylko konsultacji elektronicznych). W proces ten powinny zostać włączone EKES, panele niezależnych ekspertów, reprezentacyjne organizacje i instytuty badawcze na szczeblu UE i na szczeblu krajowym. EKES wzywa do większego zaangażowania wszystkich zainteresowanych stron w podnoszenie poziomu świadomości i poprawę jakości ustaleń (dostarczanie wiarygodnych danych, statystyk, wspólnych wskaźników, systemów monitorowania itp.) w kwestiach społecznych.

Bruksela, 18 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  INT/416, R/CESE 1120/2008.

(2)  Zgodnie z wnioskiem Parlamentu Europejskiego zawartym w jego rezolucji z dnia 4 września 2007 r. w sprawie przeglądu jednolitego rynku: przezwyciężanie barier i niewydolnych rozwiązań poprzez lepsze wprowadzanie przepisów prawa w życie i ich stosowanie (2007/2024(INI).

(3)  Pakiet Komisji z 20 listopada 2007 r. składa się z komunikatu „Jednolity rynek Europy XXI wieku” (COM(2007) 724 wersja ostateczna), który nakreśla szereg inicjatyw mających na celu zmianę pozycji jednolitego rynku. Komunikatowi towarzyszy pięć dokumentów roboczych:

The single market: review of achievements (SEK(2007) 1521)

Instruments for a modernised single market policy (SEK(2007) 1518)

Implementing the new methodology for product, market and sector monitoring: Results of a first sector screening (SEK(2007) 1517)

The external dimension of the single market review (SEK(2007) 1519)

Initiatives in the area of retail financial services (SEK(2007) 1520)

Istnieją ponadto dwa inne komunikaty:

Komunikat „Usługi świadczone w interesie ogólnym, w tym usługi socjalne świadczone w interesie ogólnym: nowe zobowiązanie europejskie” (COM(2007) 725 wersja ostateczna) oraz szereg dokumentów roboczych (dokumenty robocze Komisji: SEK(2007) 1514, SEK(2007) 1515, SEK(2007) 1516);

Komunikat „Możliwości, dostęp i solidarność: ku nowej wizji społecznej Europy XXI wieku” (COM(2007) 726 wersja ostateczna).

(4)  CESE 267/2008, Dz.U. C 162 z 25.6.2008, CESE 1262/2007, Dz.U. C 10 z 15.2.2008, CESE 62/2008 Dz.U. C 151 z 17.6.2008.

(5)  CESE 481/2008 Dz.U. C 204 z 9.8.2008 i INT/416 R/CESE 1120/2008.

(6)  Małe i średnie przedsiębiorstwakwestią kluczową dla zapewnienia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Przegląd śródokresowy nowoczesnej polityki w zakresie MŚP, COM(2007) 592 wersja ostateczna, dostępny na stronie internetowej:

http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52007DC0592:PL:NOT.

(7)  Zob. opinia CESE 794/2007.

(8)  CESE 481/2008, Dz.U. C 204 z 9.8.2008.

(9)  Europejskie Zrzeszenie Rzemiosła oraz Małych i Średnich Przedsiębiorstw na rzecz Normalizacji.

(10)  Raport WTO w sprawie światowego handlu za 2005 r. Exploring the links between trade, standards and the WTO (Odkrywanie powiązań między handlem, normami i WTO) dostępny na stronie internetowej:

http://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/anrep_e/world_trade_report05_e.pdf.

(11)  CESE 767/2008 (SOC/283), COM(2007) 359 wersja ostateczna: „Flexicurity określić można jako zintegrowaną strategię równoczesnego zwiększania elastyczności i bezpieczeństwa rynku pracy”.

(12)  CESE 999/2007, Dz.U. C 256 z 27.10.2007.

(13)  Jak stwierdzono w konkluzjach Rady Europejskiej z 13-14 marca 2008 r.

(14)  COM(2007) 725 wersja ostateczna.

(15)  CESE 427/2007, Dz.U. C 161 z 13.7.2007; CESE 976/2006, Dz.U. C 309 z 16.12.2006; CESE 121/2005, Dz.U. C 221 z 8.9.2005 i CESE 1125/2003, Dz.U. C 80 z 30.3.2004.

(16)  COM(2007) 725 wersja ostateczna z dnia 20 listopada 2007 r., pkt 3, s. 9.

(17)  COM(2006) 177 z dnia 26 kwietnia 2006 r.„Realizacja wspólnotowego programu lizbońskiego — Usługi socjalne użyteczności publicznej w Unii Europejskiej” i COM(2007) 725 z dnia 20 listopada 2007 r.„Usługi świadczone w interesie ogólnym, w tym usługi socjalne świadczone w interesie ogólnym: nowe zobowiązanie europejskie”.

(18)  SEC (2007) 1514 z dnia 20 listopada 2007 r.: „Często zadawane pytania dotyczące stosowania zasad zamówień publicznych do usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym”.

(19)  Zob. art. 2 ust. 1 i 2 lit. j) dyrektywy usługowej.

(20)  Sprawozdanie Rapkaya z dnia 14 września 2006 r. i sprawozdanie Hassego Ferreiry z 2007 r.

(21)  COM(2007) 726 wersja ostateczna.


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/23


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Europejska inicjatywa na rzecz rozwoju mikrokredytów dla wsparcia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia”

COM(2007) 708 wersja ostateczna/2

(2009/C 77/04)

Dnia 13 listopada 2007 r. Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Komunikatu Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Europejska inicjatywa na rzecz rozwoju mikrokredytów dla wsparcia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia”.

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 15 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był Antonello PEZZINI.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17 i 18 września 2008 r. (posiedzenie z dnia 18 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny jednogłośnie przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Komitet przyjmuje z zadowoleniem inicjatywy Komisji zmierzające do zwiększenia wsparcia na rzecz tworzenia i rozwoju mikroprzedsiębiorstw, wzmocnienia i stymulowania przedsiębiorczości w celu rozwoju produkcji i zatrudnienia we Wspólnocie, co posłuży podniesieniu konkurencyjności, zwiększeniu spójności i doskonaleniu gospodarki opartej na wiedzy zgodnie z celami odnowionej strategii lizbońskiej.

1.2

Przyjmując z zadowoleniem inicjatywę mającą na celu stworzenie nowej wspólnotowej struktury wsparcia mikrokredytu, Komitet uważa, że zwykłe zachęcanie państw członkowskich do działania nie jest tutaj wystarczające, zważywszy, że sektor pozabankowy, wyłączony z bankowych dyrektyw UE, ma niewystarczającą podstawę legislacyjną i opiera się na bardzo różnych przepisach w wielu państwach członkowskich.

1.3

Działania pilotażowe dla społecznie odpowiedzialnych mikroinwestycji, łączące instytucje bankowe i pozabankowe udzielające mikrokredytu w europejski system sieciowy — poprzez realizację protokołu ustaleń dla społecznie odpowiedzialnych inwestycji z udziałem poszczególnych instytucji i przy wsparciu stowarzyszeń branżowych — powinny być, zdaniem Komitetu, skierowane głównie do podmiotów „o słabych możliwościach uzyskania kredytu bankowego” na rzecz:

rozwoju projektów dotyczących prawdziwej, wydajnej i godnej pracy;

rozwoju i poszerzenia basy produkcji, współpracy i zatrudnienia;

rozwoju zdolności jednostek do podejmowania inicjatywy poprzez opracowanie działań służących integracji, udzieleniu pomocy i wspieraniu rozwoju osób zagrożonych wyłączeniem ze sfery produkcyjnej, gospodarczej i społecznej.

1.4

Komitet jest przekonany, że innowacyjne zastosowanie nowych technologii do mikrokredytu pozwoli na zwiększenie, dzięki systemowi sieciowemu, zasięgu działania mikrofinansowania, zwiększenie konkurencji, a także obniżenie kosztów dla użytkowników.

1.5

Ponadto, Komitet uważa, że działanie wspierające mikrokredyt powinno iść w parze z kredytami szkoleniowymi mającymi ułatwić rozwój i osiągnięcie sukcesu na rynku, aby uniknąć wykluczenia społecznego oraz realizować coraz lepiej cele strategii lizbońskiej.

1.6

Przyjmując, że zmiany dotyczące ram instytucjonalnych i prawnych dla wsparcia mikrokredytu leżą w gestii państw członkowskich i są wdrażane poprzez mechanizmy rocznego cyklu zarządzania procesem lizbońskim, zdaniem Komitetu należy koniecznie wzmocnić europejski system odniesienia, w szczególności w celu:

utworzenia sieci porozumień w sprawie społecznie odpowiedzialnych inwestycji (protokołów ustaleń) między mającym powstać europejskim funduszem na rzecz mikrokredytu a poszczególnymi instytucjami mikrokredytowania w terenie, tak by system sieciowy mikrokredytu opierał się na zgodności ze standardami solidności, wypłacalności, zróżnicowania portfela (1), przejrzystości i walki z lichwą;

wdrożenia wspólnotowego systemu oceny bankowych i pozabankowych MFI w celu poprawy ich jakości i wiarygodności oraz zapewnienia dostępności informacji na temat ryzyka i wyników poprzez przyjęcie wspólnych formatów umożliwiających dialog i wymianę dobrych praktyk oraz przyznając czasowo MFI europejski znak jakości i widoczności, co posłuży przyciągnięciu funduszy i zwiększeniu zaufania ewentualnych beneficjentów;

uruchomienia instrumentów wspólnotowych w zakresie informowania i szkolenia podmiotów zainteresowanych funkcjonowaniem mikrokredytu, zarówno w dziedzinie możliwości i warunków jego uruchomienia jak i wymogów oraz warunków przygotowania projektów planu biznesowego przez ewentualnych beneficjentów na podstawie uproszczonego i zharmonizowanego formatu;

wdrożenia instrumentów wspólnotowych w zakresie ustawicznego kształcenia i zwiększenia kwalifikacji kadry kierowniczej i operatorów MFI, opartych na wspólnej wiedzy technicznej, w celu dostosowania się do zmian w dziedzinie mikrofinansów, nowych wymogów użytkowników, potrzeby stworzenia wspólnych baz ułatwiających dialog i wymianę dobrych praktyk w kontekście europejskim;

stworzenia europejskiego systemu w postaci sieci banków danych na podstawie zharmonizowanych kryteriów, które umożliwią gromadzenie i przetwarzanie standardowych danych na temat wykonanych transakcji i ubocznego ryzyka, w szczególności w celu obniżenia kosztów oceny ryzyka związanych z każdą operacją mikrokredytu.

1.7

Jeżeli chodzi o propozycję dotyczącą specjalnej wspólnotowej struktury wsparcia w departamencie Jeremie w EFI, EKES uważa, że takie rozwiązanie nie pozwoli zapewnić inicjatywie optymalnej widoczności — ograniczając ponadto jej rolę w zakresie koordynacji różnych obecnych inicjatyw — ani też włączyć innych działań do działalności związanej z pomocą techniczną. Zdaniem Komitetu należy więc utworzyć niezależny departament, który mógłby pełnić funkcję funduszu na rzecz mikrokredytu.

1.8

Ponadto finansowanie i pomoc techniczna zapewnione dzięki tej nowej strukturze nie powinny dotyczyć wyłącznie nowych i pozabankowych MFI, ale powinny odnosić się do wszystkich, aby nie powodować zakłócenia konkurencji.

1.9

Wspólnotowa inicjatywa na rzecz mikrofinansowania powinna także przewidywać umocnienie dialogu społecznego i dialogu pomiędzy różnymi podmiotami społeczeństwa obywatelskiego jak również optymalne wykorzystanie europejskich sieci wymiany dobrych praktyk jak Europejska Sieć Mikrofinansowania, Centrum Organizacji Pożyczkowych w Europie Środkowej i Wschodniej i Europejska Platforma Mikrofinansowania.

1.10

Według Komitetu inicjatywa MFI powinna wzmocnić rolę stowarzyszeń przedsiębiorców w zakresie sprawdzania wiarygodności i kompetencji wnioskodawców, rozwijania silnego potencjału opartego na wzajemnych relacjach i zaufaniu, wsparcia i pomocy również pod kątem szkoleń i konsultacji, co pozwoli na wypracowanie przez beneficjentów swoich własnych zdolności oraz na ograniczenie oraz uproszczenie obciążeń administracyjnych, w szczególności na etapie przygotowania biznesplanu.

1.11

Utworzenie funduszu na rzecz mikrokredytu, racjonalnie powiązanego z instytucjami finansowymi i z organami administracji państwowej (2), organizacjami branżowymi oraz konsorcjami i spółdzielniami poręczeniowymi, może stanowić ważne doświadczenie pozwalające ukierunkować inżynierię finansową na formy „społecznego zarządzania” kredytem.

1.12

Społeczna wizja kredytu, na której można się również oprzeć przy tworzeniu funduszu na rzecz mikrokredytu, jest ściśle powiązana z zasadami odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw i z wartością taką, jak lepsze i liczniejsze miejsca pracy.

1.13

Wsparcie dla certyfikacji w zakresie ochrony środowiska EMAS może — bardziej niż inne instrumenty — wspierać rozwój społeczny przedsiębiorstw i ułatwiać świadome rozpowszechnianie funduszu na rzecz mikrokredytu.

2.   Wprowadzenie

2.1

W kwietniu 2007 r., obserwatorium europejskich MŚP wskazało, że główną przeszkodą w rozwoju innowacyjności produktów i procesów, dla europejskich MŚP, jest dostęp do kredytu oraz trudność w znalezieniu wykwalifikowanych pracowników, podczas gdy w przypadku większych przedsiębiorstw problemy związane są przede wszystkim z zasobami ludzkimi.

2.2

Głównymi lukami stwierdzonymi na rynku jest brak kapitału na rozruch, niewystarczająca oferta funduszy i niezgodność popytu z podażą. Komisja poruszyła te kwestie w komunikacie zatytułowanym „Realizacja wspólnotowego programu lizbońskiego: Finansowanie rozwoju MŚP — tworzenie europejskiej wartości dodanej” (3), w sprawie którego Komitet miał wielokrotnie sposobność przedstawienia swojej opinii (4).

2.3

EKES zwraca w szczególności uwagę, że należy „zintensyfikować politykę wspierania nowych i działających już przedsiębiorstw, poprzez skrócenie czasu niezbędnego do rozpoczęcia działalności oraz obniżenie związanych z tym kosztów, ułatwienie dostępu do kapitału wysokiego ryzyka, zapewnienie większej ilości programów szkoleniowych dla przedsiębiorców, działania mające na celu ułatwienie ich dostępu do sieci i usług użyteczności publicznej oraz gęstszą sieć usług wspierających małe przedsiębiorstwa” (5).

2.3.1

Komitet powtarza, co już podkreślał w poprzednich opiniach (6), że „także spółdzielnie, przedsiębiorstwa stowarzyszone i towarzystwa świadczeń wzajemnych (mutuals) oraz innowacyjne nowo założone firmy i mikroprzedsiębiorstwa mogą przyczynić się do wzmocnienia konkurencyjności i innowacyjności w UE”.

2.4

Ponadto EKES podkreślił, że „naczelną kwestią jest ułatwienie dostępu do rynków finansowych” oraz „że należy zachęcać banki i podmioty finansowe, jak fundusze kapitału ryzyka, do zajmowania bardziej pozytywnej postawy wobec podejmowania ryzyka” (7).

2.5

Jesienią 2007 r. Komisja zapowiedziała przeanalizowanie szeregu inicjatyw na rzecz MŚP, w tym europejskiej inicjatywy na rzecz tworzenia nowej struktury wsparcia dla mikrokredytu (8).

2.6

Mikrokredyt jest generalnie uznany za instrument finansowy mający ogromny wpływ na przedsiębiorczość, rozwój gospodarczy i produktywną integrację społeczną, ale wykazujący jeszcze wiele luk i niedoskonałości wynikających z trudności w uzyskaniu środków na kapitał założycielski przedsiębiorstwa, w szczególności wtedy, gdy ubiegający się o kredyt jest bezrobotny, pochodzi z niedawnej imigracji, należy do mniejszości etnicznej lub mieszka w regionie konwergencji.

2.7

Inny problem związany jest z faktem, że instytucja finansowa osiąga korzyści skali, jeśli chodzi o koszty stałe transakcji, jak np. gromadzenia informacji, oceny lub monitorowania pożyczki. Odnosi się to w szczególności do mikrofinansowania udzielonego indywidualnym przedsiębiorcom i MŚP, którym brakuje wystarczającej przejrzystości i którzy mają ograniczone możliwości przedstawienia instytucji finansowej odpowiednich informacji.

2.8

Zgodnie z międzynarodową definicją, mikrokredyt jest „niskokwotowym kredytem — poniżej 25 tys. euro w Europie (9) i 100 tys. dolarów w Stanach Zjednoczonych — przeznaczonym dla osób o niskich dochodach, generalnie nieposiadających zdolności kredytowej w bankach, ponieważ uznaje się ich wypłacalność za niewystarczającą i/lub uważa się, że koszty obsługi takich kredytów są zbyt wysokie” (10). Kredyt konsumpcyjny nie jest objęty definicją mikrokredytu.

2.9

EKES podziela opinię Komisji w sprawie istotnej roli mikrokredytu w realizacji strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia oraz w promowaniu integracji społecznej oraz uważa, że należy przede wszystkim zachować jego główną funkcję, którą jest promowanie wzrostu samozatrudnienia i rozwoju mikroprzedsiębiorstw, nie przekształcając go w zwykłą pomoc socjalną.

2.10

Zdaniem Komitetu, mikrokredyt, w Unii Europejskiej, powinien rozwiązywać problemy powstałe w wyniku nieudolności rynku w zapewnieniu przedsiębiorcom dostępu do kredytu, potrzebnego do uruchomienia lub rozwoju działalności gospodarczej produkcyjnej, również w ramach polityki pomocy i współpracy na rzecz rozwoju (11).

2.11

Na szczeblu wspólnotowym, CIP –poręczenie w ramach elementu „Mikrokredyt”, wspierane przez EFI (12), jest mechanizmem gwarancyjnym dla mikrokredytu przyznanego przez lokalne instytucje mikroprzedsiębiorcom (13). Jednak nie ma obecnie specjalnego prawodawstwa europejskiego dotyczącego mikrokredytu, poza prawodawstwem dla sektora mikrokredytu bankowego, który podlega europejskim regulacjom bankowym (14); oprócz tego różne wspólnotowe programy i inicjatywy odnoszą się do mikrokredytu (15).

2.12

Ponadto sektor mikrokredytu jest różnie regulowany i zarządzany w poszczególnych państwach członkowskich. Tylko dwa państwa członkowskie przewidują specjalne ustawodawstwo obejmujące pozabankowy sektor mikrofinansowania (16), chociaż istnieją przepisy zakazujące pożyczek lichwiarskich w czterech innych państwach członkowskich (17).

2.13

Rada Europejska na wiosennym szczycie stwierdziła, między innymi, że należy natychmiast zadbać o „dalsze ułatwianie dostępu do środków finansowych, w tym za pośrednictwem istniejących instrumentów finansowych UE” (18) oraz „wspieranie zwiększenia ogólnego udziału społeczeństwa w grupie ludności aktywnej zawodowo oraz zwalczanie segmentacji, by zapewnić aktywną integrację społeczną”.

2.14

Komitet uważa, że dzięki szerszym ramom prawnym i ramom wsparcia można lepiej promować tworzenie nowych przedsiębiorstw produkcyjnych i sprzyjać ich konsolidacji, unikając ryzyka marginalizacji i wyłączenia z systemu produkcyjnego, co może prowadzić do podsycenia problemów społecznych i przestępczości, jak korzystanie z lichwy.

3.   Propozycja Komisji

3.1

Komisja przedstawia dwa kierunki działania:

podjęcie, przez państwa członkowskie, programu reform służącego poprawie warunków dla mikrokredytu, zgodnie z krajowymi realiami i priorytetami, ewentualnie przy pomocy Unii Europejskiej w zakresie wyznaczenia celów ilościowych oraz dobrych praktyk;

stworzenie nowej wspólnotowej struktury wsparcia mikrokredytu, w ramach Jeremie, która objęłaby pomoc techniczną i wsparcie w celu konsolidacji organów/instytucji mikrofinansowania oraz prowadziłaby odpowiednie działania związane z upowszechnianiem i komunikacją.

4.   Ramy rozwoju mikrokredytu na rzecz wzrostu i zatrudnienia

4.1

Mikrokredyt stanowi dźwignię integracji społecznej i umożliwia osobom i przedsiębiorstwom, które są gospodarczo słabsze i wykluczone z klasycznego systemu bankowego, dostęp do środków finansowych koniecznych do tworzenia i rozwoju działalności przynoszących przychód.

4.2

Na szczeblu wspólnotowym, „Small Business Act” dla Europy (19) — którego zadeklarowanym celem jest określenie zasad i konkretnych środków sprzyjających poprawie otoczenia europejskich MŚP, powinien pomóc w ustaleniu i likwidacji przeszkód w uwolnieniu potencjału najmniejszych przedsiębiorstw, poprzez większe wysiłki w zakresie uproszczenia, lepszy dostęp do kredytu oraz odpowiednie zasady dotyczące energii i środowiska.

4.3

Zdaniem EKES-u należy również zadbać o lepsze skoordynowanie wielu instrumentów uruchomionych w takim samym celu, korzystając z doświadczenia zebranego przy okazji stosowania innych instrumentów w przeszłości i instrumentów stosowanych obecnie w dziedzinie mikrokredytu, jak przypomina sama Komisja w swoim komunikacie (20), a mianowicie:

inicjatywy Jeremie;

gwarancji CIP w zakresie mikrokredytu (21); EMN i MFC (22) ze wspólnotowego programu działań mającego na celu zwalczanie wykluczenia społecznego;

inicjatywy Europejskiego Funduszu Społecznego;

programów rozwoju obszarów wiejskich EFRROW (23).

4.3.1

Komitet uważa, że przy pracach nad nowymi działaniami wspólnotowymi na rzecz mikrokredytu należy odpowiednio uwzględnić pozytywne doświadczenia zebrane w trakcie tworzenia i wieloletniego stosowania w praktyce programu ramowego EU/AKP na rzecz mikrofinansowania prowadzonego przez DG EuropAid.

4.4   Inżynieria finansowa i „europejski fundusz ma rzecz mikrokredytu”

4.4.1

Europejskie instytucje finansowe, od początku lat osiemdziesiątych (24), głównie dzięki refleksjom i propozycjom wynikającym z debat, które były prowadzone w ramach „Europejskich Konferencji Rzemiosła i Małych Przedsiębiorstw” (25), rozpowszechniły i wsparły w państwach członkowskich filozofię inżynierii finansowej (26).

4.4.2

Potrzeba skutecznego wdrożenia wytycznych, które zmniejszyłyby trudności w dostępie do kredytu i pomogły w zorganizowaniu inżynierii finansowej, skłoniła Komisję i EBI, również pod naciskiem europejskich organizacji małych przedsiębiorstw, do utworzenia EFI (27), który po krótkim okresie, gdy wspomagał sieci komunikacyjne (28), skupił się na wspieraniu, za pomocą różnych form gwarancji, szczególnie poprzez działania inżynierii finansowej, środków przeznaczonych na pomoc dla mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP).

4.4.3

Dzięki wieloletnim programom Komisji na rzecz mikroprzedsiębiorstw, małych i średnich przedsiębiorstw oraz współpracy, a ostatnio za pomocą pierwszego specjalnego programu CIP (29), działania inżynierii finansowej rozwinęły się w następujący sposób:

poręczenie kredytowe udzielone „spółdzielniom i konsorcjom poręczeniowym” („confidi”, we Włoszech) MŚP;

gwarancja sekurytyzacji (30) funduszów ryzyka konsorcjów poręczeniowych;

poręczenia kapitałowe przyznane poprzez kredyt typu mezzanine (31);

inwestycje kapitałowe o podwyższonym ryzyku, wsparcie dla innowacji ekologicznych i transfer technologii;

pomoc aniołów biznesu.

4.4.4

EKES miał wielokrotnie sposobność wyrazić zadowolenie ze środków przyjętych, zwłaszcza w ciągu ostatnich piętnastu lat, przez Komisję, EBI i EFI na rzecz wsparcia mniejszych przedsiębiorstw. EKES przyznał, że wsparcie finansowe grupy EBI dla MŚP zostało unowocześnione i poszerzone (32), ale stwierdza, że można byłoby zintensyfikować wysiłki, w szczególności poprzez programy określone w porozumieniu z:

EBI dla kapitału i EFI dla poręczeń;

instytucjami finansowymi państw członkowskich;

organizacjami przedstawicielskimi mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw;

konsorcjami poręczeniowymi, które działają już w systemie inżynierii finansowej, przyznając poręczenie na kwotę 50–80 % pożyczki udzielonej przedsiębiorstwom.

4.4.5

W państwach członkowskich można stworzyć sieć „funduszy mikrokredytu” dysponującą funduszami rotacyjnymi zasilanymi przez EBI, dodatkowo objętymi gwarancjami EFI, działającą na różnych szczeblach. Na szczeblu regionalnym (NUTS II) i podregionalnym (NUTS III) udzielanie pożyczek mogłoby odbywać się za pośrednictwem konsorcjów poręczeniowych, o ile istnieją (33). Konsorcja posiadają ogromne doświadczenie w dziedzinie kapitału zalążkowego i z pomocą odpowiedniego funduszu ryzyka gwarantowanego przez EFI mogłyby z kolei oferować poręczenia.

4.4.5.1

Nowa propozycja wymaga uściśleń w zakresie utworzenia mikrofunduszu przez grupę EBI i Komisję Europejską. Celem inicjatywy jest wsparcie instytucji mikrofinansowania w całej Europie poprzez zapewnienie funduszy (dotacje, kredyty, instrumenty typu mezzanine czy instrumenty kapitałowe), jak również pomocy technicznej. Ten mikrofundusz jest obecnie tworzony przez EFI przy początkowym kapitale około 40 milionów euro na cele wsparcia (z czego 20 milionów euro pochodzi z EBI). Zdaniem EKES-u EFI powinien w przyszłości zarządzać tym funduszem.

4.4.6

Mikrokredyt mógłby wystarczyć na zakup sprzętu lub prostego wyposażenia koniecznego do uruchomienia przedsiębiorstwa lub na odnowienie ciągle potrzebnego wyposażenia w mikroprzedsiębiorstwie (34).

4.4.6.1

Zdaniem Komitetu szczególną uwagę należy zwrócić na mikrokredyt dla kobiet prowadzących działalność gospodarczą. W tym wypadku trzeba się bardziej skupić na elastyczności i kryteriach przyznawania kredytu, a także na związanych z tym formalnościach, by uwzględnić obiektywne trudności społeczne i psychologiczne, które mogą się pogłębić w przypadku:

przynależności do mniejszości;

trudnej sytuacji rodzinnej;

tendencji do samowykluczenia społecznego.

4.4.6.2

Zasady udzielania mikrokredytu na rozwój przedsiębiorczości wśród kobiet i zarządzania nim powinny uwzględniać przede wszystkim pierwszoplanowe znaczenie integracji i reintegracji społeczno-gospodarczej kobiet w ramach struktury gospodarczej społeczeństwa, zważywszy na potrzebę zwalczania niedowartościowania kobiet i wzmocnienia rozwoju kultury przedsiębiorczości oraz zdolności do przyjmowania większych obowiązków i podejmowania większego ryzyka.

4.4.7

Mikropożyczka powinna być również przeznaczona — jako szansa — dla młodych, którzy pragną prowadzić własną działalność i posiadają wystarczające ku temu przygotowanie zawodowe, ale pozbawieni są środków ekonomicznych.

4.4.7.1

Pierwsze zabezpieczenie kredytu, który w każdym razie powinien być udzielony przez instytucję finansową, bankową lub pozabankową, stanowi zakupione wyposażenie. Jednak zachętą dla instytucji finansowych, by w udzielaniu kredytu kierowały się mniej rygorystycznym podejściem (35), jest fakt istnienia „europejskiego funduszu na rzecz mikrokredytu” dysponującego środkami i wiedzą, które mogą być co pewien czas wykorzystane, za pośrednictwem EFI i konsorcjów poręczeniowych oraz organizacji branżowych, na wypadek ewentualnego skumulowania niedotrzymanych zobowiązań, ale który byłby zdolny i chętny do propagowania optymalnych standardów solidności, zróżnicowania i poprawy produkcji, przejrzystości oraz walki z lichwą (36).

4.4.8

Badania dotyczące niewypłacalności mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw, prowadzone w ciągu ostatnich dziesięciu lat w głównych państwach europejskich, wskazują, że przypadki niewypłacalności nie przekraczają 4 % udzielonych kredytów (37). Oznacza to, że z racji tego, iż odsetek ten jest niższy od 5 %, mnożnik, który można zastosować w celu zabezpieczenia kredytu udzielonego przez instytucję finansową, jest równy 20.

4.4.9

Jeżeli mnożnik wynosi 20, a poręczenia pokrywają 50 % niewypłacalności każdego dłużnika, konsorcjum poręczeniowe dysponujące funduszem ryzyka w wysokości miliona euro może zapewnić pożyczki na kwotę 40 mln euro dla dużej liczby przedsiębiorców (38).

4.4.9.1

Dzięki udzielonym gwarancjom system „konsorcjum poręczeniowego kredytów” umożliwił w 2007 roku sfinansowanie włoskich przedsiębiorstw rzemieślniczych na kwotę wynoszącą około 6 mld euro.

4.4.10

Każdego roku w UE-27 powstaje około 500 tys. nowych przedsiębiorstw. Liczba przedsiębiorstw, które są likwidowane każdego roku, jest nieco niższa (39). 99 % stworzonych co roku przedsiębiorstw to MŚP, spośród których co najmniej 240 tys. składa się tylko z właściciela (40).

4.4.11

Jeśli powrócimy do przykładu przedstawionego w ust. 4.4.9, za pomocą funduszu ryzyka w wysokości 1 mln euro i dzięki inżynierii finansowej można udzielić — za pośrednictwem funduszu mikrokredytu — kredytu w wysokości 25 tys. euro dla 1,6 tys. małych przedsiębiorstw.

4.5   Społeczne zarządzanie kredytem

4.5.1

Jak już stwierdzono, kredyt stanowi jeden z podstawowych instrumentów w rozwoju gospodarczym i społecznym oraz w realizacji „społecznej gospodarki rynkowej”.

4.5.2

Z tego powodu stopniowo pojawiał się i rozpowszechniał nowy sposób postrzegania kredytu, nie w kategorii zwykłych relacji między klientem a instytucją finansową, ale jako instrumentu o wysokiej wartości społecznej ze względu na jego związek z lepszym i bezpieczniejszym zatrudnieniem oraz z rozwojem gospodarczym.

4.5.3

Z tego nowego i szerszego sposobu postrzegania kredytu wynika konieczność rozdzielenia pomiędzy większą liczbę podmiotów ryzyka związanego z udzieleniem kredytu.

4.5.4

Podział ryzyka kredytowego pomiędzy większą liczbę instytucji:

zwiększa gwarancje dla instytucji finansowych;

obniża oprocentowanie udzielonego kredytu;

ułatwia przyznanie kredytu wnioskodawcy.

4.5.5

Ze względu na wartość społeczną przyznanie kredytu powinno coraz częściej i coraz ściślej podlegać zasadzie zgodności z zasadami odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw i wymaga ze strony przedsiębiorcy dostosowania się do wartości związanych ze zrównoważonym rozwojem i do ich zaakceptowania.

4.5.6

Certyfikacja w zakresie ochrony środowiska EMAS (41) — bardziej niż inne certyfikaty — mogłaby zostać wskazana jako warunek w ramach procesu inżynierii finansowej, związany z funkcją społeczną kredytu.

4.5.7

W ciągu ostatnich lat tylko kilkadziesiąt tysięcy przedsiębiorstw mogło skorzystać ze wspólnotowych instrumentów finansowych (42). Istnieje więc ogromna rozbieżność pomiędzy występowaniem problemu a uzyskanymi wynikami. Powinno to stanowić dla nas bodziec do zastanowienia się nad konkretnymi możliwościami działania za pomocą systemów umożliwiających włączenie większej liczby instytucji finansowych oraz pomnożenie wyników.

4.5.8

W dniach 20–21 listopada 1997 r., Rada Europejska na nadzwyczajnym posiedzeniu w Luksemburgu poświęconym wyłącznie tematowi zatrudnienia, będącemu jedynym punktem porządku obrad, podjęła między innymi trzy konkretne inicjatywy mające pomóc przedsiębiorstwom w utrzymaniu konkurencyjności na rynkach i wezwała Komisję do wysunięcia propozycji mających umożliwić podmiotom gospodarczym rozwój i zwiększenie zatrudnienia. Tymi trzema inicjatywami były: Program wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw (ETF Start-up Facility), program „Wspólne Przedsięwzięcie Europejskie” („Joint European venture — JEV”) oraz System poręczeń dla MŚP. Dwie z trzech inicjatyw — „Program wsparcia nowopowstających przedsiębiorstw” i „System poręczeń dla MŚP” — miały służyć ułatwieniu dostępu do kredytu.

4.5.8.1

Pod koniec 2005 roku ponad 277 tys. MŚP (43) skorzystało ze środków programu na rzecz wzrostu i zatrudnienia i z wieloletniego programu na rzecz przedsiębiorstw i przedsiębiorczości (MAP).

4.5.8.2

System poręczeń dla MŚP jest jednym z najważniejszych europejskich programów skierowanych do MŚP (44).

4.5.9

Gdy mówi się o kapitale ryzyka dla mikroprzedsiębiorstw (23 mln przedsiębiorstw w Europie) i małych przedsiębiorstw (1,1 mln przedsiębiorstw w Europie), z czego 90 % tworzą przedsiębiorstwa indywidualne lub spółki osobowe, dotyczy to w rzeczywistości tylko 5 % lub 6 % tego środowiska.

4.5.10

Zatem Komitet uważa, że należy więc koniecznie określić formy wsparcia dla kredytu udostępnianego również spółkom osobowym, co przewidują narzędzia inżynierii finansowej, aby uniknąć sytuacji, w której ich stosowanie pozostaje marginalne i w konsekwencji uniemożliwia mikroprzedsiębiorstwom i małym przedsiębiorstwom rozwój pod względem kultury finansowej.

Bruksela, 18 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Por. badania noblisty Harry'ego Markowitza na temat korelacji między zróżnicowaniem portfela, ograniczeniem ryzyka i kompensacją wahań zwrotu z inwestycji (krzywa efektywności) o skutkach wpływających stabilizująco na cykl gospodarczy.

(2)  W wielu państwach organy administracji regionalnej i lokalnej wspierają rozwój MŚP za pomocą środków finansowych kierowanych do konsorcjów poręczeniowych.

(3)  COM(2006) 349 wersja ostateczna z 29.6.2006.

(4)  Opinia CESE 599/2007, Dz.U. C 168 z 20.7.2007, s. 1 — sprawozdawcy: pp. Joost van IERSEL i Enrico GIBELLIERI.

(5)  Opinia CESE 982/2007, Dz.U. C 256 z 27.10.2007, s. 8 — sprawozdawca: Christine FAES.

(6)  Opinia CESE 1485/2005 w sprawie programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji 2007-2013, sprawozdawcy: Bernhard WELSCHKE i Lucia FUSCO.

(7)  Patrz przypisy 4 i 5.

(8)  Komisja, z EFI, organizowała już od 1997 r. wsparcie dla mikrokredytu za pomocą mechanizmu gwarancyjnego na rzecz MŚP.

(9)  SEC(2004) 1156; Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji, decyzja nr 1639/2006/WE.

(10)  Patrz Eurofi France, strona internetowa: www.eurofi.net.

(11)  Patrz rozporządzenie (WE) nr 1905/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiające instrument finansowania współpracy na rzecz rozwoju.

(12)  EFI: Europejski Fundusz Inwestycyjny.

(13)  Odnośnie do definicji mikroprzedsiębiorstwa, patrz zalecenie 2003/361/W.

(14)  Dyrektywa 2006/48/WE – CRD (dyrektywa w sprawie wymogów dotyczących funduszy własnych).

(15)  Patrz inicjatywa Jeremie; inicjatywa „Wzrost i zatrudnienie” (decyzja nr 98/347/WE); wieloletni program dla MŚP; program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (decyzja nr 1639/2006/WE; EFRROW (rozporządzenie (WE) nr 1698/2005); Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji (rozporządzenie (WE) nr 1927/2006).

(16)  Francja i Rumunia. Ponadto, Wielka Brytania i Finlandia, chociaż nie posiadają specjalnego ustawodawstwa, określają, w swoim systemie prawnym, kilka wyłączeń w tym zakresie.

(17)  Belgia, Niemcy, Włochy i Polska.

(18)  13 i 14 marca 2008 r., pkt 11.

(19)  Por. w tej sprawie również opinię CESE 977/2008, sprawozdawca: Claudio CAPPELLINI.

(20)  Por. COM (2007)708 załącznik 3.

(21)  PKI, Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013).

(22)  EMN (European Microfinance Network): Europejska Sieć Mikrofinansowania; MFC (Microfinance Centre for Central and Eastern Europe): Centrum Organizacji Pożyczkowych w Europie Środkowej i Wschodniej.

(23)  EFRROW: Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

(24)  1982: Europejski Rok MŚP i Rzemiosła.

(25)  1990: Avignon; 1994: Berlin; 1997: Mediolan.

(26)  Inżynieria finansowa wychodzi od założenia, że wsparcie finansowe dla małych przedsiębiorców, którzy chcą stworzyć nową działalność lub zainwestować w nowe produkty lub procesy, nie może ograniczać się do relacji pomiędzy małym przedsiębiorcą a instytucją finansową. Z uwagi na społeczną funkcję przedsiębiorstwa, należy zaangażować w to inne podmioty, które ponoszą odpowiedzialność na różnych szczeblach i mogą rozdzielić między siebie ryzyko i koszty.

(27)  EFI: Europejski Fundusz Inwestycyjny. Utworzony w 1994 r. dzięki inicjatywie ówczesnej DG XXIII (chodziło o dyrekcję generalną odpowiedzialną za wsparcie małych przedsiębiorstw i rzemiosła, która umożliwiła także zorganizowanie „europejskich konferencji”) oraz DG II (ekonomia i finanse). W chwili tworzenia, EFI otrzymał środki w wysokości 1 mld ECU wniesione przez EBI, 800 mln ECU wniesione przez Komisję i 200 mln ECU pochodzące z europejskich instytucji finansowych z tytułu udziałów podzielonych na części każda po 2 mln. Od chwili uruchomienia inicjatywy przystąpiło do niej ponad pięćdziesiąt instytucji finansowych.

(28)  Patrz metro w Lille.

(29)  CIP, program szczegółowy 1: program na rzecz przedsiębiorczości i innowacji; program szczegółowy 2: program na rzecz wspierania polityki dotyczącej TIK; program szczegółowy 3: program „Inteligentna energia — Program dla Europy”.

(30)  Sekurytyzacja wierzytelności polega na scedowaniu części lub całości kwoty stanowiącej wierzytelność konsorcjum poręczeniowego (lub banku) na rzecz specjalistycznej instytucji finansowej, co umożliwia, w szczególności konsorcjom poręczeniowym, zwiększenie zakresu gwarancji, których udzielić mogą przedsiębiorstwom.

(31)  Kredyt typu mezzanine opiera się w większym stopniu na zakładanych przepływach pieniężnych w korzystających z niego przedsiębiorstwach niż na realnych gwarancjach. Może on być realizowany w dwóch formach: 1) wierzytelności podporządkowane (kredyty o oprocentowaniu stałym lub indeksowane); 2) equity kicker (kredytodawcy/inwestorowi przysługuje procentowy udział w kwocie, o jaką zwiększyła się wartość majątku, w związku z którym udzielono kredytu). Termin spłaty tego typu wierzytelności wynosi od 4 do 8 lat.

(32)  http://www.eib.org/projects/publications/sme-consultation-2007-2008.htm.

(33)  System konsorcjów poręczeniowych jest dobrze rozwinięty w wielu krajach europejskich oraz jest obecny i aktywny na szczeblu federacji europejskiej.

(34)  Mikroprzedsiębiorstwa stanowią 94 % wszystkich prywatnych przedsiębiorstw pozarolniczych w Europie.

(35)  Inżynieria finansowa, pozwalająca zmniejszyć znaczną część ryzyka instytucji finansowych, umożliwia łatwiejsze i tańsze udzielanie kredytów przede wszystkim nowym, mało znanym przedsiębiorstwom.

(36)  Wspólne działania banków i stowarzyszeń branżowych ukierunkowane na lepsze zarządzanie finansowe mikroprzedsiębiorstwami zostały wymienione już w dokumentach z pierwszej europejskiej konferencji rzemiosła w Avignonie w 1990 r. oraz z drugiej konferencji w Berlinie w 1994 r., a następnie zostały rozwinięte przez system Raiffeisen-Volksbank (ludowych banków niemieckich) i organizacje branżowe (ZDH — Centralny Związek Niemieckiego Rzemiosła).

(37)  Patrz FedartFidi UE, Europejska Federacja Konsorcjów Poręczeniowych Rzemiosła, państw członkowskich, w których istnieje system operacyjny konsorcjów poręczeniowych.

(38)  5 % z 40 mln wynosi 2 mln, ale gwarancje udzielone przez konsorcjum pokrywają jedynie 50 % niespłaconego zobowiązania, czyli 1 mln euro, którym dysponuje we własnym funduszu ryzyka. Sekurytyzacja tego funduszu umożliwi konsorcjom udzielenie nowych pożyczek do pułapu w wysokości 40 milionów euro.

(39)  Źródło: Europejskie Obserwatorium Przedsiębiorstw.

(40)  W Unii Europejskiej 49 % mikroprzedsiębiorstw nie zatrudnia pracowników. Chodzi o przedsiębiorstwa indywidualne.

(41)  Por. rozporządzenie 1836/93/EWG oraz rozporządzenie 761/2001/WE.

(42)  Dokument konsultacyjny w sprawie programu wspólnotowego na rzecz przedsiębiorczości i konkurencyjności przedsiębiorstw (2006-2010), DG Entreprises, 2004, punkt 118.

(43)  Źródło: COM(2007) 235 Sprawozdanie Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego dotyczące instrumentów finansowych wieloletniego programu na rzecz przedsiębiorstw i przedsiębiorczości, w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) (2001-2006).

(44)  31 grudnia 2005 r. średnie wykorzystanie osiągnęło 67 % dla elementu „gwarancje dla finansowania dłużnego”; 66 % dla elementu „gwarancje dla mikrokredytów”; 65 % dla elementu „gwarancje dla inwestycji kapitałowych”.


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/29


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady 76/769/EWG w zakresie ograniczeń we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu niektórych substancji i preparatów niebezpiecznych (dichlorometan)

COM(2008) 80 wersja ostateczna — 2008/0033 (COD)

(2009/C 77/05)

Dnia 10 marca 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady 76/769/EWG w zakresie ograniczeń we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu niektórych substancji i preparatów niebezpiecznych (dichlorometan).

Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 15 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był David SEARS.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17 i 18 września 2008 r. (posiedzenie z 17 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął jednogłośnie następującą opinię:

1.   Podsumowanie i zalecenia

1.1

Celem omawianego wniosku jest zmiana dyrektywy Rady 76/769/EWG poprzez wprowadzenie ograniczeń we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu dichlorometanu (DCM) w przypadkach stosowania go jako podstawowego składnika środków do usuwania farby, przeznaczonych do zastosowań przemysłowych, profesjonalnych i konsumenckich.

1.2

Jest to ostatnia taka zmiana dyrektywy Rady 76/769/EWG do czasu zastąpienia tej dyrektywy rozporządzeniem (WE) 1907/2006 (REACH), co nastąpi dnia 1 czerwca 2009 r.

1.3

EKES jest świadomy znacznych trudności naukowych i politycznych, z jakimi boryka się Komisja Europejska przedkładając wniosek i dążąc do porozumienia w sprawie proporcjonalnej i efektywnej pod względem kosztów zmiany, która zgodnie z wymogami dyrektywy 76/769/EWG zapewni dalsze istnienie rynku wewnętrznego, gwarantując jednocześnie wysoki poziom ochrony zdrowia ludzi i środowiska naturalnego.

1.4

EKES przyznaje, że istnieją nieodparte dowody, że znaczne stężenie oparów ze względu na wysoką lotność DCM może prowadzić do utraty świadomości, a nawet do śmierci. Jest to wynik stosowania nieodpowiednich praktyk przemysłowych, w tym braku dostatecznej wentylacji. Mniej nieodparte są dowody na istnienie stałego, poważnego zagrożenia dla konsumentów w związku z okazjonalnym stosowaniem substancji w warunkach domowych. Proponowane wprowadzenie zakazu sprzedaży jest zatem środkiem nieproporcjonalnym, a biorąc pod uwagę znane, ale jak dotychczas nieokreślone ilościowo zagrożenia związane ze stosowaniem alternatywnych produktów i procesów, nie wydaje się, aby wprowadzenie tego zakazu doprowadziło do jakiegokolwiek ogólnego ograniczenia raczej niskiej częstotliwości odnotowywanych wypadków.

1.5

EKES zwraca także uwagę, tak jak konsultanci zatrudnieni przez Komisję Europejską, że szczególne zagrożenia związane ze stosowaniem DCM nie są w pełni objęte stosowanymi obecnie znakami graficznymi, zwrotami określającymi warunki bezpiecznego stosowania i zwrotami wskazującymi rodzaj zagrożenia. To samo dotyczy zagrożeń dla dzieci, występujących najczęściej w warunkach domowych. Jest to wynikiem zawodności systemu oznaczania, a nie odnośnych produktów czy ludzi. W celu naprawienia tej sytuacji przedstawia się tu zatem zalecenia dotyczące pakowania i oznaczania.

1.6

Wskazuje się także na występowanie innych problemów, a najbardziej wyraźnie na brak uzgodnionych dopuszczalnych norm zawodowego narażenia oraz wytycznych czy przepisów dotyczących dobrych praktyk przemysłowych. Niemieckie normy TRGS 612 uważa się za znakomity model w tym zakresie.

1.7

Wskazuje się także na kilka kwestii o charakterze ogólnym, które powinny zostać wzięte pod uwagę przez Komisję Europejską, Parlament Europejski i poszczególne państwa członkowskie w nadziei, że możliwe będzie osiągnięcie porozumienia. Brak takiego porozumienia doprowadzi do podziału rynku wewnętrznego. Zagrożeni pozostaną użytkownicy, zarówno w miejscu pracy, jak i poza nim.

2.   Podstawy prawne

2.1

Jak zostało to już stwierdzone powyżej, rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 z dnia 18 grudnia 2006 r. Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) wejdzie w życie dnia 1 czerwca 2009 r. Rozporządzenie to uchyli i zastąpi szereg rozporządzeń i dyrektyw Rady czy Komisji, w tym dyrektywę Rady 76/769/EWG z dnia 27 lipca 1976 r. w sprawie wprowadzania do obrotu i stosowania niektórych substancji i preparatów niebezpiecznych.

2.2

Załącznik I dyrektywy Rady 76/769/EWG określa szczególne ograniczenia we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu niektórych substancji i preparatów niebezpiecznych, uzgodnione i wprowadzone w ostatnich 30 latach. Dnia 1 czerwca 2009 r. ograniczenia te staną się istotą zał. XVII rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 (REACH).

2.3

Poprzednie zmiany dyrektywy Rady 76/769/EWG (to znaczy zmiany wprowadzające dalsze ograniczenia) miały formę dyrektyw wymagających stosowania przez państwa członkowskie. Ten wniosek Komisji Europejskiej nie dotyczy jednak dyrektywy, lecz decyzji, która ma natychmiastowy skutek prawny. Dlatego te nowe postanowienia nie będą wymagały transpozycji do prawa krajowego, co wymagałoby uchylenia odpowiednich przepisów prawa krajowego z dniem 1 czerwca 2009 r., to znaczy z dniem wejścia w życie rozporządzenia WE nr 1907/2006 (REACH).

2.4

Wszystkie kolejne zmiany dotyczące ograniczeń we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu substancji i preparatów niebezpiecznych wprowadzane będą zgodnie z rozporządzeniem WE nr 1907/2006 (REACH).

2.5

Substancje (i wszystkie preparaty zawierające takie substancje), w przypadku których ograniczenia we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu uznano za niezbędne, zostały uwzględnione w następstwie oceny niektórych „substancji priorytetowych” wskazanych przez państwa członkowskie i ujętych w czterech wykazach priorytetowych opublikowanych w latach 1994-2000 zgodnie z rozporządzeniem Rady (EWG) 793/93.

2.6

Szereg substancji nieujętych w tych wykazach również poddano ocenie pod kątem wpływu na zdrowie ludzi i środowisko naturalne lub też przedstawiono propozycje dotyczące wprowadzenia ograniczeń we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu tych substancji, w miarę jak zajmowano się nowymi problemami na wniosek państw członkowskich. DCM zaliczany jest do takich substancji. Kilka państw członkowskich z różnych powodów nałożyło już lub starało się nałożyć ograniczenia we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu tej substancji, zwłaszcza jako składnika środków do usuwania farby. Inne państwa członkowskie uważają te ograniczenia za nieproporcjonalne, kosztowne i prawdopodobnie prowadzące do mniej zadowalających rezultatów dla użytkowników. Istnieją dowody (lub brak jest dowodów) na potwierdzenie lub podważenie zasadności obydwu stanowisk.

2.7

Pierwszy pełny przegląd wniosku w Radzie przeprowadzony został na początku czerwca. Jeżeli w nadchodzących miesiącach uda się znaleźć kompromisowe rozwiązanie, to omawiany wniosek zostanie prawdopodobnie przyjęty zgodnie z planem. Jeżeli ten cel nie zostanie osiągnięty, wniosek upadnie. W takim przypadku utrzyma się, a być może jeszcze pogłębi fragmentacja rynku wewnętrznego środków do usuwania farby opartych na DCM W takiej sytuacji DCM zostanie we właściwym czasie poddany ocenie zgodnie z rozporządzeniem WE nr 1907/2006 (REACH), przy czym stosowanie DCM do usuwania farby będzie jedną z wielu dróg narażenia, które należałoby wziąć wtedy pod uwagę. Oczywiście wynik tej oceny i termin ewentualnego wydania ostatecznych zaleceń jest nieznany.

3.   Informacje ogólne

3.1

DCM to bezbarwny fluorowcowany alifatyczny węglowodór o niskiej temperaturze wrzenia i łagodnej słodkawej woni. DCM wykorzystywany jest szeroko od wielu lat jako silny rozpuszczalnik o niskiej łatwopalności w produkcji farmaceutyków, aerozoli i klejów oraz w procesach takich jak usuwanie farby czy usuwanie tłuszczów z powierzchni metali, a także w przemyśle spożywczym jako rozpuszczalnik w procesach ekstrakcji.

3.2

Choć uważany jest za jeden z bezpieczniejszych fluorowcowanych węglowodorów o niskiej wadze molekularnej, DCM powinien nadal być stosowany z zachowaniem ostrożności. W Europie DCM sklasyfikowany został jako czynnik rakotwórczy kategorii 3, to znaczy jest to „substancja stwarzająca zagrożenie dla człowieka ze względu na ewentualne działanie rakotwórcze, ale dostępne informacje nie pozwalają na przeprowadzenie zadowalającej oceny”. DCM musi zatem być opatrywany zwrotem „R40” („ograniczone dowody działania rakotwórczego”). Jest to także substancja priorytetowa zgodnie z dyrektywą ramową dotyczącą wody.

3.3

Większe obawy budzi jednak fakt, że jest to także silny narkotyk, działający toksycznie na odśrodkowy układ nerwowy i prowadzący do utraty przytomności, a nawet śmierci. Spowodowało to szereg wypadków, w tym wypadków śmiertelnych, przypisywanych z zasady niebezpiecznym warunkom pracy i nadmiernemu narażeniu, na ogół podczas stosowania w przemyśle lub na dużą skalę przez profesjonalistów, przy korzystaniu z otwartych zbiorników. W przypadkach, w których jest to wykonalne, zagrożenia tego można uniknąć poprzez stosowanie w układach zamkniętych.

3.4

Produkcja DCM w Europie (w zakładach w Niemczech, Francji, Włoszech, Hiszpanii, Holandii, Wielkiej Brytanii i Rumunii) powoli spada, w miarę jak inne produkty stają się dostępne. Z około 240 tys. ton produkowanych obecnie w Unii Europejskiej ogółem, około 100 tys. ton produkowanych jest na wywóz. 30-50 % pozostałej ilości DCM wykorzystywane jest w przemyśle farmaceutycznym, a 10-20 % sprzedawane jest w postaci pierwotnej jako podstawowy składnik środków do usuwania farby. Podobne ilości DCM pozyskiwane są w wyniku procesów recyklingu w przemyśle farmaceutycznym. Omawiany wniosek dotyczy wyłącznie stosowania DCM do usuwania farby.

3.5

Usuwanie farby jest czynnością znaną w większości gospodarstw domowych jako jeden z niezbędnych elementów procesu konserwacji i malowania przedmiotów lub powierzchni z drewna, metalu, kamienia czy gipsu, w domu lub na zewnątrz. Istnieje także kilka bardziej wyspecjalizowanych rynków, w tym rynki renowacji dzieł sztuki, usuwania graffiti oraz ponownego malowania dużych obiektów ruchomych, takich jak pociągi czy samoloty.

3.6

Środki do usuwania farby podzielone są nieco arbitralnie na trzy kategorie, a mianowicie na środki „dla użytkowników przemysłowych” (do stałego stosowania w dużych ilościach na terenie danego zakładu), „dla użytkowników profesjonalnych” (różnego rodzaju fachowców świadczących usługi w terenie, budowniczych i dekoratorów) „dla konsumentów” (dla osób okazjonalnie wykonujących czynności związane z utrzymaniem domu).

3.7

Trudno jest ustalić liczbę wypadków dla każdej z tych grup. Biorąc pod uwagę, że objawy zatrucia oparami DCM przypominają atak serca, niektóre przypadki mogły pozostać niezgłoszone. Dane przedstawione Komisji Europejskiej przez konsultantów spółki Risk & Policy Analysts Ltd (RPA) wskazują, że w ciągu ostatnich 20 lat rocznie dochodziło do trzech — czterech wypadków związanych ze stosowaniem środków do usuwania farby opartych na DCM, przy czym jeden z tych wypadków był śmiertelny. Wypadki śmiertelne miały miejsce najczęściej we Francji (6), w Niemczech (6) i w Wielkiej Brytanii (5), natomiast pozostałe wypadki miały najczęściej miejsce w Wielkiej Brytanii (36), Szwecji (12) i Francji (6). W okresie objętym badaniem przeprowadzonym przez konsultantów spółki RPA (lata 1930-2007), w Europie Południowej odnotowano tylko jeden taki wypadek — wypadek śmiertelny przy pracy w Hiszpanii (2000 r.). Lokalne warunki klimatyczne i warunki pracy mogą tutaj mieć znaczenie. Kiedy jest ciepło okna są zawsze otwarte, zapewniona jest dobra wentylacja i zagrożenia są znikome; przy niższych temperaturach powietrza może być wprost przeciwnie.

3.8

Jeżeli chodzi o wypadki śmiertelne, ich częstotliwość była taka sama w przypadku zastosowań przemysłowych, jak w przypadku zastosowań profesjonalnych. Większość odnotowanych wypadków nieprowadzących do śmierci wydarzyła się w trakcie stosowania DCM przez osoby uznawane za „profesjonalistów”. Jako przyczyny wypadków śmiertelnych wskazano niemalże w każdym przypadku niedostateczną wentylację i nieodpowiednie stosowanie środków ochrony osobistej, szczególnie w przypadku dużych zbiorników otwartych.

3.9

Odnotowanego w 1993 r. we Francji wypadku śmiertelnego, którego ofiarą miał być konsument (lub profesjonalista), nie można teraz sprawdzić i dlatego ta konkretna istotna informacja może zostać podważona. Jedyny inny odnotowany wypadek śmiertelny dotyczący konsumenta miał miejsce w 1960 r. w Holandii. Mogą tu mieć znaczenie inne czynniki.

3.10

Istnieją oczywiście alternatywy wobec środków chemicznych do usuwania farby opartych na DCM. Takie alternatywne metody zaliczyć można do jednej z trzech kategorii, takich jak: „usuwanie metodami fizycznymi lub mechanicznymi” (szlifowanie, skrobanie, oczyszczanie pneumatyczne), „usuwanie metodą pirolizy lub degradacji termicznej” (w piecach, nad paleniskami fluidalnymi lub z zastosowaniem palników czy opalarek) i „usuwanie metodami chemicznymi” (z zastosowaniem silnych rozpuszczalników, w tym DCM, lub powodujących korozję, na ogół wysoce alkalicznych, płynów czy past lub preparatów na bazie kwasu mrówkowego czy nadtlenku wodoru). Każda z tych metod może być skuteczna i może być preferowana w określonych warunkach. Zastosowanie którejkolwiek z nich wiąże się z występowaniem zagrożenia takiego lub innego rodzaju, albo ze względu na siłę uderzenia drobin, ciepło, ogień, wybuch, podrażnienie oczu czy skóry, albo ze względu na skład usuwanych farb, a zwłaszcza na ołów w farbach stosowanych do 1960 r. W przypadku wielu warstw pochodzących sprzed stu i więcej lat w starych, ale ciągle jeszcze nadających się do użytku, a nawet bardzo pożądanych lokalach mieszkalnych lub w przypadku delikatnych powierzchni, które nie mogą ulec zniszczeniu, niezbędne będzie zastosowanie więcej niż jednej techniki i pewnego stopnia eksperymentacji.

3.11

Nie przedstawiono żadnych danych dotyczących łącznego udziału w rynku tych różnych rozwiązań alternatywnych objętych trzema kategoriami czy też różnych kosztów usuwania farby na metr kwadratowy. DCM jest ciągle jeszcze uważany za najbardziej popularny rozpuszczalnik, szczególnie w sektorze konsumentów, przy czym popularne są także preparaty na bazie sody żrącej. Nawet w przypadku metod chemicznych trudne jest porównanie kosztów. Powszechny jest pogląd, że środki do usuwania farby na bazie DCM wydają się tańsze pod względem ilości niż konkurencyjne produkty. Ta przewaga prawdopodobnie zniknie, kiedy uwzględni się wszystkie koszty środków ochrony (jeżeli są stosowane) oraz usuwania odpadów (gdy jest to odpowiednie).

3.12

Koszty całkowite uzależnione są także od szybkości działania. Wolniej działające, ale łagodniejsze produkty i procesy zwiększają koszt prac i zmniejszają zyski. Rozpuszczalniki o wyższej temperaturze wrzenia umożliwiają jednoczesne pokrywanie większej powierzchni, ale więcej czasu musi upłynąć, zanim zaczną działać. Jeśli chodzi o konsumentów, krótsze okresy narażenia zastąpione zostały dłuższymi okresami narażenia i potencjalnie większym zakłóceniem życia rodzinnego. (Z pewnością należałoby podważyć przyjęte przez konsultantów spółki RPA założenie, że konsumenci mniej liczą się z czasem, „ponieważ usuwaniem farby zajmują się zazwyczaj w czasie wolnym od pracy”). W wypadku wszystkich grup użytkowników niezbędne będzie stosowanie nowych metod pracy oraz wprowadzenie zmian toku pracy. Jeśli chodzi o użytkowników przemysłowych, jakiekolwiek przejście na produkty wodne zmniejsza koszty wentylacji, ale znacznie zwiększa koszty zbiorników i instalacji rurowych w celu zminimalizowania korozji. Biorąc pod uwagę te wszystkie zmienne, przewidzenie skutków wprowadzenia jakiegokolwiek ograniczenia w stosowaniu którejkolwiek z metod staje się niezwykle trudne. W takich okolicznościach zagrożeni są przede wszystkim konsumenci, przy czym biorąc pod uwagę sprzeczne poglądy na szczeblu rządowym, nie ma wielu dowodów na to, że wybór przez konsumentów alternatywnych produktów czy procesów będzie dla nich najbardziej korzystny.

3.13

Jedna z popularnych alternatyw wobec DCM jako rozpuszczalnika, którą jest metylo-2-pirolidon (NMP), sklasyfikowana została ostatnio jako „działająca toksycznie na rozrodczość substancja kategorii 2”, co doprowadzi w końcu do wprowadzenia zakazu sprzedaży preparatów zawierających NMP konsumentom (ale nie profesjonalistom lub użytkownikom przemysłowym). Z kolei inne rozpuszczalniki, takie jak 1,3-dioksolan, są wysoce łatwopalne.

3.14

Obecnie najbardziej obiecującymi alternatywami wydają się środki na bazie estrów dwuzasadowych (DBE) — mieszanin adypinianu dimetylu, bursztynianu dimetylu oraz glutaranu dimetylu — i niewiele wskazuje na występowanie jakichkolwiek znaczących zagrożeń dla zdrowia ludzi lub środowiska naturalnego. Substancjami stosunkowo „bezpiecznymi” wydają się być także dimetylosulfotlenek (DMSO) i alkohol benzylowy. Ewentualne uznanie przez użytkowników któregokolwiek z tych środków, że jego stosowanie jest efektywne pod względem kosztów, zależy jednak od wielu czynników, a ewentualnego wyboru tych środków jako szeroko stosowanych, „bezpiecznych” alternatyw nie da się zagwarantować.

3.15

Ogólnie rzecz biorąc oczywiste jest, że nie istnieje jedno w pełni akceptowalne podejście, a także że nieodpowiednie działania mogą doprowadzić do wzrostu odnotowywanej obecnie stosunkowo niskiej częstotliwości wypadków. Trudność polega na znalezieniu rozwiązania zadowalającego wszystkich, a w szczególności państwa członkowskie, które mają różne doświadczenia i rozsądnie bronią swojego stanowiska.

4.   Opis wniosku Komisji Europejskiej

4.1

Wniosek Komisji Europejskiej ma na celu ochronę zdrowia ludzi i środowiska, a zarazem zachowanie rynku wewnętrznego dichlorometanu, w szczególności kiedy substancja ta jest stosowana jako podstawowy składnik środków do usuwania farby, przeznaczonych do zastosowań przemysłowych, profesjonalnych i konsumenckich.

4.2

Wniosek przewiduje wprowadzenie zakazu wszelkiej sprzedaży środków do usuwania farby opartych na DCM konsumentom i profesjonalistom innym niż profesjonaliści specjalnie wyszkoleni i licencjonowani przez właściwe organy państw członkowskich. Sprzedaż zakładom przemysłowym byłaby dopuszczalna pod warunkiem, że wdrożony zostałby szereg środków ochrony, a w szczególności stosowany byłby skuteczny system wentylacji oraz zapewnione i stosowane byłyby odpowiednie środki ochrony osobistej. Wszystkie preparaty na bazie DCM powinny być oznakowane w nieusuwalny sposób jako „zastrzeżone do zastosowań przemysłowych i profesjonalnych” (i prawdopodobnie wyłącznie przez osoby posiadające odpowiednią licencję).

4.3

Nie należałoby wprowadzać na rynek żadnych środków do usuwania farby opartych na DCM, które miałyby być sprzedawane konsumentom czy profesjonalistom przez pierwszych 12 miesięcy od dnia wejścia w życie omawianej decyzji. Z upływem kolejnych 12 miesięcy zakazem objęte byłaby sprzedaż tym dwu grupom.

4.4

Omawiana decyzja weszłaby w życie trzeciego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

4.5

Omawiany wniosek przedłożony został wraz z uzasadnieniem i dokumentem roboczym służb Komisji Europejskiej (sprawozdaniem z oceny skutków). Dodatkowe materiały udostępnione zostały w formie oceny skutków przygotowanej dla Komisji Europejskiej przez konsultantów zewnętrznych (spółka RPA, Holenderska Organizacja Stosowanych Badań Naukowych (TNO)) oraz sprawozdań dotyczących zagadnień szczegółowych (sprawozdanie w sprawie skuteczności środków opóźniających parowanie sporządzone przez zespół ekspertów ds. środków opóźniających parowanie (ETVAREAD)). Materiały te zostały z kolei poddane przeglądowi przez odpowiedni komitet naukowy (SCHER). Nie istnieje żadne formalne sprawozdanie Unii Europejskiej z oceny ryzyka, ponieważ żadna z zainteresowanych stron nie uznała DCM za substancję priorytetową, mimo że jego stosowanie wywoływało już obawy.

4.6

Niektóre państwa członkowskie Unii Europejskiej (i inne ważniejsze gospodarki i partnerzy handlowi, jak na przykład Szwajcaria czy Stany Zjednoczone) również przeprowadziły badania w celu poparcia konkretnych — i często głęboko sprzecznych — stanowisk regulacyjnych i politycznych. Zainteresowane sektory zgromadziły bogate dane dotyczące możliwych zagrożeń oraz względnych korzyści związanych ze stosowaniem różnych produktów i procesów; jak można było się spodziewać, również te dane przeczą sobie nawzajem. Uwagi innych zainteresowanych stron odnotowane zostały w 2004 r. w trakcie Europejskiego Tygodnia Zdrowia i Bezpieczeństwa pod hasłem „Bezpieczne warunki prac budowlanych” („Building in Safety”), po konferencji ekspertów zorganizowanej przez Duński Związek Zawodowy Malarzy. Według opinii konsultantów spółki RPA z kwietnia 2007 r., Biuro Europejskich Związków Konsumenckich (BEUC), Europejska Federacja Pracowników Górnictwa, Przemysłu Chemicznego i Energetycznego (EMCEF) i Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (ETUC) nie przedstawiły jeszcze swoich formalnych opinii.

5.   Uwagi ogólne

5.1

EKES jest świadomy trudności, z jakimi boryka się Komisja Europejska, proponując proporcjonalną i efektywną pod względem kosztów zmianę dyrektywy 76/769/EWG w sprawie stosowania DCM jako rozpuszczalnika wykorzystywanego do usuwania farby. Odnotowanych i zbadanych zostało stosunkowo niewiele wypadków. Możliwe, że nie odnotowano wszystkich wypadków. Obowiązujące przepisy prawa nie zawsze były przestrzegane, a jeśli chodzi o znakowanie — wydają się niewystarczające. Dostępne są alternatywne produkty i procesy, ale nie zostały one poddane ocenie, a ponadto wszystkie związane są z jakimś ryzykiem. Istnieją uzasadnione powody, dla których stanowiska poszczególnych państw członkowskich różnią się wzajemnie. Nie ma gwarancji, że ogólny rezultat będzie korzystny dla którejkolwiek z grup, które mogą zostać najbardziej dotknięte.

5.2

EKES zdaje sobie także sprawę, że ze względu na oczywiste ograniczenia czasowe jest to ostatnia szansa wprowadzenia jakichkolwiek środków zgodnie z wyżej określoną dyrektywą. Jeżeli nie uda się uzgodnić wspólnego stanowiska państw członkowskich i Parlamentu Europejskiego, a tym samym przyjąć i wdrożyć wnioskowanej decyzji (lub jakiejkolwiek jej modyfikacji), to niemożliwe stanie się podjęcie jakichkolwiek dalszych działań do czasu poddania ocenie wszystkich zastosowań DCM zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 (REACH).

5.3

EKES żywi silne przekonanie, że takie opóźnienie jest zbędne i niepożądane ze względu na konieczność ochrony środowiska naturalnego i zdrowia wszystkich użytkowników w miejscu pracy lub poza nim. EKES ubolewałby także głęboko nad jakąkolwiek fragmentacją rynku wewnętrznego na skutek nierozstrzygnięcia tej lub jakiejkolwiek innej kwestii. Konieczność znalezienia podstaw porozumienia powinna być oczywista dla wszystkich zainteresowanych stron. Taka podstawa powinna odzwierciedlać dążenie do zarządzania ryzykiem, a nie zastąpienia jednego zagrożenia innym.

5.4

W tym względzie EKES zwraca uwagę, że DCM może być produkowany, składowany, transportowany i stosowany bezpiecznie w układach zamkniętych. DCM nie jest łatwopalny i nie przyczynia się do tworzenia się ozonu w warstwie przyziemnej. Oczywistym jest jednak, że w przypadku stosowania w układach otwartych, na przykład w celu usunięcia farby, DCM powoduje trudności ze względu na swoją lotność (łatwo paruje), stężenie powstających oparów (gromadzących się w najniżej położonym punkcie lub ze względu na brak dostatecznej wentylacji) oraz właściwości narkotyku (powoduje utratę przytomności, a nawet śmierć). Wszystkie te właściwości DCM wywołują zwiększone ryzyko w przypadku dzieci. Ponadto DCM sklasyfikowany został jako czynnik rakotwórczy kategorii 3 i informacja o tym właśnie potencjalnym ryzyku dominuje w znakowaniu wszelkich produktów zawierających DCM.

5.5

Konsultanci spółki RPA oraz inni specjaliści zwrócili uwagę, że taka informacja wprowadza w błąd i jest niedostateczna, aby odpowiednio chronić użytkowników w miejscu pracy lub poza nim. Obowiązujące obecnie przepisy prawa i ich odpowiedniki przewidziane w ramach zmienionego Zharmonizowanego Międzynarodowego Systemu Klasyfikacji i Znakowania ONZ, ostrzegające odpowiednio o właściwościach narkotyku (oraz związanym z tymi właściwościami ryzykiem zgonu), nie przewidują stosowania jakichkolwiek zwrotów R (zagrożenia), zwrotów S (bezpieczeństwo) i znaków graficznych w tym zakresie, a co dziwniejsze — w odniesieniu do poważnego zagrożenia dla dzieci (dotyczącego oczywiście wielu produktów i procesów stosowanych w warunkach domowych).

5.6

Mylące jest także zwracanie szczególnej uwagi na możliwe, ale jak dotychczas niepotwierdzone ryzyko raka. W swojej opinii dotyczącej sprawozdania zespołu ekspertów ETVAREAD w sprawie środków opóźniających parowanie, komitet naukowy SCHER zwrócił uwagę, że procesy metaboliczne wykryte w prowadzonych na myszach badaniach punktu końcowego nie są tożsame z procesami metabolicznymi u ludzi, a zatem na podstawie przedstawionych dowodów mało prawdopodobne jest, że DCM jest czynnikiem rakotwórczym. Niewiele jest dowodów opartych na rzeczywistym stosowaniu DCM. Wyniki dwu podstawowych badań epidemiologicznych przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych na grupach narażonych na działanie DCM w innych sektorach nie zostały jeszcze opublikowane. Analogiczne grupy w Unii Europejskiej narażone były prawdopodobnie na działanie innych znanych czynników rakotwórczych, takich jak styren. Konsultanci spółki RPA nie przedstawili żadnych dowodów rzeczywistego ryzyka w tym zakresie w związku z narażeniem na działanie DCM podczas usuwania farby środkami zawierającymi tę substancję. W takich okolicznościach wymagany zwrot R68 („możliwe ryzyko powstania nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia”) nie jest zwrotem najbardziej użytecznym.

5.7

Należy także zauważyć, że przedstawione przez konsultantów spółki RPA dane statystyczne dotyczące wypadków odnotowanych w latach 1930-2007 wskazują wyraźnie na występowanie zagrożeń nadmiernego narażenia na działanie DCM, na ogół na skutek złych metod pracy. Nie zebrano odpowiednich danych dotyczących alternatywnych procesów i produktów. Z kolei danych tych nie można zasadnie wykorzystać do celów oceny zagrożeń występujących w przypadku stosowania przez „profesjonalistów” lub „konsumentów” w warunkach domowych. Informacje dotyczące stałych (długotrwałych) skutków narażenia zdrowia w warunkach przemysłowych mogą (lub nie mogą) wskazywać na występowanie problemów wynikających z dotkliwego (krótkotrwałego) narażenia konsumentów; tymczasem trudniej jest proporcjonalnie podzielić dane statystyczne dotyczące wypadków, z którymi to danymi być może mamy tutaj do czynienia.

5.8

W badaniach zwrócono także uwagę na brak spójnych dopuszczalnych poziomów zawodowego narażenia w miejscach pracy w Unii Europejskiej. Normy narażenia cechuje znaczne zróżnicowanie, zarówno pomiędzy poszczególnymi państwami członkowskimi w przypadku danej substancji (DCM), jak i pomiędzy poszczególnymi substancjami (DCM względem np. DBE czy DMSO). Producenci powinni zdawać sobie sprawę ze swojego obowiązku dochowania należytej staranności wobec swoich pracowników; osiągnięcie tego celu wymaga zapewnienia przez organy regulacyjne istnienia jasno określonych, spójnych ram prawnych, opracowanych na podstawie odpowiednich informacji.

5.9

W tym kontekście EKES zwrócił w szczególności uwagę na normy techniczne substancji niebezpiecznych TRGS 612 dotyczące alternatyw dla środków do usuwania farby opartych na DCM, opracowane przez niemieckie Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Społecznych (BMAS), w wersji z lutego 2006 r. Wydaje się, że ze względu na fakt, że normy te zawierają znacznie bardziej szczegółowe informacje niż omawiany wniosek Komisji Europejskiej, mogłyby one stanowić model, który mógłby zostać wykorzystany przez innych w celu przyczynienia się do zapewnienia bezpieczeństwa pracy.

5.10

Zgodnie z tymi normami, w większości przypadków niezbędne jest zastosowanie się do hierarchii pytań, na które należy odpowiedzieć: a) Czy możliwe jest zwiększenie bezpieczeństwa procesu w Państwa pracy poprzez zastąpienie jednego produktu innym? b) Jeżeli nie, to dlaczego? c) Czy podjęli Państwo wszelkie odpowiednie środki w celu zapewnienia bezpieczeństwa w miejscu pracy? Niezbędne jest pełne określenie zarówno obszarów potencjalnego ryzyka, jak i potencjalnych korzyści związanych ze stosowaniem alternatywnych procesów i produktów. Przede wszystkim konieczne jest oszacowanie prawdopodobnych rezultatów podjęcia jakiejkolwiek decyzji o wycofaniu znacznej ilości danego materiału z danego rynku; co w rzeczywistości zrobią użytkownicy i czy ich wybór zwiększy ich osobiste bezpieczeństwo?

5.11

Przykładowo w jednym z państw członkowskich wprowadzony już został zakaz sprzedaży produktów na bazie DCM, zarówno użytkownikom przemysłowym, jak i profesjonalnym, dotyczący wyłącznie sprzedaży produktów zawierających DCM, a nie samego DCM. Możliwe jest nadal stworzenie silnego środka do usuwania farby poprzez zmieszanie DCM z metanolem na miejscu pracy. Otrzymany w ten sposób produkt jest tańszy, ale nie zawiera środków powierzchniowo czynnych i środków opóźniających parowanie, które zwiększyłyby skuteczność i bezpieczeństwo odpowiednio stworzonego produktu. Jest to zatem niepożądany rezultat.

5.12

Jak zwróciły na to uwagę firma RPA i Komisja Europejska, rozróżnienia pomiędzy poszczególnymi kategoriami użytkowników są trudne do uzasadnienia i utrzymania w rzeczywistości. Jedyną rzeczywistą różnicą jest to, że stałe wykonywanie czynności związanych z usuwaniem farby na terenie jednego zakładu, przy wysokiej mocy przerobowej, wymaga istnienia dużych otwartych zbiorników na substancje chemiczne, w których zanurzane są wyroby; czynności wykonywane poza terenem zakładów z reguły nie wymagają zanurzania, a zatem nie wymagają wykorzystywania dużych otwartych zbiorników. Wykonywanie takich czynności wyłącznie w jednym zakładzie objęte jest innymi dyrektywami, przykładowo w sprawie emisji pochodzących z rozpuszczalników i jakości ścieków, których wykonywanie powinno być ściśle egzekwowane; wykonywanie czynności poza terenem zakładu wymaga większej staranności i rozsądku danej osoby. W przypadkach, w których istnieje pracodawca, obowiązek dochowania należytej staranności spoczywa oczywiście na nim w celu zapewnienia każdemu pracownikowi wykonującemu takie czynności możliwie najlepszych warunków pracy.

5.13

Kategoria „użytkownicy profesjonalni” powinna zostać także podzielona na osoby wykonujące stale specjalistyczne czynności czyszczenia (na przykład usuwanie graffiti, renowacja fasady, pociągi i samoloty) oraz osoby usuwające powłoki malarskie jedynie okazjonalnie (budowniczy, dekoratorzy i „konsumenci”), dla których jest to niezbędna, ale czasochłonna czynność poprzedzająca bardziej opłacalne działanie. Wydaje się, że potrzeby, możliwości oraz stopień narażenia tej ostatniej grupy są identyczne i powinny być traktowane jednakowo.

5.14

Ponadto wprowadzona została propozycja szkolenia i licencjonowania określonych rodzajów fachowców jako ewentualne odstępstwo w celu umożliwienia osiągnięcia kompromisu pomiędzy stronami mającymi odrębne stanowiska. Trudno jest jednak porównywać stosowanie środków do usuwania farby opartych na DCM z, powiedzmy, usuwaniem azbestu czy postępowaniem z odpadami radioaktywnymi, gdzie z całą pewnością wymagana jest licencja. Biorąc pod uwagę wysokie koszty wdrożenia i monitorowania takiego systemu, trudno jest uznać, że propozycja ta mogłaby zaspokoić potrzeby którejkolwiek z zainteresowanych stron.

6.   Uwagi szczegółowe

6.1

W świetle powyższego, EKES nie uważa, by obecny wniosek miał proporcjonalny charakter czy też by sam w sobie mógł doprowadzić do zmniejszenia liczby wypadków w miejscu pracy lub poza nim. Biorąc pod uwagę znaczną rozbieżność pomiędzy stanowiskami poszczególnych państw członkowskich pod względem merytorycznym i politycznym, należy niezwłocznie rozważyć i wdrożyć inne rozwiązania.

6.2

Takie rozwiązania obejmowałyby zmianę przepisów dotyczących pakowania i oznaczania środków do usuwania farby opartych na DCM w celu zmniejszenia ryzyka wypadków oraz zwrócenia uwagi na rzeczywiste zagrożenia. Sprzedaż komukolwiek, kto nie zajmuje się stale usuwaniem farby na terenie zakładu lub poza nim — niezależnie od tego, czy taka osoba uważana jest za „profesjonalistę”, czy „konsumenta” — powinna być ograniczona do maksimum jednego litra na pojemnik i zakup. Pojemniki powinny mieć zamknięcia uniemożliwiające dostęp dzieciom, zgodnie z odpowiednimi obowiązującymi lub nowymi rozporządzeniami i dyrektywami Unii Europejskiej lub normami EN-ISO 8317:2004 i 862:2005. Użyteczne byłyby także wąskie szyjki w celu ograniczenia ryzyka rozlania, choć wynikająca z tego konieczność przelania przed nałożeniem przy użyciu pędzla ograniczałaby skuteczność tego rozwiązania. Producenci powinni aktywnie dążyć do opracowania i wdrożenia nowych i bezpieczniejszych metod dystrybucji, jeżeli chcą zachować zdolność utrzymania się tych produktów na rynku w dłuższej perspektywie. Sprzedaż hurtowa wszystkim innym użytkownikom do zastosowań „przemysłowych” lub do stałego stosowania przez „profesjonalistów” powinna być dopuszczona wyłącznie w ilościach wynoszących co najmniej 20 litrów. W takich okolicznościach producenci i dostawcy powinni być świadomi swojego obowiązku dochowania należytej staranności i zagwarantowania dostatecznych informacji i szkoleń mających na celu zapewnienie bezpiecznego postępowania z produktami i bezpiecznego ich usuwania w każdych warunkach stosowania.

6.3

Należy niezwłocznie opracować nowe znaki graficzne, zwroty R i zwroty S dla substancji o właściwościach narkotyku oraz ostrzeżenia przed zagrożeniami dla dzieci — w celu uzupełnienia tych, które już istnieją. Jeśli chodzi o środki do usuwania farby oparte na DCM (i inne produkty o podobnych skutkach) odpowiednie brzmienie dla wszystkich użytkowników mogłyby brzmieć następująco: „Substancja o właściwościach narkotyku: wysokie stężenie prowadzi do utraty przytomności, a nawet śmierci”; „Nie stosować w obecności dzieci lub szczególnie narażonych dorosłych”; „Nie stosować w pomieszczeniach zamkniętych: opary o znacznym stężeniu mogą powodować uduszenie”. Takie ostrzeżenia wydają się zasadne, biorąc pod uwagę istniejące dowody i rzeczywiste potrzeby. Zwroty te nie powinny gubić się wśród szeregu innych mniej istotnych ostrzeżeń. Skuteczne ostrzeżenie i charakterystyczny znak graficzny odnośnie do konieczności ochrony dzieci byłyby prawdopodobnie skuteczniejsze niż wiele bardziej skomplikowanych porad. Stosowany obecnie zwrot S2 („Chronić przed dziećmi”) jest pod tym względem niewystarczający.

6.4

Istnieje także wyraźna konieczność opracowania i wdrożenia ujednoliconego i wewnętrznie spójnego zbioru obowiązujących w całej Unii Europejskiej dopuszczalnych norm zawodowego narażenia — w celu dalszego zwiększenia bezpieczeństwa pracy. Zadanie to powinno być potraktowane jako użyteczny efekt realizacji programu REACH w najbliższych latach.

6.5

Oczywiste jest, że kluczem do zarządzania ryzykiem w miejscu pracy i poza nim jest zapewnienie odpowiednich metod pracy i ścisłe stosowanie wszystkich obowiązujących środków ochrony. Producenci i sprzedawcy detaliczni są współodpowiedzialni za udzielanie dobrych porad i zagwarantowanie, by konsumenci i inne osoby okazjonalnie stosujące niebezpieczne materiały lub procesy były w stanie przestrzegać zaleceń. Porady dotyczące bezpieczeństwa i sprzęt ochronny powinny być promowane z takim samym entuzjazmem i zachętami jak materiały, dla których są one wymagane.

6.6

Środki kontroli we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej powinny odzwierciedlać podejście zastosowane w przypadku niemieckich norm TRGS 612. Środki te mogłyby w miarę potrzeby zostać uzupełnione o dodatkowe porady techniczne dotyczące wentylacji lub utylizacji odpadów. Najlepsze praktyki powinny być publikowane i propagowane.

6.7

Prowadzone w Stanach Zjednoczonych badania skutków długotrwałego narażenia na działanie DCM powinny zostać zakończone jak najszybciej, a ich wyniki powinny zostać przedstawione Komitetowi Naukowemu ds. Zagrożeń dla Zdrowia i Środowiska (SCHER) w celu dokonania ich oceny. Należy zbadać możliwość identyfikacji wszelkich odpowiednich grup, które mogłyby zostać objęte badaniami w Europie.

6.8

Należałoby także przeprowadzać systematyczne oceny zagrożeń związanych z usuwaniem farby w celu ocenienia wszystkich produktów i procesów na porównywalnych zasadach. Doprowadziłoby to lepszego zrozumienia względnej sprawności i względnego ryzyka stosowania odnośnych substancji, a w końcu umożliwiłoby użytkownikom w miejscu pracy i poza nim dokonywanie wyboru na podstawie pełniejszych informacji. Żadna z tych propozycji nie powinna jednak opóźnić przyjęcia środków kontroli omawianych powyżej.

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/35


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego dyrektywy Rady 68/151/EWG i 89/666/EWG w odniesieniu do nakładanych na niektóre rodzaje spółek wymogów ujawniania i tłumaczenia informacji

COM(2008) 194 wersja ostateczna — 2008/0083 (COD)

(2009/C 77/06)

Dnia 23 maja 2008 r. Rada postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego dyrektywy Rady 68/151/EWG i 89/666/EWG w odniesieniu do nakładanych na niektóre rodzaje spółek wymogów ujawniania i tłumaczenia informacji.

Dnia 21 kwietnia 2008 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego powierzyło przygotowanie opinii w tej sprawie Sekcji Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 447. sesji plenarnej w dniach 17 i 18 września 2008 r. (posiedzenie z 18 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Edgarda Marię IOZIĘ na sprawozdawcę generalnego oraz 72 głosami — 1 osoba wstrzymała się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

Komitet zgadza się z treścią dyrektywy i uważa, że jest ona kolejnym etapem strategii zmierzającej do uproszczenia procedur administracyjnych, co przewiduje komunikat pt. „Strategiczny przegląd procesu lepszego stanowienia prawa w Unii Europejskiej”.

1.2

Już wcześniej pozytywne zdanie wyraziło Centrum Monitorowania Jednolitego Rynku w EKES-ie, które w wielu opiniach zawsze popierało inicjatywy zmierzające do uproszczenia procedur administracyjnych, podejmowane w dziedzinie prawa spółek. Centrum uważa, że zmniejszając koszty ponoszone przez spółki, inicjatywy te przyczyniają się w znaczący sposób do konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw, gdy nie podważają one ochrony interesów innych zainteresowanych stron.

1.3

Komitet podkreśla, że omawiany wniosek, który dotyczy zmian do dyrektywy 68/151/EWG (pierwszej dyrektywy w sprawie prawa spółek) i 89/666/EWG (jedenastej dyrektywy w sprawie prawa spółek), prowadzi do uproszczenia i zmniejszenia obciążeń administracyjnych w odniesieniu do delikatnych kwestii, takich jak wymogi ujawniania i tłumaczenia nakładane na niektóre rodzaje spółek, często obciążone nieproporcjonalnymi i czasami nieuzasadnionymi kosztami.

1.4

Komitet popiera zaproponowane działania oparte na niewielkich zmianach we wspólnotowym dorobku prawnym, które — oprócz zmniejszenia obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw, co ukazuje przedstawiona ocena oddziaływania — wykluczają możliwość tworzenia w Unii Europejskiej nieuzasadnionych przeszkód w swobodnym przepływie towarów i usług.

1.5

Komitet ocenia zatem te środki pozytywnie i przyłącza się do Rady, wzywając Komisję do przeprowadzenia dalszych działań w przyszłości w celu zmniejszenia nieuzasadnionych kosztów wciąż występujących w różnych sektorach, które nie przynoszą użytkownikom żadnej wartości dodanej, stanowią obciążenie dla przedsiębiorstw i zmniejszają ich zdolność do sprostania wyzwaniom dzisiejszej globalnej konkurencji.

1.6

EKES zaleca Komisji, by nakłaniała państwa członkowskie do kontynuowania działań na rzecz uproszczenia aktów administracyjnych wymaganych od przedsiębiorstw, udostępniając w internecie wszystkie dane, które wymagają publikacji zgodnie z obowiązującymi przepisami i uregulowaniami.

2.   Kontekst

2.1

Po szeregu kontroli zapoczątkowanych w 2005 r. Komisja zainicjowała program uproszczenia prawodawstwa w celu zmniejszenia kosztów i obciążeń administracyjnych przedsiębiorstw, wynikających z obowiązujących przepisów prawnych, wychodząc z założenia, że niepotrzebne koszty hamują działalność gospodarczą Wspólnoty i szkodzą konkurencyjności przedsiębiorstw.

2.2

14 listopada 2006 r. Komisja sporządziła komunikat o znaczącym tytule: „Lepsze stanowienie prawa w Unii Europejskiej” (1) oraz dokument roboczy: „Pomiar kosztów administracyjnych oraz redukcja obciążeń administracyjnych w Unii Europejskiej” (2). Obie inicjatywy podkreślały potrzebę dążenia do pewnych konkretnych korzyści ekonomicznych dla przedsiębiorstw, kiedy takie uproszczenie można przeprowadzić, nie wywołując jednocześnie negatywnych skutków dla użytkowników tych informacji.

2.3

Ten kierunek strategiczny wzmocniono następnie za pomocą programu działań z marca 2007 r. na rzecz zmniejszenia obciążeń administracyjnych (3), który nie został jeszcze opublikowany w Dzienniku Urzędowym i który wyznacza cel zmniejszenia kosztów o 25 % do 2012 r.

2.4

W marcu 2007 r. w drodze procedury przyspieszonej przyjęto pewną liczbę wniosków, które zmierzają do zmniejszenia obciążeń administracyjnych, a 10 lipca 2007 r. Komisja przedstawiła komunikat zawierający propozycje uproszczenia prawa spółek, rachunkowości i audytu (4).

2.5

Na posiedzeniu w dniach 13–14 marca 2008 r. Rada Europejska zwróciła się następnie do Komisji o podążanie w tym samym kierunku poprzez przygotowanie nowych propozycji dotyczących zmniejszenia obciążeń (5).

2.6

W te ramy wpisuje się omawiany wniosek dotyczący dyrektywy, który dotyczy wymogów ujawniania i tłumaczenia informacji w zakresie prawa spółek, przewidując zmniejszenie lub zniesienie wymogu dotyczącego tych informacji, które nie wnoszą wartości dodanej dla użytkowników.

3.   Wniosek Komisji

3.1

Zdaniem Komisji omawiana dyrektywa ma na celu podniesienie konkurencyjności spółek europejskich poprzez zmniejszenie lub zniesienie tych wymogów administracyjnych nakładanych przez obowiązujące przepisy prawne, które nie odpowiadają potrzebom użytkowników informacji, natomiast obciążają przedsiębiorstwa niepotrzebnymi kosztami dodatkowymi.

3.2

Wniosek wiąże się ze zmianą dyrektywy 68/151/EWG (pierwszej dyrektywy) i dyrektywy 89/666/EWG (jedenastej dyrektywy) w odniesieniu do wymogu ujawniania i tłumaczenia dokumentów założycielskich niektórych spółek.

3.3

Co się tyczy pierwszej dyrektywy, wyznacza ona nowy wymóg minimalny w odniesieniu do obecnych postanowień art. 3 ust. 4 dyrektywy 68/151/EWG w sprawie prawa spółek. Zmieniony artykuł zmierza do zniesienia niektórych z obecnych wymogów ujawniania w krajowych dziennikach urzędowych dokumentów założycielskich spółki oraz sprawozdań finansowych, które zgodnie z obowiązującym prawodawstwem powinny być publikowane co roku.

3.4

Takie uproszczenie nie prowadzi do zmniejszenia wartości dodanej dla użytkowników zwłaszcza obecnie, gdy informacje zawarte w rejestrze handlowym — poprzez który państwa członkowskie muszą zapewnić dostęp do niezbędnych informacji — są dostępne w sieci dzięki coraz bardziej powszechnemu użyciu środków komunikacji elektronicznej.

3.5

Państwa członkowskie muszą zapewnić elektroniczny dostęp do informacji w porządku chronologicznym i mają swobodę nałożenia wymogu stosowania dodatkowych form jedynie wtedy, gdy nie pociągają one za sobą dodatkowych kosztów dla przedsiębiorstw.

3.6

Jeżeli chodzi o dyrektywę 89/666/EWG (jedenastą dyrektywę) w sprawie prawa spółek, zmianie ulega obowiązująca obecnie praktyka tłumaczenia wszystkich dokumentów figurujących w aktach rejestrowych spółki również wtedy, gdy dana spółka dokonuje rejestracji nowego oddziału.

3.7

Art. 4 nowej dyrektywy mówi o konieczności publikowania dokumentów w języku urzędowym Wspólnoty i stwierdza, że wystarczające jest tłumaczenie uwierzytelnione zgodnie z procedurą uznaną przez władze danego państwa członkowskiego. Wszystkie państwa członkowskie powinny akceptować takie uwierzytelnienie i nie mogą nakładać innych wymogów formalnych poza tym, co przewiduje ust. 1 i 2, zgodnie z celem zmniejszenia do koniecznego minimum kosztów tłumaczenia i uwierzytelnienia.

3.8

Podstawa prawna nowej dyrektywy pozostaje taka sama, jak w wypadku poprzednich dyrektyw i jest nią art. 44 ust. 2 lit. g) Traktatu. Ponadto Komisja jest zdania, że wykazano zgodność z zasadami pomocniczości i proporcjonalności.

3.9

Komisja stwierdza, że przewidziane zmiany oraz ocena oddziaływania zostały poddane analizie przez bardzo wielu przedstawicieli zainteresowanych stron i przez nich przyjęte (110 zainteresowanych stron pochodzących z 22 państw członkowskich). Te pozytywne wyniki zostały opublikowane na stronie internetowej Dyrekcji Generalnej ds. Rynku Wewnętrznego i Usług (DG MARKT).

3.10

W analizie oddziaływania Komisja oszacowała, że oszczędności powinny wynieść około 410 mln EUR rocznie w odniesieniu do kosztów publikacji rocznych sprawozdań finansowych i 200 mln EUR rocznie w odniesieniu do kosztów publikacji zmian w rejestrach handlowych. Oszczędności kosztów związanych z tłumaczeniem i uwierzytelnianiem powinny wynieść około 22 mln EUR.

4.   Uwagi ogólne

4.1

W wielu opiniach Centrum Monitorowania Jednolitego Rynku EKES wyrażał swe poparcie dla uproszczenia procedur administracyjnych w ramach inicjatywy „Strategiczny przegląd procesu lepszego stanowienia prawa w Unii Europejskiej”.

4.2

Opinie Komitetu w pełni wspierają program, który przyczynia się w sposób praktyczny do wzrostu konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw, obniżając ponoszone przez nie koszty, które w dziedzinie prawa spółek wydają się w dużej mierze niepotrzebne i zawyżone, przy czym zaproponowane działania nie podważają ochrony interesów innych zainteresowanych stron.

4.3

Komitet podkreśla, że omawiany program, wpływając na tak delikatne obszary jak wymogi ujawniania i tłumaczenia informacji, nie tylko w znaczny sposób obniża koszty, co ukazuje ocena oddziaływania, lecz zwiększa również wiarygodność europejskiego wymiaru, eliminując — wszędzie tam, gdzie mogą się one pojawić — wszelkie pokusy wznoszenia w obrębie UE sztucznych i nieuzasadnionych przeszkód w stosowaniu zasad swobodnego przepływu towarów i usług.

4.4

Komitet ma świadomość tego, że zainicjowane dotychczas inicjatywy są podejmowane po wnikliwej ocenie wyznaczonych celów, poświęcającej dużą uwagę podstawowym zasadom pomocniczości i proporcjonalności, a także po dogłębnych konsultacjach z wszystkimi zainteresowanymi stronami.

4.5

Komitet zgadza się zatem z treścią dyrektywy, którą uważa za godny uznania etap ogólnej strategii, i przyłącza się w pełni do Rady, wzywając Komisję do podjęcia działań w innych sektorach oraz dziedzinach, w których praktyka upraszczania wydaje się być krokiem koniecznym do zmniejszenia licznych wymogów obciążających wciąż spółki.

Bruksela, 18 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  „Strategiczny przegląd procesu lepszego stanowienia prawa w Unii Europejskiej”, COM(2006) 689, Dz.U. C 78 z 11.4.2007, s. 9.

(2)  „Pomiar kosztów administracyjnych oraz redukcja obciążeń administracyjnych w Unii Europejskiej”, COM(2006) 691.

(3)  „Program działań na rzecz zmniejszenia obciążeń administracyjnych w Unii Europejskiej”, COM(2007) 23.

(4)  Komunikat Komisji dotyczący uproszczonego otoczenia biznesu dla przedsiębiorstw w dziedzinie prawa spółek, rachunkowości i audytu, COM(2007) 394.

(5)  Prezydencja Rady Europejskiej w Brukseli, 13-14 marca 2008 r., dok. 7652/08, konkluzje 1.


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/37


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy Rady 78/660/EWG i 83/349/EWG w odniesieniu do niektórych wymogów ujawniania informacji przez średnie przedsiębiorstwa oraz obowiązków sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych

COM(2008) 195 wersja ostateczna — 2008/0084 (COD)

(2009/C 77/07)

Dnia 23 maja 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 44 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywy Rady 78/660/EWG i 83/349/EWG w odniesieniu do niektórych wymogów ujawniania informacji przez średnie przedsiębiorstwa oraz obowiązków sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych.

Dnia 21 kwietnia 2008 r. Prezydium Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego powierzyło przygotowanie opinii w tej sprawie Sekcji Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji.

Mając na względzie pilny charakter prac, na 447. sesji plenarnej w dniach 17 i 18 września 2008 r. (posiedzenie z 18 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny wyznaczył Claudia CAPPELLINIEGO na sprawozdawcę generalnego oraz stosunkiem głosów 59 do 1 przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że wyłączenia przewidziane dla małych przedsiębiorstw w czwartej dyrektywie w sprawie prawa spółek, zostały rozszerzone na średnie przedsiębiorstwa, ponieważ prowadzą one do zmniejszenia obciążeń związanych ze sprawozdawczością finansową w przypadku tych przedsiębiorstw.

1.2

EKES z zadowoleniem powitał także zaproponowane zmiany do siódmej dyrektywy, gdyż wyjaśniają one po prostu wzajemny stosunek między zasadami konsolidacji zawartymi w tej dyrektywie i w międzynarodowych standardach sprawozdawczości finansowej (MSSF).

1.3

EKES w szczególności docenia, że realizuje się cel polegający na uproszczeniu sprawozdawczości finansowej: nie dochodzi do znacznego ograniczenia dostępnych informacji dla użytkowników sprawozdań finansowych, z kolei zmiana zasadniczo nie dotyczy innych zainteresowanych stron. Zaproponowane uproszczenie opiera się na potrzebach MŚP i jednostek korzystających z informacji finansowych.

1.4

Dotychczas brakowało badań i dowodów potwierdzających, które pozwalałyby określić potrzeby użytkowników, mogące się różnić w zależności od państwa członkowskiego UE. Przed wprowadzeniem dalszych zmian w wymogach finansowych dla MŚP, należy rozważyć obecną sytuację pod względem wykorzystania opcji istniejących w ramach czwartej i siódmej dyrektywy. W badaniu takim należy wziąć pod uwagę: a) wykorzystanie istniejących opcji; b) podawane przez państwa członkowskie motywy ich wyboru opcji; c) przegląd osiągnięć państw członkowskich w realizacji swoich celów.

1.5

EKES zaleca więc podjęcie badań w tej dziedzinie jako podstawę racjonalnych propozycji rozwiązań politycznych w przyszłości.

1.6

Wymogi rachunkowości należały do pierwszych dziedzin prawodawstwa zharmonizowanych na szczeblu europejskim. EKES przypomina, że jest to zasadniczy element umożliwiający urzeczywistnienie wspólnego rynku, i podkreśla znaczenie harmonizacji w celu stworzenia równych warunków konkurencji w UE.

1.7

Transgraniczny handel prowadzony przez MŚP stale wzrasta w UE. Jest to zatem silny argument za rozwinięciem harmonizacji ram i przepisów w zakresie sprawozdawczości finansowej w celu a) wsparcia tego wzrostu wymiany handlowej i b) stworzenia równych warunków konkurencji.

2.   Kontekst

2.1

Rada Europejska obradująca w dniach 8–9 marca 2007 r. podkreśliła w swoich konkluzjach, że zmniejszenie obciążeń administracyjnych jest istotne dla wzmocnienia europejskiej gospodarki, w szczególności z uwagi na potencjalne korzyści, jakie mogą z tego wyniknąć dla małych i średnich przedsiębiorstw.

2.2

Rada zaznaczyła także, że konieczne jest podjęcie wspólnych wysiłków przez Unię Europejską i państwa członkowskie w celu zmniejszenia obciążeń administracyjnych poprzez uproszczenie przepisów dla małych i średnich przedsiębiorstw; podstawą prawną takich środków byłby art. 44 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (1).

2.3

Rachunkowość i badanie sprawozdań finansowych zostały uznane za dziedziny, w których można dokonać zmniejszenia obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw działających we Wspólnocie (2).

2.4

Szczególną uwagę zwrócono na znalezienie sposobów dodatkowego ograniczenia wymogów w zakresie sprawozdawczości małych i średnich przedsiębiorstw.

2.5

W przeszłości wprowadzono wiele zmian, żeby umożliwić spółkom objętym zakresem dyrektywy 78/660/EWG oraz dyrektywy 83/349/EWG stosowanie metod rachunkowości zgodnych z międzynarodowymi standardami sprawozdawczości finansowej (MSSF).

2.6

Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1606/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 lipca 2002 r. w sprawie stosowania międzynarodowych standardów rachunkowości (3), spółki, których papiery wartościowe są dopuszczone do obrotu na rynkach regulowanych w jakimkolwiek państwie członkowskim, muszą sporządzać skonsolidowane sprawozdania finansowe zgodnie z MSSF i w związku z tym są zwolnione z większości wymogów zawartych w dyrektywach 78/660/EWG oraz 83/349/EWG. Dyrektywy te jednak wciąż stanowią podstawę dla rachunkowości małych i średnich przedsiębiorstw we Wspólnocie.

2.7

Małe i średnie przedsiębiorstwa podlegają często tym samym przepisom co duże przedsiębiorstwa, ale rzadko badano ich szczególne potrzeby w zakresie rachunkowości. W szczególności zaniepokojenie tych przedsiębiorstw budzi zwiększająca się liczba wymogów dotyczących ujawniania informacji. Zbyt liczne przepisy w zakresie sprawozdawczości stanowią obciążenie finansowe i mogą ograniczyć skuteczne wykorzystanie kapitału do innych celów.

2.8

Stosowanie rozporządzenia (WE) nr 1606/2002 uwidoczniło także potrzebę wyjaśnienia stosunku pomiędzy standardami rachunkowości zawartymi w dyrektywie 83/349/EWG a MSSF.

2.9

Jeżeli koszty organizacji mogą być ujmowane jako aktywa w bilansie, art. 34 ust. 2 dyrektywy 78/660/EWG wymaga, aby wydatki te zostały objaśnione w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego.

2.10

Małe przedsiębiorstwa mogą być zwolnione z tego wymogu zgodnie z art. 44 ust. 2 tej dyrektywy. W celu zmniejszenia niepotrzebnego obciążenia administracyjnego należy umożliwić zwolnienie także średnich przedsiębiorstw z wyżej wymienionego wymogu ujawniania.

2.11

Dyrektywa 78/660/EWG wymaga ujawnienia podziału obrotu na rodzaje działalności i rynki geograficzne. Jest to wymagane w stosunku do wszystkich spółek, ale małe przedsiębiorstwa mogą być zwolnione z tych wymogów na podstawie art. 44 ust. 2 wspomnianej dyrektywy. W celu zmniejszenia niepotrzebnego obciążenia administracyjnego należy umożliwić zwolnienie także średnich przedsiębiorstw z wyżej wymienionego wymogu ujawniania.

2.12

Dyrektywa 83/349/EWG wymaga od jednostki dominującej przygotowania skonsolidowanego sprawozdania finansowego, nawet jeżeli jedyna jednostka zależna albo wszystkie jednostki zależne jako całość nie są istotne dla celów art. 16 ust. 3 dyrektywy 83/349/EWG. W konsekwencji spółki te wchodzą w zakres rozporządzenia (WE) nr 1606/2002 i muszą sporządzać skonsolidowane sprawozdania finansowe zgodnie z MSSF. Wymóg ten jest uważany za zbyt uciążliwy, gdy jednostka dominująca ma tylko nieistotne jednostki zależne.

2.13

Dlatego też powinna istnieć możliwość zwolnienia jednostki dominującej z obowiązku sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań rocznych, jeżeli posiada ona tylko jednostki zależne, które czy to z osobna, czy to jako całość mogą być uznane za nieistotne.

2.14

Ponieważ cel omawianej dyrektywy, jakim jest zmniejszenie obciążeń administracyjnych dotyczących określonych wymogów ujawniania informacji przez średnie przedsiębiorstwa oraz obowiązków sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych przez niektóre przedsiębiorstwa działające we Wspólnocie, nie może być w wystarczający sposób osiągnięty przez państwa członkowskie, natomiast, pod względem skali i skutków proponowanych działań, możliwe jest jego lepsze osiągnięcie na poziomie Wspólnoty — Wspólnota może przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 traktatu.

2.15

Zgodnie z zasadą proporcjonalności, określoną w tym artykule, omawiana dyrektywa nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonych celów.

2.16

Należy zatem odpowiednio zmienić dyrektywy 78/660/EWG i 83/349/EWG.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Celem zmiany dyrektywy 78/660/EWG (czwartej dyrektywy w sprawie prawa spółek (4)) jest uproszczenie sprawozdawczości finansowej średnich przedsiębiorstw (5) oraz ograniczenie ich obowiązków związanych ze sprawozdawczością finansową w perspektywie krótkoterminowej. Zmiany powinny doprowadzić do zmniejszenia obciążeń administracyjnych, nie powodując utraty istotnych informacji.

3.2

Celem zmiany dyrektywy 83/349/EWG (siódmej dyrektywy w sprawie prawa spółek (6)) jest wyjaśnienie wzajemnego stosunku między zasadami konsolidacji zawartymi w tej dyrektywie i w międzynarodowych standardach sprawozdawczości finansowej (MSSF).

3.3   Konsultacje i ocena skutków

3.3.1

Dyskusja na temat sposobów znacznego zmniejszenia obciążeń prawnych dla MŚP w ramach czwartej i siódmej dyrektywy w sprawie prawa spółek, została zainicjowana przez Komisję z wyprzedzeniem, wraz z procesem konsultacji, z uwzględnieniem celu polegającego na zapewnieniu pomyślnego rozwoju MŚP na europejskim jednolitym rynku. Problem obciążeń prawnych dotyczących MŚP nieodmiennie wynika z faktu, iż pierwotne uregulowania zostały opracowywane z myślą o dużych przedsiębiorstwach. Uregulowania takie niekoniecznie są istotne dla MŚP i często nakładają na nie znaczne obciążenia administracyjne i dodatkowe koszty.

3.4   Uproszczenie opierające się na potrzebach MŚP i jednostek korzystających z informacji finansowych

3.4.1

Ważne jest, by dyskusje koncentrowały się nie tylko wokół „uproszczenia”, ale także wokół „znaczenia” wymogów sprawozdawczości finansowej dla MŚP, w przeciwieństwie do dużych przedsiębiorstw notowanych na giełdzie. Debata na temat uproszczenia na ogół skupia się na kosztach, natomiast debata na temat znaczenia wymogów dotyczy korzyści związanych ze sprawozdawczością finansową oraz poszczególnych użytkowników i ich potrzeb.

3.4.2

Uproszczenie „dyrektywy w sprawie rachunkowości musi wziąć za punkt wyjścia potrzeby MŚP i użytkowników ich sprawozdań finansowych”. Jeśli sprawozdania finansowe mają być użyteczne i ważkie, zbadanie użytkowników i ich potrzeb ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju europejskich ram sprawozdawczości finansowej dla MŚP. Użytkowników jest wielu: instytucje finansowe (rating), organy władz publicznych (opodatkowanie, pranie pieniędzy …).

3.4.3

Należy także pamiętać, że MŚP same są istotnymi użytkownikami informacji finansowych, np. jako dostawcy i kontrahenci innych MŚP, w sytuacjach, w których ważna jest ocena zdolności kredytowej.

3.4.4

W związku z „uproszczeniem” zasad rachunkowości dla MŚP trzeba przeprowadzić drobiazgowe oceny skutków, w tym ocenę korzyści związanych ze sprawozdawczością finansową oraz obciążeń administracyjnych i nakładu kosztów. Takie oceny skutków powinny uwzględnić przyczyny początkowego narzucenia wymogów sprawozdawczości finansowej oraz interesy uczestników (przejrzystość itp.), które wymogi te miały chronić.

3.5   Harmonizacja w celu stworzenia równych warunków konkurencji w UE

3.5.1

Transgraniczny handel prowadzony przez MŚP stale wzrasta (7) w UE. Jest to zatem silny argument za rozwinięciem harmonizacji ram i przepisów w zakresie sprawozdawczości finansowej w celu: a) wsparcia tego wzrostu wymiany handlowej; b) stworzenia równych warunków konkurencji. Może to wymagać mniejszej liczby opcji i przeprowadzenia maksymalnej harmonizacji, np. w zakresie publikowania informacji finansowych i publicznego dostępu do nich.

3.6   Żadnych obowiązkowych standardów rachunkowości dla MŚP

3.6.1

Dotyczący MŚP projekt Rady Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASB) jest konsekwencją żądań podmiotów ustanawiających standardy, księgowych i innych zainteresowanych stron, by stworzyć alternatywę dla pełnej wersji MSSF. Choć początkowo IASB nie chciała się podjąć projektu, w końcu przekonała się, że gros zainteresowanych stron pragnęło, by to ona go zrealizowała, i że żadna inna struktura poza nią nie cieszyła się powszechnie wiarygodnością i autorytetem, by ustanowić wysokiej jakości, możliwe do wyegzekwowania standardy rachunkowości. Punktem wyjścia tego projektu były wszakże pełne MSSF, stworzone dla przedsiębiorstw notowanych na giełdzie.

3.6.2

Pełne MSSF zostały opracowane z wykorzystaniem sprawozdawczości finansowej notowanych spółek i z myślą o odpowiednich zainteresowanych stronach. Jak wspomniano powyżej, sprawozdawczość finansowa MŚP częściej służy do użytku wewnętrznego lub nieformalnego (w związku z dostawcami, kontrahentami, instytucjami finansowymi itp.), niż wynika z prawnych lub innych obowiązków dotyczących sprawozdań dla szerokiego spektrum użytkowników.

3.6.3

Obowiązkowe wdrożenie MSSF lub innego zbioru nowych przepisów, opartych na tych opracowanych dla notowanych spółek, prowadziłoby do powstania znacznych obciążeń administracyjnych i kosztów finansowych dla MŚP, które prawdopodobnie przeważyłyby nad wszelkimi pozytywnymi skutkami. Ścisły związek między rocznymi sprawozdaniami finansowymi a deklaracjami podatkowymi wymuszałby także na MŚP w różnych państwach członkowskich sporządzanie dwóch zestawów sprawozdań finansowych, co jeszcze bardziej zwiększałoby obciążenia administracyjne.

3.7   Uproszczenie dyrektyw

3.7.1

Jeśli chodzi o opcje mające prowadzić do uproszczenia wymogów dla MŚP w dyrektywach w sprawie rachunkowości, będące zasadniczo rozszerzeniem istniejących opcji dla MŚP w ramach tych dyrektyw, to przed wprowadzeniem nowych dyrektyw należałoby zbadać, jak opcje te sprawdzają się w państwach członkowskich. EKES zaleca ponadto systematyczne stosowanie zasady „only once” na wszystkich szczeblach (8).

3.7.2

Przed wprowadzeniem dalszych zmian w wymogach dla MŚP dotyczących sprawozdawczości finansowej, należy rozważyć obecną sytuację pod względem wykorzystania opcji istniejących w ramach czwartej i siódmej dyrektywy. W badaniu takim należy wziąć pod uwagę a) wykorzystanie istniejących opcji, b) podawane przez państwa członkowskie motywy ich wyboru opcji oraz c) przegląd osiągnięć państw członkowskich w realizacji swoich celów.

3.7.3

Ważnym problemem obecnego stanu rzeczy jest podejście odgórne, które: a) powoduje obciążenia administracyjne dla MŚP; b) zmniejsza znaczenie ram i standardów sprawozdawczości finansowej dla tych podmiotów. W przyszłym przeglądzie zasad sprawozdawczości finansowej w UE należy podjąć ten problem poprzez przyjęcie podejścia oddolnego. Taki sposób podejścia skupiałby się na potrzebach MŚP i innych zainteresowanych stron i opierałby się na badaniach użytkowników i ich potrzeb, zgodnie z wyżej przedstawioną propozycją.

Bruksela, 18 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Dz. U. C 325 z 24.12.2002, s. 35.

(2)  Projekt UE w zakresie podstawowego pomiaru odniesienia i zmniejszenia kosztów administracyjnych, drugie sprawozdanie okresowe z dnia 15 stycznia 2008 r., s. 37. Jak dotąd ostateczne sprawozdanie nie zostało jeszcze opublikowane. (Zob. przyp. 6 w COM(2008) 195 wersja ostateczna).

(3)  Dz.U. L 243 z 11.9.2002, s. 1.

(4)  Dz.U. L 222 z 14.8.1978, s. 11. Dyrektywa ostatnio zmieniona dyrektywą 2006/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 224 z 16.8.2006, s. 1).

(5)  Definicje z art. 27 (średnie przedsiębiorstwa) czwartej dyrektywy w sprawie prawa spółek.

(6)  Dz.U. L 193 z 18.7.1983, s. 1. Dyrektywa ostatnio zmieniona dyrektywą Rady 2006/99/WE (Dz.U. L 363 z 20.12.2006, s. 137).

(7)  Zob. opinie EKES-u w sprawie znaczenia rynku wewnętrznego:

CESE 952/2006, Strategia w zakresie uproszczenia otoczenia regulacyjnego (INT/296), Dz.U. C 309 z 16.12.2006, s. 18;

CESE 89/2007, Przegląd jednolitego rynku (INT/332), Dz.U. C 93 z 27.4.2007, s. 25;

CESE 1187/2008, Środki polityczne na rzecz MŚP (INT/390), (jeszcze nieopublikowana w Dz.U.);

CESE 979/2008, Międzynarodowe zamówienia publiczne (INT/394), (jeszcze nieopublikowana w Dz.U.).

(8)  Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie różnych środków politycznych, poza odpowiednim finansowaniem, o potencjalnym wpływie na wzrost i rozwój małych i średnich przedsiębiorstw (opinia rozpoznawcza), INT/390. Zasada ta oznacza, że przedsiębiorstwa nie powinny być zobowiązane do ponownego dostarczania informacji, które organy władz już otrzymały inną drogą, na wszystkich szczeblach (europejskim, krajowym, regionalnym i lokalnym).


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/41


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustawowych oznaczeń dwu- lub trzykołowych pojazdów silnikowych (wersja ujednolicona)

COM(2008) 318 wersja ostateczna — 2008/0099 (COD)

(2009/C 77/08)

Dnia 18 czerwca 2008 r. Rada Unii Europejskiej, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustawowych oznaczeń dwu- lub trzykołowych pojazdów silnikowych (wersja ujednolicona).

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 447. sesji plenarnej w dniach 17 i 18 września 2008 r. (posiedzenie z 17 września) Komitet jednogłośnie postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

 

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/41


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie siedzenia kierowcy w kołowych ciągnikach rolniczych lub leśnych (wersja ujednolicona)

COM(2008) 351 wersja ostateczna — 2008/0115 (COD)

(2009/C 77/09)

Dnia 7 lipca 2008 r. Rada Unii Europejskiej, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie siedzenia kierowcy w kołowych ciągnikach rolniczych lub leśnych (wersja ujednolicona).

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 447. sesji plenarnej w dniach 17-18 września 2008 r. (posiedzenie z dnia 17 września 2008 r.) Komitet jednomyślnie postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

 

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/42


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie prawa spółek dotyczącego jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (wersja ujednolicona)

COM(2008) 344 wersja ostateczna — 2008/0109 (COD)

(2009/C 77/10)

Dnia 7 lipca 2008 r. Rada Unii Europejskiej, działając na podstawie art. 44 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie prawa spółek dotyczącego jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (wersja ujednolicona).

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 447. sesji plenarnej w dniach 17 i 18 września 2008 r. (posiedzenie z dnia 17 września) Komitet jednogłośnie postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

 

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/42


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (EWG) z dnia […] dotyczącego dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych (wersja ujednolicona)

COM(2008) 369 wersja ostateczna — 2008/0126 (COD)

(2009/C 77/11)

Dnia 7 lipca 2008 r. Rada Unii Europejskiej, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (EWG) z dnia […] dotyczącego dodatkowego świadectwa ochronnego dla produktów leczniczych (wersja ujednolicona).

Uznawszy, że treść wniosku jest w zupełności zadowalająca i nie wymaga żadnego komentarza ze strony EKES-u, na 447. sesji plenarnej w dniach 17 i 18 września 2008 r. (posiedzenie z dnia 17 września) Komitet jednogłośnie postanowił wydać pozytywną opinię na temat proponowanego tekstu.

 

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/43


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych

COM(2008) 19 wersja ostateczna — 2008/0016 (COD)

(2009/C 77/12)

Dnia 3 marca 2008 r. Rada, działając zgodnie z art. 175 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 16 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był Lutz RIBBE.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17 i 18 września 2008 r. (posiedzenie z 17 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 105 do 38 — 10 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES z zadowoleniem przyjął plany Rady Europejskiej z 2007 r. dotyczące ochrony klimatu, które będą wdrażane m.in. za pośrednictwem omawianej dyrektywy.

1.2

Komitet zdecydowanie popiera tezę Komisji, zgodnie z którą pożądany rozwój energii odnawialnej (poniżej w skrócie „EO”) nie tylko jest zasadny z punktu widzenia polityki klimatycznej, lecz także ma lub może mieć wyraźnie pozytywny wpływ na bezpieczeństwo dostaw energii, możliwości rozwoju regionalnego i lokalnego, rozwój obszarów wiejskich, perspektywy eksportu, spójność społeczną i wzrost zatrudnienia, szczególnie w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw, a także niezależnych producentów energii elektrycznej.

1.3

W tym względzie EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek dotyczący dyrektywy oraz cel, jakim jest udział energii ze źródeł odnawialnych na poziomie 20 %. Komitet postrzega EO nie tylko jako wkład w ochronę klimatu, ale także jako słuszną wytyczną do polityki energetycznej, która doprowadzi do większej niezależności energetycznej i tym samym do większego bezpieczeństwa dostaw.

1.4

Cel „20 % mniej CO2 do 2020 r.”, który ma zostać zrealizowany za pośrednictwem innych dyrektyw (1), oraz cel „20-procentowy udział EO”, którego dotyczy omawiany wniosek, są ze sobą ściśle skorelowane i wzajemnie się uzupełniają. Trzeba je jednak rozpatrywać oddzielnie, zwłaszcza że niektóre odnawialne źródła energii niekoniecznie mają jednoznacznie pozytywny wpływ na klimat (zob. pkt 6 dotyczący agropaliw).

1.5

Jako że niewątpliwie konieczna przebudowa naszego systemu energetycznego będzie się wiązała ze znacznymi nakładami inwestycyjnymi, należy zadbać o to, by państwom członkowskim przyznano szeroki zakres swobody, tak aby mogły one zawsze podejmować działania tam, gdzie w danym wypadku przy jak najniższych kosztach można uzyskać możliwie duże korzyści w kategoriach ochrony klimatu i tworzenia miejsc pracy.

1.6

EKES podkreśla, że zdecydowanie popiera rozwój EO, a także jest świadomy tego, że aby osiągnąć ambitne cele Rady (redukcja emisji CO2 o 60–80 % oraz większa niezależność energetyczna), w perspektywie średnio- i długoterminowej konieczny jest znacznie wyższy udział energii odnawialnej niż 20 % przewidziane na rok 2020.

1.7

EKES stwierdza, że uznanie za cel strategiczny częściowego zastąpienia oleju napędowego lub benzyny agropaliwami jest jednym z najmniej efektywnych i najdroższych działań na rzecz ochrony klimatu i oznacza obecnie skrajnie błędną alokację środków finansowych. EKES nie potrafi zrozumieć, dlaczego właśnie najdroższe środki mają być najintensywniej wspierane politycznie, zwłaszcza że poza kwestiami ekonomicznymi pozostaje jeszcze szereg nierozwiązanych kwestii ekologicznych i społecznych (zob. pkt 6). Dlatego też Komitet odrzuca osobny cel 10 % dla agropaliw.

1.8

EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że UE planuje ustalenie kryteriów rozwoju zrównoważonego dla agropaliw. Kryteria ekologiczne sformułowane we wniosku dotyczącym dyrektywy nie są jednak odpowiednio rozwinięte, ponadto nie podejmuje się kwestii społecznych, tak że omawiany dokument jest w tym zakresie zdecydowanie niewystarczający (2).

2.   Wprowadzenie

2.1

Dyrektywa ma na celu ustalenie wiążących celów rozwoju energii odnawialnej (EO). Przewiduje się łączny 20-procentowy udział źródeł energii odnawialnej w zużyciu energii w UE w 2020 r. oraz minimalny wiążący 10-procentowy udział biopaliw (3) w sektorze transportu dla każdego państwa członkowskiego (4).

2.2

Europejski cel wynoszący 20 % ma zostać osiągnięty w drodze realizacji wiążących indywidualnych celów krajowych wymienionych w załączniku I w części A. Państwa członkowskie są przy tym zobowiązane do określenia w krajowych planach działania celów sektorowych dla energii elektrycznej, ogrzewania i chłodzenia oraz sektora transportu i agropaliw, a także opisania odpowiednich środków koniecznych do osiągnięcia tych celów.

2.3

Dyrektywa opiera się na postanowieniach wiosennego szczytu europejskiego w 2007 r. Uzasadnia się ją tym, że dzięki stosowaniu energii odnawialnej można przeciwdziałać zmianom klimatu. Jednocześnie stwierdza się, że „sektor energii odnawialnej (oferuje) możliwość […] eksploatacji lokalnych i zdecentralizowanych źródeł energii oraz pobudzenia rozwoju zaawansowanych technologicznie światowych gałęzi przemysłu”.

2.4

Według Komisji odnawialne źródła energii „mają w dużym stopniu charakter lokalny, nie są zależne od dostępności konwencjonalnych źródeł energii w przyszłości, a ich przeważnie zdecentralizowany charakter ogranicza wrażliwość naszej gospodarki na zmienność dostaw energii”. Bezpieczeństwo dostaw, obok walki ze zmianami klimatu i rozwoju innowacji i gospodarki, jest więc kolejnym ważnym uzasadnieniem przywoływanym przez Komisję.

2.5

Komisja argumentuje, że „rozwój rynku odnawialnych źródeł energii i technologii energii odnawialnej ma […] wyraźnie pozytywny wpływ na bezpieczeństwo dostaw energii, możliwości rozwoju regionalnego i lokalnego, rozwój obszarów wiejskich, perspektywy eksportu, spójność społeczną i wzrost zatrudnienia, szczególnie w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw, a także niezależnych producentów energii elektrycznej”.

2.6

Dyrektywa nie tylko określa wymienione cele ilościowe, lecz reguluje także m. in.

sposób wyliczania udziału energii ze źródeł odnawialnych (art. 5), wraz z kwestią importu;

gwarancje pochodzenia (art.6-10);

dostęp do sieci energetycznej (art. 14);

kryteria zrównoważonego rozwoju środowiska w odniesieniu do agropaliw oraz ich wpływ na środowisko (art. 15 i następne);

warunki ramowe dla krajowych systemów wsparcia w celu uniknięcia zakłóceń konkurencji.

2.7

Wraz z przyjęciem nowej dyrektywy uchyla się dyrektywę 2001/77/WE w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych z dotychczasowym celem „21-procentowego udziału energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii w stosunku procentowym do całkowitego zużycia energii elektrycznej do 2010 r.” oraz dyrektywę 2003/30/WE w sprawie wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych, w której założono osiągnięcie udziału 5,75 % do 2010 r.

3.   Ogólne uwagi dotyczące nadrzędnych celów dyrektywy i jej celów dotyczących polityki łagodzenia zmian klimatycznych

3.1

W 2007 r. Rada Europejska „ponownie wyraziła opinię, że zobowiązania do obniżenia bezwzględnych wartości emisji są podstawą globalnego rynku emisji związków węgla i kraje rozwinięte powinny nadal przodować w tym względzie, zobowiązując się do wspólnego zmniejszenia swych emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o ok. 30 % w stosunku do roku 1990, zmierzając do wspólnego zmniejszenia swych emisji do 2050 r. o 60-80 % w stosunku do roku 1990”.

3.2

Przedstawiony wniosek dotyczący dyrektywy stanowi przyczynek do wdrożenia tego postanowienia. EKES z zadowoleniem przyjął postanowienia Rady Europejskiej w zakresie ochrony klimatu i podkreślił, że oszczędzanie energii i wydajność energetyczna muszą otrzymać najwyższy priorytet. Nie ma alternatywy dla konieczności znacznego rozwoju EO; jest on niezbędny nie tylko ze względu na ochronę klimatu, lecz także — w perspektywie średnio- i długofalowej — z uwagi na niedobór zasobów paliw kopalnych, którego należy się spodziewać w przyszłości. Obserwowany obecnie gwałtowny wzrost cen paliw kopalnych doprowadzi do tego, że wykorzystywanie wielu rodzajów EO szybciej stanie się opłacalne.

3.3

EKES z wyraźnym zadowoleniem przyjmuje fakt, że Komisja w tekście uzasadnienia porusza nie tylko aspekty związane z klimatem, lecz także nadaje zasadnicze znaczenie kwestiom bezpieczeństwa dostaw i zapewnienia miejsc pracy. Wielokrotnie podkreśla się, jak ważne mogą być zdecentralizowane struktury zaopatrzenia w energię przykładowo dla siły regionalnej gospodarki i obszarów wiejskich (pkt 2.4 i 2.5). Komitet jest tego samego zdania. Uważa jednak za bezwzględnie konieczne, aby traktować poszczególne strategie EO w sposób o wiele bardziej zróżnicowany niż do tej pory, z uwzględnieniem tych właśnie aspektów.

3.4

EKES podziela zdanie Komisji, że wiodąca rola Europy w rozwoju i wprowadzaniu w życie EO zarówno ma pozytywne znaczenie z punktu widzenia polityki klimatycznej, jak i może w przyszłości zapewnić przewagę konkurencyjną Europie jako ośrodkowi gospodarczemu. Wniosek dotyczący dyrektywy stanowi wyraźny znak w polityce energetycznej, środowiskowej i przemysłowej; ze względu na rychłe międzynarodowe negocjacje w sprawach klimatu jest to także znak dla wspólnoty międzynarodowej.

3.5

Właściwe ustalenia dotyczące podziału obciążeń, tj. odpowiedniego wkładu poszczególnych krajów w realizację celu dotyczącego redukcji emisji CO2 o ogółem 20 %, zostały zawarte we wniosku dotyczącym decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie starań podejmowanych przez państwa członkowskie zmierzających do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w celu realizacji do 2020 r. zobowiązań Wspólnoty dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych (COM(2008) 17 wersja ostateczna) oraz we wniosku dotyczącym dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych (COM(2008) 16 wersja ostateczna).

3.6

EKES uważa osiągnięcie 20-procentowego udziału EO do 2020 r. za cel właściwy w sensie politycznym i strategicznym oraz wykonalny pod względem technicznym i ekonomicznym — świadczy to o przejściu do polityki energetycznej, która nie bazuje już na paliwach kopalnych. Jest także zdania, że można będzie osiągnąć indywidualne cele krajowe, o ile zapewni się państwom członkowskim możliwość elastycznego wyboru środków (kupno, udział w projektach itd.), przy czym jasne jest, że nie da się przebudować systemu energetycznego za darmo i bez przemian strukturalnych. Konieczne są nie tylko inwestycje w zakłady produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, lecz również w technologie i zdolności magazynowania energii w celu wyrównania wahań w produkcji energii elektrycznej spowodowanych niewystarczającą siłą wiatru lub niewystarczającym nasłonecznieniem, jak również w rozbudowę międzynarodowych połączeń energetycznych w UE. Poprzez samo podkreślenie znaczenia produkcji energii nie osiągniemy zamierzonych celów.

3.7

Przykładowo Niemcy wspierają produkcję energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych za pośrednictwem ustawy dotyczącej zasilania sieci energetycznych (Einspeisungsgesetz), przy czym udział energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych stanowi obecnie 15 %, zaś dodatkowe koszty, ponoszone przez konsumentów energii elektrycznej w postaci wyższych opłat za dostawę energii, wynoszą ok. 3,5 mld euro rocznie. Nie rozlicza się przy tym w każdym razie korzyści gospodarczych w postaci nowych miejsc pracy, szkód dla środowiska, których udało się uniknąć, czy wyższych wpływów z podatków.

3.8

Aby utrzymać koszty realizacji celów na jak najniższym poziomie, przewiduje się w dyrektywie, że poszczególne krajowe cele można będzie osiągnąć także dzięki wspieraniu środków służących rozwojowi EO w innych państwach. Możliwy jest także import energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii — z gwarancją jej pochodzenia. EKES uznaje to zasadniczo za sensowne rozwiązanie. Popiera jednak te państwa członkowskie, które domagają się, żeby handel taki podlegał zezwoleniom, tak aby uniknąć sytuacji, w której wsparcie dla EO finansowane przez jedno państwo członkowskie (5) byłoby wykorzystywane do uzyskania oszczędności w innym państwie.

4.   Ograniczenie swobody w zakresie rozwoju EO

4.1

EKES uważa za słuszne podejście Komisji ustalające jeden wspólny cel, nie zaś trzy odrębne, dla trzech sektorów, w których EO będzie odgrywać ważną rolę (czyli dla sektora energii elektrycznej, ogrzewania i chłodzenia oraz transportu). W ten sposób państwa członkowskie otrzymują dowolność w takim połączeniu środków w trzech poszczególnych sektorach, aby osiągnąć określony wspólny cel krajowy.

4.2

Znaczną przeszkodę w takim uelastycznieniu stanowi jednak fakt, że ustanawia się osobny wiążący cel dla jednego podsektora, a mianowicie dla substytucji oleju napędowego i benzyny w sektorze transportu.

5.   Szczególna rola agropaliw we wniosku dotyczącym dyrektywy

5.1

Komisja przyznaje agropaliwom szczególną rolę.

5.2

W wielu analizach dotyczących agropaliw opublikowanych w ciągu ostatnich miesięcy wskazuje się na fakt, że w przeciwieństwie do energii słonecznej biomasa jest zasobem ograniczonym i nieuchronnie nastąpi sytuacja konkurowania o powierzchnię z produkcją żywności lub utrzymaniem różnorodności biologicznej. To, jak znaczna będzie to konkurencja, podlega jeszcze dyskusji. Konieczne jest zatem, zanim strona polityczna podejmie kroki o charakterze sterującym, bardzo dokładne strategiczne przemyślenie, w jakim zakresie i jaką formę EO należy wykorzystywać w sposób najbardziej zasadny. Przy tym konieczna jest bardzo dokładna ocena skutków.

5.3

Doradca naukowy niemieckiego Federalnego Ministerstwa Rolnictwa w opublikowanym w listopadzie 2007 r. zaleceniu w sprawie „wykorzystania biomasy do otrzymywania energii” reprezentuje pogląd, że długoterminowo dominującą rolę wśród EO zyskają energia słoneczna i wiatrowa, m. in. dlatego, że w porównaniu z biomasą mamy tu do czynienia ze znacznie wyższym potencjałem. Wymienia on trzy przyczyny:

a)

W przypadku energii słonecznej można wykorzystać powierzchnie niekonkurujące z produkcją biomasy do celów spożywczych, a z danej jednostki powierzchni można uzyskać o wiele wyższe zyski energetyczne niż w przypadku bioenergii.

b)

Ogólnoświatowy niedobór powierzchni uprawnych doprowadzi do wzrostu cen bioenergii obok rosnących cen ropy naftowej, a na skutek tego podniesie się całkowity poziom cen w rolnictwie. Tym samym wzrosną również ceny surowców wykorzystywanych do produkcji bioenergii, podczas gdy wyższe ceny ropy, węgla i gazu w porównaniu z ceną energii słonecznej będą miały wpływ na jej opłacalność.

c)

Przy niedoborze powierzchni uprawnych rozwój wielkopowierzchniowych upraw bioenergetycznych doprowadzi nieuchronnie do uprawy na obszarach nieużytkowanych rolniczo (zaorywanie łąk, wycinka lasów) lub do intensyfikacji gospodarki na tych obszarach. Spowoduje to zwiększenie emisji CO2 i N2O z takim skutkiem, że rozwój wytwarzania bioenergii na polach uprawnych w efekcie końcowym może stać się niekorzystny z punktu widzenia ochrony klimatu.

5.4

Jako że istniejące zasoby naturalne są niewystarczające, a przestawienie się na nowe, odnawialne i możliwie zdecentralizowane struktury dostaw energii wiąże się ze stosunkowo dużymi inwestycjami, należy szczególnie pamiętać o zasadzie koncentrowania zasobów na najbardziej wydajnych strategiach ochrony klimatu.

5.5

Na szczeblu UE niektóre z wyraźnych i częściowo wspieranych przez państwo linii rozwoju w zakresie bioenergii, takich jak agropaliwa (a także produkcja biogazu na bazie kukurydzy), wiążą się jednak z bardzo wysokimi kosztami unikania emisji CO2  (6) (od 150 do ponad 300 EUR/t CO2).

5.6

W przypadku innych linii rozwoju w zakresie bioenergii (7), takich jak np. produkcja biogazu na bazie gnojowicy (najlepiej połączona z powiązaną produkcją energii elektrycznej i cieplnej), kombinowana produkcja energii elektrycznej i ciepła na bazie ścinków (z odpadów drewna leśnego lub upraw o krótkiej rotacji) oraz spalanie ścinków w istniejących wielkich elektrowniach, koszty uniknięcia emisji wynoszą zaledwie 50 EUR/t CO2.

5.7

Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej stwierdza, że w odniesieniu do redukcji emisji gazów cieplarnianych na hektar wykorzystanie biomasy do wytworzenia energii elektrycznej jest znacznie bardziej wydajne niż produkcja ciekłych agropaliw (8). Wydajność nowoczesnych kotłów na biomasę jest prawie tak wysoka jak kotłów na paliwa kopalne, dlatego w ogrzewaniu i wytwarzaniu energii elektrycznej 1MJ biomasy odpowiada ok. 0,95 MJ paliwa kopalnego. Przekształcanie biomasy w paliwo płynne do celów transportu zazwyczaj wiąże się z jedynie 30-40 % wydajnością pod względem energetycznym. 1 MJ biomasy odpowiada jedynie ok. 0,35-0,45MJ ropy w sektorze transportu.

5.8

Dzięki produkcji agropaliw można osiągnąć ekwiwalent CO2 w wysokości ok. 3 t CO2/ha, a przy pomocy linii rozwoju w zakresie bioenergii opisanych w punkcie 5.6 — ponad 12 t CO2/ha.

5.9

W związku z powyższym EKES zastanawia się, dlaczego Komisja chce tak zdecydowanie określić cel 10 % dla agropaliw. Przypomina, że Rada Europejska wiosną oświadczyła, iż cel ten należy zrealizować w sposób „efektywny pod względem kosztów” i muszą być spełnione trzy warunki, a mianowicie, że

produkcja będzie odbywać się w sposób trwały;

biopaliwa drugiej generacji staną się dostępne na rynku;

dyrektywa 98/70/WE odnosząca się do jakości benzyny i olejów napędowych zostanie zmieniona.

5.10

W odniesieniu do zrównoważonego rozwoju istnieje więcej pytań niż odpowiedzi (patrz także pkt 9), a agropaliwa drugiej generacji nie są jeszcze dostępne. W ten sposób przynajmniej dwa z trzech podanych przez Radę Europejską kryteriów nie są spełnione, co jednak nie przeszkadza Komisji w dążeniu do wyznaczenia celu 10 %.

5.11

Komisja uzasadnia to m.in. za pomocą argumentacji, że sektor transportu to sektor charakteryzujący się najbardziej gwałtownym wzrostem emisji gazów cieplarnianych, zaś „produkcja biopaliw jest obecnie droższa niż wytwarzanie innych form energii odnawialnej, co może oznaczać, że wobec braku konkretnych wymogów ich rozwój mógłby niemal stanąć w miejscu”.

5.12

EKES nie jest w stanie zrozumieć tej argumentacji:

5.12.1

Prawdą jest, że w sektorze transportu emisja gazów cieplarnianych wymyka się spod kontroli. Zaostrzone limity emisji spalin i 10-proncetowe zastąpienie oleju napędowego i benzyny nie rozwiązuje problemu, nie zrekompensuje to nawet wzrostu, który w następnych latach nastąpi w sektorze transportu i będzie oddziaływał na środowisko.

5.12.2

EKES wielokrotnie zwracał uwagę na to, że należy podejść do tego problemu przy pomocy polityki unikania transportu i zmiany w tzw. „modal split” na korzyść środków transportu przyjaznych dla środowiska, takich jak kolej, lokalna komunikacja publiczna i statki.

5.12.3

Z technicznego punktu widzenia EKES wiąże przyszłość zmotoryzowanego transportu indywidualnego nie z silnikiem spalinowym, lecz z napędami elektrycznymi, które powinny być zasilane EO. Aby samochód marki VW Golf mógł przejechać 10 000 km, trzeba wg obliczeń EMPA (9) wykorzystać do produkcji agrodiesla roczny plon rzepaku zasianego na powierzchni 2026 m2. Baterie słoneczne wymagałyby w skali roku powierzchni 37 m2 (czyli tylko ok. jednej sześćdziesiątej powierzchni pola rzepaku), żeby wytworzyć energię potrzebną do przejechania tych 10 000 km.

5.12.4

Uznanie za cel strategiczny zastąpienia oleju napędowego lub benzyny agropaliwami jest jednym z najmniej efektywnych i najdroższych działań na rzecz ochrony klimatu i oznacza skrajnie błędną alokację środków finansowych. EKES nie potrafi zrozumieć, dlaczego właśnie najdroższe środki mają być najintensywniej wspierane politycznie, zwłaszcza że poza kwestiami ekonomicznymi pozostaje jeszcze szereg nierozwiązanych kwestii ekologicznych i społecznych.

5.12.5

Komitet nie zgadza się zatem z wypowiedzią Komisji, że „większe stosowanie biopaliw w transporcie jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi”, aby sprostać wyzwaniom.

5.13

Biorąc pod uwagę, że Komisja zmierza do dopuszczenia agropaliw w momencie, gdy przyczynią się one przynajmniej do 35 % redukcji emisji gazów cieplarnianych w porównaniu do paliw z kopalnej ropy naftowej, to cel 10 % doprowadzi do obniżenia emisji gazów cieplarnianych z transportu zmotoryzowanego przy niezmienionej intensywności ruchu o jedynie 3,5 %. Ponieważ transport odpowiada za około jedną czwartą emisji gazów cieplarnianych, oznacza to możliwość ogólnej redukcji emisji tych gazów o 1 %! Stanowi to wartość, która nijak ma się do nakładów finansowych i powiązanych z tym zagrożeń.

5.14

Nawet jeżeli w agropaliwach w sektorze transportu widziano by zasadne wykorzystanie biomasy, należałoby postawić na absolutną efektywność. Załącznik VII dyrektywy pokazuje jednak, że przekształcanie biomasy w estry lub etanol nie stanowi właściwego podejścia. Każde (przemysłowe) przekształcenie na poziomie molekularnym wiąże się bowiem z wykorzystaniem i tym samym ze stratami energii. Bardziej zasadne byłoby bezpośrednie wykorzystanie pozyskanej biomasy, bez przekształceń przemysłowych i chemicznych.

5.15

Że jest to technicznie możliwe, pokazują niektórzy producenci traktorów, którzy oferują już silniki napędzane czystym olejem roślinnym.

5.16

Załącznik VII pokazuje, że dzięki tej technologii można osiągnąć najwyższe oszczędności w emisji gazów cieplarnianych: w porównaniu z paliwami kopalnymi czysty olej rzepakowy umożliwia standardową redukcję emisji gazów cieplarnianych o 55 %, agrodiesel z rzepaku tylko 36 %, a etanol z pszenicy 0 %. EKES nie rozumie, dlaczego Komisja jednoznacznie nie przedstawia takiej drogi jako szczególnie zasadnej, zwłaszcza że w ten sposób najłatwiej stworzyć zdecentralizowane struktury dostaw energetycznych, a także miejsca pracy w rolnictwie i na obszarach wiejskich.

5.17

EKES jest zdania, że dobrą strategią jest chociażby wspieranie stosowania czystych olejów roślinnych pozyskiwanych np. z przyjaznych środowisku kultur mieszanych, w samym rolnictwie i przykładowo w pojazdach komunalnych lub wodnych (10). W ten sposób rolnicy zostaliby bezpośrednio włączeni w rozwój regionalnych obiegów energetycznych i odnosiliby z tego bezpośrednie zyski. W ramach strategii agropaliw stają się oni natomiast producentami możliwie jak najtańszych surowców w przemyśle olejów mineralnych, o ile surowce w ogóle będą pochodzić z europejskiej produkcji.

6.   Uwagi na temat bezpieczeństwa dostaw

6.1

Komisja przypuszcza, iż większość biomasy potrzebnej do produkcji agropaliw będzie uprawiana w położonych poza UE regionach o korzystniejszym klimacie. Zastąpienie importu ropy naftowej importem biomasy nie oznacza jednak zmniejszenia, lecz jedynie zróżnicowanie uzależnienia od importu.

6.2

Zastąpienie jednego uzależnienia innym nie może być poważnym celem nowej polityki energetycznej UE.

6.3

Należałoby raczej przede wszystkim zastosować podejście stawiające rzeczywiście zdecentralizowane, dostępne lokalnie lub regionalnie źródła w centrum nowej strategii w zakresie EO. W tym przypadku bioenergia może i powinna odgrywać pewną rolę, inną jednak niż ta, którą przyznano jej w strategii w zakresie agropaliw.

7.   Zatrudnienie

7.1

Komisja twierdzi, że energia odnawialna „stanowi bliski substytut energii konwencjonalnej i dostarczana jest za pośrednictwem tej samej infrastruktury i systemów logistycznych”. Dla EKES-u stwierdzenie to jest z gruntu błędnym założeniem: energia odnawialna zapewniana przez struktury zdecentralizowane, po części różni się diametralnie od „tradycyjnej” energii, wytwarzanej raczej w centralnie zorganizowanych, wielkich strukturach.

7.2

Strategia agropaliw bazująca na imporcie energii i domieszkach do oleju napędowego i benzyny wykorzystuje „tradycyjne” (czytaj: centralnie zorganizowane) struktury globalnie działających koncernów olejów mineralnych. Ugruntowuje zatem ich struktury produkcji i dystrybucji, co jest oczywiście w interesie tego sektora. Nie stwarza ona jednak prawie żadnych nowych miejsc pracy w Europie (11).

7.3

Gdyby jednak postawić na bardziej wydajne energetycznie zastosowanie np. ścinków drewnianych do produkcji ciepła lub energii elektrycznej lub na czyste oleje roślinne z regionalnych upraw, dostawy biogazu dla pojazdów lub terenów pozbawionych sieci gazu ziemnego czy zdecentralizowane technologie wykorzystujące energię słoneczną itd., dałoby to możliwość powstania nowych, zorganizowanych regionalnie kanałów produkcji i dystrybucji, otwierających wielki potencjał w zakresie tworzenia miejsc pracy.

7.4

W przypadku ogrzewania energią słoneczną i zdecentralizowanego stosowania fotowoltaiki konsumenci (energii) sami produkują większość potrzebnej im energii, co stanowi także dowód na to, że zaopatrzenie w energię bazujące na EO jest z gruntu odmiennie zorganizowane niż obecna struktura dostaw energii.

7.5

Także inne działania, np. podwyższenie wydajności i oszczędności energetycznej, mogą przyczynić się już w fazie rozbudowy do utworzenia setek tysięcy miejsc pracy w małych i średnich przedsiębiorstwach. Przykładami tego mogą być izolacje budynków, instalacje elektrowni słonecznych i wiatrowych lub budowa instalacji na biogaz. Politycy muszą się zatroszczyć o to, by właśnie te potencjały zostały uaktywnione, strategia agropaliw przewidywana w dyrektywie nie stanowi najbardziej wydajnego sposobu.

7.6

Oznacza to, że także w związku z miejscami pracy konieczne jest bardzo dokładne i o wiele bardziej zróżnicowane rozpatrzenie różnych rodzajów EO. EO może wspierać regionalne struktury gospodarcze, lecz z drugiej strony może się również przyczyniać do umacniania dużych centralnych struktur.

7.7

To samo dotyczy zresztą krajów, w których będzie produkowana biomasa na agropaliwa. W dokumencie z marca 2008 r. pt. „Stanowisko w zakresie polityki rozwojowej wobec paliw pochodzących z produkcji rolnej” niemieckie ministerstwo federalne odpowiadające za pomoc rozwojową przedstawia wniosek, że dla ekonomicznego, ekologicznego i społecznego rozwoju krajów rozwijających się strategia masowej produkcji biomasy nastawiona na eksport „jako reakcja na znacznie zwiększony popyt z krajów uprzemysłowionych związana jest z wysokim ryzykiem i nie tworzy miejsc pracy”, podczas gdy należy raczej pozytywnie oceniać biomasę dla zdecentralizowanych dostaw energii z uwzględnieniem drobnej produkcji rolnej.

8.   Uwagi na temat kryteriów rozwoju zrównoważonego

8.1

EKES przyjmuje z zadowoleniem fakt, że Komisja planuje wprowadzenie kryteriów zrównoważonego rozwoju także dla produkcji agropaliw. To istotny krok naprzód, EKES uważa jednak przedstawiony wniosek za całkowicie niewystarczający.

8.2

Sama Komisja stale podkreśla, jak ważna w polityce na rzecz zrównoważonego rozwoju jest równowaga pomiędzy filarem gospodarczym, ekologicznym i społecznym. Jednak już z powodu całkowitego wyłączenia kwestii społecznych w tych kryteriach EKES jest zdania, że we wniosku dotyczącym dyrektywy absolutnie nie przedstawiono wdrożenia przemyślanej strategii zrównoważonego rozwoju lub kryteriów dla agropaliw. Należy go pod tym względem opracować całkowicie na nowo.

8.3

Z punktu widzenia EKES-u ważne byłoby przy tym, żeby ze względu na pośrednie zmiany w sposobie wykorzystania gruntów, opracować skuteczne kryteria ekologiczne i społeczne nie tylko dla agropaliw, lecz także dla wszystkich importowanych produktów rolnych, w tym pasz.

8.4

Iluzją jest także wiara, że dzięki określeniu umownego terminu (tutaj: styczeń 2008 r.) ochroni się powierzchnię lasów lub torfowisk przed przekształcaniem do celów produkcji agropaliw. Warunkiem musiałby tu być sprawny system katastralny oraz sprawny system administracyjno-kontrolny. Jak pokazuje doświadczenie, żaden z nich nie istnieje w krajach wschodzących i rozwijających się.

8.5

EKES jest zdania, że kryteria wymienione w art. 15 ust. 3 i 4, służące zachowaniu różnorodności biologicznej i unikaniu użytkowania powierzchni magazynujących duże ilości węgla, są niewystarczające. Dla zachowania różnorodności biologicznej istotne jest znacznie więcej terenów, niż tylko te wymienione w ust. 3 lit. a) i c). To samo dotyczy art. 4 a) i b) w odniesieniu do zasobów węgla.

8.6

W załączniku VII część B Komisja wymienia „przewidywane typowe i standardowe wartości dla przyszłych biopaliw”, które jeszcze nie znajdują się na rynku lub są to ilości nieistotne. EKES jest zdania, że nie należy operować przewidywanymi wartościami, ale tylko wartościami możliwymi do udokumentowania.

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Zob. pkt 3.5.

(2)  EKES już wcześniej jasno wskazał na konieczność stosowania ekologicznych i społecznych kryteriów rozwoju zrównoważonego w odniesieniu do agropaliw w opinii w sprawie raportu w sprawie postępu w dziedzinie biopaliw (TEN/286 — CESE 1449/2007, Dz.U. C 44 z 16.2.2008, s. 34) oraz w opinii w sprawie ograniczania emisji gazów cieplarnianych pochodzących z wykorzystania paliw w transporcie drogowym (NAT/354 — CESE 1454/2007).

(3)  We wniosku dotyczącym dyrektywy używa się oficjalnie pojęcia „biopaliwa”. EKES w wielu opiniach wskazywał na liczne problemy ekologiczne związane z tymi „biopaliwami”. Ponieważ przedrostek „bio” sugeruje, że mowa jest o produkcie nienagannym pod względem ekologicznym (por. uprawy biologiczne), EKES stosuje w opinii neutralne pojęcie „agropaliwa” zamiast „biopaliwa”.

(4)  We wniosku dotyczącym dyrektywy mowa jest, że: „Proponuje się […], aby każde państwo członkowskie osiągnęło co najmniej 10 %-owy udział energii odnawialnej (przede wszystkim biopaliw) w sektorze transportu do 2020 r.”.

(5)  Tudzież przez konsumentów w danym państwie.

(6)  W przypadku kosztów unikania emisji CO2 mowa jest o ekwiwalentach CO2.

(7)  Źródło: „Wykorzystanie biomasy do otrzymywania energii — zalecenia dla polityki”, Doradca naukowy do spraw polityki rolnej w Federalnym Ministerstwie Gospodarki Żywnościowej, Rolnictwa i Ochrony Konsumenta, uchwalone w listopadzie 2007 r.

(8)  Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej porusza tę kwestię w swojej analizie „Biofuels in the European Context: Facts, Uncertainties and Recommendations” (Biopaliwa w kontekście europejskim: fakty, wątpliwości i zalecenia), 2008,

http://ec.europa.eu/dgs/jrc/downloads/jrc_biofuels_report.pdf.

(9)  EMPA jest ośrodkiem badań nad naukami materiałowymi i technologią. Stanowi ona część Federalnej Wyższej Szkoły Technicznej w Zurychu (ETH). Źródło: „Ökobilanz von Energieprodukten: Ökologische Bewertung von Biotreibstoffen. Schlussbericht”, kwiecień 2007 r. Na zlecenie Federalnego Urzędu ds. Energii (BFE), Federalnego Urzędu ds. Środowiska (BAFU) i Federalnego Urzędu ds. Rolnictwa (BLW); EMPA, Dział Technologii i Społeczeństwa, St. Gallen: R. Zah, H. Böni, M. Gauch, R. Hischier, M. Lehmann, P. Wäger.

Sprawozdanie to jest dostępne na stronie: http://www.news-service.admin.ch/NSBSubscriber/message/attachments/8514.pdf.

(10)  Patrz także: TEN/211 — CESE 1502/2005 „Odnawialne źródła energii” z dnia 15 grudnia 2005 r. (sprawozdawca: Ulla Sirkeinen), pkt 3.3.1.

(11)  Patrz także wymieniona już analiza Wspólnego Centrum Badawczego Komisji Europejskiej „Biofuels in the European Context: Facts, Uncertainties and Recommendations”, 2008,

http://ec.europa.eu/dgs/jrc/downloads/jrc_biofuels_report.pdf.


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/49


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie wspierania podejmowania na wczesnym etapie działań demonstracyjnych w dziedzinie zrównoważonej produkcji energii z paliw kopalnych

COM(2008) 13 wersja ostateczna

(2009/C 77/13)

Dnia 23 stycznia 2008 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie wspierania podejmowania na wczesnym etapie działań demonstracyjnych w dziedzinie zrównoważonej produkcji energii z paliw kopalnych.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 16 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był Jan SIMONS.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17–18 września 2008 r. (posiedzenie z 17 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 143 do 3 — 5 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

1.1

EKES popiera proponowane mechanizmy wspierania działań demonstracyjnych w dziedzinie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) w elektrowniach, przewidziane w komunikacie Komisji Europejskiej, jednakże jego niepokój budzi brak zdolności finansowej i jasno określonych możliwości finansowych w średnim (2010–2020) i długim okresie (po 2020 r.).

1.2

Należy zapewnić częściowe skompensowanie braku zdolności finansowej Komisji Europejskiej przychodami uzyskanymi w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) na przykład poprzez sprzedaż na aukcjach takich uprawnień przez sektor energetyczny po 2013 r. Trzeba zauważyć, że jak dotąd nie zaproponowano na szczeblu UE żadnego konkretnego systemu finansowania zapewniającego także konieczne bezpieczeństwo.

1.3

Istotne jest określenie jasnych i trwałych zasad finansowania najpóźniej do końca 2009 r. Tylko takie rozwiązanie zapewni zaplecze finansowe niezbędne do rozpoczęcia prac nad przygotowaniem dużych stanowisk demonstracyjnych w dziedzinie CCS, które miałyby zostać oddane do eksploatacji w 2015 r.

1.4

Przychody uzyskane w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji powinny być gromadzone na szczeblu krajowym, w ramach wdrażania zmienionej dyrektywy dotyczącej EU ETS począwszy od 2013 r.

1.5

Pomysł Komisji, by organizować krajowe aukcje w ramach EU ETS, w których 20 % całości dochodów byłoby przeznaczane na działania wspierające redukcję emisji CO2, jest całkowicie nieodpowiedni i oznacza marnowanie możliwości finansowych. Należy zdecydowanie nakłaniać państwa członkowskie, by zrewolucjonizowały swoje stanowisko w odniesieniu do dochodów z EU ETS oraz przeznaczyły całość tych dochodów na technologie nisko- i bezemisyjne oraz wydzieliły określoną pulę środków na CCS. Dzięki temu dostępne mogą stać się miliony euro, których Komisji obecnie brakuje, a które są potrzebne do wsparcia działań demonstracyjnych podejmowanych na wczesnym etapie.

1.6

Komisja Europejska powinna opracować plan określający organizację i rolę europejskiej inicjatywy przemysłowej, zapewniając, że inicjatywa ta będzie uzupełniała, a nie pokrywała się z innymi inicjatywami, takimi jak projekty wspierane w ramach siódmego programu ramowego, europejska platforma technologiczna na rzecz elektrowni na paliwa kopalne z zerową emisją czy europejski program sztandarowy.

1.7

EKES uznaje konieczność stworzenia wspólnej europejskiej infrastruktury transportu i składowania dwutlenku węgla. Niezbędne jest stworzenie ogólnoeuropejskiego systemu transportowego w celu połączenia państw członkowskich, które same mogą nie być w stanie stworzyć swojej krajowej infrastruktury składowania.

1.8

Ze względu na znaczenie transportu jako istotnego elementu stworzenia infrastruktury do wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) na dużą skalę, można by przyjąć akronim CCTS (Carbon Capture Transport and Storage — wychwytywanie, transport i składowanie dwutlenku węgla, czyli akronim uwzględniający także transport).

2.   Kontekst (1)

2.1

Prace nad rozwojem całego łańcucha wartości dodanej CCS, obejmującego wychwytywanie, transport i składowanie CO2, znajdują się na wczesnym, a w niektórych przypadkach nawet doświadczalnym etapie. Z drugiej strony do przodu posuwają się stopniowo prace nad rozwiązaniami służącymi zwiększeniu wydajności konwencjonalnych elektrowni. W obliczu pilnej potrzeby odnowy potencjału elektrowni w Europie w następnych dekadach, Komitet zaleca pragmatyczne podejście, w którym obie technologie będą nadal równolegle rozwijane i stosowane. O ile zwiększanie wydajności w znacznej mierze może być napędzane siłami rynkowymi, o tyle technologie CCS, zarówno w odniesieniu do elektrowni, jak i infrastruktury, wymagają dodatkowego wsparcia w fazie demonstracji i wprowadzania na rynek.

2.2

Prace nad rozwojem CCS prowadzone są dwutorowo i dotyczą: (a) zintegrowanej technologii wywarzania energii w elektrowniach, obejmującej wychwytywanie CO2 przed procesem spalania, oraz (b) technologii wychwytywania CO2 po spalaniu z gazów spalinowych (wypłukiwanie CO2). Ta ostatnia metoda po odpowiednim dopracowaniu nadawałaby się do wyposażania powstających dziś wysokowydajnych nowych elektrowni, jeżeli są one na to odpowiednio zaprojektowane („capture ready”). Wspólną cechą obu tych ścieżek technologicznych jest to, że wychwycony CO2 musi zostać przetransportowany z elektrowni do odpowiedniego miejsca składowania.

2.3

Kwestia bezpiecznego i długotrwałego składowania CO2 ma decydujące znaczenie dla akceptacji społecznej i politycznej tego procesu. Aspekt ten jest w ostatecznym rozrachunku podstawowym wyzwaniem środowiskowym związanym z tą technologią (2).

2.4

Na spotkaniu w Aomori w Japonii 9 czerwca 2008 r. grupa ośmiu najbardziej uprzemysłowionych państw świata (G8) uzgodniła, że do 2010 r. rozpoczętych zostanie 20 dużych projektów demonstracyjnych w zakresie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) w celu wsparcia rozwoju tej technologii oraz zmniejszenia kosztów powszechnego stosowania CCS od 2020 r.

2.5

W spotkaniu grupy G8 wzięli udział przedstawiciele Wielkiej Brytanii, Kanady, Włoch, Japonii, Francji, Niemiec, Rosji, Stanów Zjednoczonych, Chin, Indii i Korei Południowej.

2.6

W celu wsparcia zobowiązań G8 w zakresie CCS Departament Energii USA obiecał zapewnić w ramach swego programu FutureGen środki na wprowadzenie technologii CCS do wykorzystywanych na skalę przemysłową wielokrotnych zintegrowanych układów gazowo-parowych (IGCC) lub innych elektrowni wykorzystujących zaawansowane technologie czystego węgla. USA finansuje także siedem regionalnych partnerstw w zakresie składowania dwutlenku węgla, aby wykazać skuteczność długoterminowego geologicznego składowania dwutlenku węgla dużą skalę.

2.7

Zapowiedź grupy G8 w odniesieniu do CCS jest zgodna z zaleceniem Międzynarodowej Agencji Energii (IEA), by wykorzystywać technologie CCS jako część pakietu rozwiązań służących zmniejszeniu emisji gazów cieplarnianych o połowę do roku 2050.

3.   Istota komunikatu Komisji Europejskiej

3.1

Technologie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) odgrywają kluczową rolę wśród istniejących i powstających technologii posiadających potencjał do redukcji emisji CO2 niezbędnej do osiągnięcia celów po roku 2020 r. (3)

3.2

Stosowanie CCS na szeroką skalę w elektrowniach może stać się opłacalne z handlowego punktu widzenia za 10–15 lat, sprawiając, że do 2020 r. lub niewiele później CCS będzie samodzielnym elementem systemu handlu uprawnieniami do emisji i ważnym instrumentem służącym redukcji emisji CO2 pochodzących z produkcji energii z paliw kopalnych.

3.3

By tak się stało należy jednak pilnie podjąć konieczne kroki przygotowawcze. Podejmowanie działań demonstracyjnych na wczesnym etapie jest szczególnie istotne, aby technologie CCS, które są już rozwijane i wykorzystywane na świecie w innych zastosowaniach, przystosować do zastosowania na szeroką skalę w produkcji energii.

3.4

W marcu 2007 r. Rada Europejska wyraziła poparcie dla zamiaru Komisji Europejskiej, by pobudzać do wybudowania i oddania do eksploatacji do 2015 r. do 12 elektrowni demonstracyjnych wykorzystujących zrównoważone technologie wytwarzania energii z paliw kopalnych na skalę przemysłową. W marcu 2008 r. Rada ponownie zapewniła o swoim poparciu.

3.5

Omawiany komunikat, który stanowi uzupełnienie przedstawionego przez Komisję Europejską wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla ustanawiającej ramy prawne dla CCS w Unii Europejskiej, przewiduje podjęcie działań w celu stworzenia struktury koordynacji i skutecznego wspierania działań demonstracyjnych dotyczących wykorzystania technologii CCS na duża skalę oraz zapewnienia warunków dla odważnych inwestycji przemysłowych w szeregu elektrowni.

3.6

Konieczne jest, by UE w ramach zintegrowanej polityki jak najszybciej podjęła działania dotyczące demonstracji technologii CCS, w tym ukierunkowane działania badawczo-rozwojowe oraz działania na rzecz podniesienia świadomości i zapewnienia akceptacji społecznej. Zdaniem Komisji Europejskiej opóźnienie podjęcia działań demonstracyjnych o siedem lat, prowadzące do podobnego opóźnienia wdrożenia technologii CCS na szczeblu światowym, może oznaczać uwolnienie do atmosfery do 2050 r. ponad 90 Gt dwutlenku węgla (4), którego emisji można byłoby uniknąć, a jest to ilość równa całkowitej ilości dwutlenku węgla, która przy obecnym poziomie emisji zostałaby uwolniona do atmosfery w UE w okresie ponad 20 lat.

3.7

Zapewnienie udziału środków publicznych wymaga złożenia przez przedsiębiorców europejskich jednoznacznych i ostatecznych zobowiązań, którym muszą towarzyszyć zachęty i gwarancje ze strony Komisji. W szczególności środki mające na celu wspieranie podejmowania na wczesnym etapie działań demonstracyjnych dotyczących technologii CCS powinny być podejmowane przez te państwa członkowskie, które zamierzają w przyszłości zaspokajać swoje zapotrzebowanie na energię przede wszystkim poprzez wykorzystywanie węgla kamiennego.

3.8

W komunikacie wskazuje się na dwa rodzaje przeszkód:

przeszkody prawne i przeszkody związane z bezpieczeństwem — te przeszkody mogą zostać przezwyciężone na czas i bez konieczności poniesienia znacznych kosztów dodatkowych; Bariery prawne mogą zostać usunięte jak tylko ramy regulacyjne zapewnią zmniejszenie ryzyka;

przeszkody ekonomiczne — koszty CCS szacuje się na około 35 euro za tonę w 2020 r. i uważa się, że można byłoby je łatwo pokryć ze względu na wartość uprawnień do emisji.

Komisja w swoim dokumencie sugeruje, że istnieje możliwość odegrania przywódczej roli w regulacji na szczeblu międzynarodowym.

3.9

Proponowana europejska inicjatywa przemysłowa powinna połączyć działania podmiotów, które najwcześniej zareagują, w ramach sieci projektów demonstracyjnych. Powinno to przyczynić się do wymiany doświadczeń i informacji oraz do podniesienia świadomości społecznej, a także wnieść wkład w strategie umożliwiające stworzenie całego łańcucha wartości dodanej technologii CCS. Ponadto oczekuje się, że proponowana europejska inicjatywa przemysłowa przyczyni się do przyciągnięcia funduszy krajowych i międzynarodowych.

3.10

Komisja Europejska stwierdza, że może udzielić wsparcia jedynie w niewielkim zakresie, i dlatego koncentruje się na mobilizacji środków tych podmiotów, które najwcześniej zareagują, oraz rządów krajowych i międzynarodowych organizacji pozarządowych.

3.11

Określone zostały trzy obszary działań, a mianowicie:

aktywizacja tych podmiotów, które najwcześniej zareagują w sektorze, poprzez uruchomienie programu sztandarowego i zapewnianie rzeczywistych korzyści handlowych;

gotowość Komisji Europejskiej do dopuszczenia wykorzystania środków pomocy publicznej i innych środków preferencyjnych udostępnionych przez państwa członkowskie, rozważając każdy z przypadków z osobna;

mobilizacja środków na szczeblu Unii Europejskiej: konkretna inicjatywa Komisji Europejskiej we współpracy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym, mająca na celu opracowanie instrumentów współfinansowania i podziału ryzyka.

Ponadto zwrócono uwagę, że im dłużej przemysł zwlekał będzie z wdrożeniem technologii CCS, tym bardziej decydenci zmuszeni będą do rozważenia wprowadzenia środków obowiązkowych.

3.12

Podniesiona została także kwestia konieczności stworzenia wspólnej europejskiej infrastruktury transportu i składowania dwutlenku węgla. Przewiduje się dokonanie przeglądu wytycznych dotyczących TEN-E w celu uwzględnienia infrastruktury CCS.

4.   Kontekst wniosku Komisji Europejskiej o sporządzenie opinii

4.1

W następstwie przyjęcia przez Radę w marcu 2007 r. decyzji w sprawie zmian klimatu i zagrożeń dla bezpieczeństwa dostaw energii, Komisja zaproponowała pakiet środków w formie odrębnych dokumentów mających na celu zapewnienie realizacji celów wyznaczonych decyzjami Rady. Środki te koncentrują się na efektywności energetycznej, promowaniu odnawialnych źródeł energii oraz opracowaniu i wdrożeniu odpowiednich innowacyjnych technologii. Komitet sporządził szczegółowe opinie dotyczące każdego z tych środków (5).

4.2

W tym kontekście jednym z obszarów o podstawowym znaczeniu jest opracowanie metod trwałej redukcji emisji gazów cieplarnianych powstających w wyniku spalania paliw kopalnych, co jest przedmiotem niniejszej opinii.

4.3

Niniejsza opinia związana jest z opinią Komitetu (6) dotyczącą tej samej technologii, a odnoszącą się do wniosku Komisji Europejskiej dotyczącego dyrektywy w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla.

5.   Uwagi ogólne

5.1

W swoim komunikacie Komisja Europejska kilkakrotnie zwraca uwagę na to, że dla powodzenia planów decydujące znaczenie ma pokazanie na wczesnym etapie, że a) europejski system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) będzie odgrywał istotną rolę oraz że b) istnieje możliwość odnoszenia realnych korzyści handlowych. Oczywiście EU ETS niesie ze sobą obietnicę stworzenia realnych korzyści handlowych dla podmiotów, które zareagują najwcześniej. Jednakże przyjdą one za późno, jeśli Komisja nie zapewni przed końcem 2009 r. podstawowego zestawu jasnych i ostatecznych zasad dla systemu EU ETS po 2012 r.

Do końca 2009 r. przedsiębiorstwa muszą mieć solidną podstawę do podejmowania decyzji inwestycyjnych, aby rozpocząć etap projektowania i budowy na tyle wcześnie, by pierwsze zakłady stosujące CCS mogły rozpocząć działalność w 2015 r. Ta kwestia nie została dostatecznie zaakcentowana, szczególnie w świetle obecnego braku jasności co do systemu EU ETS oraz mało precyzyjnych żądań Komisji wobec przemysłu i rządów krajowych, które sprawiają, że kwestia finansowania pozostaje nierozstrzygnięta.

5.2

System handlu uprawnieniami do emisji EU ETS rzeczywiście stanowi istotny rynek dwutlenku węgla, który może okazać się bardzo skuteczny, ale stanie się tak tylko wtedy, gdy system ten będzie zdecydowanie ukierunkowany na ustanowienie takiej ceny uprawnień do emisji, która pokrywałaby z nawiązką dodatkowe koszty wynikające z rozwiązań na rzecz ograniczenia emisji. Jeżeli Komisja Europejska nie ustanowi jasno określonych przepisów w odniesieniu do zasad i zakresu aukcyjnej sprzedaży uprawnień oraz odpowiedniego przekazywania uzyskanych w ten sposób dochodów oraz jeżeli nie będzie odgrywać roli organu nadzorczego, potencjalni inwestorzy będą skłonni przyjąć postawę wyczekującą ze względu na zbyt wiele niewiadomych.

5.3

Wspólna europejska infrastruktura transportu i składowania dwutlenku węgla jest rzeczywiście środkiem ułatwiającym wdrożenie technologii CCS na dużą skalę w całej Europie. Niektóre państwa członkowskie mogą nie być w stanie same stworzyć krajowych instalacji tego rodzaju (7). W przypadkach, w których jest to możliwe należałoby wykorzystać istniejącą, nieeksploatowaną już infrastrukturę bądź nowe instalacje zintegrowane z inną infrastrukturą. Ze względu na znaczenie transportu EKES sugerowałby nawet przyjęcie akronimu CCTS (Carbon Capture Transport and Storage — wychwytywanie, transport i składowanie dwutlenku węgla), aby wyraźnie uwzględnić transport, choć akronim CCS jest już znany i uznawany na świecie.

5.4

Komisja Europejska nakłada na władze krajowe znaczne obciążenia w odniesieniu do finansowania CCS, ponieważ nie ma możliwości uzyskania znacznego wkładu z obecnego budżetu Komisji. Mając na uwadze fakt, że omawiana tematyka ma duże znaczenie dla Unii Europejskiej, a także ze względu na konieczność kontroli ze strony UE w celu zapewnienia, że projekty demonstracyjne przyniosą pożądane efekty, Komisja powinna mieć znacznie większy, niż to obecnie planuje, udział w finansowaniu projektów CCS, który byłby w razie konieczności uzupełniany środkami przeznaczanymi na ten cel przez państwa członkowskie (8).

5.4.1

Sprzedaż aukcyjna uprawnień do emisji w ramach EU ETS zapewnia możliwość rozwiązania problemu niewystarczającego finansowania ze strony Komisji. Obecnie jedynie 20 % dochodów przeznacza się na działania wspierające technologie niskoemisyjne i bezemisyjne. Należy zdecydowanie nakłaniać państwa członkowskie, by zrewolucjonizowały swoje stanowisko w odniesieniu do dochodów z EU ETS oraz przeznaczyły całość tych dochodów na technologie nisko- i bezemisyjne oraz wydzieliły określoną pulę środków na CCS (9). Dzięki temu dostępne mogą stać się miliony euro, których Komisji obecnie brakuje, a które są potrzebne do wsparcia podejmowanych na wczesnym etapie i na dużą skalę działań demonstracyjnych dotyczących CCS.

5.4.2

Ponadto jak Komitet już wcześniej sugerował, budżet przeznaczony na energię w siódmym programie ramowym mógłby zostać znacznie zwiększony (o 15 %), przez co w rezultacie wysokość inwestycji w B+R wzrosłaby o 2–3 % PKB. W ten sposób można by za pośrednictwem programu ramowego wnieść faktyczny wkład w promowanie działań demonstracyjnych dotyczących CCS.

5.4.3

W siódmym programie ramowym wspieranych jest szereg innych działań, które również wnoszą wkład w przygotowanie dużych projektów demonstracyjnych. Takie różnorodne działania powinny być wyraźnie powiązane z proponowanym mechanizmem wspierania działań demonstracyjnych.

5.5

Nie ma żadnych odniesień do kwestii tego, jaki jest związek europejskiej inicjatywy przemysłowej z szeregiem innych środków i inicjatyw, w które zaangażowana jest Komisja Europejska (10). W celu zapewnienia zintegrowanego podejścia niezbędne jest określenie działań, jakie należy podjąć.

5.6

Oczekuje się, że opracowanie i wdrożenie technologii CCS wywrze znaczny pozytywny wpływ na zatrudnienie w Unii Europejskiej. Niektórzy główni dostawcy urządzeń do CCS oraz infrastruktury transportowej mają swoje siedziby w UE. Przedsiębiorcy ci zajmują się opracowywaniem technologii CCS, a kiedy technologia ta będzie wdrażana na całym świecie będą się zajmować sprzedażą i instalowaniem na przykład rurociągów i wyposażenia. Jeśli chodzi o technologię CCS, Unia Europejska ma mocną pozycję na całym świecie, która zostałaby jeszcze wzmocniona, jeżeli UE z powodzeniem podjęłaby u siebie w tej dziedzinie działania demonstracyjne na wczesnym etapie (11).

5.7

EKES proponuje stosowanie wyrażenia „czyste” paliwa kopalne, a nie „zrównoważone” paliwa kopalne. Termin „zrównoważony” jest bardziej odpowiedni w przypadku, na przykład energii słonecznej czy bioenergii, a mniej odpowiedni w przypadku technologii CCS, które stanowią technologie przejściowe mające umożliwić wykorzystywanie paliw kopalnych w sposób ekologiczny do czasu przejścia w całości na zrównoważone źródła energii.

5.8

Jeśli chodzi o wykonalność bezpiecznego składowania dwutlenku węgla, zgromadzono już duże doświadczenie w tej dziedzinie, a mianowicie:

i)

złoża gazu ziemnego — sprawdzona szczelność w przypadku gazu ziemnego; możliwość intensyfikacji wydobycia gazu ziemnego jest jeszcze przedmiotem badań;

ii)

złoża ropy naftowej — sprawdzona szczelność w przypadku ropy naftowej; intensyfikacja wydobycia ropy naftowej stanowi standardową metodę w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych już od połowy lat 70;

iii)

warstwy wodonośne — duże możliwości i wiele niewiadomych; niezbędne będzie dokonanie oceny poszczególnych lokalizacji; dobre wieloletnie doświadczenia w przypadku złoża Schleipner w solankowych warstwach wodonośnych Utsira;

iv)

formacje węglonośne — interesująca możliwość intensyfikacji wydobycia metanu poprzez zatłaczanie dwutlenku węgla do pokładów węglowych; jednakże metoda ta wciąż jest na etapie badań;

v)

ważnym aspektem podejmowanych na szerszą skalę działań demonstracyjnych będzie unaocznienie i udowodnienie obywatelom, że składowanie dwutlenku węgla m.in. w złożach gazu ziemnego jest tak samo bezpieczne jak wydobywanie z takich pokładów gazu ziemnego czy ropy naftowej. Komitet wzywa Komisję do podjęcia odpowiednich działań informujących opinię publiczną.

6.   Uwagi szczegółowe

6.1

EKES może poprzeć proponowane mechanizmy wspierania działań demonstracyjnych dotyczących CCS w elektrowniach, przewidziane w komunikacie Komisji Europejskiej, ale pragnie przedłożyć kilka uwag:

6.1.1

Komisja powinna dysponować strategią zapewniającą, że europejska inicjatywa przemysłowa nie będzie się pokrywać z europejskim programem sztandarowym i europejską platformą technologiczną na rzecz elektrowni na paliwa kopalne z zerową emisją. Działania te powinny być odpowiednio koordynowane i wzmacniać się wzajemnie.

6.1.2

W swoim komunikacie Komisja mówi o „poszerzeniu zakresu europejskiej inicjatywy przemysłowej poza sieć projektów”. Cel tego stwierdzenia nie jest jasny. Zwraca się także uwagę, że nadal konieczne jest znalezienie niezbędnych środków finansowych. Jaką wartość dodaną wniesie takie poszerzenie i jaki jest jego związek z wyżej wymienionymi działaniami w dziedzinie CCS?

6.2

EKES nie popiera propozycji mobilizacji środków finansowych na działania demonstracyjne dotyczące CCS, ponieważ nie jest ona wystarczająca.

6.2.1

W swoim wniosku Komisja zaleca przyjęcie podejścia opartego na zasadzie rozważenia każdego z przypadków z osobna, zgodnie z którą inicjatywy krajowe byłyby zgłaszane Komisji, która oceniałaby ewentualną dopuszczalność poszczególnych form pomocy państwa i innych środków krajowych. Jeżeli realizacja europejskich sztandarowych projektów demonstracyjnych ma zakończyć się sukcesem, Komisja powinna odgrywać rolę głównego organu koordynującego i nadzorczego. Oznaczałoby to, że Komisja wzięłaby na siebie odpowiedzialność za ogólne finansowanie. Finansowanie zapewniane przez Komisję mogłoby wtedy być uzupełniane środkami przeznaczanymi na ten cel przez zainteresowane państwa członkowskie, które mogłyby liczyć na to, że ich wkład zostanie uznany za dopuszczalną pomoc państwa. Jednocześnie przedsiębiorcy musieliby podjąć zobowiązania w odniesieniu do finansowania i wdrożenia.

6.2.2

Jeżeli Komisja Europejska miałaby gwarantować na określonych warunkach unijne współfinansowanie proporcjonalne do kwot przeznaczanych na CCS z budżetów krajowych, mogłoby to zapewnić bodziec dla władz krajowych. Takie ustalone wcześniej współfinansowanie mogłoby usunąć niektóre aspekty niepewności związane z finansowaniem projektów i mogłoby przyspieszyć ich opracowywanie.

6.2.3

Mobilizacja środków na projekty demonstracyjne poprzez wykorzystanie nowych instrumentów finansowych jest jako taka dobrym pomysłem. Jednakże ostatecznie takie strategie okażą się skuteczne tylko wtedy, gdy ryzyko będzie możliwe do przyjęcia oraz znane będą sposoby odzyskania w każdym przypadku dodatkowych kosztów, które zostaną poniesione w długim okresie.

6.3

EKES może z chęcią poprzeć stanowisko, że uwzględnienie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla w systemie handlu uprawnieniami do emisji EU ETS zapewni ważny impuls do opracowania i wdrożenia dużych projektów demonstracyjnych w Unii Europejskiej. W swoim komunikacie Komisja zwraca również uwagę na to, że tym podmiotom, które zareagują najwcześniej, należy zapewnić możliwość dostrzeżenia realnych korzyści handlowych.

6.4

Stwierdza się jednak, że system EU ETS powinien być w stanie pokryć, a nawet pokryć z nawiązką dodatkowe koszty poniesione w każdym przypadku. Jednakże w obecnej sytuacji nie da się tego zagwarantować ze względu na fakt, że:

sytuacja systemu EU ETS po 2012 r. jest niejasna;

zakładając, że wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla zostanie włączone do tego systemu, nie wiadomo, jak kształtować się będą ceny uprawnień do emisji; w tym kontekście do najważniejszych kwestii należy na przykład charakter, zakres i harmonogram sprzedaży aukcyjnej na szczeblu państw członkowskich w ramach ogólnounijnych limitów czy wpływ stosowania mechanizmu czystego rozwoju;

rzeczywiste koszty wykorzystywania technologii CCS po 2012 r. (działania demonstracyjne na wczesnym etapie) i po 2020 r. (wykorzystanie na skalę przemysłową) zależeć będą w znacznej mierze od postępów poczynionych w pracach badawczo-rozwojowych oraz od sytuacji gospodarczej (na przykład cen paliw czy kosztów projektowania i budowy).

6.5

System handlu uprawnieniami do emisji EU ETS zapewnia tym, którzy zareagują najwcześniej, istotny zakres możliwości odniesienia rzeczywistych korzyści handlowych w stosunku do innych podmiotów. Niemniej jednak niezbędne jest dalsze rozwinięcie tego systemu w celu uczynienia z niego wiarygodnego i trwałego rynku, zapewniającego tym podmiotom, które zareagują najwcześniej, przewagę konkurencyjną nad kolejnymi, wchodzącymi na rynek podmiotami. Ponadto należy podjąć wysiłki mające na celu wprowadzenie skuteczniejszych, a ewentualnie także innych środków pobudzających rozwój rynku.

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Zob. opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniającej dyrektywy Rady 85/337/EWG, 96/61/WE, dyrektywy 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006, CESE 1203/2008 (NAT/401), pkt 4.

(2)  Zob. w szczególności raport IEA „Energy systems analysis of CCS Technology; PRIMES model scenarios” oraz pkt. 5.3.2, 5.15.1 i 5.15.2 opinii EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniającej dyrektywy Rady 85/337/EWG, 96/61/WE, dyrektywy 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006, CESE 1203/2008 (NAT/401).

(3)  Choć konieczne będzie wprowadzenie rozwiązań zwiększających efektywności spalania, sama poprawa w tym zakresie nie wystarczy do redukcji emisji dwutlenku węgla do niezbędnych poziomów.

(4)  Por. dane IAES.

(5)  Por. opinie NAT/399, NAT/400 i NAT/401 oraz TEN/334, TEN/338 i TEN/341.

(6)  Opinia EKES-u w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniającej dyrektywy Rady 85/337/EWG, 96/61/WE, dyrektywy 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 (COM(2008) 18 wersja ostateczna — 2008/0015 (COD)), CESE 1203/2008 (NAT/401).

(7)  Zob. raport wspomniany w przypisie 2 oraz załączone do niego mapy.

(8)  Pojawiają się jednak także inne sugestie, jak przezwyciężyć problem finansowania — zob. EurActive.com, artykuł z 27 lutego 2008 r.„Financing woes plague EU Climate technologies”.

(9)  W Parlamencie Europejskim rozważa się obecnie propozycje przeznaczenia dochodów z ETS wysokości od 60 do 500 milionów EUR na podejmowane na dużą skalę komercyjne działania demonstracyjne (poprawki do wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych (COM(2008) 16 wersja ostateczna)).

(10)  W tym kontekście przywołać można na przykład europejski program sztandarowy czy platformę technologiczną na rzecz elektrowni na paliwa kopalne z zerową emisją.

(11)  Zob. raport IEA.


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/54


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego dotyczącego pierwszej oceny krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii, wymaganych na mocy dyrektywy 2006/32/WE w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych — Wspólne postępy w racjonalizacji zużycia energii

COM(2008) 11 wersja ostateczna

(2009/C 77/14)

Dnia 23 stycznia 2008 r. Komisja, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

Komunikatu Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego dotyczącego pierwszej oceny krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii, wymaganych na mocy dyrektywy 2006/32/WE w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych — Wspólne postępy w racjonalizacji zużycia energii.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 16 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był Edgardo Maria IOZIA.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17 i 18 września 2008 r. (posiedzenie z 17 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 142 do 6 — 3 osoby wstrzymały się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

W kilku ostatnich opiniach dotyczących ogólnie rzecz ujmując racjonalizacji zużycia energii (1) oraz szczegółowo racjonalizacji zużycia energii w budynkach (2), Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny opowiedział się zdecydowanie i prawie jednomyślnie za poważną strategią w zakresie racjonalizacji zużycia energii.

1.2

EKES ubolewa nad tym, że państwa członkowskie nie przygotowały na czas krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii (NEEAP). Żałuje również, że poza kilkoma wyjątkami analizowane dokumenty nie wskazują na silne i poważne zaangażowanie państw członkowskich w realizację założonych celów, w szczególności w dziedzinach, w których występuje najwyższe zużycie energii, tzn. w transporcie i mieszkalnictwie.

1.3

Tylko dwa państwa członkowskie dotrzymały terminów, piętnaście innych miało opóźnienia od dwóch do sześciu miesięcy, dwa państwa przedstawiły swoje plany po opracowaniu dokumentu oceny przez Komisję, a osiem kolejnych państw miało jeszcze większe opóźnienie. Dopiero na początku kwietnia 2008 roku wszystkie plany były dostępne z dziesięciomiesięcznym opóźnieniem w stosunku do zaplanowanej daty.

1.4

EKES uważa, że oszczędności wynikające z planów na rzecz racjonalizacji zużycia energii w programach Komisji powinny stanowić najważniejszy wkład w redukcję emisji gazów cieplarnianych. Cel zakładający ograniczenie zużycia energii o 20 % do 2020 roku wymaga zmniejszenia emisji CO2 o 780 mln ton równoważnika CO2. Wobec emisji wynoszących 5 294 mln ton równoważnika CO2 w 2006 roku dla UE-25 (sprawozdanie Europejskiej Agencji Środowiska 2006), oczywistym staje się podstawowy wkład, jaki może wnieść racjonalizacja zużycia energii.

1.5

EKES przypomina, że w celu ograniczenia wzrostu temperatury do 2 °C stężenie gazów cieplarnianych (obecnie około 425 ppm równoważnika CO2 w odniesieniu do objętości) powinno mieścić się poniżej wartości maksymalnej 550 ppm (3). Biorąc pod uwagę, że corocznie stężenie wzrasta od 2 do 3 ppm, ustabilizowanie na poziomie 450 ppm mogłoby stworzyć 50-procentowe prawdopodobieństwo osiągnięcia celu utrzymania wzrostu średniej temperatury poniżej 2 °C.

1.6

Państwa członkowskie opracowały plany w sposób bardzo zróżnicowany. Niektóre NEEAP składają się z 13 stron, inne z 221 stron, i z tego względu wszelkie porównanie jest praktycznie niemożliwe. Wiele planów zostało sporządzonych wyłącznie w języku krajowym, co pogłębia dodatkowo problem ich zrozumienia. EKES zaleca przyjęcie modelu, jaki został zdefiniowany w ramach projektu EMEES (dotyczącego oceny i monitorowania europejskiej dyrektywy w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych), we współpracy z Instytutem Wuppertal ds. klimatu, środowiska i energii.

1.7

Państwa członkowskie ustaliły na przykład we współpracy z EEA wzór raportów rocznych, noszący nazwę krajowego sprawozdania o wykazie. Zdaniem EKES-u możliwe jest zastosowanie tej samej procedury, przyjmując oczywiście, że można zwiększyć elastyczność danego wzoru poprzez dodanie do niego konkretnych załączników odnoszących się do różnych zakresów działania (mieszkalnictwo, transport itp.).

1.8

Zdaniem EKES-u instrument dobrowolnych porozumień zawieranych z krajowymi podmiotami spełni swoją rolę, powinno się w nich jednak jasno precyzować, że w razie nieosiągnięcia celów zastosowane zostaną wiążące przepisy.

1.9

Komisja stosuje już zresztą kilka środków, zapowiedzianych w 2006 r., które wprowadzają obowiązek oszczędności energii, i na wzór Australii zamierza wycofać z rynku lampy żarowe, które zużywają 90 % energii na generowanie ciepła, a 10 % na wytworzenie światła! Komitet ma nadzieję, że producenci znajdą sposoby na obniżenie cen lamp fluorescencyjnych, instytucje państw członkowskich wesprą zwiększenie produkcji tych lamp, lampy energooszczędne będą trwalsze i mniejsze, a problemy dotyczące ich utylizacji zostaną rozwiązane.

1.10

Następne sprawozdanie EEA, które zostanie opublikowane w czerwcu 2008 r., wskazuje, że w latach 2005–2006 emisja gazów cieplarnianych zmniejszyła się o 35,8 mln ton równoważnika CO2: warto odnotować, że główny wkład pochodzi z prywatnych mieszkań i biur, które umożliwiły uzyskanie oszczędności rzędu 15,1 mln ton równoważnika CO2. Jednakże wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła spowodowało wzrost o 14 mln ton równoważnika CO2. Sprawozdanie wskazuje, że pomimo ogólnego zmniejszenia, w krajach UE-27 zarejestrowano postęp poniżej 0,5 % w stosunku do 1990 r., a niektóre państwa członkowskie powinny w każdym razie wzmóc swoje wysiłki.

1.11

Liberalizacja rynku energii mogłaby pociągnąć za sobą przyspieszenie oszczędności energii, gdyż na rynku działałyby systemy produkcji i dystrybucji o różnej efektywności, które mogłyby wspierać badania i inwestycje mające na celu ograniczenie rozproszenia. Ponad 30 % energii traconych jest tylko w fazie generowania. W niedawnej opinii (4) EKES poparł propozycje Komisji w zakresie trzeciego pakietu energetycznego mające na celu zwiększenie efektywności europejskiego rynku energii.

1.12

EKES jest przekonany, że należy podjąć lepsze i szersze działania w porównaniu z tym, co dotychczas zrealizowano. Po zakończeniu przez Komisję oceny planów działania chciałby uzyskać więcej szczegółów na jej temat, a także mieć możliwość wyrażenia swojej opinii w sprawie wyników tej oceny.

1.13

EKES przypominał wielokrotnie o konieczności włączenia społeczeństwa obywatelskiego zarówno na szczeblu europejskim, jak i na szczeblu państw członkowskich, uznając, że w realizacji celów racjonalizacji zużycia energii kluczowe znaczenie ma dogłębna wiedza obywateli europejskich i wsparcie z ich strony. Należy poważnie traktować zalecenia społeczeństwa obywatelskiego. Planowane środki powinny zawsze uwzględniać trudności, na jakie napotykają miliony obywateli w konfrontacji z problemami życia codziennego. Programy oszczędności energii, które siłą rzeczy wiążą się z kosztami, powinny wiązać się ze starannym doborem odpowiednich środków i pomocy dla osób mniej zamożnych, które muszą sprostać zwiększającym się wydatkom w następstwie wzrostu cen energii i nie mają możliwości ich obniżenia z powodu związanych z tym kosztów, tak jak w przypadku oszczędności energii w budynkach mieszkalnych.

1.14

EKES podkreśla, że inicjatywy na rzecz racjonalizacji zużycia energii powinny być konkretne i możliwe do zrealizowania, i zastanawia się, czy nie należy na poważnie rozważyć potrzeby nadania przynajmniej kilku środkom obowiązkowego charakteru, weryfikując rozbieżność między planami działania a konkretnymi wynikami, co uczyniono w wypadku emisji pojazdów, ogólnie rzecz ujmując w odniesieniu do ograniczenia emisji CO2 i gazów cieplarnianych, a także w odniesieniu do energii odnawialnej.

1.15

Krajowe plany działania nie przedstawiają jasno, jakie działania i środki posłużą do włączenia użytkowników końcowych do wielkiego europejskiego projektu dotyczącego racjonalizacji zużycia i oszczędności energii. EKES wielokrotnie podkreślał podstawową rolę, jaką mogłoby spełnić zorganizowane społeczeństwo obywatelskie w definiowaniu najlepszych metod informowania i rozpowszechniania sprawdzonych rozwiązań. EKES chciałby omówić to zagadnienie z instytucjami europejskimi, które nie wydają się być szczególnie zaangażowane i świadome tej kwestii.

1.16

EKES proponuje Komisji Europejskiej i państwom członkowskim wprowadzenie określonego, zintegrowanego systemu monitoringu, tak jak w wypadku polityki na rzecz zasobów wodnych. System ten jest konieczny ze względu na brak informacji oraz oceny dotyczącej oddziaływania wspólnotowej polityki na rzecz racjonalizacji zużycia energii na użytkowników końcowych (zwłaszcza MŚP), a także brak metod mogących zweryfikować zgodność celów międzynarodowych z europejskimi oraz brak procesu monitorowania wyników osiągniętych przez tychże użytkowników.

1.17

W niektórych sektorach, takich jak budownictwo socjalne, budynki składają się z bardzo starych mieszkań charakteryzujących się nieracjonalnym zużyciem energii. Ponad 25 mln mieszkań wymaga pilnych i złożonych działań. EKES ma nadzieję, że zapoczątkowane zostaną plany odnowienia mieszkań socjalnych ze środków EBI. O takich działaniach NEEAP w ogóle nie wspominają.

1.18

Zdaniem EKES-u instrumenty rynkowe podobne do już funkcjonujących mogłyby wnieść cenny wkład. Otwarcie, również dla konsumentów końcowych, rynku „negawatów”, tzn. racjonalizacji zużycia energii elektrycznej, może być użyteczne, aby zachęcić obywateli do przyjęcia właściwych postaw. Jeżeli przyjmie się, że samo zastąpienie lamp żarowych pozwoli na uzyskanie oszczędności energii odpowiadającej co najmniej 80 elektrowniom o mocy 1 000 MW (moc prawie równa mocy brutto zainstalowanej we Włoszech), oczywiste jest zainteresowanie producentów działaniem na rzecz racjonalizacji zużycia energii, gdyż mogą dostarczyć energię większej liczbie klientów przy produkcji tej samej ilości energii elektrycznej.

1.19

EKES ma nadzieję, że przyjęty zostanie ponownie pozytywny kierunek działań, a państwa członkowskie potraktują poważnie politykę w dziedzinie racjonalizacji zużycia energii i oszczędności energii, co powinno przełożyć się na krajowe plany działania, które będą poważne, wiarygodne, realistyczne i ukierunkowane na wymierne cele. Powinny również zostać szczegółowo określone środki, które państwa członkowskie przydzielą na odpowiednie wsparcie koniecznych inwestycji obywateli i przedsiębiorstw.

2.   Wprowadzenie

2.1

Publikując swój komunikat dotyczący pierwszej oceny krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii (NEEAP), zatytułowany „Wspólne postępy w racjonalizacji zużycia energii”, Komisja wypełnia obowiązek, spoczywający na niej na mocy dyrektywy 2006/32/WE, której art. 14 ust. 5 przewiduje złożenie przed dniem 1 stycznia 2008 r. sprawozdania z oceny 27 krajowych planów działania. Drugie sprawozdanie zostanie przedstawione przed dniem 1 stycznia 2012 r., a trzecie przed dniem 1 stycznia 2015 r.

2.2

Cele, do których odnosi się komunikat, są określone w tej samej dyrektywie w art. 4 ust. 1, który przypomina, że „Państwa członkowskie przyjmują i dążą do osiągnięcia krajowego celu indykatywnego w zakresie oszczędności energii w wysokości 9 % w dziewiątym roku stosowania niniejszej dyrektywy, który realizują za pomocą usług energetycznych i innych środków poprawy efektywności energetycznej”.

2.3

Komisja wskazuje, że jedynie dwa państwa członkowskie (Finlandia i Wielka Brytania) dotrzymały wyznaczonych terminów, a kolejnych piętnaście państw przekazało plany z opóźnieniem (Austria, Bułgaria, Cypr, Dania, Estonia, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Litwa, Malta, Niemcy, Polska, Republika Czeska, Rumunia i Włochy). Belgia i Słowacja przedłożyły swoje NEEAP na koniec 2007 r., zbyt późno, by mogły zostać uwzględnione w dokumencie dotyczącym oceny.

3.   Komunikat Komisji

3.1

Z analizy krajowych planów wynika, że pięć państw członkowskich wyznaczyło sobie cele ambitniejsze od celów dyrektywy; inne państwa twierdzą, że chcą osiągnąć jeszcze wyższe cele, ale nie podjęły oficjalnych zobowiązań. Spośród 17 ocenionych planów, 6 nie obejmuje całego okresu przewidzianego w dyrektywie, tzn. do końca 2016 r. Jeśli chodzi o wzorcową rolę, jaką powinien odegrać sektor publiczny, zasygnalizowano, że Irlandia założyła osiągnięcie do 2020 r. celu obniżenia zużycia energii o 33 % w sektorze publicznym, a Niemcy zobowiązały się do zmniejszenia o 30 % emisji CO2 w sektorze publicznym do 2012 r. Celem Wielkiej Brytanii jest doprowadzenie do tego, by do 2012 r. budynki administracji centralnej stały się neutralne pod względem emisji dwutlenku węgla.

3.2

Zostały uruchomione kampanie krajowe: w Irlandii kampania Power of One, która promuje wymianę przez internet sprawdzonych rozwiązań w sektorze publicznym i prywatnym; w Danii audyt energetyczny w budynkach publicznych z obowiązkiem zastosowania zaleceń; w Niemczech dostosowanie do obecnych norm budynków władzy federalnej, na co przeznaczono kwotę 120 mln euro; na Malcie mianowanie Green Leaders, czyli urzędników, którzy w każdym ministerstwie będą zajmować się racjonalizacją zużycia energii i promować energię ze źródeł odnawialnych.

3.3

Wielka Brytania zastosuje kodeks zrównoważonego budownictwa mieszkaniowego, przestrzegając poziomu 3 określonego w kodeksie, co oznacza polepszenie o 25 % charakterystyki w porównaniu z kodeksem budownictwa z 2006 r. Austria zobowiązuje się podjąć takie działania, aby charakterystyka energetyczna budynków należących do sektora publicznego przewyższała wielkości prawnie wymagane, natomiast Hiszpania zastąpi system oświetlenia ulic sprawniejszym wyposażeniem oraz poprawi znacznie sprawność energetyczną w procesie uzdatniania i dostarczania wody pitnej.

3.4

Polska i Finlandia zobowiążą sektor publiczny do uzyskania oszczędności energii na poziomie co najmniej takim jak docelowy poziom krajowy, co ma już miejsce na szczeblu gmin, natomiast Holandia zamierza stać się pionierem w tej dziedzinie zakładając, że do roku 2010 100 % krajowych zamówień publicznych i 50 % zamówień udzielanych przez władze lokalne i regionalne będzie uwzględniać kryteria zrównoważonego rozwoju.

3.5

Strategie w zakresie zachęt podatkowych są oceniane jako bardzo ważne. Niemcy i Austria dążą do racjonalizacji zużycia energii w budynkach mieszkalnych, które pochłaniają 40 % energii, Litwa przewiduje wprowadzenie obniżonego VAT w wysokości 9 % — zamiast normalnie stosowanego 18-procentowego podatku VAT — w odniesieniu do domów mieszkalnych finansowanych z funduszy publicznych. Holandia wprowadzi w życie odliczenie podatkowe z tytułu inwestycji energetycznych przeznaczone dla przedsiębiorstw prywatnych, natomiast Włochy wprowadziły system obniżki podatku brutto, wynoszącej maksymalnie 55 % w odniesieniu do energooszczędnego sprzętu gospodarstwa domowego (lodówki klasy A+, bojlery), sprzętu oświetleniowego oraz modernizacji energetycznej budynków.

3.6

Dobrowolne umowy uważa się za cenny instrument, szczególnie w Finlandii (w ciągu ocenianego okresu obejmują one 60 % końcowego wykorzystania energii, a zgodnie z wyznaczonym celem mają osiągnąć 90 % w roku 2016), w Holandii, gdzie umowy te dotyczą głównie przedsiębiorstw i w Danii, gdzie są zastrzeżone dla zamówień publicznych. Hiszpania, Polska, Wielka Brytania, Rumunia i Irlandia zadeklarowały zamiar zastosowania umów jako głównego instrumentu pozwalającego uzyskać oszczędność energii.

3.7

Instrumenty rynkowe (białe certyfikaty), które są obecnie używane w niewielu krajach, zyskują na znaczeniu w planach krajowych. Włochy zamierzają utrzymać ten system do roku 2014, Polska ma zamiar go wprowadzić, natomiast w Wielkiej Brytanii ważność programu Zobowiązanie do racjonalizacji zużycia energii (Energy Efficiency CommitmentEEC) zostanie przedłużona do 2020 r. Program nosi obecnie tytuł „Cel zmniejszenia emisji dwutlenku węgla”, a jego ambicją będzie podwojenie oszczędności energii w okresie 2008-2011. Podstawowe znaczenie zyskują ESCO (przedsiębiorstwa usług energetycznych), które jeszcze nie osiągnęły zakładanego rozwoju. Szczególne zainteresowanie w tym zakresie wyrażają Austria, Niemcy, Irlandia, Włochy, Polska i Hiszpania.

3.8

Bułgaria, Rumunia i Wielka Brytania przewidują wprowadzenie funduszy i mechanizmów finansowania przeznaczonych głównie dla sektora handlowego i sektora mieszkaniowego. Krajowe agencje ds. energii, których kompetencje są zróżnicowane, nie prowadzą jednolitych strategii w zakresie edukacji, szkolenia i informowania. Kilka krajów, jak Dania i Włochy, postanowiło zdecentralizować te funkcje i powierzyć je agencjom regionalnym i lokalnym.

3.9

Transport pochłaniający ponad jedną trzecią zużycia energii stanowi przedmiot szerokiej krytyki, ale w praktyce jedynie Austria i Irlandia proponują konkretne działania mające na celu rezygnację z transportu prywatnego na rzecz transportu publicznego.

3.10

Większość przekazanych planów przedstawia scenariusz zakładający utrzymanie obecnych tendencji, a w przypadku kilku państw członkowskich można stwierdzić znaczną rozbieżność pomiędzy, z jednej strony, zaangażowaniem politycznym a, z drugiej strony, przyjętymi działaniami i przydzielonymi na nie środkami.

3.11

Komisja będzie uważnie śledziła i kontrolowała transpozycję dyrektywy, ale podejmie również starania, aby ułatwić jej stosowanie dzięki programowi „Inteligentna energia dla Europy”. Komisja uruchomi platformę internetową, której zadaniem będzie gromadzenie i przedstawianie wkładu zainteresowanych stron. Strony odegrają ważną rolę we wdrożeniu dyrektywy i są zaproszone do wzięcia udziału w przyjęciu krajowych działań oraz sporządzeniu następnych NEEAP. Krajowe plany działania będą także oceniane w ramach projektu monitorowania prac w zakresie energooszczędności (Energy Efficiency Watch).

3.12

We wnioskach Komisja przypomina o znaczeniu współpracy międzynarodowej, jak również o swojej inicjatywie dotyczącej utworzenia międzynarodowej platformy w dziedzinie racjonalizacji zużycia energii w celu opracowywania norm technicznych oraz wymiany i transferu technologii. Z uwagi na istotne zobowiązania, którym Europa musi sprostać, i na odpowiedzialność, jaką chce wziąć na siebie w dziedzinie zmian klimatu, bezpieczeństwa i zrównoważonego charakteru zaopatrzenia w energię, a także redukcji emisji gazów cieplarnianych, konieczne jest wdrożenie skutecznych i bezpiecznych programów mających na celu większą racjonalizację zużycia energii.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1

Pierwsza negatywna uwaga, jaka nasuwa się natychmiast w trakcie czytania komunikatu, dotyczy faktu, że termin wyznaczony w dyrektywie na przekazanie krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii został dotrzymany jedynie przez 2 z 27 państw. O ile 15 kolejnych państw podjęło trud przekazania swych wniosków, z czego 2 dokonały tego po upływie ostatecznego terminu, 8 państw nie przedłożyło żadnego dokumentu. Rok po upływie terminu 30 czerwca 2007 r. jedno państwo członkowskie nadal nie odpowiedziało na wezwanie.

4.2

Drugą negatywną uwagą wynikającą z konkluzji Komisji jest stwierdzenie, że badane dokumenty nie wskazują, poza kilkoma wyjątkami, na to, że zaangażowanie jest tak mocne i poważne, jak wymagałaby tego sytuacja. Zdarza się coraz częściej, że szefowie państw i rządów, reprezentujący państwa członkowskie, bardzo lekkomyślnie zatwierdzają w Brukseli dyrektywy, których nie mogą lub nie chcą przestrzegać po powrocie do swoich krajów. Najbardziej widocznym przykładem jest agenda lizbońska, ale historia obfituje w tego typu dychotomiczne postawy. W przyszłości będzie zapewne więcej takich przykładów.

4.3

Z analizy krajowych planów działania wynika, że brakuje schematu odniesienia, a plany zostały opracowane w oparciu o całkowicie różne metody i schematy. Z tego względu ich czytanie jest trudne, a same plany są prawie niemożliwe do porównania. W ramach projektu EMEES (dotyczącego oceny i monitorowania dyrektywy UE w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych), we współpracy z Instytutem Wuppertal ds. klimatu, środowiska i energii, opracowano wzór w celu łatwiejszego sporządzenia krajowych planów działania. W swym piśmie Belgia ubolewa nad faktem, że ten ważny wzór został opublikowany dopiero 11 maja, czyli zaledwie kilka dni przed upływem terminu przekazania krajowych planów działania.

4.4

Jeśli chodzi o nowe państwa członkowskie, przedstawione plany działania liczą 13 stron w przypadku Republiki Czeskiej i Litwy, 41 w przypadku Rumunii i 89 w przypadku Malty. Co się tyczy największych państw, sprawozdanie Francji liczy 37 stron, Niemiec — 102 strony, Hiszpanii — 211, a Wielkiej Brytanii — 214. Belgia stanowi sama w sobie fenomen, ponieważ z uwagi na charakter federacyjny państwa przedłożyła cztery dokumenty obejmujące łącznie 221 stron. Łączna ilość stron przedłożonych przez 25 państw członkowskich (Szwecja i Portugalia nie pojawiają się do dzisiaj na stronie Komisji) wynosi 2161, wraz z danymi oraz różnorodnymi tabelami i środkami. Każde państwo dokonało wyboru własnych parametrów odniesienia, metodologii i środków komunikacji, jednak wynik jest zniechęcający, ponieważ nie udaje się uzyskać ogólnego kierunku działania.

4.5

Materiał opublikowany przez Francję, Słowenię, Grecję (jedynie projekt), Holandię i Luksemburg jest zredagowany w językach narodowych (co stanowi dla sprawozdawcy przeszkodę nie do pokonania). Trudno sobie wyobrazić, aby wymiana sprawdzonych rozwiązań mogła odbywać się poprzez czytanie dokumentów w wersji oryginalnej, lecz nie było ani sugestii, ani tym bardziej obowiązku użycia tylko jednego języka. Komisja podjęła się przetłumaczenia wszystkich dokumentów na jeden język, lecz niestety opóźnienia w sporządzaniu NEEAP wpłynęły na czas tłumaczenia.

4.6

EKES podkreśla niespójność między celami krajowych planów działania a dwoma elementami, o których mowa powyżej. Niezależnie od tego, czy chodzi o plany encyklopedyczne, czy skrótowe, ani jedne, ani drugie nie pomagają zrozumieć, w którą stronę zmierzamy. Nadmiar i brak szczegółów odnoszą taki sam skutek, gdyż komplikują czytanie i zrozumienie. Wzór EMEES może stanowić dobry kompromis między dwiema skrajnościami. EKES zdecydowanie zaleca, aby określić, dla następnej edycji krajowych planów działania, przyjęcie wspólnego wzoru, który będzie łatwy do przeczytania i porównania.

4.7

Pomijając pewne chlubne wyjątki przedstawione w niniejszej opinii, EKES negatywnie ocenia poważny brak inicjatyw w sektorze publicznym i rolnictwie. NEEAP bardzo powściągliwie traktują kwestię tych niezwykle istotnych sektorów.

5.   Uwagi ogólne

5.1

W styczniu 2007 r. Rada zwróciła się do Komisji o wydanie przepisów w dziedzinie energii i zmian klimatu, dążąc do realizacji ambitnych celów. Cele te zostały przedstawione w trzecim pakiecie energetycznym, pakiecie dotyczącym energii ze źródeł odnawialnych i przeciwdziałania zmianom klimatu, w dyrektywie w sprawie ograniczenia emisji CO2 dla nowych pojazdów, nowych przepisach „Energy Star”, zielonej księdze w sprawie mobilności w mieście (która przewiduje między innymi zachęty dla efektywnych środków transportu) oraz w planie strategicznym w dziedzinie technologii energetycznych.

5.2

Jakie elementy charakteryzują te przepisy? Kilka wskazówek i wiele zasad. Niestety, po formalnym przyjęciu przepisów, rządy nie są w stanie znieść presji przedsiębiorstw krajowych i obronić dokonanych wyborów, tak jak w wypadku emisji CO2, i zwracają się o wprowadzenie zmian do przyjętych wspólnie postanowień.

5.3

Powód, dla którego państwa członkowskie nie wydają się tym zbytnio zaniepokojone, wynika z samej dyrektywy. W istocie, motyw 12 precyzuje: „Dlatego też, nawet jeżeli państwa członkowskie zobowiążą się do podjęcia wysiłków zmierzających do osiągnięcia celu ustalonego jako 9 % oszczędności energii, krajowy cel w zakresie oszczędności energii ma charakter indykatywny i nie wiąże się dla państw członkowskich z prawnym obowiązkiem osiągnięcia tej wartości docelowej.”.

5.4

Ta praktyka legislacyjna (przyjęcie dyrektywy o celach niewiążących i nieprzewidujących sankcji w razie naruszenia) była charakterystyczna dla prawodawstwa przyjętego w niektórych latach i w niektórych określonych dziedzinach. Jeszcze kilka lat temu państwa członkowskie domagały się niezależności w zakresie podejmowania decyzji dotyczących energii, od zaopatrzenia, po przesył i produkcję. Wymagało to zastosowania takiego prawa miękkiego, które było charakterystyczne dla tego okresu. Dyrektywa 2003/30/WE w sprawie biopaliw określała cele ilościowe, nie nakładając jakiegokolwiek konkretnego obowiązku ich realizacji.

5.5

Na tych warunkach i z uwagi na te założenia, cel związany z obniżeniem zużycia o 20 % do roku 2020 dzięki racjonalizacji zużycia energii jest bardzo trudny do osiągnięcia, jeżeli nie zostaną przyjęte środki lub cele uzupełniające o wiążącym charakterze.

5.6

EKES poparł i poprze wszystkie inicjatywy, które mają na celu osiąganie coraz wyższego poziomu racjonalizacji zużycia energii, wziąwszy pod uwagę, że zarówno emisje CO2, jak i zależność energetyczna UE stanowią dwa główne problemy.

5.7

EKES podkreśla jednocześnie, że istnieje sprzeczność między ogólnymi niewiążącymi środkami a szczegółowymi i obowiązkowymi środkami ukierunkowanymi na wyniki. Całość nie jest wiążąca, ale czy oddzielne elementy są obowiązkowe? Komisja powinna dać dobry przykład, upubliczniając wyniki uzyskane w zakresie racjonalizacji zużycia energii i oszczędności energii we własnych budynkach, podjęte inicjatywy oraz przydzielone fundusze. Załącznik typu „federalnego” pomógłby w lepszym zrozumieniu znaczenia takich strategii.

5.8

EKES podkreśla znaczną rozbieżność pomiędzy oczekiwaniami związanymi z przyjęciem odpowiednich środków w celu uzyskania znaczącego wzrostu racjonalizacji zużycia energii a projektami przedstawionymi przez państwa członkowskie, które są ogólnie rozczarowujące i mało ambitne, i kładzie nacisk na potrzebę przyjęcia konkretnych środków krótko-, średnio- i długoterminowych w celu realizacji wyznaczonych celów.

5.9

Jeżeli taki wniosek będzie w porę wyciągnięty, EKES zaleca, by przyjąć środki umożliwiające realizację celów zamiast podejmować działania czysto „kosmetyczne”, tak jak przy innych okazjach.

5.10

EKES przyjął z zadowoleniem dyrektywę 2006/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych, oraz, w następnej kolejności, „Plan działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii: sposoby wykorzystania potencjału” z dnia 19 października 2006 r., lecz te akty prawne i wytyczne zostały opublikowane, gdy cena ropy naftowej była jeszcze stosunkowo niska. W istocie cena za baryłkę wynosiła około 42 USD w momencie przedstawienia dyrektywy w 2004 r., a w 2006 r. średnia cena była niewiele niższa od 62 USD.

5.11

W tym kontekście było rzeczą wiadomą, że cele mają charakter orientacyjny, a Komisja nie przewidziała w dyrektywie wiążącego obowiązku osiągnięcia wskazanych celów przez państwa członkowskie. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stwierdził niegdyś, że najlepszą energią jest energia, jaką zaoszczędzimy, ale jeśli te oszczędności są zależne od dobrej woli państw członkowskich bez jakiejkolwiek innej zachęty poza poczuciem odpowiedzialności, osiągnięcie tego celu staje się w rzeczywistości przypadkowe, a nawet niemożliwe.

5.12

Czy Unia może jednak pozwolić sobie na to, by nie osiągnąć celów zakładających ograniczenie energochłonności o 1,5 % rocznie? Zrezygnować z zaoszczędzenia 390 Mtoe produkujących 780 mln ton CO2? Z jednej strony, określone są ambitne i wiążące cele — redukcja o 20 % emisji gazów cieplarnianych i wzrost do 20 % udziału energii ze źródeł odnawialnych — ale z drugiej strony, cel, który mógłby zostać osiągnięty w najprostszy sposób i przynieść natychmiastowe oszczędności, zostaje jest traktowany jako hipotetyczna nadzieja.

5.13

EKES podkreśla, że w niektórych krajach realizacja planów leży w gestii samorządów regionalnych, ale brakuje odpowiedniej koordynacji, co w rzeczywistości prowadzi do braku harmonizacji i spójności terytorialnej.

5.14

EKES ubolewa nad brakiem rzeczywistych możliwości wyboru w zakresie podaży i uważa, że należy je zwiększyć — łącząc je również z zachętami dla najsłabszych grup społecznych — przede wszystkim dla wszystkich konsumentów oraz małych i średnich przedsiębiorstw w celu szybkiego uzyskania oczekiwanych wyników. W niektórych krajach zachęty przyniosły bardzo pozytywne wyniki, na przykład w wypadku sprzętu gospodarstwa domowego, takiego jak pralki i lodówki.

5.15

EKES pozytywnie ocenia doświadczenie ESCO i jest zdania, że należy wspierać rozpowszechnianie tych usług wśród obywateli i przedsiębiorstw. Nowe zawody, nowe możliwości podjęcia pracy wymagającej kwalifikacji, pozytywne wyniki w dziedzinie racjonalizacji zużycia energii oraz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych to tylko niektóre z pozytywnych aspektów tych usług.

5.16

EKES podkreśla, że państwa członkowskie nie podejmują wystarczających starań na rzecz osiągnięcia wyznaczonych celów i jest przekonany, że w przypadku emisji transportowych konieczne jest wsparcie inicjatyw Komisji, jeżeli mają one na celu zwiększenie zakresu obowiązków państw członkowskich. W ubiegłym roku Komisja wdrożyła pozytywne inicjatywy, między innymi nowe przepisy Energy Star, których normy są obecnie wiążące w odniesieniu do przetargów publicznych na sprzęt biurowy; zieloną księgę w sprawie mobilności w mieście, która proponuje między innymi finansowanie efektywniejszych pojazdów; trzeci pakiet energetyczny, który umacnia uprawnienia krajowych organów regulacyjnych w zakresie racjonalizacji zużycia energii; plan strategiczny w dziedzinie technologii energetycznych i przepisy dotyczące emisji dla nowych pojazdów.

5.17

Inne inicjatywy są zaplanowane na następne miesiące. Chodzi o nowe dyrektywy w sprawie wymogów dotyczących racjonalizacji zużycia energii lub oznakowań ekologicznych dla wielu produktów (na przykład oświetlenie publiczne i oświetlenie biur, tryb gotowości i tryb „wyłączony” o minimalnym zużyciu energii), a także nowe przepisy, przewidziane na rok 2009, dotyczące telewizorów, domowych lodówek i zamrażarek, pralek i zmywarek do naczyń, bojlerów i podgrzewaczy wody, komputerów osobistych, sprzętu obrazującego, silników elektrycznych, pomp ciepła i klimatyzatorów. Również na rok 2009 Komisja planuje przyjęcie inicjatywy dotyczącej lamp żarowych do użytku domowego w celu zachęcenia do ich szybkiej wymiany. Nowe strategie w dziedzinie transportu będą ukierunkowane na przegląd dyrektywy w sprawie etykietowania pojazdów, wydajności opon i systemów kontrolujących w sposób ciągły ich ciśnienie i jakość.

5.18

EKES uważa, że niezbędne jest urzeczywistnienie rynku wewnętrznego w dziedzinie energii, na którym, zgodnie z dyrektywami w sprawie energii elektrycznej i gazu, ceny wynikałyby ze zdrowej konkurencji.

5.19

EKES zwraca uwagę na potrzebę zapewnienia w państwach członkowskich UE planów kształcenia dla szkół (które będą musiały następnie zaangażować się aktywnie w realizację programów na rzecz racjonalizacji zużycia energii) oraz kampanii informacyjnych mających na celu podniesienie świadomości obywateli na temat znaczenia i potrzeby odpowiedzialnego i racjonalnego zużycia energii.

5.20

Jeżeli chodzi o szkoły, szczególnie interesujące są niektóre konkursy między instytutami technicznymi, w których czynnie uczestniczą uczniowie, mające na celu poczynienie największych oszczędności energii. Na przykład we Włoszech wielki sukces odniósł projekt zatytułowany „datti una scossa”, w którym przewidziano nagrodę do 25 tys. euro na realizację propozycji. Innym dobrym przykładem jest międzynarodowy ekomaraton, w czasie którego francuski instytut przedstawił prototyp, który przebył 3 039 km na jednym litrze benzyny! Natomiast zespołowi z Danii udało się wyprodukować silnik spalinowy emitujący 9g/km, który zdobył nagrodę „Climate Friendly Award”.

5.21

Dostępne w przyszłości instrumenty ekonomiczne będą musiały być skuteczne i trwałe. EKES uważa, że szczególną uwagę należy zwrócić na rozłożenie zachęt, które trzeba skierować do użytkowników końcowych. Konieczne jest również rozważenie stosowności zarezerwowania pewnej ilości zachęt dla dostawcy usług energetycznych, tak by wzbudzić wspólne zainteresowanie polityką na rzecz racjonalizacji zużycia energii.

5.22

W celu przekazania klientom odpowiednich sygnałów cenowych, które sprzyjałyby bardziej racjonalnemu i efektywnemu zużyciu energii, EKES zwraca się do Komisji Europejskiej o wyeliminowanie cen poniżej kosztów, przy uwzględnieniu tego, na co zezwala prawodawstwo europejskie w dziedzinie odpowiedniej promocji energii odnawialnej oraz zachowaniu postanowień dyrektyw w sprawie energii elektrycznej i gazu dotyczących konsumentów znajdujących się w trudnym położeniu.

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  CESE 242/2006, sprawozdawca: Stéphane BUFFETAUT i CESE 1243/2007, sprawozdawca: Edgardo Maria IOZIA.

(2)  CESE 270/2007, sprawozdawca: Antonello PEZZINI.

(3)  Części na milion.

(4)  CESE 758/2008, sprawozdawca: Carmelo CEDRONE.


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/60


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie internetu przedmiotów

(2009/C 77/15)

Dnia 7 lutego 2008 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Internetu przedmiotów (opinia rozpoznawcza).

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 16 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był Daniel RETUREAU.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17-18 września 2008 r. (posiedzenie z 18 września 2008 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny przyjął 118 głosami — 1 osoba wstrzymała się od głosu — następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

EKES zachęca Komisję Europejską do:

1.1

Inwestycji w badania naukowe, wspierania popularyzacji (czego przykładem są wydarzenia zorganizowane przez ostatnią prezydencję w Radzie UE) oraz działań wyznaczających standardy, gdyż uważa, że dziedzina internetu przedmiotów jest istotna.

1.2

Przedsięwzięcia środków w celu usunięcia barier, które utrudniałyby przyjęcie technologii.

1.3

Zastanowienia się, czy scentralizowane systemy będą w stanie poradzić sobie z taką ilością ruchu, jakiej można się spodziewać po programach internetu przedmiotów, a także czy zarządzanie na szczeblu lokalnym (nazwami i usługami) nie jest lepszym podejściem do wdrożenia na masową skalę.

1.4

Zbadania, czy obecne dyrektywy w odpowiedni sposób traktują ochronę danych oraz wymogi bezpieczeństwa, czy też potrzebne są nowe środki legislacyjne.

1.5

Rozważenia potrzeby utworzenia europejskich laboratoriów finansowanych przez uczelnie wyższe i sektor prywatny, tak by zapewnić zastosowanie w Europie wyników badań i zapobiec ucieczce badaczy do instytucji badawczych oraz przedsiębiorstw w innych częściach świata (USA).

1.6

Co się tyczy ewentualnych zagrożeń elektromagnetycznych, należy zastosować zasadę ostrożności w odniesieniu do nowych środowisk o dużym zagęszczeniu czytników fal, a zwłaszcza pracowników w nich przebywających. Należy zapewnić informacje na temat zagrożeń oraz wprowadzić środki ochrony pracowników, a jednocześnie wnikliwie rozważyć tę kwestię, sporządzając opracowania naukowe.

1.7

Wzięcia pod uwagę, że rozwój technologii powinien następować z myślą o obywatelach i że istnieje potrzeba ocenienia związanych z nim zagrożeń etycznych.

1.8

Jeżeli chodzi o usługi transeuropejskie, Komisja Europejska lub niezależny organ administracyjny, który może w przyszłości regulować widmo, powinny rozważyć potrzeby związane z widmem dotyczące internetu przedmiotów.

1.9

Badania będą miały kluczowe znaczenie dla wygrania wyścigu o osiągnięcie takiej mocy obliczeniowej komputerów, która będzie w stanie sprostać przyszłym programom internetu przedmiotów pracującym w czasie rzeczywistym.

2.   Wnioski Komisji

2.1

Po komunikacie z 2007 r. w sprawie identyfikatorów RFID (1) oraz po konferencji na ten temat, która odbyła się w listopadzie 2007 r. w Lizbonie, Komisja przechodzi — za pośrednictwem wymienionego w tytule wniosku — do następnego etapu, którym jest internet przedmiotów (2).

2.2

Należy również wspomnieć wiele komunikatów i inicjatyw EKES-u podejmowanych na przestrzeni ostatnich lat (3). Program i2010 był przedmiotem sprawozdania śródokresowego (4).

3.   Uwagi i analizy

3.1   Wprowadzenie

3.1.1

Rozwój technologii informatycznych stanowi podstawowe wyzwanie dla naszych społeczeństw, tym bardziej, że Europa, wraz ze swoim jednolitym rynkiem, jest doskonale przygotowana do tego, by stać się kluczowym regionem gospodarki cyfrowej, jeżeli zdobędzie środki w dziedzinie badań podstawowych oraz B+R, a także środki polityczne w dziedzinie zarządzania tym internetem przyszłości.

3.1.2

Wzrost i konkurencyjność w Europie są w dużym stopniu od tego zależne i nadszedł już najwyższy czas, by umocnić swą rolę w zarządzaniu politycznym tym rodzajem internetu, rozwijając technologie i inwestycje, a także pogłębiając konieczną do tego wiedzę i know-how.

3.1.3

Nawet w obecnej erze interaktywnego i mobilnego WEB2 internet wciąż opiera się na globalnej sieci setek tysięcy serwerów i routerów, czyli komputerów stacjonarnych połączonych przewodami lub włóknami światłowodowymi, lecz połączenia z terminalami mobilnymi, takimi jak telefon komórkowy czy też tablety internetowe, odbywają się za pomocą fal elektromagnetycznych i gwałtownie się rozwijają, a standardy połączeń są zróżnicowane (3G, 3G+-HSPDA, Edge, WiFi, WiMax).

3.1.4

WEB2 ma charakter interaktywny, gdyż użytkownik jest również twórcą lub dostawcą treści, samodzielnie bądź we współpracy z innymi (Wikipedia, bezpłatne oprogramowanie). Wiele MŚP zajmuje się dostarczaniem oprogramowania, twórczych treści, a przede wszystkim bardzo zróżnicowanych usług (instalacja i konserwacja sieci, bezpieczeństwo informatyczne, szkolenia itd.).

3.1.5

Chipy komputerowe są coraz mniejsze, a jednocześnie coraz bardziej złożone i energooszczędne. Wprowadza się je do coraz lżejszych terminali mobilnych, w których zastosowane oprogramowanie oraz moc obliczeniowa są wykorzystywane z myślą o połączeniu telefonu, dostępu do internetu i geolokalizacji (chipy Sirf 3).

3.2   W kierunku internetu przedmiotów

3.2.1

Internet przedmiotów zaczyna się rozpowszechniać w złożonym kontekście technologicznym, poczynając od WEB2 i innych pokrewnych technologii, które już w większości istnieją i których fuzja otwiera najważniejszy etap na drodze na internetu przedmiotów:

protokół internetowy Ipv6 (5), HTTP (6), FTP itp. oraz nowy uniwersalny standard HTML5 do czytania stron internetowych (który pozostaje do opracowania);

identyfikatory RFID (7) i czytniki radiowe, które łączą je z bazami danych;

geolokalizacja (GPS, a wkrótce Galileo);

powiązane ze sobą sieci i zdolności magazynowania danych;

sztuczna inteligencja, stosowana zwłaszcza w WEB3 (sieć semantyczna, której język będzie bardziej zbliżony do języka naturalnego) i w zarządzaniu danymi pomiędzy urządzeniami;

nanotechnologie, zwłaszcza te stosowane w mikroprocesorach;

identyfikatory 2D (kody kreskowe, DataMatrix), które można ponownie wykorzystywać, zwłaszcza poprzez połączenie bogatej treści z adresem internetowym zaszyfrowanym za pomocą DataMatrix i sfotografowanym przez przenośny terminal, podłączony bezpośrednio do strony (różne zastosowania: turystyczne, reklamowe, informacyjne itp.).

3.2.2

W rozwoju elementów przyszłych sieci coraz ważniejszą rolę odgrywać będzie informatyka oparta na przetwarzaniu równoległym; setki lub tysiące procesorów mogą działać równolegle (8), a nie w oparciu o sukcesywne operacje, co umożliwia znaczne przyspieszenie procesu obliczeniowego, a zatem stworzenie jednoczesnych, złożonych przestrzeni wirtualnych. Ponadto wirtualizacja pozwala już wykorzystać w pełniejszy sposób moc komputerów, umożliwiając wirtualne działanie kilku urządzeń w jednym, między innymi przy użyciu różnych systemów eksploatacji. Ta technika bardzo szybko się rozpowszechnia.

3.2.3

W Europie potrzebne jest z pewnością rozwinięcie badań i wykształcenie w tych dziedzinach umiejętności na wysokim poziomie teoretycznym oraz praktycznym w celu zatrzymania badaczy, których przyciągają duże amerykańskie laboratoria uniwersyteckie czy prywatne, a wkrótce również chińskie lub indyjskie. Niebezpieczeństwo poważnego opóźnienia technologicznego staje się oczywiste z uwagi na brak szeroko zakrojonych inicjatyw poświęconych opanowaniu internetu przyszłości.

3.2.4

Technologie masowego przechowywania danych gwałtownie się rozwijają; są one absolutnie konieczne dla baz danych, które będą zawierać opis przedmiotów identyfikowanych na podstawie ich adresu internetowego. Zdolności te, w połączeniu z umiejętnością przetwarzania danych, otwierają drogę do inteligentnego internetu, w którym gromadzona będzie nowa wiedza w bardziej kompletnych bazach danych poprzez łączenie i przetwarzanie danych otrzymywanych od przedmiotów i baz danych identyfikacyjnych. Jednocześnie sieć staje się komputerem i przechowuje programy, które umożliwiają wykorzystanie baz danych oraz interwencje człowieka: złożone wnioski, sprawozdania itp.

3.3   Pierwsze zastosowania

3.3.1

Obecnie wypróbowuje się pewną liczbę programów, a niektóre działają już przy użyciu obecnych środków w sektorach gospodarczych, takich jak:

handel detaliczny (Wal-Mart);

logistyka transportu i śledzenie towarów;

bezpieczeństwo w niektórych przedsiębiorstwach itd.

3.3.2

Identyfikatory RFID wbudowane w przedmioty, takie jak na przykład karty wstępu czy produkty sprzedawane w supermarkecie, dostarczają czytnikowi znajdującemu się w stosunkowo niewielkiej odległości (zależnej od stosowanej częstotliwości) jednoczesny dostęp do adresu i cech wszystkich przedmiotów sczytywanych w tym samym czasie (wózek, pojemnik), a także wyciągają z tego wnioski (cena do zapłacenia, szczegółowa deklaracja celna). W Japonii można już korzystać z tego systemu w celu dokonania zakupów, za które płaci się innym chipem znajdującym się w telefonie komórkowym (chodzi tu w rzeczywistości o wielofunkcyjny terminal).

3.3.3

Co się tyczy logistyki transportu, w powiązaniu z geolokalizacją, można uzyskać wszystkie informacje na temat realizowanego zlecenia w czasie rzeczywistym, w tym informacje dotyczące położenia geograficznego.

3.3.4

Internet przedmiotów występuje wszędzie; mówi się również o „wszechobecnym internecie” (ang. ambient internet), za pomocą którego informacje przekazywane przez czytniki na różnych etapach procesu przetwarzania są przetwarzane automatycznie.

3.3.5

W niektórych programach użytkowych przedmioty przekazują informacje, a sieć się ich „uczy” i może podejmować odpowiednie decyzje, na przykład w gospodarstwach domowych: biometryczne rozpoznawanie osób, otwieranie drzwi, wprowadzanie w życie decyzji dotyczących gospodarstwa domowego i jego zaopatrzenia, obsługa systemu ogrzewania, wentylacja, ostrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa dzieci itp.

3.3.6

Dostęp do niektórych urządzeń lub pewnych informacji może być regulowany przez czytniki odcisków lub poprzez rozpoznawanie formy.

3.4   Wszechobecność sieci a ochrona prywatności i bezpieczeństwo

3.4.1

Ten rodzaj przetwarzania danych może znacznie zwiększyć ryzyko naruszenia prywatności lub poufności interesów, jak też relacji między klientami a dostawcami towarów lub usług, gdyż sprawne funkcjonowanie wszechobecnego internetu zakłada, że sieci zawierają wiele danych osobowych, wręcz o poufnym czy ściśle prywatnym charakterze, tak jak w wypadku zastosowań medycznych.

3.4.2

Należy się zastanowić, czy obecne wspólnotowe instrumenty prawne służące ochronie danych są wystarczające dla sieci niedalekiej przyszłości.

3.4.3

Jeżeli nie wzmocni się ochrony i poufności wrażliwych danych, wszechobecna sieć może stać się całkowicie przejrzystym instrumentem dla osób (tak jak jest już w wypadku zwierząt domowych w europejskim systemie identyfikacji).

3.4.4

Konieczne będzie przede wszystkim nadzorowanie krzyżowania się rozproszonych danych poprzez uregulowanie tych, które dotyczą przedmiotów, i zakazanie tych, które dotyczą osób. Rozpowszechnienie danych zakłada ich uprzednią anonimizację, co obala argumenty osób odmawiających przekazania danych socjologicznych pod pretekstem ochrony prywatności. Nie ma potrzeby uzyskiwania uprzedniej zgody ze strony osób, których dane są poddawane anonimizacji, a następnie przetwarzane statystycznie przed opublikowaniem wyników.

3.4.5

Konieczna będzie ochrona zdefiniowanych prawnie poufnych danych za pomocą złożonych systemów szyfrowania, tak by umożliwić dostęp jedynie upoważnionym do tego osobom (lub urządzeniom).

3.4.6

Komisja przyznaje, że pozostaje otwarta kwestia szkodliwości lub ryzyka związanych z bardzo wysokimi częstotliwościami o większej mocy, które wkrótce będą powszechnie stosowane.

3.4.7

Przepisy dotyczące ochrony pracowników przed falami elektromagnetycznymi mogą okazać się zdecydowanie niewystarczające w przypadku ciągłej ekspozycji na wysokie i bardzo wysokie częstotliwości. Przeprowadzone w tej dziedzinie badania, które dotyczyły głównie ewentualnego wpływu telefonów komórkowych na zdrowie użytkowników, nie są rozstrzygające. Istnieje pilna potrzeba przyspieszenia i rozszerzenia zakresu badań nad ewentualnym ryzykiem i możliwościami ochrony, zanim niektóre rodzaje identyfikatorów nowej generacji rozpowszechnią się w sposób niekontrolowany (9).

3.4.8

Używanie identyfikatorów RFID musi podlegać zasadom w miarę możliwości uniwersalnym i co najmniej europejskim, traktującym w sposób uprzywilejowany prawo do ochrony prywatności w perspektywie, która być może powinna dotyczyć nie tylko osób fizycznych, gdyż obecne przepisy są stosowane w niejednakowy sposób i nie obejmują wszystkich sytuacji związanych z obecnymi i przyszłymi zastosowaniami identyfikatorów RFID i internetu przedmiotów.

3.5   Internet przyszłości

3.5.1

Internet przyszłości — o ile można formułować prognozy średnioterminowe w dziedzinie, która stale się rozwija — będzie prawdopodobnie połączeniem WEB3 i internetu przedmiotów.

3.5.2

Większość różnych elementów internetu przyszłości już istnieje, ulega udoskonaleniu lub jest wprowadzana, tak by wkrótce mógł się on pojawić i stać się nowym modelem zmieniającym gruntownie miejsce i rolę wszechobecnych sieci w życiu obywateli i w dziedzinie wzrostu gospodarczego, na skalę, którą jest wciąż trudno sobie wyobrazić. Ten nowy rodzaj internetu będzie mógł doprowadzić do poważnych przemian społecznych i do niespotykanego wcześniej rozwoju przedsiębiorstw i krajów, które opanują wszystkie jego elementy, czyli w odpowiednim czasie dokonają potrzebnych inwestycji w badania, kształcenie, opracowywanie norm i nowe usługi. Może to doprowadzić do zmiany powiązań między siłami gospodarczymi i naukowymi w skali globalnej. Europa musi podjąć to wyzwanie.

3.5.3

Wreszcie, internet przedmiotów prowadzi do połączenia świata fizycznego z cyfrowym, czy rzeczywistego z wirtualnym; inteligentne przedmioty („smart objects”) łączą się ze wszechobecną siecią, w której uczestniczą na pełnoprawnych zasadach („ubiquitous network”) i zajmują w niej o wiele większą przestrzeń niż w internecie opartym na uczestnictwie WEB2, który scali się z rozszerzoną siecią na wyższym poziomie.

3.5.4

Na koniec należy również wspomnieć, że nowa sieć stwarza problemy w dziedzinie zarządzania ze względu na swą wielkość i swe nowe elementy, wymogi związane z nazewnictwem w wypadku setek miliardów nazw i uniwersalne normy, które należy zastosować. RFID są obecnie regulowane przez normy prywatne i kontakty handlowe z organizacją EPCglobal, lecz czy będzie to nadal możliwe, jeżeli nastąpi pełen rozwój internetu przyszłości?

Bruksela, 18 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  COM(2007) 96 wersja ostateczna, Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów — Identyfikacja radiowa (RFID) w Europie: w stronę ram polityki.

(2)  Zob. Towards an RFID policy for Europe (Ku polityce identyfikacji za pomocą częstotliwości radiowych dla Europy), dokumenty z konferencji, wyd. Maarten VAN de VOORT i Andreas LIGTVOET, 31 sierpnia 2006 r.

(3)  Na przykład opinię EKES-u „Identyfikacja radiowa (RFID)”, sprawozdawca: Peter MORGAN, Dz.U. C 256 z 27.10.2007, s. 66, TEN/293.

(4)  Komunikat „Cyfrowa przyszłość dla Europy. Śródokresowy przegląd i-2010”, COM(2008) 199 wersja ostateczna.

(5)  Protokół internetowy, wersja 6.

(6)  Hypertext Transfer Protocol (HTTP) jest protokołem komunikacji służącym do przekazywania informacji w intranecie i internecie. Początkowo jego celem było umożliwienie publikowania i odzyskiwania stron hipertekstowych przez internet.

(7)  Radio Frequency IDentification.

(8)  Uniwersytet w Stanford założył nowe laboratorium o nazwie Pervasive Parallelism Lab finansowane przez największe przedsiębiorstwa przemysłu informatycznego w Stanach Zjednoczonych, w tym HP, IBM, Intel.

(9)  Brytyjskie badania naukowe na temat telefonów komórkowych dowodzą ich nieszkodliwości od kilku lat; sprawozdanie jest dostępne na stronie:

http://www.mthr.org.uk.


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/63


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie kreatywnych treści online na jednolitym rynku

COM(2007) 836 wersja ostateczna

(2009/C 77/16)

Dnia 3 stycznia 2008 r. Komisja Europejska, działając na podstawie art. 262 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie kreatywnych treści online na jednolitym rynku.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 16 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był Daniel RETUREAU.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17-18 września 2008 r. (posiedzenie z dnia 18 września 2008 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 115 do 1 — 5 osób wstrzymało się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1   Prawa konsumentów

1.1.1

EKES opowiada się za wysokim poziomem ochrony konsumentów. W związku z tym oczekuje na publikację przewodnika dla konsumentów i użytkowników usług społeczeństwa informacyjnego.

1.1.2

Zdaniem EKES-u przewodnik ten powinien obejmować przynajmniej następujące punkty:

neutralność sieci w celu zwiększenia możliwości wyboru konsumenta;

zagwarantowanie odpowiedniej ochrony danych osobowych, a także wysokiego poziomu ochrony otoczenia elektronicznego;

ułatwianie ustanawiania norm o charakterze dobrowolnym oraz znaków zaufania w handlu elektronicznym;

zastosowanie praw konsumentów w środowisku cyfrowym, szczególnie praw dostępu, usług uniwersalnych, a także ochrona wobec nieuczciwych praktyk handlowych;

ustanowienie parametrów jakości dla usług elektronicznych;

ustanowienie prostego formularza elektronicznego o zasięgu europejskim w celu powiadamiania o działaniach nielegalnych;

system pozasądowego rozwiązywania konfliktów online.

1.2   Interoperacyjność

1.2.1

EKES podkreśla, że interoperacyjność stanowi kluczowy czynnik ekonomiczny. Stwierdza też, że otwarte standardy mają zasadnicze znaczenie dla ułatwienia interoperacyjności i przyczyniają się do bezpieczeństwa oraz niezawodności.

1.2.2

Stały brak interoperacyjności ogranicza dostęp obywateli europejskich do technologii, usług i treści, zmusza ich do płacenia wyższej ceny za sprzęt, ograniczając tym samym wybór urządzeń, i do stosowania rozwiązań zapewniających kompatybilność, ponieważ niektóre zainteresowane strony wykorzystują niepotrzebne różnice techniczne do tworzenia rynków monopolistycznych.

1.2.3

Zdaniem EKES-u pomysł wprowadzenia systemów DRM (1) kompatybilnych na skalę europejską jest dobry tylko pozornie, ponieważ stwarza więcej problemów niż rozwiązuje i mógłby pozbawić niektórych twórców możliwości rozpowszechniania ich dzieł w internecie. Ponadto rynek treści ma charakter światowy, jak wskazuje praktyka ustanawiania stref, która ogranicza wolność użytkowników.

1.3

Komitet uważa, że niemal anarchistyczne opodatkowanie wszystkich rodzajów nośników cyfrowych czy urządzeń wyposażonych w pamięć, charakteryzujące się ogromnymi różnicami między państwami członkowskimi, prowadzi do poważnych zakłóceń na rynku.

1.4

Środki karne i procedury wyjątkowe wprowadzone w ramach francuskiego projektu ustawy „Olivennes” wykraczają poza wymogi WTO określone w porozumieniu z Marrakeszu z 1994 r. Jak wskazał Trybunał Sprawiedliwości w sprawie Pro Musicae, podczas wyboru środków stosowanych do poszanowania praw autorskich należy przestrzegać zasady proporcjonalności, a także zachować właściwą równowagę między prawami i swobodami oraz odpowiednimi interesami.

1.5

Dlatego też EKES oczekuje na przyszłe zalecenie Komisji w sprawie treści kreatywnych online, aby mógł wypowiedzieć się konkretnie na temat przejrzystości (oznaczania) oraz nowych form ustalania i zarządzania prawami cyfrowymi na szczeblu europejskim, wspierania i przyczyniania się do innowacyjnych systemów rozpowszechniania treści kreatywnych online oraz poszukiwania najbardziej efektywnych środków położenia kresu nielegalnemu kopiowaniu do celów komercyjnych i innym formom piractwa.

2.   Wniosek Komisji

2.1

Główne aspekty komunikatu oraz pytania Komisji mają na celu:

regulację i harmonizację europejskiego rynku treści kreatywnych online;

opracowanie europejskich praw autorskich i praw pokrewnych, zezwoleń wieloterytorialnych oraz lepszą ochronę praw związanych z własnością literacką i artystyczną;

europejskie interoperacyjne systemy DRM, zależne od nośnika, w szczególności w odniesieniu do treści online;

zapewnienie bezpieczeństwa komunikacji i rozliczeń finansowych, zwalczanie piractwa i oszustw, aby zwiększyć zaufanie do gospodarki cyfrowej i umożliwić rozwój usług online;

największym problemem w przyszłości będzie niewątpliwie kopiowanie na użytek prywatny, na temat którego toczy się w Europie wiele dyskusji, ponieważ ustawodawstwo w tej kwestii jest w poszczególnych państwach członkowskich dalekie od harmonizacji.

2.2

Według dokumentu roboczego służb Komisji, opublikowanego odrębnie od komunikatu i wyłącznie w języku angielskim (2) (41 stron), ze względu na charakter transgraniczny komunikacji online i nowe modele komercyjne, których wymagają nowe technologie, polityka UE powinna dążyć do propagowania i szybkiej dystrybucji nowych modeli rozpowszechniania treści i wiedzy online. „Treści kreatywne rozpowszechniane online” są to treści i usługi takie jak media audiowizualne online (filmy, telewizja, muzyka, radio), gry online, publikacje online, treści edukacyjne online, a także treści tworzone przez użytkowników (sieci społeczne, blogi etc.).

2.3

Główny celem, potwierdzonym w dokumencie „i2010” (3) jest ustanowienie jednolitej europejskiej przestrzeni informacyjnej. Opisane problemy nadal istnieją, podczas gdy platformy dystrybucji cyfrowej rozwijają się i są coraz bardziej zróżnicowane.

2.4

Jeżeli chodzi o problem zaufania w gospodarce cyfrowej powracającą kwestią jest interoperacyjność sprzętu, usług i platform, zaś niektórzy szacują, że uznanie za przestępstwo wymiany plików w systemie „peer to peer” (P2P) czy BitTorrent oraz drakońskie środki ochrony praw własności intelektualnej nie sprzyjają klimatowi zaufania, tym bardziej, że eksplozja treści tworzonych przez użytkowników, która nadaje nowy wymiar ich roli w gospodarce cyfrowej, doprowadziła do szeregu wyzwań dla polityki publicznej w różnych dziedzinach, takich jak zaufanie i bezpieczeństwo.

2.5

Korzystanie z DRM jest silnie krytykowane przez organizacje konsumentów, które uważają, że systemy te naruszają podstawowe prawa konsumentów. Pociągają one także za sobą ryzyko w zakresie ochrony danych i nie są łatwe w obsłudze dla użytkowników. Niektórzy przedstawiciele branży występują jednak w obronie DRM i uważają, że za problemy związane z interoperacyjnością odpowiadają producenci sprzętu i autorzy oprogramowania.

2.6

Na rynku światowym operatorzy rynków krajowych stają przed wyzwaniem różnorodności języków i ograniczonej wielkości niektórych rynków, a także zróżnicowania przepisów krajowych w zakresie licencji. Dostawcy usług internetowych popierają licencje i przepisy wieloterytorialne, lecz inne podmioty w tej branży zdecydowanie się temu sprzeciwiają. Licencje krajowe pozwoliłyby na lepsze wynagradzanie autorów, jednak znaczna liczba agencji prawa autorskiego działa w więcej niż jednym kraju. Ponadto organizacje muzyczne i operatorzy telefonii komórkowej pragną uproszczenia procesu pobierania opłat za prawa autorskie.

2.7

Dostawcy usług internetowych krytykują też zróżnicowanie systemów pobierania opłat za prawa do prywatnego kopiowania, które są coraz bardziej uciążliwe i złożone, oraz wysokość tych opłat, a także kwestionują ich użyteczność w kontekście stosowania DRM.

2.8

Niedostępność treści do dystrybucji w internecie oraz fragmentacja rynku, a także zróżnicowanie umów zawieranych dla różnych form eksploatacji utrudniają szybkie umieszczanie twórczości w internecie oraz znacznie hamują rozwój usług.

2.9

Dokument roboczy Komisji zawiera wyniki dwóch konsultacji i przedstawia wielość stanowisk różnych grup interesów. Komisja pragnęłaby jednak propagować (kontrowersyjne) zezwolenia wieloterytorialne oraz europejskie prawo autorskie, w szczególności rozpowszechnienie stosowania interoperacyjnych DRM, a także doprowadzić do ustanowienia rzeczywistego europejskiego rynku z uwzględnieniem różnorodności kulturowej.

2.10

Celem jest zapewnienie czterokrotnego zwiększenia europejskiego rynku treści online (muzyka, film, gry itd.) do 2010 r., co oznacza zwiększenie przychodów z 1,8 mld EUR w 2005 r. do 8,3 mld EUR.

3.   Uwagi

3.1

Komitet ma pełną świadomość faktu, że internet umożliwia gromadzenie lub rozpowszechnianie w postaci cyfrowej dóbr i usług metodami, które stanowią pogwałcenie prawa własności intelektualnej autorów i dystrybutorów kreatywnych treści internetowych, jak również umożliwia działania godzące w życie prywatne lub nowe formy oszustw wymierzonych przeciwko przedsiębiorstwom i osobom prywatnym.

3.2

Dzieła najczęściej rozpowszechniane nielegalnie to współczesne utwory muzyczne i w coraz większym stopniu utwory audiowizualne oraz wszelkiego typu oprogramowanie. Zjawisko to przybrało wielkie rozmiary w okresie, w którym dystrybutorzy nie proponowali żadnego modelu handlu uwzględniającego nowe możliwości naruszania praw własności intelektualnej. Należało także prowadzić edukację w zakresie korzystania z internetu dla młodzieży, jednak żadna instytucja nie wyszła z taką inicjatywą, a w obecnym kształcie działania te także pozostają całkowicie niewystarczające.

3.3

Pierwsze reakcje były czasem skrajne, a czasem, choć rzadziej, pobłażliwe. W ogólności dystrybutorzy wprowadzili systemy zabezpieczające przed kopiowaniem (tzw. DRM), jednocześnie domagając się rekompensat finansowych dla posiadaczy praw oraz środków karnych nadzwyczaj odstraszających, lecz w praktyce niedających się zastosować ze względu na skalę oszustw, z wyjątkiem przypadków masowych plagiatów pochodzących zasadniczo ze wschodu Europy i z Azji. Kilka osób zostało przyłapanych na gorącym uczynku, żeby służyć jako odstraszający przykład, jednak nie można było zmierzyć faktycznego oddziaływania takiego środka odstraszającego z braku niezależnych badań i realistycznych liczb dotyczących wysokości strat wywołanych piractwem.

3.4

Komitet wyraża wszakże niejakie zaskoczenie propozycją Komisji dotyczącą utworzenia „europejskich”, interoperacyjnych systemów DRM w zakresie treści rozpowszechnianych online. Jeśli bowiem chodzi o muzykę, to miliony tytułów są już dostępne na komercyjnych stronach internetowych bez systemów DRM, które to systemy stopniowo zanikają. Firmy dystrybucyjne dopracowują właśnie różne systemy dystrybucji tego rodzaju treści, w tym możliwości bezpośredniego słuchania bez nagrywania lub specjalny abonament pozwalający na ściągnięcie określonej liczby utworów, lub materiały darmowe wraz z „obowiązkową” reklamą itp.

3.5

Zabezpieczenia fizyczne dla nośników przenośnych, czy wręcz dla terminali, są obecnie postrzegane raczej jako przeszkody dla uczciwego użytkowania niż skuteczne zabezpieczenia przed piratami; mogą one także prowadzić do integracji pionowej (strony internetowe, specyficzne dla danej firmy systemy kodowania z mniejszą czy większą utratą jakości, odtwarzacze dedykowane: system dystrybucji Apple z kodowaniem AAC i odtwarzaczem iPod lub iPhone), która stanowi system antykonkurencyjny. Często stosowane zabezpieczenie, szczególnie w wypadku oprogramowania i gier lub niektórych publikacji online, opiera się na kluczu cyfrowym odblokowującym dostęp, przekazywanym nabywcy po opłaceniu przezeń zakupu jednostki lub abonamentu na dany okres: system ten jest dość skuteczny i zdołał się już szeroko rozpowszechnić.

3.6

Cyfrowe, zintegrowane i interoperacyjne systemy DRM wydają się Komitetowi przestarzałe w praktyce; niewątpliwie pożądane byłoby raczej uważnie śledzić przemiany zachodzące w różnych sektorach rynku treści online, które wydają się iść w kierunku sprzyjającym ochronie praw autorskich i pokrewnych, zwłaszcza na podstawie odpowiednich kodeksów postępowania i realistycznych modeli komercyjnych (4), niż za pomocą inicjatywy europejskiej utrwalać sytuację przejściową, która ulega szybkiej zmianie.

3.7

Jeśli chodzi o prawa autorskie i pokrewne, istniejące porozumienia i umowy międzynarodowe stanowią zasadniczo wspólną podstawę prawną zarówno dla państw członkowskich, jak i w stosunkach z krajami trzecimi. W praktyce jednak, pomimo prawa wspólnotowego, utrzymują się różnice. Tak więc propozycja dotycząca „europejskich praw autorskich” dla rynku wewnętrznego uczyniłaby ochronę automatyczną we wszystkich państwach członkowskich, odkąd prawa te zostałyby uznane w jednym z nich, i gwarantowałaby jednolitą ochronę.

3.8

W dobie internetu i społeczeństwa opartego na wiedzy konieczne jest znalezienie prawdziwej równowagi między interesem ogólnym a interesami prywatnymi. Autorzy i dystrybutorzy powinni być sprawiedliwie wynagradzani. Czytelnicy lub słuchacze i użytkownicy powinni móc rozsądnie wykorzystywać legalnie nabyte treści do użytku prywatnego, w bibliotekach czy do nauczania na różnych szczeblach placówek edukacyjnych.

3.9

Należy stwierdzić istnienie surowego prawa karnego, chroniącego prawa autorskie i przewidującego w różnych krajach ogromne kary dla osób prywatnych, które je naruszają; tymczasem prywatne prawa użytkowania i kopiowania zostały ograniczone; z kolei policyjne metody stosowane wobec dostawców dostępu do internetu, które mogą okazać się użyteczne w walce z terroryzmem, wydają się nieproporcjonalne i mogą naruszać prawo do życia prywatnego w sytuacji, gdy system prawny jednostronnie sprzyja dystrybutorom. Wreszcie możliwe jest zakwestionowanie tego rodzaju prawodawstwa przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu, który strzeże poszanowania życia prywatnego. Europejski Trybunał Sprawiedliwości w Luksemburgu ze swojej strony wzywa do poszanowania zasady proporcjonalności oraz dążenia do równowagi między różnymi wchodzącymi tu w grę prawami (orzeczenie Pro Musicae).

3.10

Ponadto niektóre kraje, często te same, nakładają podatek na wszystkie typy nośników cyfrowych, traktując je jako narzędzia piractwa, niezależnie od celów, do jakich byłyby przeznaczone. Mimo że podatek ten często określa się jako „podatek od prywatnego kopiowania”, przynosi on znaczące dochody, które są często dzielone w sposób daleki od przejrzystości. Podejście takie, które stawia wszelkie prywatne kopiowanie i „uczciwe wykorzystywanie” (fair use) na równi z naruszeniem praw autorskich i praw pokrewnych, jest szczególnie niedopuszczalne dla uczciwych użytkowników TIK, tzn. dla zdecydowanej większości, oraz dla przedsiębiorstw, które używają ich do innych celów niż kopiowanie piosenek czy gier. Podatek taki powinien być w każdym razie umiarkowany i proporcjonalny do rzeczywistego kosztu przechowywania danych na nośnikach cyfrowych (udział procentowy ceny sprzedaży nośnika podzielony przez całkowitą pojemność w gigabajtach), ponieważ stwierdzono znaczące rozbieżności w cenie różnych nośników.

3.11

Prawa różnych stron powinny być przestrzegane, lecz z poszanowaniem obowiązujących dyrektyw oraz zgodnie z zasadą proporcjonalności, jak wyraźnie orzekł Trybunał Sprawiedliwości w sprawie „Pro Musicae”. (5)

4.   Uwagi dodatkowe Komitetu

4.1

Komitet zgadza się z opinią, iż interoperacyjność, która jest niezbędna dla wolnej konkurencji, może zostać osiągnięta jedynie wtedy, gdy konsument ma możliwość korzystania z wybranych przez niego urządzeń do odczytu swoich treści. Jedynym rozwiązaniem tego problemu jest kodowanie treści w systemie otwartym i tym samym ich udostępnienie dla wszystkich. Jednakże wszystkie systemy DRM automatycznie blokują treść przed odczytem przez jakiekolwiek urządzenie, sprzęt lub oprogramowanie, które nie zostało wyraźnie dozwolone przez wydawcę DRM. Z definicji DRM opiera się na tajności swojego zamkniętego formatu, którego specyfikacje techniczne nie są dostępne publicznie. Systemy, które nie zostały dozwolone lub zatwierdzone przez wydawcę DRM są więc całkowicie wykluczone z konkurencji. Ponadto nie istnieją obecnie żadne otwarte systemy DRM. Rozwiązanie to wymagałoby wdrożenia skomplikowanych systemów licencji wzajemnych, a niektórzy twórcy treści mogliby zostać wykluczeni z rynku w wyniku, na przykład, nieużywania DRM. Cały sektor tworzenia treści cyfrowych, w tym instytuty naukowe i ośrodki badawcze, uniwersytety, twórcy darmowego oprogramowania i treści tworzonych na podstawie alternatywnych licencji mogliby zostać wykluczeni z rynku, który zezwalałby wyłącznie na treści komercyjne. Wydaje się to niekompatybilne ze społeczeństwem informacyjnym opartym na wiedzy, którego pionierem pragnie być Europa.

4.2

Żadna z powyższych hipotez nie jest zadowalająca, np. dla importu utworów i treści z krajów trzecich do Europy i dla ich eksportu z naszego kontynentu. Europejskie systemy DRM mające postać oprogramowania powinny zatem także być kompatybilne z tymi z rynków zewnętrznych, często o wiele bardziej aktywnych w dziedzinie treści audiowizualnych. Systemy DRM otwierają furtkę zachowaniom antykonkurencyjnym i próbom integracji pionowej w sektorze multimediów. Ilustracją tego problemu jest opracowany przez Apple program iTunes, w którym wykorzystuje się specyficzny dla firmy system DRM i system kodowania, co w praktyce zmusza użytkownika do wyposażenia się w odtwarzacz typu iPod lub iPhone.

4.3

Ujawniając tylko informacje o interfejsie programu aplikacyjnego (API) systemu DRM mającego postać oprogramowania, nie zaś o całości programu źródłowego — co mogłoby stanowić dość silną pokusę dla niektórych dostawców — zawsze ponosi się ryzyko, że nie będzie możliwa prawdziwa interoperacyjność.

4.4

Piratom bardzo niewiele czasu zajmuje ominięcie lub odtworzenie dowolnego systemu ochrony; do tego stopnia, że dostawcy treści nie ufają już systemom DRM i poszukują nowych komercyjnych modeli rozpowszechniania, takich jak zryczałtowany abonament, bezpłatne odsłuchiwanie utworu i odpłatne jego kopiowanie, wprowadzenie reklam itd. Należałoby raczej zaufać rynkowi niż — jak to ma miejsce we Francji — pośpiesznie i bezładnie stanowić prawo, w którym teksty kolejno po sobie następują i prowadzą do sprzecznych orzeczeń. Presja lobby „gigantów” (pięć wielkich światowych marek dominuje w dziedzinie muzyki i piosenki, sześć lub siedem — w dziedzinie audiowizualnej) była dotąd decydującym czynnikiem, który skłaniał niektóre kraje do porzucenia prawa do prywatnej kopii i do uznania wymiany plików między osobami prywatnymi za przestępstwo. Najnowszy francuski projekt ustawy wpadł w tę pułapkę przesadnych środków represyjnych.

4.5

Zgodnie z tym, co Komitet utrzymywał w swoich wcześniejszych opiniach, prawo karne powinno mieć zastosowanie tylko do przypadków podrabiania do celów komercyjnych (produkcja i dystrybucja, niekiedy przez mafie); w niektórych państwach członkowskich bardzo łatwo jest, nawet na otwartych rynkach, nabyć pirackie kopie oprogramowania czy nagrań muzycznych i audiowizualnych; takie kopie bywają produkowane w Europie, jednak lwia ich część pochodzi z Azji. Przede wszystkim to właśnie takie podrabianie na wielką skalę i do celów komercyjnych powinno być przedmiotem przepisów i podlegać karom, należy też rozwijać współpracę policyjną i sądową, by rozbijać międzynarodowe sieci przestępcze.

4.6

Jeśli chodzi o kwestię wymieniania się zasobami, szczególnie między nastolatkami, należy przede wszystkim rozwijać kampanie informacyjne na temat konieczności sprawiedliwego wynagradzania autorów i producentów (zwłaszcza autorów, którzy często otrzymują ledwie niewielką część wpływów) oraz edukację obywatelską.

4.7

Dzielenie się plikami na wielką skalę niekoniecznie dotyczy plików chronionych prawami własności intelektualnej związanymi z wynagrodzeniem. Może chodzić o bezpłatną wymianę i publikację różnych treści (wyniki badań i prac naukowych, dzieła objęte licencjami pozwalającymi na kopiowanie czy rozpowszechnianie).

4.8

Jednakże — zgodnie z projektem ustawy rozpatrywanym obecnie we Francji — to cała sieć miałaby podlegać nadzorowi, zaś dane osobowe internautów powinny być przechowywane przez długi czas. Dane te miałyby być dostępne dla przedstawicieli „gigantów”, podczas, gdy — w razie wdrożenia takiego systemu — dostęp do nich powinny mieć tylko władze publiczne dysponujące nakazem sądowym.

4.9

Prawo do posiadania prywatnej kopii staje się wyjątkiem, podlegającym wyraźnym zastrzeżeniom, w „umowach” przygotowywanych przez dostawców treści, formułowanych w trudno zrozumiały sposób i utrudniających konsumentom zakupy powodowane impulsem chwili lub modą.

4.10

O ile branżowi autorzy i dystrybutorzy są praktycznie jedynymi beneficjentami takiej nadmiernej ochrony prawnej, to z kolei indywidualni producenci treści bądź artyści nieznani jeszcze szerszej publiczności, użytkownicy alternatywnych licencji (GPL, LGPL, Creative Commons itd. — jest ich ok. 50 typów) nie podlegają żadnej konkretnej ochronie, choć licencje te są regulowane przez prawo autorskie i nie zawsze są bezpłatne. Jednostki takie będą musiały zwrócić się do sądu, by wnieść skargę na podrabianie ich własności, co spowoduje znaczną nierówność wobec prawa między wielkimi dystrybutorami ponadnarodowymi a małymi przedsiębiorstwami i osobami prywatnymi.

4.11

W istocie Komitet jest zdania, że prawo powinno zapewniać — jako fundamentalną podstawę — ochronę uczciwych konsumentów oraz sprawiedliwe wynagrodzenie autorów za ich pracę.

4.12

Surowe przepisy dotyczące korzystania z legalnie nabytej licencji oraz dostęp przedstawicieli „gigantów” do danych osobowych są sprzeczne z zamierzonymi celami, ponieważ piraci „komercyjni” będą potrafili pokonać przeszkody techniczne i ukryć ślady swoich działań w sieci. W tej sytuacji kontroli podlegałyby tylko legalne i nielegalne wymiany danych dokonywane przez internautów do celów niekomercyjnych, nawet jeśli znaczna część tych wymian jest nielegalna i powinna być zwalczana za pomocą środków dostosowanych do ich masowego charakteru. Kilka wyroków skazujących „dla przykładu” i ich nagłośnienie w celu „zniechęcenia” pewnych użytkowników sieci nie wystarczą do rozwiązania problemu, gdyż statystycznie prawdopodobieństwo przyłapania jest minimalne, co nie zaniepokoi np. nastolatków, którzy nie mają świadomości szkód, jakie powodują dla swoich ulubionych artystów.

4.13

Długotrwałe przechowywanie danych osobowych wszystkich internautów przez dostawców usług dostępu do internetu stanowi samo w sobie poważną ingerencję w życie prywatne tych użytkowników. Czy jest ono absolutnie niezbędne do zapewnienia przestrzegania praw autorskich i praw pokrewnych, czy też w istocie jest nieproporcjonalne w stosunku do zamierzonego celu? Czy prawa autorskie i pokrewne mają aż tak absolutny charakter, że wymagają ciągłego naruszania prywatności wszystkich użytkowników internetu?

4.14

Tak przechowywane dane mogą ewentualnie posłużyć do walki z terroryzmem, lecz w każdym razie użytkownicy sieci powinni korzystać z prawnych gwarancji poufności swoich połączeń internetowych, które to gwarancje jednak mogą zostać uchylone w nadrzędnym interesie ogólnym przez organ władzy publicznej posiadający prawny mandat lub też w konkretnym celu, ograniczonym zakresem nakazu sądowego.

4.15

Można dopuścić niektóre sposoby ogólnego wykorzystania tych danych do celów związanych z przekazywaniem wiedzy lub z analizą, jednak pod pewnymi warunkami, szczególnie takimi jak anonimizacja danych. Z drugiej strony należałoby zakazać krzyżowania kartotek imiennych, gromadzenia danych imiennych w związku z określaniem profili w celu zwiększenia skuteczności reklamowej oraz ich przechowywania i krzyżowania z wykazami słów-kluczy w wyszukiwarkach, jak również innych powszechnie stosowanych praktyk (które łącznie przynoszą korzyści w szczególności „gigantom” i innym wielkim spółkom), jako że wszystkie te praktyki naruszają prywatność obywateli.

4.16

Wiele krajów pobiera podatek od wszystkich nośników informacji, stałych czy przenośnych, z wyłączną korzyścią dla posiadaczy praw (przede wszystkim w odniesieniu do treści audiowizualnych), w tym również podatek od nośników nieprzeznaczonych do takich celów; w systemie tym każdy użytkownik dowolnego nośnika cyfrowego jest uważany za potencjalnego pirata. Niektóre grupy użytkowników, szczególnie przedsiębiorstwa, powinny być zwolnione z płacenia takich podatków. Z kolei dostawcy usług szerokopasmowego dostępu do internetu, którzy rozwinęli swoje sieci, opierając się niekiedy na nielegalnym ich wykorzystywaniu, mogliby podlegać opodatkowaniu stawką dość niską, lecz powiązaną z intensywnością kontaktów między osobami prywatnymi, tak aby zasilali finansowo organizacje zbierające honoraria autorskie i promocję nowych treści, jednakże państwa nie powinny wykorzystywać do swoich celów całości lub części tych podatków, z wyjątkiem kosztów ich poboru i redystrybucji.

4.17

Należałoby raczej wzorować się na przykładach zarządzania prawami pochodzących z państw skandynawskich, zwłaszcza Szwecji, niż na serii francuskich ustaw i projektów, które są mało wyważone i przekonujące, jeśli chodzi o wsparcie dla młodych twórców treści i dla małych i średnich przedsiębiorstw.

4.18

Po rozsądnie długim okresie gwarantowania wyłącznych praw można by stosować system globalny, jak to ma miejsce w Szwecji.

4.19

Po analizie projektu dyrektywy dotyczącej ochrony praw własności intelektualnej ( własność przemysłowa, literacka i artystyczna, a także prawa pokrewne oraz prawa ad hoc uznane i chronione w UE), Komitet wezwał do stanowczego, lecz umiarkowanego podejścia do zwalczania oszustw do celów komercyjnych.

4.20

Ze swej strony WTO ostrzegło w porozumieniu w sprawie aspektów praw własności intelektualnej dotyczących handlu (TRIPS) przed ewentualnymi nadużyciami przez właścicieli tych praw, którzy mogą ograniczać kompetencję lub nie działać w interesie ogólnym.

4.21

„Cele: ochrona i przestrzeganie praw własności intelektualnej powinno przyczyniać się do wspierania innowacji technologicznych oraz do transferu i rozpowszechniania technologii, ze wzajemną korzyścią dla twórców i użytkowników wiedzy technologicznej, a także w sposób sprzyjający dobrobytowi społeczno-gospodarczemu, zapewniając równowagę praw i obowiązków”.

4.22

„Zasady: (…) 2. Dla zapobieżenia nadużyciu praw własności intelektualnej przez ich posiadaczy, podejmowaniu praktyk bezzasadnie ograniczających handel lub szkodliwie wpływających na międzynarodowy transfer technologii, mogą być potrzebne odpowiednie środki, pod warunkiem że są one zgodne z postanowieniami niniejszego porozumienia.”

4.23

Powyższe uwagi Komitetu, które zostały już zawarte w opinii EKES-u z 29 października 2003 r. (6) w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków prawa karnego mających na celu zapewnienie egzekwowania praw własności intelektualnej są zgodne z celami TRIPS (art. 7) oraz ich podstawowymi zasadami (art. 8 ust. 2), które powinny zostać włączone do motywów dyrektywy, ponieważ ewentualne kary nie mogą być całkowicie oddzielone od prawa materialnego ani zaniedbywać kwestii ewentualnego nadużywania praw własności intelektualnej przez ich posiadaczy. (7)

Bruksela, 18 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Digital Rights Management — zarządzanie cyfrowymi prawami autorskimi („poprawne politycznie” wyrażenie oznaczające oprogramowanie lub techniki uniemożliwiające kopiowanie).

(2)  COM(2007) 836 wersja ostateczna, Bruksela, 3 stycznia 2008 r. SEC(2007) 1710 dokument roboczy służb Komisji.

(3)  „i2010 — Europejskie społeczeństwo informacyjne na rzecz wzrostu i zatrudnienia” (COM(2005) 229 końcowy).

(4)  Sprzedaż muzyki przez internet po tej samej cenie co płyty CD sprzedawane w sklepach oznacza nadmierny zysk dla dystrybutorów, co nie zachęca ich do poszukiwania bardziej realistycznych modeli uwzględniających rzeczywiste koszty wytworzenia i proporcjonalną marżę zysku.

(5)  Orzeczenie Trybunału (Wielka Izba) z 29 stycznia 2008 r. w sprawie C-275/06, której przedmiotem był wniosek o orzeczenie wstępne.

Trybunał (Wielka Izba) orzekł, co następuje:

„W sytuacji takiej jak będąca przedmiotem postępowania przed sądem krajowym dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym), 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej oraz 2002/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lipca 2002 r. dotycząca przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej (dyrektywa o prywatności i łączności elektronicznej) nie zobowiązują państw członkowskich do ustanowienia obowiązku przekazania danych osobowych w celu zapewnienia skutecznej ochrony praw autorskich w ramach postępowania cywilnego. Jednakże prawo wspólnotowe wymaga, by przy transpozycji tych dyrektyw oparły się one na takiej wykładni tych dyrektyw, która pozwoli na zapewnienie odpowiedniej równowagi między poszczególnymi prawami podstawowymi chronionymi przez wspólnotowy porządek prawny. Następnie przy przyjmowaniu środków mających na celu transpozycję tych dyrektyw, władze i sądy państw członkowskich są zobowiązane nie tylko dokonywać wykładni swojego prawa krajowego w sposób zgodny ze wspomnianymi dyrektywami, lecz również nie opierać się na takiej wykładni tych dyrektyw, która pozostawałby w konflikcie z wspomnianymi prawami podstawowymi lub z innymi ogólnymi zasadami prawa wspólnotowego, takimi jak zasada proporcjonalności”.

(6)  Dz.U. C 32 z 5.2.2004, s. 15.

(7)  Porozumienie TRIPS, które stanowi załącznik 1 C porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO) podpisanego w Marrakeszu 15 kwietnia 1994 r. i przyjętego decyzją Rady nr 94/800/WE z 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawierania w imieniu Wspólnoty Europejskiej, w sprawach objętych jej kompetencjami, umów opracowanych w ramach negocjacji wielostronnych Rundy Urugwajskiej (1986-1994) (Dz.U. L 336, s. 1) pt. „Środki egzekwowania praw własności intelektualnej”. Część ta obejmuje art. 41 ust. 1, który stanowi: „Członkowie zapewnią, by w ich prawodawstwie dostępne były procedury egzekwowania praw własności intelektualnej określone w niniejszej części tak, aby umożliwić podjęcie skutecznych działań przeciw wszelkim próbom naruszenia praw własności intelektualnej objętych niniejszą umową, w tym sprawne środki zaradcze zapobiegające naruszeniom oraz środki zniechęcające do dalszych naruszeń. Procedury te powinny być stosowane tak, aby uniknąć tworzenia barier dla legalnego handlu oraz zapewnić gwarancje przed ich nadużyciami”.


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/69


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 2005/35/WE w sprawie zanieczyszczenia pochodzącego ze statków oraz wprowadzenia sankcji w przypadku naruszenia prawa

COM(2008) 134 wersja ostateczna — 2008/0055 (COD)

(2009/C 77/17)

Dnia 4 kwietnia 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 80 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie:

Zanieczyszczenia pochodzące ze statków — sankcje za naruszenie prawa.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 16 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był Daniel RETUREAU.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17 — 18 września 2008 r. (posiedzenie z dnia 17 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny jednomyślnie przyjął następującą opinię.

1.   Propozycje Komisji

1.1

Komisja zwróciła się do Komitetu w sprawie konsultacji zmian, jakie proponuje wprowadzić w dyrektywie z 2005 r. dotyczącej zwalczania zanieczyszczenia pochodzącego ze statków celem zachowania zgodności z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości w zakresie przestępczości przeciwko środowisku naturalnemu odnośnie do kompetencji poszczególnych instytucji wspólnotowych, skuteczności prawodawstwa wspólnotowego i pierwszeństwa TWE nad TUE w zakresie polityki i celów wspólnotowych określonych w traktatach.

2.   Uwagi ogólne

2.1

Komitet ponownie odnotowuje, że w zakresie spraw karnych Wspólnota nie posiada w zasadzie żadnych kompetencji, które byłyby jej przyznane w traktatach.

2.2

Niemniej Komisja musi troszczyć się o skuteczność prawa wspólnotowego, w czego zakresie posiada prawo inicjatywy, aby wdrażać wpisane w TWE polityki, które należą do jej kompetencji; w tym celu może ona wnioskować w swoich inicjatywach legislacyjnych o to, by rządy przewidywały w prawie krajowym proporcjonalne, skuteczne i odstraszające sankcje, w tym natury karnej, w stosunku do osób fizycznych i prawnych, jeśli osoby te popełniają czyny zabronione przeciwko środowisku naturalnemu, umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, bezpośrednio lub we współudziale, lub jeśli zachęcają do popełnienia takich czynów, uzasadniających zastosowanie wspomnianych sankcji karnych.

2.3

W swojej poprzedniej opinii (1) Komitet krytykował zbyt radykalne stanowisko przyjęte przez Komisję wobec rozszerzenia zakresu kompetencji Wspólnoty w dziedzinie prawa karnego i popierał bardziej umiarkowaną interpretację, co ostatecznie okazało się doskonale zgodne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości (2). Od 2000 r. zmarnowano dużo czasu w konflikcie międzyinstytucjonalnym, który został obecnie wyraźnie rozstrzygnięty, co pozwoli lepiej przestrzegać norm ochrony środowiska w przyszłości.

2.4

Wyrażane czasem obawy, że przyszłe zmiany traktatów doprowadziłyby do nowych zmian zakresu kompetencji, a zatem także prawodawstwa, które utraciłoby przez to stabilność i pewność, nie wydają się uzasadnione, ani w obecnej sytuacji instytucjonalnej, ani w wypadku zastosowania traktatu lizbońskiego. W każdym przypadku państwa członkowskie nie wydają się gotowe zrezygnować ze swoich kompetencji w zakresie prawa karnego, uważanych za kompetencje suwerenności należące do „ścisłego jądra” kompetencji państwa. Nawet pewna zmiana kompetencji poszczególnych instytucji prawodawczych, która — jak łatwo sobie wyobrazić — nie byłaby radykalna, nie stanowiłaby ipso facto uzasadnienia dla fundamentalnej zmiany prawa.

2.5

Ponadto w sprawie C 308/2006 Trybunału, dotyczącej legalności dyrektywy 2005/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dn. 7 września 2005 r. w świetle międzynarodowego prawa publicznego, Trybunał nie uznał swojej właściwości, odrzucając tym samym wniesioną skargę. Faktycznie, nawet jeśli wniesiono by tę sprawę przed inne trybunały międzynarodowe, nie można by jej było rozwiązać z przyczyn prawnych i politycznych, które przekraczają ramy niniejszej opinii. Jednakże nawet jeśli jakiś trybunał zgodziłby się orzec w sprawie projektu prawa wspólnotowego tytułem opinii doradczej, nie wystarczyłoby to do uchylenia decyzji prawodawcy wspólnotowego, którego atutem jest wewnętrzna przewaga jego prawa wobec prawa krajowego i prawa międzynarodowego i który ponadto nie podlega temu ostatniemu.

2.6

We wniosku dotyczącym zanieczyszczenia powodowanego przez statki, w pełnej zgodności ze wspólnotowym prawodawstwem, żąda się zatem od państw członkowskich sankcji karnych i nakazuje się państwom członkowskim, w ograniczonej liczbie poważnych przypadków określonych we wniosku, wprowadzenie w ich prawie karnym skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających kar za te czyny, w celu zwalczania tych dobrze określonych przypadków naruszania prawa wspólnotowego.

2.7

Mimo iż nie chodzi o harmonizację stosowanego prawa karnego, jako że chodzi wyłącznie o wezwanie państw członkowskich do kwalifikowania i sankcjonowania jako czyny karalne naruszeń, które określił wspólnotowy prawodawca, orzecznictwo Trybunału pozwala na nałożenie na państwa członkowskie obowiązków w zakresie prawa karnego, co stanowi skuteczniejszy sposób na wzmocnienie europejskich przepisów i ich poszanowanie, w wypadku gdy dotyczą one kwestii zasadniczych.

2.8

Komitet przyjmuje więc i popiera wniosek o zmianę dyrektywy z 2005 r. oraz uznaje, że stopniowo wdrażane nowe sposoby identyfikacji i śledzenia statków pozwolą na pełne przestrzeganie tej dyrektywy oraz skuteczne i systematyczne karanie nielegalnych praktyk.

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Dz.U. C 220 z 16.9.2003, str. 72.

(2)  Zob. wyrok Trybunału z dnia 23 października 2007 r., w sprawie C 440/05 Komisja Wspólnot Europejskich popierana przez Parlament Europejski przeciwko Radzie Unii Europejskiej


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/70


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady wprowadzającej ułatwienia w transgranicznym egzekwowaniu prawa dotyczącego bezpieczeństwa drogowego

COM(2008) 151 wersja ostateczna — 2008/0062 (COD)

(2009/C 77/18)

Dnia 13 maja 2008 r., działając na podstawie art. 71 ust. 1 lit. c) Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Rada postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady wprowadzającej ułatwienia w transgranicznym egzekwowaniu prawa dotyczącego bezpieczeństwa drogowego.

Sekcja Transportu, Energii, Infrastruktury i Społeczeństwa Informacyjnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 16 lipca 2008 r. Sprawozdawcą był Jan SIMONS.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17 i 18 września 2008 r. (posiedzenie z 17 września) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem jednogłośnie przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski

1.1

Projekt dyrektywy Komisji określa propozycje mające na celu zapewnienie skuteczniejszego i efektywniejszego egzekwowania prawa i kar w odniesieniu do przestępstw i wykroczeń drogowych popełnianych w innym państwie członkowskim.

1.2

Projekt ten ma pomóc w realizacji celu Komisji określonego w 2001 r., polegającego na obniżeniu o połowę liczby śmiertelnych ofiar wypadków drogowych w latach 2001–2010 r.

1.3

Realizacja powyższego celu nie będzie możliwa bez podjęcia dodatkowych działań. Obecny wniosek wpisuje się w ten proces, koncentrując się na problemie wykroczeń i przestępstw drogowych popełnianych w innym państwie członkowskim.

1.4

Komitet uważa, że omawiany projekt dyrektywy jest właściwym instrumentem umożliwiającym skuteczne zajęcie się problemem wykroczeń i przestępstw popełnianych w innym państwie członkowskim. Muszą mu więc towarzyszyć faktyczne i skuteczne kontrole i sankcje. Komitet wzywa zatem także Radę i państwa członkowskie do pilnej poprawy tych działań.

1.5

W odczuciu Komitetu w celu zapewnienia większej skuteczności dyrektywy proponowana przez Komisję lista przestępstw i wykroczeń wymaga rozszerzenia o wszystkie przestępstwa i wykroczenia mające związek z poprawą bezpieczeństwa transportu.

1.6

Z punktu widzenia skuteczności i wydajności, w odczuciu Komitetu wskazane byłoby wykorzystanie do wymiany informacji którejś z istniejących sieci elektronicznych, np. można by pomyśleć o systemie EUCARIS, jako że wiążą się z nim niewielkie koszty. Zaleca Komisji przynajmniej przeprowadzić analizę wykonalności rozszerzenia istniejącego systemu o przewidywaną wymianę danych lub zlecić jej przeprowadzenie.

1.7

Jeśli chodzi o karanie wykroczeń i przestępstw, Komitet sugeruje także, aby uwzględniać takie elementy jak punkty karne, konfiskata pojazdu i czasowe odebranie prawa jazdy, które mogą być lub nie być stosowane w połączeniu z karą grzywny.

1.8

Komitet uważa propozycję wyznaczenia przez każde z państw członkowskich organu centralnego mającego wspomagać stosowanie środków, o których mowa w projekcie dyrektywy, za korzystną ze względu na zwiększenie skuteczności.

1.9

Komitet nie dostrzega żadnych korzyści wynikających z zaproponowanego przez Komisję wzoru formularza zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia. Zdaniem Komitetu chodzi nie o formę, a o treść. Dlatego też zdaniem Komitetu Komisja powinna ograniczyć się do ścisłego opisu danych potrzebnych dla celów dyrektywy.

1.10

Komitet przychyla się do zaproponowanej przez Komisję procedury komitetowej dla zastosowania proponowanych środków.

2.   Wprowadzenie

2.1.1

Zgodnie z białą księgą z 2001 r. w sprawie europejskiej polityki transportowej, UE zmierza do zmniejszenia o połowę liczby ofiar śmiertelnych na drogach do 2010 r. W konkretnych liczbach oznacza to ograniczenie liczby śmiertelnych ofiar wypadków drogowych z 54 tys. w 27 państwach członkowskich w 2001 r. do 27 tys. w 2010 r.

2.1.2

W okresie od 2001 r. do 2007 r. liczba ofiar śmiertelnych spadła o 20 %, podczas gdy dla osiągnięcia celu zmniejszenia o połowę liczby ofiar śmiertelnych do 2010 r. powinna ona była ulec zmniejszeniu o 37 %. Należy zatem zdecydowanie przyspieszyć tempo działań.

2.2   Wniosek Komisji

2.2.1

W trakcie przygotowania projektu dyrektywy Komisja zorganizowała publiczne spotkanie informacyjne oraz odbyła posiedzenie z reprezentatywnymi zainteresowanymi stronami. Te spotkania doprowadziły do powstania omawianego tutaj wniosku dotyczącego dyrektywy.

2.2.2

W odczuciu Komisji proponowana dyrektywa stanowi skuteczny środek, dzięki któremu realizacja założonego celu wciąż jest możliwa i który pozwoli na traktowanie obywateli UE na równej stopie.

2.2.3

Projekt dyrektywy zmierza do poprawy egzekwowania prawa w zakresie przestępstw i wykroczeń popełnianych z udziałem pojazdu zarejestrowanego w innym państwie członkowskim niż to, w którym miało miejsce przestępstwo lub wykroczenie.

2.2.4

Obecnie przestępstwa i wykroczenia drogowe często nie są karane, jeżeli dochodzi do nich z udziałem pojazdu zarejestrowanego w innym państwie członkowskim. Np. odsetek kierowców zagranicznych wśród kierowców przekraczających dozwoloną prędkość wynosi 2,5–30 %.

2.2.5

Zajęcie się zjawiskiem nadmiernej prędkości — będącym zgodnie z dostępnymi danymi przyczyną 30 % śmiertelnych ofiar wypadków drogowych — byłoby skutecznym sposobem na znaczne obniżenie liczby osób ginących na drogach.

2.2.6

Istotne znaczenie mają również inne przestępstwa i wykroczenia wymienione we wniosku: jazda pod wpływem alkoholu (25 %), niestosowanie pasów bezpieczeństwa (17 %) oraz niezatrzymanie się na czerwonym świetle (4 %).

2.2.7

Komisja nie wnioskuje o harmonizację przepisów ruchu drogowego lub kar za przestępstwa i wykroczenia drogowe. Sprawę tę pozostawiono w kompetencjach poszczególnych państw członkowskich. Wniosek zawiera jedynie postanowienia o charakterze administracyjnym, zmierzające do ustanowienia skutecznego i efektywnego systemu transgranicznego egzekwowania prawa w zakresie głównych przestępstw i wykroczeń drogowych, w celu zmniejszenia o połowę liczby śmiertelnych ofiar wypadków drogowych do 2010 r.

3.   Uwagi ogólne

3.1

W swojej opinii w sprawie komunikatu Komisji zatytułowanego „Europejski program działań na rzecz bezpieczeństwa drogowego: Zmniejszenie o połowę liczby ofiar wypadków w Unii Europejskiej do 2010 r. — wspólna odpowiedzialność” wydanej w dniu 11 grudnia 2003 r., Komitet zakwestionował zbyt ambitny, w jego odczuciu, cel Komisji. Obecnie wydaje się, iż realizacja tego celu istotnie wymaga podjęcia dodatkowych działań.

3.2

W odczuciu Komitetu europejskie podejście do transgranicznego egzekwowania prawa o ruchu drogowym może być więc także źródłem oczywistej wartości dodanej. Komitet podziela pogląd Komisji, że należy zrobić wszystko, aby jednak osiągnąć cel określony w 2001 r., a mianowicie ograniczyć o połowę liczbę śmiertelnych ofiar wypadków drogowych do 2010 r., i postrzega omawiany obecnie projekt dyrektywy jako możliwość poczynienia znacznych postępów w tym kierunku. Muszą mu jednak towarzyszyć faktyczne i skuteczne kontrole i sankcje. Komitet wzywa zatem także Radę i państwa członkowskie, każde zgodnie z zakresem swoich kompetencji i stanem rzeczy, do pilnej poprawy tych działań.

3.3

Podejście, jakie proponuje Komisja, wydaje się proste. Dzięki sieci wymiany informacji — wymagającej jeszcze szczegółowych uzgodnień — każde z państw członkowskich będzie w stanie egzekwować kary w stosunku do kierowców z innych państw członkowskich, którzy popełniają przestępstwa lub wykroczenia na jego terytorium. Nie jest jasne, jakiej sieci i jakiego rodzaju systemu dotyczy plan Komisji.

3.4

W art. 4 projektu dyrektywy Komisja stwierdza, iż konieczna jest szybka wymiana informacji w oparciu o unijną sieć elektroniczną, którą należy stworzyć w ciągu dwunastu miesięcy. W innym miejscu dokumentu stwierdza, że do wymiany informacji dla potrzeb transgranicznego egzekwowania prawa wykorzystany zostanie już istniejący system informacyjny, szczególnie ze względu na oszczędność kosztów. Komisja nie wskazuje jednak, który system ma być wykorzystywany do wymiany informacji. Komitet podziela pogląd Komisji, że dla zaoszczędzenia czasu i środków najlepszym rozwiązaniem będzie wykorzystanie już istniejącego systemu informacyjnego UE.

3.5

W konkretnym ujęciu Komitet wyobrażałby sobie podejście podobne do przyjętego w ramach decyzji Rady w sprawie intensywniejszej współpracy transgranicznej, szczególnie w walce z terroryzmem i przestępczością transgraniczną, gdzie wykorzystywana jest technologia Eucaris. System ten stosowany jest obecnie przez 18 państw członkowskich, i ma zostać przyjęty przez wszystkie 27 państw członkowskich po wejściu decyzji Rady w życie. W porównaniu z innymi systemami sieciowymi, koszty są tu bardzo niskie.

3.6

Komitet zaleca, aby Komisja przynajmniej zleciła przeprowadzenie analizy wykonalności rozszerzenia każdego istniejącego systemu, w tym systemu Eucaris, o przewidywaną wymianę danych.

3.7

W odczuciu Komitetu propozycja Komisji, by ograniczać się do zapewnienia podstawy prawnej dla wymiany informacji rejestracyjnych pojazdów, jest właściwym wyborem. Procedury ścigania należy pozostawić do ustalenia samym państwom członkowskim. Jest to zgodne z zasadą pomocniczości.

3.8

Komitet uważa za istotne wskazać również, iż egzekwowanie prawa byłoby skuteczniejsze w przypadku zawarcia ogólnounijnych porozumień, wdrażanych i monitorowanych we wszystkich państwach członkowskich, dotyczących harmonizacji np. ograniczeń prędkości, dopuszczalnego poziomu alkoholu we krwi, polityki w zakresie kar itp. Również Rada powinna zatem w końcu osiągnąć jakieś wyniki w tej dziedzinie.

4.   Uwagi szczegółowe

4.1

Biorąc pod uwagę cel zmniejszenia o połowę liczby śmiertelnych ofiar wypadków drogowych w okresie od 2001 r. do 2010 r. oraz okresową ocenę z końca 2007 r., zgodnie z którą realizacja tego celu nie będzie możliwa bez podjęcia dodatkowych działań, propozycje Komisji w sprawie współpracy transgranicznej w następujących czterech obszarach:

nadmierna prędkość,

jazda pod wpływem alkoholu,

niestosowanie pasów bezpieczeństwa oraz,

niezatrzymanie się na czerwonym świetle,

stanowią w odczuciu Komitetu krok we właściwym kierunku, ponieważ, jak wynika z danych Komisji, mogłoby to zmniejszyć liczbę śmiertelnych ofiar wypadków drogowych o ok. 200-250 rocznie.

4.2

Zdaniem Komitetu, w art. 1 projektu dyrektywy Komisja powinna uwzględnić również inne transgraniczne przestępstwa i wykroczenia, np. korzystanie z telefonu komórkowego bez zestawu głośnomówiącego w trakcie jazdy, agresywną jazdę, niestosowanie się do zakazu wyprzedzania, jazdę pod prąd i jazdę pod wpływem narkotyków. Jak już Komitet zauważył wcześniej w swojej opinii w sprawie komunikatu Komisji zatytułowanego „Europejski program działań na rzecz bezpieczeństwa drogowego: Zmniejszenie o połowę liczby ofiar wypadków w Unii Europejskiej do 2010 r. — wspólna odpowiedzialność”, należy próbować osiągnąć ten cel wszelkimi możliwymi środkami.

4.3

Jeśli chodzi o karanie wykroczeń i przestępstw, Komitet sugeruje także, aby uwzględniać takie elementy jak punkty karne, konfiskata pojazdu i czasowe odebranie prawa jazdy, które mogą być lub nie być stosowane w połączeniu z karą grzywny.

4.4

Komitet przychyla się do propozycji Komisji wyrażonej w art. 6 projektu dyrektywy, zgodnie z którym każde z państw członkowskich powinno wyznaczyć organ centralny w celu koordynacji stosowania przedmiotowej dyrektywy.

4.5

Ze względu na zasadę pomocniczości, w odczuciu Komitetu Komisja nie powinna określać wzoru formularza zawiadomienia o przestępstwie lub wykroczeniu, jak ma to miejsce w art. 5 projektu dyrektywy. Liczy się przecież przede wszystkim nie tyle forma, co treść. Zdaniem Komitetu Komisja powinna ograniczyć się do ścisłego opisu danych, które należy uwzględnić.

4.6

Zgodnie z art. 8 projektu dyrektywy Komisję ma wspomagać komitet ds. egzekwowania prawa dotyczącego bezpieczeństwa drogowego. Komitet przychyla się do przedstawionej propozycji procedury komitetowej.

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/73


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie międzynarodowych negocjacji w sprawie zmian klimatycznych (opinia z inicjatywy własnej Centrum Monitorowania Rozwoju Zrównoważonego)

(2009/C 77/19)

W dniach 16-17 stycznia 2008 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny postanowił, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu wewnętrznego, sporządzić opinię z inicjatywy własnej w sprawie

Międzynarodowych negocjacji w sprawie zmian klimatycznych.

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego (Centrum Monitorowania Rozwoju Zrównoważonego), której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 2 września 2008 r. Sprawozdawcą był Frederic Adrian OSBORN.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17-18 września 2008 r. (posiedzenie z 17 września 2008 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 130 do 3 — 3 osoby wstrzymały się od głosu — przyjął następującą opinię:

1.   Streszczenie i zalecenia

1.1

Zmiany klimatyczne stanowią jedno z najważniejszych wyzwań, przed którym stoi świat w XXI wieku. Aby uniknąć katastrofalnych w skutkach zmian należy znacząco zmniejszyć całkowity poziom emisji gazów cieplarnianych na świecie, a do połowy bieżącego stulecia niezbędne będzie zmniejszenie emisji w krajach rozwiniętych o 60-80 % w porównaniu z rokiem 1990.

1.2

Zainicjowane na Bali w grudniu 2007 r. międzynarodowe negocjacje w sprawie zmian klimatycznych są niezwykle istotne, ponieważ będą miały decydujący wpływ na zakres działań, które mają zostać podjęte do 2020 r. na szczeblu międzynarodowym. Sprawą najwyższej wagi jest, aby negocjacje te doprowadziły do zawarcia porozumienia w 2009 r. w Kopenhadze.

1.3

UE zobowiązała się bezwzględnie do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o 20 % w stosunku do 1990 r. i zaoferowała, że dokona dalszej redukcji do 30 % w stosunku do 1990 r., jeżeli inne państwa złożą podobne zobowiązania. Następnie Komisja Europejska przedłożyła wnioski w ramach pakietu energetycznego z dnia 23 stycznia 2008 r., przedstawiając propozycję dotyczącą sposobu dokonania redukcji o 20-30 %.

1.4

Komitet zdecydowanie popiera inicjatywę podjętą przez UE w ramach tych negocjacji, a zwłaszcza jednostronne zobowiązanie się do zmniejszenia emisji o 20 % do roku 2020, by umożliwić postęp w negocjacjach.

1.5

Komitet uważa jednak, że wyzwania związane ze zmianami klimatycznymi są na tyle poważne, że należy podjąć wszelkie wysiłki na rzecz osiągnięcia jeszcze większego postępu. Celem UE powinno być osiągnięcie 30 % redukcji emisji do roku 2020, do której się warunkowo zobowiązała, a w trakcie negocjacji powinna dążyć do uzyskania porównywalnych zobowiązań ze strony pozostałych krajów rozwiniętych, jak również do pozyskania istotnych zobowiązań ze strony krajów o wschodzących gospodarkach, które charakteryzują się szybkim wzrostem emisji.

1.6

Aby uzyskać maksymalnie duży wpływ na przebieg negocjacji, UE musi wykazać, iż jest wiarygodna, wywiązując się z podjętych zobowiązań. Do końca 2008 r. należy sfinalizować opracowywanie pakietu środków umożliwiających osiągnięcie 20 % redukcji.

1.7

EKES stoi na stanowisku, że aby do 2020 r. zmniejszyć emisję o 30 %, co powinno stanowić rzeczywisty cel, prawdopodobnie potrzebny będzie dalszy pakiet środków na szczeblu europejskim i krajowym. Komitet wzywa więc do jak najszybszego podjęcia działań na rzecz wprowadzenia drugiego pakietu środków umożliwiających osiągnięcie 30 % redukcji.

1.8

Komitet czeka na rychłe przedstawienie przez Komisję propozycji dotyczących przystosowania się do zmian klimatycznych i zaleca, by wszystkie państwa członkowskie uzupełniły je o strategie dostosowawcze opracowane na szczeblu krajowym.

1.9

Komitet zaleca opracowanie nowych inicjatyw wspierających rozwijanie zdolności i transfer technologii w zakresie ograniczania zmian klimatycznych i przystosowywania się do nich.

1.10

Odpowiednie reagowanie na zmiany klimatyczne wymagać będzie przeprowadzenia znaczących zmian w gospodarce światowej i w przepływie inwestycji. Komitet zaleca przeprowadzenie dalszej analizy skali wymaganych zasobów i odpowiednich mechanizmów publiczno-prywatnych niezbędnych do zarządzania nimi. Skala wymaganego wysiłku i przywództwa powinna być porównywalna ze skalą zaangażowania włożonego w opracowanie Planu Marshalla dla Europy po II Wojnie Światowej. Przy tej okazji UE powinna stać się głównym inicjatorem tego rodzaju planu.

1.11

Potrzebne będą fundusze do wspierania środków ograniczających zmiany klimatyczne i wspomagających działania adaptacyjne w krajach rozwijających się. Szersze stosowanie mechanizmu czystego rozwoju jest jednym ze źródeł pozyskiwania funduszy, ale należy uściślić kryteria związane z wykorzystywaniem tego mechanizmu i zwiększyć efektywność jego wdrażania. Innym źródłem pozyskiwania przez Europę części wymaganych dodatkowych środków mogłyby być wpływy ze sprzedaży w drodze licytacji zezwoleń na handel przydziałami emisji CO2.

1.12

Konieczne będzie podjecie działań przez różnego rodzaju organy publiczne wszystkich szczebli, konsumentów oraz ogół społeczeństwa.

1.13

Sama Unia Europejska ma do odegrania istotną rolę w przewodzeniu i zarządzaniu tą wielką transformacją. Komitet wzywa wszystkie instytucje unijne do pełnego wywiązania się swej funkcji w dążeniu do celu ograniczania zmian klimatycznych. Komitet uczyni wszystko, co w jego mocy, by pomóc mobilizować społeczeństwo obywatelskiego do wspierania tego wielkiego wspólnego przedsięwzięcia.

1.14

Najszybciej jak to możliwe należy określić parametry globalnej umowy, która ma zostać wypracowana w ramach międzynarodowych negocjacji w ciągu nadchodzących osiemnastu miesięcy, tak by można było skupić polityczne wysiłki na informowaniu na temat wyzwań oraz pozyskiwaniu wsparcia, zaufania i zaangażowania ze strony wszystkich społeczeństw świata na rzecz wprowadzenia istotnych zmian. Nie jest to umowa, którą można zawrzeć za zamkniętymi drzwiami — musi w tym uczestniczyć całe społeczeństwo. Trzeba pokazać, że działania na rzecz łagodzenia zmian klimatycznych są realistyczne, do przyjęcia pod względem gospodarczym i społecznym oraz możliwe do wykonania w sugerowanym czasie.

2.   Informacje ogólne

2.1

Wyzwania związane ze zmianami klimatycznymi są jednym z najważniejszych wyzwań, przed którym stoi świat w XXI wieku. Czwarte sprawozdanie oceniające Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu, które zostało opublikowane w 2007 r., udokumentowało zaszłe już zmiany wynikające z istotnego wzrostu w ciągu ostatnich dwóch stuleci emisji gazów cieplarnianych spowodowanych działalnością człowieka. Sprawozdanie to prognozowało ponadto dalsze alarmujące zmiany, o ile nie zostaną podjęte pilne działania na rzecz ograniczenia globalnych emisji w ciągu następnych paru lat. Międzyrządowy Panel ds. Zmian Klimatu zalecił jako cel ogólnoświatowy stabilizację wzrost średnich temperatur na świecie na poziomie nie większym niż 2 °C w stosunku do poziomów przedindustrialnych, jeżeli ludzkość chce uniknąć katastrofalnych skutków. Po 2020 r. niezbędna będzie jeszcze większa redukcja emisji gazów cieplarnianych. W odniesieniu do Unii Europejskiej, różne szacunki wskazują, że do 2050 r. konieczne będzie zmniejszenie emisji tych gazów o 60-80 %. Aby osiągnąć ten cel, trzeba będzie znacząco ograniczyć emisję gazów cieplarnianych, a w krajach rozwiniętych do 2050 r. zmniejszyć je do poziomu odpowiadającego 60-80 % emisji w roku 1990.

2.2

Na przestrzeni ostatnich 20 lat społeczność międzynarodowa podejmowała wysiłki na rzecz osiągnięcia porozumienia w sprawie działań zbiorowych mających na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. W 1992 r. w Rio de Janeiro zawarto ramową konwencję Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, a jej cele potwierdzono następnie protokołem z Kioto z 1997 r. Kraje sygnatariusze zobowiązały się w nim do podjęcia konkretnych wysiłków na rzecz ograniczenia emisji do 2012 roku. Panuje jednak powszechna zgoda, że wspomniane porozumienia i działania stanowią jedynie początek i że w nadchodzących latach potrzebne będą znacznie bardziej energiczne i kompleksowe działania, by do 2050 r. osiągnąć zakładany cel redukcji emisji. Z tego względu międzynarodowe negocjacje w sprawie zmian klimatycznych rozpoczęte na Bali w grudniu 2007 r. mają kluczowe znaczenie, ponieważ będą miały istotny wpływ na skalę ogólnoświatowych działań, które trzeba będzie podjąć do 2020 roku. Ważne będzie także pomyślne zakończenie negocjacji w Kopenhadze w 2009 r.

2.3

Cele, które należy osiągnąć do 2020 r. Mapa drogowa z Bali zawiera odniesienie do jednego z rozdziałów czwartego sprawozdania oceniającego Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu, w którym wykazano, że osiągnięcie długofalowego celu ograniczenia wzrostu temperatur na świecie ogółem do 2 °C w stosunku do poziomów przedindustrialnych do 2020 r. wymagać będzie zmniejszenia o 25-40 % emisji gazów cieplarnianych w państwach rozwiniętych w stosunku do 1990 r.

2.4

Oczywiste jest, że to państwa rozwinięte powinny dokonać znacznej, bezwzględnej redukcji swoich emisji, ponieważ to one się do nich przyczyniły i w przeliczeniu na mieszkańca nadal w największym stopniu się przyczyniają. Europa musi wywiązać się ze swego zadania. Stany Zjednoczone powinny ponownie zaangażować się w strategię międzynarodową oraz podjąć rzeczywiste zobowiązania do zmniejszenia emisji. Również Rosja powinna wnieść wkład poprzez przyjęcie bardziej realistycznego celu niż ten, który został wytyczony podczas rundy negocjacyjnej w Kioto.

2.5

Unia Europejska odgrywa istotną rolę w tych negocjacjach. Rada przyjęła długofalową strategię redukcji emisji przez kraje rozwinięte o 60-80 % do roku 2050. Jako środek pośredni do osiągnięciu tego długoterminowego celu, UE zobowiązała się w sposób wiążący do zmniejszenia o 20 % emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. w stosunku do poziomu z 1990 r. i przedstawiła przy stole negocjacyjnym ofertę dalszej redukcji do 30 % w stosunku do roku 1990 pod warunkiem złożenia podobnych zobowiązań przez inne państwa. Następnie Komisja Europejska przedłożyła wnioski w ramach pakietu energetycznego z dnia 23 stycznia 2008 r. oraz propozycje dotyczące sposobu osiągnięcia redukcji o 20-30 %.

2.6

Ponadto istotne staje się, by także kraje rozwijające się ze swej strony podjęły poważne zobowiązanie do wspierania działań ograniczających zmiany klimatyczne. Główne gospodarki wschodzące Chin, Indii, Brazylii oraz innych państw już są lub też szybko stają się znaczącymi emitentami gazów cieplarnianych. W przyszłości istotne będzie, by państwa te zarządzały swymi gospodarkami w taki sposób, by ograniczyć tempo wzrostu emisji zdecydowanie poniżej poziomu prognozowanego przy obecnych tendencjach.

2.7

Istotą poszukiwanego przez negocjatorów porozumienia na szczeblu międzynarodowym jest złożenie przez państwa rozwinięte zobowiązania do przyjęcia ambitnych celów i podjęcia szeroko zakrojonych działań w celu zmniejszenia swoich własnych emisji oraz do zaoferowania wsparcia finansowego i technologicznego państwom rozwijającym się w zamian za ich zobowiązanie się do kierowania swoim wzrostem i rozwojem w sposób ograniczający w największym możliwym stopniu wzrost emisji gazów cieplarnianych.

3.   Uwagi ogólne

3.1

Ze swej strony EKES od samego początku śledził zarówno ogólny postęp w negocjacjach jak i pakiet środków zaproponowany przez Komisję w celu umożliwienia wywiązanie się przez UE z podjętych zobowiązań. By móc bezpośrednio obserwować przebieg negocjacji, Komitet wysłał na Konferencję Stron Konwencji Klimatycznej na Bali niewielką delegację reprezentującą europejskie społeczeństwo obywatelskie, która wchodziła w skład delegacji Unii Europejskiej. Delegacja ta brała następnie udział w posiedzeniu w Bonn, które miało miejsce pomiędzy kolejnymi sesjami konferencji. EKES wykorzystuje również swoje kontakty z organizacjami i grupami społeczeństwa obywatelskiego w wiodących państwach trzecich w celu dalszego zapoznawania się ze stanowiskiem tych państw oraz analizą roli, jaką mogłoby odegrać społeczeństwo obywatelskie we wspieraniu odpowiedniego porozumienia i w jego wdrażaniu.

3.2

Komitet opracował szereg oddzielnych opinii, w których przedstawiony został przegląd poszczególnych elementów pakietu Komisji dotyczącego klimatu i energii. Niniejsza opinia ogólna podsumowuje te elementy i określa ich wzajemne odniesienia. W tej przeglądowej opinii z inicjatywy własnej Komitet analizuje dotychczasowy ogólny postęp w negocjacjach i jego perspektywy oraz rolę odgrywaną w tym zakresie przez Europę. Po przyjęciu opinii Komitet zamierza zorganizować szereg wydarzeń towarzyszących posiedzeniom negocjacyjnym w Poznaniu w grudniu 2008 r. oraz w Kopenhadze w grudniu 2009 r., by ułatwić społeczeństwu obywatelskiemu ustosunkowanie się do toczących się negocjacji.

3.3

Harmonogram negocjacji uzgodniony podczas konferencji na Bali określił cztery podstawowe elementy negocjacji:

zobowiązanie do osiągnięcia celów krajowych, do wdrażania środków ograniczających emisję gazów do roku 2020 oraz do wnoszenia wkładu na rzecz łagodzenia zmian klimatycznych;

środki na rzecz zarządzania procesami przystosowania się do nieuchronnych zmian klimatycznych;

środki wspierające transfer technologii oraz budowanie zdolności w zakresie łagodzenia zmian klimatycznych i dostosowywania się do nich;

przyjęcie odpowiednich rozwiązań finansowych w celu wspierania środków mających na celu łagodzenie zmian klimatycznych i dostosowywania się do nich; transfer technologii itp.

3.4

Uwagi zawarte w niniejszej opinii odnoszą się do czterech wspomnianych podstawowych elementów.

4.   Wzmocnienie działań na rzecz łagodzenia zmian klimatycznych poprzez ograniczenie lub zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych (pierwszy element podstawowy)

4.1

Cele. Komitet podziela opinię Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu, że zmniejszenie do 2020 r. emisji pochodzących z krajów rozwiniętych o 25-40 % w stosunku do poziomu z 1990 r. jest odpowiednio ambitnym celem. Osiągnięcie większych redukcji do roku 2020 byłoby teraz najprawdopodobniej niewykonalne.

4.2

Komitet zdecydowanie popiera wiodącą rolę UE w tych negocjacjach. Przyjmujemy z zadowoleniem inicjatywę wykazaną przez UE poprzez zobowiązanie się do jednostronnego zmniejszenia emisji o 20 % do roku 2020, by umożliwić osiągnięcie postępu w negocjacjach. Uważamy jednakże, że wyzwania związane ze zmianami klimatycznymi są na tyle poważne, że należy dołożyć wszelkich możliwych starań, by osiągnąć 30 % redukcji emisji do roku 2020, do której się Unia warunkowo zobowiązała. Ponadto należy dążyć w trakcie negocjacji do skłonienia pozostałych krajów rozwiniętych do złożenia porównywalnych zobowiązań, jak również do tego, by kraje o wschodzących gospodarkach, charakteryzujące się szybkim wzrostem emisji, również przyjęły istotne zobowiązania.

4.3

Jeżeli w wyniku negocjacji UE zobowiąże się do zmniejszenia emisji jedynie o 20 %, a inne kraje przyjmą równie skromne zobowiązania, Komitet potraktuje to jako wielką porażkę.

4.4

Wdrożenie. Z punktu widzenia Unii Europejskiej środki zaproponowane przez Komisję Europejską w ramach pakietu dotyczącego zmian klimatycznych i energii stanowią bardzo pozytywny i konstruktywny plan realizacji zobowiązania, aby do 2020 r. o 20 % ograniczyć emisje gazów cieplarnianych. Komitet opracował oddzielne opinie na temat poszczególnych elementów tego planu. Ogólnie popieramy wszystkie elementy planu z następującymi zastrzeżeniami:

Popieramy proponowane reformy i rozszerzenie zakresu stosowania systemu handlu uprawnieniami do emisji CO2. Obniżenie dopuszczalnego pułapu emisji oraz stosowanie na szerszą skalę sprzedaży uprawnień do emisji w drodze licytacji należy ocenić pozytywnie, gdyż są zgodne z zasadą „zanieczyszczający płaci”, pozwalają wyeliminować nadzwyczajne zyski, zachęcają do inwestowania w instalacje i produkty zakładające niską emisję węgla i zapewniają ich finansowanie oraz wspierają innowacje. Biorąc pod uwagę skalę inwestycji potrzebną do przeprowadzenia transformacji zarówno w Europie, jak i w krajach rozwijających się, nalegamy jednakże, by przynajmniej 50 % dochodów ze sprzedaży w drodze licytacji uprawnień do emisji przeznaczać obowiązkowo na wspieranie środków mających na celu łagodzenie zmian klimatycznych i dostosowywanie się do nich, w miejsce 20 % proponowanych przez Komisję (1). Ponadto przyjmujemy z zadowoleniem decyzję Rady i Parlamentu Europejskiego, by włączyć lotnictwo do systemu handlu przydziałami do emisji począwszy od 2020 r.

Popieramy podstawowe założenia propozycji dotyczących podziału obciążeń w przypadku sektorów nieobjętych tym systemem oraz wzywamy instytucje, aby podczas szczegółowych dyskusji na temat podstaw wspólnych celów w tym sektorze nie traciły z oczu celu ogólnego (2).

Zdecydowanie popieramy dążenie do szybszych postępów w dziedzinie odnawialnych źródeł energii. Osiągnięcie celu 20 % udziału odnawialnych źródeł energii do 2020 r. byłoby dobrym krokiem na drodze do znacznego podwyższenia poziomu ich wykorzystania w 2050 r. (3)

Ubolewamy nad tym, że na kluczową kwestię efektywności energetycznej, w wypadku której cel 20 % wzrostu nie jest obowiązkowy, położono niewystarczający nacisk, na co wyraźnie wskazuje sprawozdanie Komisji w sprawie krajowych planów efektywności energetycznej. Większość państw członkowskich nie opracowała swoich planów krajowych w terminie, plany różnią się między sobą jakością, a niektóre są wyraźnie mało ambitne, mimo że możliwe jest uzyskanie znaczących oszczędności wynikających z efektywnego wykorzystania energii przy stosunkowo niskich początkowych kosztach inwestycyjnych oraz przy bardzo krótkich okresach zwrotu (4).

Przyjmujemy z zadowoleniem ramy prawne dla wychwytywania i składowania CO2 (CCS) zaproponowane przez Komisję, jednakże jesteśmy zaniepokojeni tym, że środki na przewidziane projekty pokazowe są udostępniane z opóźnieniem, a przechodzenie na skalę przemysłową będzie zbyt wolne, mimo, iż będzie to miało decydujące znaczenie, skoro niektóre państwa przez wiele lat będą jeszcze mocno uzależnione od węgla i innych paliw kopalnych jako podstawowych źródeł energii (5).

4.5

Unia Europejska pokłada dużo wiary i inwestuje kapitał polityczny w ustanowienie celu dotyczącego emisji oraz systemu handlu emisjami jako głównego środka zapewnienia koniecznej redukcji emisji. System handlu uprawnieniami do emisji we Wspólnocie już stał się największym tego typu przedsięwzięciem na świecie i ma być jeszcze rozszerzony po 2012 r. Początkowo system ten miał jedynie ograniczony wpływ na poziom emisji w Europie, ponieważ przyznanie na początku szczodrych pułapów i przydziałów emisji doprowadziło do bardzo niskich cen emisji CO2. Obniżanie pułapów emisji doprowadziło do wzrostu tych cen, co w połączeniu z innymi czynnikami podnoszącymi cenę paliw kopalnych prawdopodobnie doprowadzi do zwiększenia wpływu ETS na sektor produkcji energii w Europie i na inne gałęzie przemysłu.

4.6

Zasadniczo Komitet jest zdania, że usprawnienie systemu handlu uprawnieniami do emisji CO2 korzystnie wpłynie na przedsiębiorstwa europejskie oraz zatrudnienie, napędzając szybki rozwój energooszczędnych i niskoemisyjnych technologii oraz produktów, które w przyszłości zdobędą wiodącą pozycję na rynku. Nie tylko stworzy to nowe miejsca pracy, ale również zmniejszy zależność od importu, zwiększając w ten sposób bezpieczeństwo energetyczne.

4.7

Jako że UE odgrywa w tym zakresie wiodącą rolę, jej kluczowym celem powinno być teraz wspieranie rozwoju systemu handlu emisjami w USA i w innych krajach oraz połączenie wszystkich tych systemów we wspólny globalny rynek handlu uprawnieniami do emisji CO2. Powstanie takiego rynku w rzeczywiście globalnej skali mogłoby znacząco przyczynić się do najskuteczniejszego i ekonomicznego zmniejszenia emisji CO2 na świecie. Gorąco popieramy inicjatywę ustanowienia międzynarodowego partnerstwa na rzecz zmniejszenia emisji CO2 (ICAP), której celem jest umożliwienie harmonijnej ewolucji różnych systemów ETS wprowadzanych w różnych częściach świata w jeden ogólnoświatowy rynek handlu uprawnieniami do emisji. Rozwój międzynarodowego rynku handlu uprawnieniami do emisji w ramach ustanawiania ogólnoświatowych pułapów emisji powinien zmniejszyć ryzyko osłabienia konkurencyjnej pozycji Europy w wyniku jednostronnego wprowadzania przez nią systemu handlu uprawnieniami do emisji.

4.8

Pomocne mogłyby być także międzynarodowe porozumienia sektorowe zawierające bardziej szczegółowe plany i strategie zapewnienia stopniowych redukcji emisji pochodzących z głównych sektorów i wytwarzanych w nich produktów. Ale należy je traktować jedynie jako środek wspierający wdrażanie ściśle określonych celów krajowych uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym, a nie jako alternatywa wobec wiążących celów krajowych, ponieważ doświadczenie ostatnich dwudziestu lat pokazało, że dobrowolne porozumienia sektorowe w tej dziedzinie przynoszą niewystarczające i spóźnione rezultaty oraz że ich skuteczne wdrożenie jest niemożliwe.

4.9

Jeśli chodzi o transport, to potwierdzamy nasze stanowisko, że opracowywanie długofalowej strategii zrównoważonego rozwoju sektora transportu należy zacząć od podstawowej analizy czynników napędzających popyt na transport oraz od zastanowienia się nad tym, w jaki sposób odpowiednia polityka w zakresie planowania przestrzennego, infrastruktury oraz transportu publicznego mogłaby z czasem zahamować niepowstrzymany wzrost popytu na transport, a w ostatecznym rachunku nawet go zmniejszyć. Przy sporządzaniu planów nie powinno się wychodzić z założenia, że wzrost natężenia ruchu jest nieuchronny i że jedynym możliwym sposobem ograniczenia emisji w sektorze transportu jest wprowadzanie ulepszeń technicznych w zakresie projektowania paliw i silników, chociaż są one bez wątpienia ważne.

4.10

Jeśli chodzi o kwestie techniczne, to uważamy, że należy nie tylko wprowadzić ściślejsze normy w zakresie zmniejszenia emisji pochodzących z samochodów w krótkim okresie (120 g CO2 na km do roku 2012/2015), lecz także w średnim okresie w celu znacznego dalszego ograniczenia emisji do roku 2020 (6). Jednocześnie należy dodatkowo wspierać rozwój i wczesne wprowadzenie pojazdów z napędem elektrycznym lub wodorowym niepowodujących emisji CO2.

4.11

Jesteśmy mniej optymistyczni niż Komisja Europejska w sprawie możliwości osiągnięcia celu, aby biopaliwa stanowiły 10 % paliw ogółem stosowanych w transporcie. W obliczu problemów związanych z produkcją większości biopaliw, jeżeli chodzi o ich potencjał redukcji emisji gazów cieplarnianych, a także wpływ ich produkcji na środowisko i społeczeństwo, należałoby wprowadzić bardziej rygorystyczne kryteria zrównoważonego rozwoju niż te, które zostały zaproponowane przez Komisję. Chodzi o to by wprowadzać je tylko wtedy, gdy faktycznie i znacząco będą wpływać na zmniejszanie netto emisji CO2 i gdy nie będą nadmiernie obciążać ziemi użytkowanej w celach rolniczych oraz na produkcję żywności. Ponadto czynniki ekonomiczne wskazują obecnie wyraźnie, że wykorzystywanie biomasy do produkcji energii elektrycznej lub ciepła jest (przynajmniej obecnie oraz w nieodległej przyszłości) znacznie bardziej efektywne niż wykorzystywanie biomasy w produkcji biopaliw.

4.12

Dalsze środki na rzecz osiągnięcia celu 30 % redukcji emisji. Uważamy, że przyjęcie tego pakietu do końca 2008 r. i rychłe rozpoczęcie jego wdrażania w 2009 r. byłoby dobrą gwarancją, że Unia Europejska osiągnie swój cel zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o 20 %.

4.13

Wątpimy jednak, uda się o 30 % zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych do 2020 r. poprzez samo sformułowanie ambitniejszych celów w obrębie poszczególnych elementów pakietu i większe wykorzystywania kredytów związanych z mechanizmem czystego rozwoju, co sugeruje obecnie Komisja Europejska. Uważamy, że prawdopodobnie osiągnięcie tego bardziej ambitnego celu wymagać będzie podjęcia większego zakresu bardziej kompleksowych środków zarówno na szczeblu europejskim, jak i poszczególnych państw członkowskich.

4.14

Na szczeblu europejskim proponujemy uwzględnienie następujących dalszych elementów w ramach drugiego pakietu:

bardziej intensywne działania w dziedzinie regulacji i ustanawiania standardów w celu propagowania efektywności energetycznej w zakresie wszystkich głównych sektorów i produktów,

dalsze środki na rzecz przyspieszenia rozwoju i wprowadzania odnawialnych źródeł energii,

większe wsparcie na rzecz rozwoju pojazdów z napędem elektrycznym lub wodorowym,

rozszerzenie systemu handlu uprawnieniami do emisji o emisje pochodzące ze statków (mamy wątpliwości, czy prowadzone obecnie przez Międzynarodową Organizację Morską dyskusje są w stanie doprowadzić do podjęcia odpowiednich działań w odpowiednio szybkim czasie),

zwiększenie zbiorowego wysiłku na rzecz przyjęcia ambitniejszych celów krajowych dotyczących zmniejszenia emisji w ramach wspólnych starań w tym zakresie.

4.15

Komitet jest zdania, że w celu ustanowienia na szczeblu państw członkowskich ambitniejszych indywidualnych celów w zakresie redukcji emisji w ramach porozumienia w sprawie podziału obciążeń, państwa członkowskie i ich przywódcy polityczni powinni podjąć o wiele większe wysiłki w celu zapewnienia partnerstwa i udziału społeczeństwa, przedsiębiorców, związków zawodowych i innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego w realizacji wspólnych działań.

Należy zachęcać i motywować obywateli do odgrywania swojej roli w tym zakresie poprzez takie metody, jak poprawa efektywności energetycznej mieszkań i domów, wykorzystywanie do celów oświetlania i ogrzewania form energii bardziej przyjaznych dla środowiska, zakupu towarów i usług bardziej efektywnych energetycznie oraz zmniejszania emisji CO2 związanej z przemieszczaniem się na co dzień i w czasie wakacji. Uważamy, że rosnący procent społeczeństwa i organizacji społeczeństwa obywatelskiego byłby już gotowy i skłony podjąć odpowiednie działania, pod warunkiem że zapewnione zostanie zdecydowane i skuteczne przywództwo polityczne, w ramach którego określone zostaną oczekiwania wobec społeczeństwa oraz odpowiednie zachęty do działania.

Wiele organów władz lokalnych i regionalnych zademonstrowało już wizję i odważne przywództwo polityczne w tej dziedzinie. Należy je zachęcać i motywować do dalszych działań w tym zakresie.

Podobnie poczynienie dalszych postępów wymagać będzie motywowania przedsiębiorców. Niezbędne jest namawiane i motywowanie przedsiębiorców do stałego zwiększania efektywności energetycznej przedsiębiorstw oraz pozyskiwania niezbędnej energii ze źródeł o niskiej emisji CO2. Zwiększenie efektywności energetycznej wszelkiego rodzaju wyrobów i usług wymaga bardziej systematycznego i bardziej zdecydowanego stosowania regulacji prawnych. Należy umożliwić sektorowi budownictwa osiągania znacznie wyższej efektywności energetycznej zarówno w trakcie budowy, jak i w odniesieniu do efektywności energetycznej użytkowanych już budynków.

Istotną rolę mają także do odegrania związki zawodowe. Wielu członków związków zawodowych jest na pierwszej linii w opracowywaniu ulepszeń w zakresie efektywności energetycznej; należy zatem docenić ich potencjalny wkład oraz zachęcić ich do podejmowania dalszych wysiłków w tym zakresie. Należy także zapewnić pełny udział związków zawodowych w procesie przekształceń w przemyśle i gospodarce mających na celu wejście na ścieżkę niższej emisji CO2. Pod warunkiem właściwego zarządzana nowe formy produkcji powinny zapewnić równie wiele możliwości zatrudnienia jak starsze metody produkcji charakteryzujące się wysoką emisją CO2, przy zachowaniu dobrych warunków pracy.

4.16

W celu zwiększenia wiarygodności UE na arenie międzynarodowej bardzo ważne jest, aby każde poszczególne państwo członkowskie dokonało wysiłków na rzecz osiągnięcia nie tylko ogólnego celu z Kioto dla UE-15, lecz także jednostkowych celów z Kioto na rok 2012. W najnowszym sprawozdaniu okresowym z postępów w realizacji celów z Kioto (7) stwierdzono, że tylko trzy państwa z UE-15 mają szansę osiągnąć swoje cele dzięki realizacji bieżącej polityki krajowej, natomiast w przypadku ośmiu państw przewiduje się, ze zrealizują one swoje cele jedynie po uwzględnieniu rezultatów stosowania mechanizmów z Kioto oraz biotopów obniżających zawartość CO2 oraz po uwzględnieniu rezultatów wdrażania dodatkowych polityk i środków, nad którymi się obecnie dyskutuje. Dla trzech państw członkowskich osiągnięcie zakładanego przez nie celu z Kioto wydaje się niemożliwe. Ponadto rozpowszechnione stosowanie elastycznych mechanizmów z Kioto, szczególnie CDM, wskazuje, że wiele państw członkowskich musi jeszcze wiele uczynić, by zaszły w nich niezbędne przemiany na rzecz społeczeństwa o niskiej emisji CO2.

5.   Adaptacja do zmian klimatycznych (drugi element podstawowy)

5.1

Nawet jeśli podjęte zostaną udane działania w celu zmniejszenia w przyszłości całkowitych światowych emisji, w kolejnych dekadach spodziewany jest dalszy wzrost globalnego ocieplenia z powodu emisji, które już miały miejsce. W odpowiedzi na zieloną księgę Komisji Europejskiej dotyczącą adaptacji do zmian klimatycznych Komitet przyjął już opinię (8). Generalnie Komitet jest zdania, że Unia Europejska powinna ustanowić nadrzędną strategię zarządzania adaptacją do zmian klimatycznych w UE, w ramach której każde państwo członkowskie powinno opracować bardziej szczegółowe krajowe plany adaptacji. O wiele wyższy priorytet należy również nadać tej kwestii w badaniach i analizie, w budżetach i programach inwestycyjnych oraz w pozostałych działaniach. Mamy nadzieję, że biała księga w sprawie adaptacji, którą Komisja ma opublikować jesienią 2008 r., będzie zawierała propozycje szczegółowych środków zapewniających postęp w tej dziedzinie.

5.2

Poza UE jest wiele rozwijających się regionów świata, które już dotkliwie odczuły zmiany klimatyczne, co w przyszłości jeszcze się nasili, a które dysponują znacznie mniejszymi zasobami, aby poradzić sobie ze skutkami tych zmian. Bezwzględnym priorytetem Unii Europejskiej i państw-członków OECD powinno być zatem zwiększenie pomocy finansowej i nie tylko dla szczególnie zagrożonych rejonów świata, by wesprzeć je w radzeniu sobie ze zmianami klimatycznymi. Kwestię tę trzeba uwzględnić we wszystkich dziedzinach polityki rozwoju.

5.3

Niezbędne będzie także podjęcie znacznych wysiłków mających na celu wsparcie zrównoważonej gospodarki leśnej w państwach rozwijających się oraz ograniczenie presji rynkowej, napędzającej wycinanie lasów na masową skalę na wielu obszarach światowego systemu klimatycznego. EKES przygotowuje obecnie oddzielną opinię w sprawie zmian klimatycznych i leśnictwa.

6.   Działania w zakresie rozwoju i transferu technologii (trzeci element podstawowy)

6.1

Powodzenie przejścia na gospodarkę o niższej emisji CO2 wymagać będzie od świata przeprowadzenia nowej rewolucji przemysłowej. Niezbędne będzie masowe przejście na bardziej przyjazne dla środowiska metody wytwarzania energii, nowe technologie wychwytywania emisji CO2 i innych gazów cieplarnianych oraz ciągła zmiana wzorców wyrobów i konsumpcji na bardziej wydajne i energooszczędne. Będzie to wymagać znacznego zwiększenia nakładów na odpowiednie programy badawcze w sektorach publicznym i prywatnym, a także wdrażania dużych programów inwestycyjnych w zakresie wymiany sprzętu w przemyśle i zmiany wyrobów i usług. Wiele potrzebnych technologii już istnieje, ale należy je stosować na znacznie szerszą skalę niż ma to miejsce obecnie.

6.2

W Unii Europejskiej będzie to wymagać radykalnej zmiany programów wydatków UE i rządów w celu wsparcia odpowiednich programów w zakresie badań i rozwoju oraz odpowiednich projektów inwestycyjnych. Konieczne będą także zachęty, m.in. fiskalne, dla przedsiębiorstw i innych podmiotów, aby dokonywały niezbędnych inwestycji.

6.3

Niezbędne będzie wskazanie technologii i usług, które najlepiej pomogą gospodarkom wschodzącym i państwom rozwijającym się w kierowaniu ich dalszym rozwojem w najbardziej zrównoważony sposób i przy możliwie najniższej emisji CO2, a także wspierać transfer tych technologii na odpowiednich warunkach. Trzeba określić sposoby wspierania państw rozwijających się w szybkim, powszechnym i przystępnym wprowadzaniu takich technologii, które uznano za szczególnie przydatne w adaptacji do zmian klimatycznych lub w ograniczaniu wzrostu emisji CO2. Należy zaznaczyć, że nierzadko to właśnie w gospodarkach wschodzących rodzą się i realizowane są pomysły potrzebnych jutro technologii. Transfer technologii nie powinien być więc postrzegany wyłącznie jako ruch jednostronny z Północy na Południe, ale jako sposób na szybkie rozpowszechnianie kluczowych technologii na świecie, niezależnie od miejsca ich powstania.

6.4

Komitet wzywa Unię Europejską, by niezwłocznie ze swoimi partnerami zbadała, jak łatwo, szybko i niedrogo będzie można udostępnić państwom rozwijającym się najnowocześniejsze technologie o niskiej emisji CO2, w tym w szczególności technologie w sektorze elektroenergetycznym, w energochłonnych sektorach przemysłu i w sektorze transportu, a w miarę jak staną się dostępne, także technologie sekwestracji CO2. Potrzebna będzie pomoc dla krajów, w których wytwarzanie energii jest i będzie silnie uzależnione od węgla, aby umożliwić im stosowanie najnowszych czystych technologii węglowych oraz wprowadzenie technologii wychwytywania węgla, gdy tylko będzie ona dostępna.

6.5

Tego rodzaju wsparcie w transferze technologii powinno umożliwić zainteresowanym krajom rozwijającym się kierowanie swoim rozwojem w sposób generujący mniej emisji CO2 niż miałoby normalnie miejsce. Ponadto, udzielenie tego rodzaju wsparcie można by było w pewnym rozsądnym zakresie uzależnić od odpowiedniego zobowiązania podjęcia się przez kraje rozwijające do podjęcia przez nie same innych środków w celu powstrzymania potencjalnego wzrostu swych emisji.

6.6

Równolegle z negocjacjami w sprawie zmian klimatycznych, UE i USA powinny podjąć nową inicjatywę na rzecz liberalizacji handlu dobrami i usługami przyjaznymi dla klimatu w ramach WTO. Inicjatywa ta powinna być zaprojektowana tak, aby kraje rozwinięte, rozwijające się oraz gospodarki wschodzące mogły w równym stopniu czerpać korzyści netto z takiej liberalizacji, na przykład poprzez wspieranie (dalszego) rozwoju technologii i usług przyjaznych dla środowiska w krajach rozwijających się.

7.   Zwiększenie zasobów finansowych i inwestycji na rzecz wspierania łagodzenia zmian klimatycznych i adaptacji do nich (czwarty element podstawowy)

7.1

Państwa rozwijające się będą potrzebowały znacznej pomocy ze strony gospodarek rozwiniętych w celu umożliwienia tym państwom odegrania roli w stawianiu czoła wyzwaniom związanym ze zmianami klimatycznymi, bez uszczerbku dla możliwości osiągnięcia swoich celów rozwojowych. Kwestią o szczególnym znaczeniu będzie zagwarantowanie, że ścieżka dalszego rozwoju państw rozwijających się będzie ścieżką o możliwie najniższej emisji CO2, nieodzwierciedlającą ścieżki nadmiernego uzależnienia od produkcji charakteryzującej się wysoką emisją CO2, która cechowała rozwój (i szkodziła rozwojowi) Północy.

7.2

Państwa rozwijające się najbardziej dotknięte zmianami klimatycznymi i mające najmniejsze zasoby własne, które mogłyby wykorzystać do celów adaptacji, potrzebować będą także dodatkowej pomocy. Konieczne będą poszerzone programy w odniesieniu do umocnień nabrzeżnych, zapobiegania powodziom, łagodzenia skutków występowania susz, zmiany polityki rolnej, nowych wyzwań w zakresie zdrowia publicznego i innych dziedzin.

7.3

Komitet z zadowoleniem przyjmuje uznanie na Bali przez wszystkie państwa, że niezbędne będą nowe i dodatkowe zasoby oraz kanały i mechanizmy inwestycyjne w celu umożliwienia tego transferu. Jednakże, poza pewnymi zasługującymi na uznanie wyjątkami, regiony rozwijające się nie wykazały się w przeszłości spełnieniem swych obietnic przeznaczenia dodatkowych środków na osiąganie celów zrównoważonego rozwoju. W tym wypadku kluczową kwestią dla całego świata jest rzeczywiste zmobilizowanie i przeznaczenie na ten cel dodatkowych środków.

7.4

Komitet bierze pod uwagę szacunkowe dane dostarczone przez konwencję ramową Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu i inne źródła, wskazujące, że być może niezbędne będzie dostarczenie przez sektor prywatny i publiczny zasobów idących ogółem w dziesiątki miliardów dolarów rocznie, kiedy programy będą w pełni gotowe do realizacji. Instytucje te zalecają, że w każdym razie niezbędne jest podjęcie natychmiastowych działań przez konwencję ramową Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, Komisję Europejską i/lub OECD oraz międzynarodowe instytucje finansowe w celu ilościowego określenia potrzeb z większą dokładnością oraz zapewnienia złożenia niezbędnych deklaracji i zobowiązań w celu zadbania o odpowiednie wsparcie finansowe oraz wywarcia przez realizowane programy zdecydowanego wpływu na globalny problem zmian klimatycznych. Dochód ze sprzedaży przydziałów w ramach przyszłych etapów systemu handlu uprawnieniami do emisji CO2 mógłby być jednym ze źródeł nowych funduszy, lecz nie będzie on sam w sobie wystarczający do spełnienia wszystkich potrzeb.

7.5

Mechanizm Czystego Rozwoju przyniósł pewne sukcesy w zakresie przeznaczania zasobów na cele wspierania odpowiednich inwestycji w krajach niewymienionych w Załączniku I. Jednakże najwięcej projektów skierowanych jest do Chin i innych gospodarek wschodzących; istnieją także poważne wątpliwości co do dodatkowości i jakości wielu projektów. Konieczne jest wdrażanie i skuteczne monitorowanie kryteriów zatwierdzania projektów, jeżeli mechanizm ten ma odgrywać właściwą rolę w zapewnianiu rzeczywistych redukcji emisji CO2 w najbardziej efektywny sposób.

7.6

Komitet zaleca, aby Unia Europejska i inne zainteresowane strony niezwłoczne zbadały możliwości usunięcia wad tego mechanizmu w kolejnym okresie wdrażania oraz przygotowania do realizacji całego programu. W przyszłości należy w ramach Mechanizmu Czystego Rozwoju traktować priorytetowo projekty, które w znaczący sposób przyczyniają się nie tylko do zmniejszenia emisji, ale także wspierają przejście w kierunku niskoemisyjnej gospodarki. Zwłaszcza w odniesieniu do gospodarek wschodzących, nie wydaje się, by użyteczne było dalsze finansowanie łatwych projektów, których celem jest jedynie zwiększenie efektywności energetycznej, a które byłyby i tak realizowane przez dany kraj. W wypadku tych krajów, stosowanie Mechanizmu Czystego Rozwoju w poszczególnych sektorach oraz ewentualne połączenie tego z ustanawianiem celów gwarantujących osiągniecie sukcesu (9) mogłoby stanowić realistyczną opcję.

7.7

We wszystkich rejonach świata niezbędne będą inwestycje sektora prywatnego na olbrzymią skalę w produkcję charakteryzującą się niższą emisją CO2. Celem środków podejmowanych przez Unię Europejską i rządy krajowe powinno być przede wszystkim motywowanie sektora prywatnego do dokonywania takich inwestycji.

7.8

Na przestrzeni następnych 50 lat niezbędne koszty i inwestycje pochłoną tryliony dolarów. Są to bardzo znaczące kwoty. Jednakże tego rodzaju inwestycje już obecnie stają się niezbędne w miarę kurczenia się światowych dostaw paliw kopalnych oraz wzrostu cen. Dlatego też, niezależnie od kwestii zmian klimatycznych, z perspektywy ekonomicznej coraz większego znaczenia nabiera zróżnicowanie dostaw o inne niż paliwa kopalne źródła oraz skuteczne wykorzystywanie pozostałych zasobów. Za taką tendencją przemawiają również względy bezpieczeństwa, gdyż zarówno ograniczona ilość paliw kopalnych, jak i zachodzące już obecnie zmiany klimatyczne stanowią silny czynnik niestabilności i konfliktów w wielu częściach świata.

7.9

Z tego punktu widzenia konieczność szybkiego zareagowania na ryzyko związane ze zmianami klimatycznymi nie stanowi dodatkowego obciążenia dla gospodarki światowej, lecz jest jedynie dodatkowym silnym argumentem przemawiającym za szybkim przeprowadzeniem gospodarczej i przemysłowej transformacji, która jest i tak potrzebna. Gdy cena ropy wynosiła 60 USD za baryłkę, w raporcie Nicholasa Sterna stwierdzono, że środki, które trzeba będzie podjąć w ciągu następnych 50 lat w odpowiedzi na zmiany klimatyczne mogą pochłonąć ok. 1 % światowego PKB. Obecnie, gdy cena ropy znacząco przekroczyła 100 USD za baryłkę, inwestycje w energię odnawialną i w różnego rodzaju środki zwiększające efektywność energetyczną już teraz wydają się o wiele bardziej interesujące z ekonomicznego punktu widzenia. Z tych samych względów dodatkowe koszty netto środków podejmowanych w odpowiedzi na zmiany klimatyczne będą prawdopodobnie o wiele niższe, a w przypadku niektórych zastosowań mogą nawet stać się ujemne. Wniosek z tego, że w nadchodzących latach skuteczne działania w zakresie zmian klimatycznych będą w istocie przedstawiać korzyść netto dla gospodarki światowej.

7.10

A zatem odpowiednie reagowanie na wyzwanie związane ze zmianami klimatycznymi nie powinno być postrzegane jako podejmowanie wielkiego, deprymującego i uciążliwego obowiązku, ale raczej jako okazja do tego, by stanąć na czele następnej rewolucji gospodarczej i przemysłowej. UE zawsze przewodziła debatą polityczną na temat zmian klimatycznych. Niemniej powinna ona uczynić jeszcze więcej, by przekształcić swoje postępowe stanowisko w równie aktywne i prężne środowisko biznesowe, które pobudzałoby nasze przedsiębiorstwa i społeczeństwa do dokonywania odpowiednich inwestycji tak, by mogły one stać się światowymi przywódcami i odnieść zwycięstwo nad konkurencją w niskoemisyjnej gospodarce przyszłości.

7.11

Niektórzy komentatorzy zwrócili uwagę na potrzebę nowego planu Marshalla, a my pochwalamy to porównanie jako odzwierciedlające skalę wyzwań oraz wysiłków, które będą niezbędne. Potrzebujemy nowej wizji na miarę planu Marshalla dotyczącej tego, jak państwa świata mogłyby zjednoczyć się w obliczu wspólnego, globalnego zagrożenia, a najmocniejsze i najbogatsze państwa mogłyby zarówno same wskazać kierunek dalszych działań, jak i pomóc innym państwom na tyle hojnie, na ile będą mogły.

7.12

Niezbędne jest podjęcie działań ze strony różnego rodzaju organów krajowych i publicznych wszystkich szczebli, przedsiębiorstw oraz przez konsumentów i ogół społeczeństwa.

8.   Wnioski

8.1

Zmiany klimatyczne są już rzeczywistością i mają poważne konsekwencje na całym świecie. Problemy te ulegną najprawdopodobniej zaostrzeniu w ciągu najbliższych kilku lat wraz ze wzrostem stężenia gazów cieplarnianych oraz gwałtowniejszym podwyższeniem się temperatury. Światu potrzebne są natychmiastowe działania, by ustanowić i zrealizować ambitne cele zmniejszenia emisji do 2020 r. oraz osiągnąć jeszcze większą redukcję w kolejnych latach. Im wcześniej ograniczymy emisje, tym większa szansa na spowolnienie tempa wzrostu temperatury.

8.2

Kraje wysoko rozwinięte mają o wiele wyższe emisje na jednego mieszkańca niż reszta świata, dlatego powinny zwiększyć swoje ambicje i wzmóc działania na rzecz obniżenia emisji. Europa musi postarać się zrealizować swoje deklaracje przewidziane na 2012 r., a następnie zobowiązać się do trzydziestoprocentowej redukcji do 2020 r., tj. górnej granicy zakładanego przedziału. Aby zamiary te były wiarygodne, Europa potrzebuje kolejnego pakietu rozsądnych i realistycznych środków, które zapewnią jej możliwość realizacji wyznaczonych celów, a także musi już teraz rozpocząć planowanie dalszych redukcji, które konieczne będą po 2020 r.

8.3

Należy również zaangażować kraje rozwijające się, podejmując przy tym szczególne wysiłki, by zagwarantować wyposażenie najbardziej energochłonnych gałęzi gospodarek rozwijających się w środki produkcji najefektywniejsze pod względem zużycia energii oraz cechujące się najniższym poziomem emisji dwutlenku węgla. Gospodarki te potrzebować będą znacznej, ukierunkowanej pomocy ze strony krajów wysoko rozwiniętych.

8.4

Najszybciej jak to możliwe należy określić parametry globalnej umowy, która ma zostać wypracowana w ramach międzynarodowych negocjacji w ciągu nadchodzących osiemnastu miesięcy, tak by można było skupić polityczne wysiłki na informowaniu na temat wyzwań oraz pozyskiwaniu wsparcia, zaufania i zaangażowania ze strony wszystkich społeczeństw świata na rzecz wprowadzenia istotnych zmian. Nie jest to umowa, którą można zawrzeć za zamkniętymi drzwiami — musi w tym uczestniczyć całe społeczeństwo. Trzeba pokazać, że działania na rzecz łagodzenia zmian klimatycznych są realistyczne, do przyjęcia pod względem gospodarczym i społecznym oraz możliwe do wykonania w sugerowanym czasie.

8.5

Niezbędna globalna transformacja jest porównywalna w skali do rewolucji przemysłowej ostatnich dwóch stuleci, która wykorzystała energię źródeł kopalnych do uzyskania olbrzymiego wzrostu zdolności produkcyjnych i wydajności społeczeństwa. Obecnie świat potrzebuje drugiej rewolucji przemysłowej, by zastąpić kopalne źródła innymi formami energii oraz zmaksymalizować efektywność energetyczną, co umożliwi nam osiągnięcie porównywalnych poziomów produkcji i wzrostu bez obciążania atmosfery nadmiernym poziomem emisji gazów cieplarnianych. Potrzebne są duże inwestycje; trzeba wprowadzić właściwe i ukierunkowane zmiany w przepisach, podatki i inne instrumenty ekonomiczne; konieczna jest znacząca zmiana zachowań gospodarczych i stylu życia jednostek. Wszyscy muszą zrozumieć, na czym polega wyzwanie, i uczestniczyć w koniecznych zmianach.

Bruksela, 17 września 2008 r.

Przewodniczący

Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego

Dimitris DIMITRIADIS


(1)  Zob. opinia EKES-u 1201/2008 przyjęta 9 lipca 2008 r.

(2)  Zob. opinia EKES-u 1202/2008 przyjęta 9 lipca 2008 r.

(3)  Zob. opinia EKES-u 1511/08 przyjęta 17 września 2008 r.

(4)  Zob. opinia EKES-u 1513/08 przyjęta 17 września 2008 r.

(5)  Zob. opinia EKES-u 1203/2008 przyjęta 9 lipca 2008 r.

(6)  Zob. opinia EKES-u 1500/08 przyjęta 17 września 2008 r.

(7)  COM(2007) 757 wersja ostateczna.

(8)  Dz.U. C 120 z 16.5.2008, s. 38.

(9)  Cele gwarantujące osiągnięcie sukcesu: zobowiązanie się do dokonania pewnej określonej redukcji emisji bez żadnych sankcji, jeśli cel ten nie zostanie osiągnięty, za to z możliwością sprzedaży kredytów w wypadku, gdy osiągnięta redukcja przekracza poziom zobowiązania.


31.3.2009   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 77/81


Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności

COM(2008) 40 wersja ostateczna — 2008/0028(COD)

(2009/C 77/20)

Dnia 10 marca 2008 r. Rada, działając na podstawie art. 95 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, postanowiła zasięgnąć opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie

Wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności.

Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, której powierzono przygotowanie prac Komitetu w tej sprawie, przyjęła swoją opinię 2 września 2008 r. Sprawozdawcą był José María ESPUNY MOYANO.

Na 447. sesji plenarnej w dniach 17–18 września 2008 r. (posiedzenie z 18 września 2008 r.) Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny stosunkiem głosów 77 do 3 przyjął następującą opinię:

1.   Wnioski i zalecenia

1.1

EKES wyraża zadowolenie z podjętej przez Komisję inicjatywy, która przyczyni się do lepszego informowania konsumentów, a ponadto zakłada uproszczenie prawodawstwa.

1.2

Jednakże EKES pragnie zauważyć, iż informowanie, o którym mowa w punkcie 3.4.1, traci znaczną część swej wartości i mija się z większością swych celów, jeśli nie będą go poprzedzały odpowiednie działania edukacyjne skierowane do konsumentów. W związku z tym EKES wyraża żal, iż wnioskowi nie towarzyszą środki wsparcia na rzecz edukacji konsumentów, tak na szczeblu państw członkowskich, jak i na szczeblu europejskim. Pierwszym pożytecznym krokiem w tym kierunku mógłby być przynajmniej przewodnik dotyczący priorytetowych działań w tym zakresie, załączony do rozporządzenia.

1.3

Jeśli chodzi o oznaczanie pochodzenia, to utrzymane zostały dotychczasowe przepisy. Biorąc pod uwagę zainteresowanie konsumentów pochodzeniem produktów żywnościowych, EKES wyraża ubolewanie, że nowy wniosek dotyczący rozporządzenia nie przewiduje obowiązku oznaczania pochodzenia na etykietach. Niemniej Komitet uważa, że należałoby wprowadzić rozróżnienie między produktami wstępnego i wtórnego przetworzenia, tak by móc w każdym konkretnym przypadku rozstrzygać, czy informowanie o podstawowych składnikach rolnych zawartych w tych ostatnich ma być obowiązkowe.

1.4

EKES wyraża głębokie zaniepokojenie rozwojem równoległych „systemów krajowych”, opisanych w rozdziale VII wniosku, które nie wnoszą nowych pozytywnych elementów, ale stają się pretekstem do ingerowania w swobodny przepływ produktów na rynku wewnętrznym. Niebezpieczeństwo jest szczególnie znaczne w wypadku MŚP, gdyż — według tego, co Komisja podaje we wniosku — ponad 65 % przedsiębiorstw sektora żywności wprowadza swe produkty na rynki w innych państwach członkowskich. Z tego względu MŚP będą miały większe trudności z wysyłką swych produktów do innych państw członkowskich, co wpłynie na ponoszone przez nie koszty i na ich konkurencyjność. Tych negatywnych skutków można by uniknąć tylko w wypadku, gdyby „systemy krajowe” zawierały jedynie informacje dodatkowe, których umieszczanie nie byłoby obowiązkowe na etykietach i które byłyby dostępne innymi kanałami (internet, darmowe połączenia telefoniczne itp.).

1.5

W rozumieniu EKES-u Komisja — dla zachowania spójności — dąży do zastosowania jednolitego systemu odstępstw dla produktów z zawartością alkoholu; system ten będzie można poddać przeglądowi za pięć lat w komunikacie zawierającym odpowiednie wskazania.

1.6

EKES proponuje, by państwa członkowskie opracowały odpowiednie tabele wykroczeń i kar, tak aby zapobiec nieprzestrzeganiu przepisów wspólnotowych. Środki te powinny być zharmonizowane, aby te same wykroczenia podlegały podobnym karom we wszystkich państwach członkowskich.

1.7

Ponadto EKES wzywa Komisję i państwa członkowskie do podjęcia wysiłków na rzecz opracowania narzędzi informacyjnych, w tym powszechnie dostępnej bazy danych na temat informacji, które obowiązkowo muszą znaleźć się na etykietach poszczególnych produktów żywnościowych. Dzięki temu przedsiębiorstwa, konsumenci i władze będą używały tych samych wytycznych w momencie wdrażania prawodawstwa.

1.8

Jeśli chodzi o czytelność tekstu, nie wydaje się rozsądne wprowadzenie w życie zaproponowanego przez Komisję wymogu 3 milimetrów. Należałoby rozpatrzyć różne aspekty, takie jak ilość informacji, rozmiar i forma opakowania. Właściwą wartością referencyjną mógłby być tu krój pisma Dziennika Urzędowego UE.

1.9

EKES uważa wreszcie, że dla osiągnięcia celu jasności i uproszczenia, odniesienia do przepisów dotyczących odstępstw powinny być wyraźniej sformułowane, tak aby poprawić ich czytelność i ułatwić wdrażanie.

2.   Streszczenie wniosku Komisji

2.1

Celem wniosku jest konsolidacja w jednym rozporządzeniu obecnego prawodawstwa dotyczącego etykietowania, pakowania i reklamy żywności (w tym oznaczania wartości odżywczej), tak aby doprowadzić do jego modernizacji, uproszczenia i jaśniejszego sformułowania.

2.2

Nowe rozporządzenie uchyli obowiązujące dotąd przepisy w dziedzinie etykietowania żywności: dyrektywy 2000/13/WE, 90/496/EWG (tę w terminie pięciu lat), 87/250/EWG, 94/54/WE, 1999/10/WE, 2002/67/WE, 2004/77/WE oraz rozporządzenie nr 608/2004.

2.3

Podstawowym celem wniosku jest wysoki poziom ochrony konsumentów i właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego.

2.4

Zakres stosowania zostaje poszerzony i obejmować będzie wszystko, co ma związek z informacjami na temat żywności udostępnianymi konsumentom przez podmioty gospodarcze; dotyczy to także żywności dostarczanej przez zakłady żywienia zbiorowego i żywności dla nich przeznaczonej.

2.5

Utrzymane zostają ogólne zasady i wymagania dotyczące etykietowania zawarte w dotychczasowym prawodawstwie. Rozwinięte są niektóre aspekty, takie jak odpowiedzialność każdego ogniwa łańcucha dostaw czy obowiązek oznaczania kraju pochodzenia.

2.6

Jeśli chodzi o informacje na temat wartości odżywczej, następuje zasadnicza zmiana wprowadzająca obowiązek wskazywania sześciu składników i substancji — zarówno ich ilości, jak i proporcji w stosunku do zalecanego spożycia dziennego.

2.7

Inna istotna zmiana polega na dopuszczeniu istnienia obok przepisów rozporządzenia „systemów krajowych” oznaczania wartości odżywczych, które uzupełniają sposoby przedstawiania informacji na temat wartości odżywczych na podstawie dobrowolnych zasad ustalanych na szczeblu krajowym.

2.8

Zgodnie z wnioskiem wiele zmian, które mają zostać do niego wprowadzone zostanie uzgodnionych w ramach komitologii. Dla ułatwienia wdrożenia nowych przepisów, przewiduje się wiele okresów przejściowych.

2.9

Załączniki zawierają szczegółowe rozwinięcie poszczególnych artykułów, dotyczących takich zagadnień jak składniki powodujące alergie lub reakcj